PDA

View Full Version : Bizdiki qehrimanliq tuyghusi we mukemmelizim toghirsida



Autorni Bilmeymen
09-11-09, 16:12
Ishenchingizning halidin xewer élip turung, Piship yétilishning eng muhim halqisi kishining öz-özige bolghan ishenchining turghuzulishidur.

Yéqinqi künlerde bizdiki qehrimanliq tuyghusi we bizge qandaq qehrimanlar kérek yene bizdiki mukemmelizim (完美主义) pisxikisining kishilerge bolghan ziyini dégen témilar toghirsida tola oylaydighan bolup qaldim. Bizning pisxikimizda zadi qandaq kishiler qehriman dep qarildu, ene shundaq qehrimanlarning bizge qanchilik paydisi tégidu yaki ziyini tégidu? Bu xildiki qehrimanliq tuyghusining yashlarning ghaye tiklesh, jem'iyetke maslishish jeryanida ulargha bolghan tesiri we keltürgen awarichiliqliri qaysilar?

Rast gepni qilsam bizde qehriman bolmaq nahayti tes, bizning arimizda qehriman chiqishi üchün u choqum héchkim qilalmighan ishlarni qilalishi, xelqi alemni hang-tang qalduralishi, uyghur turup chet ellerde héchbolmighanda ichkirilerde ishliyelishi, türlük nam-ataqlargha meslen nobél mukapati dégendek, érishken bolushi kérek. Shunglashqimikin hazir uyghurlardin zadi kimge qol qoyisen? Uyghurning ichidin chiqqan sen chin könglüngdin qayil bolghan kim bar dep sorisa nechchini dep bérelmeydu, hazir bu téximu teslishiwatidu, némishqa désenglar chet elge chiqishmu kishilerning neziride adettiki ishqa aylan'ghiliwatidu.. Yene 10 yildin kéyin méningche chet elde ishleptu dése hemmeylen way adettiki ishqu deydu de éren qilmaydighan bolidu... U chaghda belkim ay sharigha chiqsaq bolamdikin tang...

Emdi mendin sorisingiz "némishqa uyghurlardin qehriman chiqishini shunche xalap qaldingiz?" désingiz, méning jawabim shuki biz bir xil qehriman'gha choqunidighan millet. Millitimiz qelbidiki qehrimanlar obrazi bizning idiyimizge, bala terbiylesh yash-ösmürlerning ghaye tiklesh éngigha küchlük tesir körsitidu. Shunglashqa biz choqum kémida kimning heqiqiy qehriman ikenlikini aydinglashturuwélishimiz kérek. Meslen, misal üchün éytqanda alim shöhret mutellip, erkin sidiqlar hazirqi millitimizning omomiy étrap qilidighan (menmu shuning ichide) alimlardur. Ular haman azdur-köptür yashlarning idiyisge chet elge chiqish qizghinliqini singdüridu. Chet elge chiqip oqush barliq yashlarning eng aliy ghayisige, qimmet ölchimige aylindu. Men hazir buni nachar ish dep chüshendürmekchi emesmen, biraq shuni oylap baqayli, birinjidin: özining addiy xizmet ornida sadiqliq bilen ishlep, ata-ana yurtdashlirining halidin xewer éliwatqanlar kishilerning neziride adettiki kishiler sanilidu, sel qarildu, netijide wapasiz perzentler köpiyidu. Ikkinjidin, nurghun kishiler özining eslidinla waz kéchishi kérek bolmighan xizmet ornidin, ghayisidin waz kéchip qarghularche chetke chiqish qizghinliqi bilen öz ornida xatirjem xizmet qildighanlar aziyidu. Üchinjidin, héchqandaq chet elge chiqish iqtidari bolmighan kishilermu chet elni jennet hésablap, toghra bolmighan chet elge chiqish yollirini tallap özige we bashqilargha awarichiliq tépip béridu. Kim bu selbiy tesirlerni tehlil qilip baqti? Bizde yene nurghunlighan toghra bolmighan qehrimanlarlar mewjüt, ularning xelqimizning qimmet qarishigha bolghan tesiri hem melum paydisi hem melum ziyinimu bar.
Mukemmelizim dégen ikkinji téma. Bu sözni özem yasighan. Men hazir uyghurlarning köz qarishidiki mukemmelizim idiysining pütün milletke keltüriwatqan ghayet zor ziyinini otturigha qoymaqchimen.

