PDA

View Full Version : Uyghurlarning ikki jumhuriyetke bolghan seghinish tuyghuliri kucheymekte



RFA obzori
18-11-09, 05:57
http://www.rfa.org/uyghur/obzor/obzor-parhat-11172009183129.html?encoding=latin

Unregistered
18-11-09, 08:30
http://www.rfa.org/uyghur/obzor/obzor-parhat-11172009183129.html?encoding=latin


Uyghurlarning ikki jumhuriyetke bolghan séghinish tuyghuliri kücheymekte

Obzorchimiz perhat muhemmidi

2009-11-17

Eger diqqet qilidighan bolsaq, 5 - Iyul ürümchi qirghinchiliqidin buyan, weten ichi we sirtidiki uyghurlar arisida musteqilliq tuyghulirining shiddet bilen küchiyip bériwatqanliqini hés qilip yételeymiz.

Elwettiki bu xil milliy tuyghuning küchiyishi, uyghur xelqining xitay hakimiyitige bolghan ishenchsizlik, ümidsizlik we nepret tuyghulirining yuqiri pellige kötürülgenlikining roshen bir alamiti bolup, ularning, xitay hakimiyiti astida yashashning uyghurlargha halaket we palakettin bashqa nerse élip kelmeydighanliqi we uyghur milliti bilen xitay millitiningmu bir mohit ichide inaq - Ittipaq yashiyalishining esla mumkin emeslikige bolghan ishenchisi ashqan.

Chünki, xitay hakimiyitining shawgüen we ürümchi weqelirige tutqan pozitsiyisi we bu weqelerni basturushta qollanghan qebih wastiliri, peqet xitay millitiningla menpeetlirini chiqish nuxtisi qilinghan, uyghurlarning pütün heq - Hoquqliri tüptin inkar qilinghan, bir pütün uyghur milliti, "mudapiye körüsh we qattiq nazaret astigha élishqa tigishlik düshmen millet" dep qaralghan tipik bir mustemlikichilik siyasitining roshen ipadiliri idi.

Melum menidin éytqanda, xitay hakimiyiti özining chikidin ashqan adaletsiz siyasiti arqiliq, uyghurlarni xitay xelq jumhuriyitining normal puqrasi dep tonimighanliqini, xitay xelq jumhuriyitiningmu héchbir zaman uyghurlargha tewe bolup baqmighanliqini ochuqche ashkarilap bergen idi.

Bundaq bir weziyet astida, uyghur xelqining özlirige ait bolghan esli wetinige we esli jumhuriyitige bolghan séghinish tuyghulirining küchiyishi nahayiti tebiiy bir ehwal idi.

Sherqiy türkistan jumhuriyetliri qurulghan 11 - Ayning 12 - Künini, uyghur xelqining milliy bayrimi, dep tonughan chetellerdiki uyghur teshkilatlirimu bir qanche kündin buyan zor hayajan we tentene ichide ikki jumhuriyetning qurulushini tebriklesh we xatirilesh paaliyetlirini uyushturup kelmekte.

5 - Iyul ürümchi qirghinchiliqidin kéyin, hetta chetellerde sherqiy türkistan we uyghurlar mesilisini xitayning hazirqi zémin pütünlüki ichide hel qilishni teshebbus qilip kelgen bir qisim uyghurlarmu eslidiki yumshaq we mötidil teleppuzini özgertip, xitay hakimiyitining uyghur xelqining aldigha musteqilliqtin bashqa chiqish yolini qoymighanliqini, bölgünchilikni uyghurlarning emes, eksiche xitay hakimiyitining özining keltürüp chiqiriwatqanliqini tekitlep kélishmekte.

Gerche weten ichidiki uyghurlar, özlirining milliy tuyghulirini ashkara otturigha qoyush imkaniyitidin mehrum bolsimu, emma, 5 - Iyul ürümchi qirghinchiliqidin kéyin, weten ichidiki uyghurlar arisida tarixta héch körülüp baqmighan derijide yüksek milliy birlikning shekillengenliki, öz‏-Ara adawet, düshmenlik we jenggi - Jidellerning zor derijide azayghanliqi, özining tarixigha, milliy örp - Adetlirige, medeniyitige, diniy étiqadigha bolghan qiziqish héssiyatining kücheygenliki körülmekte.

Wetendin chetellerge yéngi chiqqan bezi uyghurlarning inkas qilishichimu, 5 - Iyul ürümchi qirghinchiliqidin kéyin, ürümchidiki uyghurlar arisida ijtimaiy exlaq jehette kishini heyran qalduridighan derijide zor burulush hasil bolghan, ilgiri kün boyi meyxanidin chiqmaydighanlar, hazir namaz oquydighan, jüme namizidin qalmaydighan halgha kelgen. Yene beziler, kündilik hayatidiki xitay medeniyitidin singdürüwalghan adetlerni tashlap, eslidiki milliy örp - Adetlirige qaytishqa bashlighan, uyghur yashliri arisida zina, keypi - Sapa, israpchiliq, pochiliq, nochiliq, yalghanchiliq, aldamchiliq, zeherlik chékimlik chikish ... Digenge oxshash nachar illetler körünerlik derijide azayghan, qanun tarmaqliridiki uyghurlar ichide xizmitidin istipa bérip, bashqa kesiplerge yüzlengüchilerning sani köpiyishke bashlighan ... Jemiyettiki uyghurlar ichidimu bir - Birige tughqanliq we qérindashliq neziri bilen qaraydighan, bir - Birining iz - Dérikini qilidighan, xitay köchmenlirining irqiy hujumliridin kolliktip halda mudapie köridighan milliy birlik keypiyati shekillengen.

5 - Iyol ürümchi qirghinchiliqidin buyan weten ichi we sirtidiki uyghurlar arisida kündin - Künge küchiyishke bashlighan milliy musteqilliq tuyghuliri némidin direk béridu?

Tüp negizidin éytqanda, bu xil insani we rohiy tuyghu, uyghur xelqining xitay hakimiyitige we xitay xelqighe bolghan ishenchisining tamamen yoqighanliqining, özlirining mustemlike astida yashawatqan bir millet ikenlikige bolghan tonushi we chüshenchisining téximu chongqurlashqanliqining roshen bir ipadisidin ibaret.

5 - Iyul weqesidin buyan sherqiy türkistanda uyghurlargha qaritilghan qanunsiz tutqun qilish, qiynash we öltürüsh heriketliri ilgirikidinmu bekirek kücheytildi, eksiche bu rayondiki xitay köchmenliri siyasi, iqtisadi we qanuniy jehetlerde alahide imtiyazlardin behriman qilinip, ularning yerlik xelqni xalighanche bozek qilishi, xorlishi we depsende qilishi üchün siyasi jehettin azade zémin hazirlap bérilmekte.

Bügünki sherqiy türkistanda xitay köchmenliri bilen yerlik xelq otturisida atalmish "milliy barawerlik" tin héchbir eser qalmidi.

Milletler otturisidiki barawersizlik - Mustemlikichilikning eng roshen ipadisi bolup, xitay hakimiyitining mana mushundaq bir mohit ichide yashawatqan uyghurlarni "milliy bölgünchilik" bilen shughullanmasliqqa we ilgiri qurulghan ikki jumhuriyettin mihrini tamamen üzüshke dalalet qilishi, heqiqetenmu uchigha chiqqan bir siyasiy öktemlik idi.