Mukemmelizim her qandaq ishta yüzde yüz pirsent mukemmel bolushni qoghlishish bolup, bu layghezellik, qolining uchida ish qilishning qarmu-qarshi nuqtisi, uningda tirishchanliqni heddidin ashuriwétidu. Özini yétish menggü mumkin bolmighan nuqtigha qarap qistash melum derijide munewwer tuyghu bersimu, kishige menggü qana'et qilmaydighan algha ilgirlesh rohidek hés qildursimu emilyette ular ikkisi bir-birige oxshap kétidighan tamamen ikki nerse.
Méningche mukemmelizim kishilerge intayin ziyanliq bolup, uning jem'iytimizge keltürgen ziyini zeherlik chékimliktin éship kétidu. Men yazghuchi sha'irlarning derhal qolidiki ishini toxtitip, toghra bolmighan qehrimanlarni qoghlishish we mukemmelizimni söküsh toghirliq eser yézip kishilerni dawalishini ümid qilimen. Bu gépimni deslepki qedemde töwendikidek ispatlaymen.
Méning aliy mektepte öginishi nahayti yaxshi sawaghdashlirim bar idi. Hemmeylen'ge melum, ichkiridiki aliy mektepke baridighan oqughuchilar köpinchisi millitimiz ichidin tallan'ghan, öginishte eng munewwerler oqughuchilar, biraq 6 yilliq öginish dawamida özining hayatqa bolghan ishenchisini, ghayisini tashlimay qaytip chiqalighanlar nahayti az sanni igileydu. Méning bir yéqqin dostum bar idi, hazir oylap baqsam uning öginishte heqiqeten xéli bingsi bar ikentuq. Uni bir talant igisi déyishke bolatti. Biraq uning birdinbir kemchiliki mukemmelizim pisxikisi bek éghir idi. U ya bolmisa hemmeylenni bésip chüshüshni ya bolmisa héchnime qilmasliqni xalaytti. Eger yaxshi küzetsek etrapimizda heqiqeten moshundaq kishilerning köpligini bayqaymiz. Bundaq kishiler eger muwapiq medet bérish, üzlüksiz righbetlendürüshke ériship tursa, pütün sinipning aldi hetta pütün mektepning aldi ornini qoldin bermey alqishqa ériship tursa, ularning küch-quwwetke tolup turghanliqini, kéche-kéchilep öginish qilip hemmini bésip chüshidighanliqini bayqaymiz. Biraq u aghine aliy mektepte özini tashliwetti. Mesile u özige bashqilarning ölchimide baha bérishke heddidin artuq könüp ketken bolup, ichkiridiki aliy mektepte imtihan mu'aripi emilyette shinjangdin éghir idi. Uning halidin xewer élip turidighan söyümlük oqutquchiliri yoq, bir sinipta 150 oqughuchi yene kélip aliy mektepte chortla sinip mes'uli deydighan nerse yoq, ders oqutquchilarmu héchkimni tonumaytti. Rohiy ozuqtin ayrilip qalghan bu aghinem birer yil tiriship béqip netijisi 10ming hetta 100mingdin bir bolup tallinip kelgen bu sawaqdashlarning ichide közge körünelmey axiri biraqla boldi qiliwetti, derskimu chiqmaydighan yataqta kompiyutér oynapla olturidighan boldi. Démek uni gerche tügeshti démisekmu uning özige bolghan ishenchi yerge uruldi dégen gep. Uning qeddini ruslishi yene shu axiri mektep püttürüp shinjanggha qaytqandin kéyin boldi. Démek biz oqughuchilarni "qehrimaniy" hés-tuyghulargha shunchilik köndüriwetkenki ular buningdin ayrilsa yashiyalmas bolup qalghan.

Ikkinji sawaqdishim nahayti ijdihatchan bala bolup, u öginishni chidap qildi. Mektep püttürgiche shinjangdin kelgen hemmeylenning aldida turdi. Hemmimiz uninggha qayil bolattuq. Biraq elwette xenzu balilargha yétishelmeytti. Imtihan nomuri jehette. Men'ghu imtihandin ötelmisem perwa qilmayttim. Bilim ögen'gendikin boldighu depla oylayttim. Chünki u imtihan netijilirining kishining bilim öginish derijisini qanchilik toghra körsitip bérelmeydighanliqigha ishenchim kamil idi. Xenzu oqughuchilar kéchikidin imtihan bérip chéniqqan, ularning imtihanning aldidiki oqutquchilar bilen munasiwet ornitip kétishliri, imtihandiki köz boyamchiliqlirini körüp külgüm kéletti. Men imtihan netijisi arqiliq özemni ispatlashtin chortla waz kechtim. Hazir oylap baqsam eyni chaghda moshu xiyalimning manga qanchilik payda yetküzgenlikini tesewwur qilalmaymen, men peqet pütün zéhnim bilen özem qiziqqan bilimlernila ögen'genlikim üchün, bu bilimler xizmetke chiqqanda manga shunchilik esqatti. Biraq netijiler arxip xaltisida qépqaldi. Biraq héliqi ijdihatchan aghinimiz undaq emes idi. U da'im özining nomuri bashqilargha yételmigenlikidin ökünetti. Emilyetti uning nomuri tamamen layaqetlik nomurlar bolup, pexirlinishke erziytti. Biraq u shundaq özini qiynaydighan xiyalni tashliyalmidi. Mektep püttürgendin kéyin bolsa hemmimizdin yaxshi oqughan turuqluq ashu netijiler tüpeyli özini aliy mektepte héchnime oqumighan'gha chiqiriwetti. Özige bolghan ishenchining kemchilligi tüpeylidin chongraq shirketlerning yüz turane imtihanighimu tüzük qatnishalmay xizmet tapalmighili tas qaldi. Ishqilip méningche u özige ishen'gen bolsa buningdin nurghun yaxshi qilalaytti. Démekchi bolghinimni toghra ipade qildimmu yoq uqmaymen. Ishqilip bundaq ya bayramdin ya sayramdin deydighan pisxika bizge ziyini chong boluwatidu. Köpinche kishiler ya eng yaxshi bolushni bolmisa héchnime bolmasliqni közleydu. Emilyette köp sanliq kishiler haman otturida qalghuchilardur. Otturida qalghuchilar jem'iyetning asasiy éqimini teshkil qilghuchilar. Ularning özige bolghan ishenchining yoqulushi pütün milletke ghayet zor yoqitish bolup hésablindu. Bu qa'ide jem'iyettiki hemme sahelerge ortaq.

Mukemmelizim we riqabet éngining qalaymiqan tekitlinishi yashlarning yürikige zeherdek sanjiliwatidu. Bizde perzentlerge choqum sinipning aldinqi qatarigha ötüsh, özi bilen netijisi teng orundiki sawaghdashlar bilen riqabetliship öginishtek xata qarash singdürülwatidu. Netijide qalaymiqan riqabet kolliktiwizimliq rohini chüshkünleshtüridu, uninggha mukemmelizim qoshulup sawaghdashlar, xizmetdashlar öz'ara kemchiliklirinila körüshidighan, öz'ara artuqchiliqlirini peqetla medhiyleshmeydighan halet shekillindu, ezeldinla tar bolghan jem'iyet téximu tarliship kétidu. Bu xil halet uzaq dawamlashsa xizmet we öginishning peqet mezzisi qalmaydu, kishining köngli su ichmey chet elge chiqipla qutulushni oylap qalidu. Héchqandaq rohiy ozuq we hemkarliq bolmaydu.

Özemning chet elde ishlewatqanliqini pesh qilay, aziraq sélishturushumgha ruxset qilinglar. Bu yerde xizmetdashlar arisida riqabet bolmaydu. Riqabet bolmaydu emes, u shekilsiz bolidu, tebi'iy bolidu, u siz riqabetleshmisingizmu mewjud bolup turidu, biraq téximu köp boldighini xizmetdashlar arisidiki kolléktiwizimliq kishining yürek tarini chékidu. Xizmetdashlar bir-birini héssiyat jehette awal qobul qilidu, gerche shexsiy köz qarishi jehette u kishini qet'iy yaqturmisimu bir-birini bir kolléktip ezasi dep chin könglidin qobul qilidu, yardimini ayimaydu, bu xil hemkarliq we kolléktiwizimliq bashqa bir riqabetchi kolliktipqa yoluqqanda téximu éniq ipadilnip chiqidu, her bir eza pütün küchi bilen bir-birige jan dostlardek mu'amile qilidu, pütün küchini chiqarmighuchilar yaki qarshi terepke dostane mu'amilide bolup, satqunluq qilghanlar qattiq éghir eyibleshke uchraydu. Adette xizmet jeryanida xizmetdashlarning qolgha keltürgen kéchikkine netijilirimu mu'eyyenleshtürülidu, medhiyleshning roligha sel qarashqa bolmaydu, mana moshundaq keypiyat ichide héchkim héchkimdin "éship ketmigen" yaki "bésip chüshmigen" asasta cheksiz hayatiy küchke ériship algha basidu.

Her qandaq ish chektin éship ketse eksige yan'ghinidek, bizdiki mukemmelizim idiysi uyghurlarni tereqqiy qildurush qizghinliqi bilen qoshulup ekis tesirini körsetkili turdi, hetta bu qizghinliq shunchilik esebiy derijige yettiki bu heqte hazirghiche éghiz échip bir nerse déyishke héchkim jür'et qilalmidi. Bu heqte töwendikidek misallarni keltürimen.
Uxlap yatqan uyghurlarni oyghitishta eyni chaghda abduxaliq uyghur oyghan dep towlighanda uninggha heqiqeten yarashqan idi. Biraq hazirqi künde yette yashtin yeshmish yashqiche bolghan kishi oyghinishning némilikini chüshine chüshenmeyla oyghan dédim oyghan dep towlashqa chüshti. Xelq xuddi asaw attek chöchüp oyghinip néme qilarini bilmey öz da'irisde qitirap chépishqa, uyan-buyan üsüshke bashlidi. Uyghurlar keynide dep maqale yazsa pütün xelq qollidi, hetta bashta uyghurlar yanchuqchi, pashwaz dégen maqalilerningmu xéli baziri chiqqan, lékin hazir undaqlar asta-asta bésiqip qaldi. Hazir uyghurlar keynide dep maqale yazidighanlarning asasliq desturi pen-téxnikimiz keynide. Pütün xelq tebi'iy pen bilimlirige yüksek ehmiyet berduq hem bériwatimiz, mu'arip "oqutush süpiti"ni yuqiri kötürüsh üchün oqughuchilarni mejburlap qiyin qistaqqa almighanla yéri qaldi, undin bashqisini qildi, halbuki bu kishiler shuni chüshenmidiki pen-téxnikining tereqqiyati haman bir sana'etni türtkilik küch qilghandila andin yuquri örliyeleydighanliqini héchkim eske élishmidi. Bizning perzentlirimiz zawutning tayini yoq muhitta tughulup ösüp, hemmisi inzhinir bolushqa bel baghlidi. Axirida hemmeylen ishsiz qaldi. Az sandiki muradigha yétip chet ellerde inzhinirliq xizmetlirige érishkenler bolsa, yawropadiki meydisini kérip qoyup xatirjem taziliq ishchisi bolup ishlewatqan kélishken yigitlerni, könglige résturan xizmetchisi bolushni püküp tiriship öginiwatqan chirayliq qizlarni körgende heyran qélishti yaki körmeske séliship özining "tiriship" qolgha keltürgen netijilirini danglashqa chüshti, halbuki ular özining xatirjem turmushini qurban qilghanliqini, yurtini séghinish otida, hijran otida köyüwatqan yüreklirini untup özlirini mashina adem chaghlap qélishti we téximu köp kishini özige oxshash bolushqa chaqirdi. Bu chaghda yurttikiler bolsa yawropaning tazliq ishchisimu tebi'iy penni yirtiwétidu dep oylap yürishetti. Halbuki ular gézit-zhurnallardiki adem aldaydighan ajayip-gharayibatlarning kishilerge qanchilik ziyan séliwatqanliqini chüshinishmeydu.
Yawropa bilen shinjangning perqi zadi qeyerde? Bu men izchil oyliniwatqan bir so'al.
Yawropada 3000 yawro yuqiri mu'ash hésablindu. Shinjangda 3000yüen hazir anche yuqiri mu'ash hésablanmaydu. Méning shopur akammu uningdin köp tapidu. Yawropada 8 yawro bilen sirttin bir waq addiy tamaq yégili bolidu. Shinjangdimu 8 yüen'ge adettiki bir waq qosaqni esterligili bolidu. Yawropadiki ayallarning kiyim-kécheklirimu kona hetta shinjangdiki ayallarghimu yetmeydu. Hergiz kinolardikidek emes. Méning hazir hés qilishmche yawropa bilen shinjangning eng chong perqi yawropaliqlar özini hörmetleydu, öz xelqini söyidu. Aghzidila emes, ular öz yurtini söyüp yashaydu. Téjeshlik bilen héchqandaq nersini buzup chachmay kün ötküzidu. Biz bolsaq yurtni aghzimizda söyüp, emilyette yurttin ayrilishni sherep dep bilimiz. Kino téliwzorgha aldinip tapqan-terginimizni buzup chéchip yashaymiz. Mana bu heqiqiy perq. Öz közüm bilen körgen perq.

Kishi küresh qilip harghanda, özining néme üchün küresh qiliwatqanliqini esliyelmeydu. Haman bir küni özimiz hérip-charchap qoghlishiwatqan nersining peqet bir xatirjem turmush ikenlikini, xatirjemlikni buzuwatqan kishilerningmu del özimiz ikenlikini tonup yétimiz. Yashlargha toghra yol körsitip béreyli.

Mukemmelizim pisxikisining tesiri we wetinimizning chiriklik we parixorluqqa qarshi turushning dawamliq tekitlinishi bilen intayin qiziq héchkim diqqet qilmighan bir ish yüz berdi. Yeni köpchilik taza tillap puxadin chiqti, emeldarlar bolsa bulghan'ghan kimlikni saqlap qéliwerdi, xuddi kochidiki *** méni beribir yaxshi démeydu dep qilghinini qilghandek boldi. Yene bir qiziq ish shuki emeldar bolush tilgha élinsa kishilerning xiyaligha aldi bilen parixorluq we chiriklik kélidighan boldi. Buning netijiside köpchilik emeldar bolushqa qiziqmasla boldi. Néme deydikin dep qalmanglar, elwette bir mezgillerde emel-mensep dése düm chüshidighan bolup ketken, biraq hazirqi yashlar chong bolghandin kéyin bashliq bolimen, siyasiyon bolimen deydighanlar az. Hazir kéchik balilardin chong bolghandin kéyin néme ish qilisiz dep sorisingiz chet elge chiqimen deydighanlar köp. Bu bir xil xeterlik ehwal. Biz özimizning ehwalining nacharliqini, kadirlarning qara qosaqliqi toghirsida waysaymizyu némishqa munewwer oqughuchilar tiriship kadir bolushqa, yaxshi kadir bolushqa bel baghlimaymiz? Kadirlarning tillash arqiliq tüzigili bolmaydighanliqini yaghliq qapaq nahayti obdan ispatlap turuptighu!? Chet ellerdiki énzhinir alimlardin bizge emilyette unchiwala chong nep tegmeydu, manga ishininglar. Ular érishken netijilerni körelmigenlikim emes, soghuqqanliq bilen oylan'ghinim, birni bir déginim. Ular érishken mukapatlarmu uyghurlarning yüzini unche yoruq qiliwételmeydu. Chünki chet elde undaq adem samandek. Héchkim mit qilip qoymaydu. Perzetlerni tebi'iy pen mutexesisi qilish ata-anilarning perzentlirini yaxshi kün körüshini ümid qilghanliqtin bashqa ish emes xalas. Bizning yashlirimiz choqum köplep bashqurush ilmi, meblegh sélish ilmi qatarliq ijdima'iy penlernimu öginishi kérek, shundaq ixtisas igiliri köplep meydan'gha chiqishi kérek. Bolmisa téxniklar ishtin sirtqi yazghan maqaliliri bilen milletni qutquzalmaydu. Qisqisi mukemmelizim we kishiler qelbidiki qehriman obrazi qoshulup yashlarni adettiki ishlarni qilishqa qiziqmas qilip qoyidu. Normal turmushni turmush emes dep qaraydighan bolup qalduq. Kémida bu méning hés qilghinim.

Mukemmelizim bizning tarqitish wastiliridiki xata idiyiler bilen qoshulup ghayet zor israpchiliq we bulghunushni peyda qildi. Meslen éytayli, ular tiriship béyighanliqtin yéngi öyge köchüp kirdi, yéngi téliwzor sétiwaldi, yéngi mashina aldi... Dégendek kishilerning méngisini yuyidighan xewerler qulaqqa singip ketti, buning bilen kishiler béyisila xuddi choqum yéngi öyge köchüp kirishi kérektek, öy jahazliri, téliwzor qatarliqlarni birer qur yéngilimisa bolmaydighandek hés qildighan bolup kettuq, rengsiz téliwzordin renglikke, 17 diyumluqtin 24 diyumluqqa, adettiki téliwzordin sifirliq téliwzor hetta suyuq kiristalliq népiz téliwzorlar bizning choqum bolmisa bolmaydighan istimal buyumlirimizgha aylandi, eger yéngilanmisa koniliq, zamanning keynide qalghan déduq. Özbékler eski dégen sözni kona dégen menide ishletse, biz yaman dégen menide ishlettuq. Démek shuningdinla bizning kona nersilerge qanchiliq bir tereplime qaraydighanliqimizni körüwalghili bolidu. Téximu qiziqarliq yéri shuki mukemmelizim tüpeyli kishiler turmushida bu nersiler kam bolghan turmushni mukemmel emes dep qarighachqa pütün ömridiki muhim nishanlirining biri qilip békitti we shuning üchün kéche-kündüz yürek qénini serp qilishti. Emdi öy jahazlirining koniliqi bilen pexirlindighan yawropaliqlargha qarap baqayli, ishletkinige 100 yildin ashqan öy jahazlirini tewerük dep bilip etiwarlap ishiltishidu. Bahasi hetta yéngi öy jahazisidin qimmet bolidu. Öyliride suyuq kiristalliq keng ékran téliwzor turmaq 24 diyumluq téliwzorlarmu xeqning öyide nahayti az tépilidu. Sür'iti eng téz, nurghun eng nochi tiptiki mashinilar birdek yawropagha sétilmaydu. Némishqa désingiz shirketlerning bergen jawabi yawropaliqlar sétiwalmaydu. Ularning baziri junggoda. Kishilerning béridighan jawabi bolsa méningche yawropada sür'et cheklimisi nahayti qattiq ijra qilindu. Kérek qilmaydighan yuqiri sür'etlik aptomobil sétiwélip pulni buzup-chéchishning ehmiyti néme? Kérek bolmighan adettin tashqiri istimal bizning iqtisadiy küchimiznila israp qilip qalmay, tebi'iy bayliqlarning we muhitning buzghunchiliqini kücheytiwetti.

Mukemmelizim bizning öz millitimizge bolghan ghorurimizni chiritmekte, öz-özimizge bolghan hürmitimizni suslashturmaqta. Kishiler hazir millet bolsa undaq bolsa mundaq bolsa déyishidu. Milletning ichidin bir nechche pahishe, bir nechche yanchuqchi chiqip téliwzorda keng teshwiq qilinish arqiliq yüzimiz chüshse, teshwiq qilghanlardin körmey millettin körüshidu. Eski adem chiqqan millettin tughulup qaldim dep uyghur bolup qalghinigha pushayman qilishidu. Köngli kötürüshmeydu. Özlirining gépi boyiche bolsa bashqilar aldida uyghur ikenlikini tilgha élishtin nomus qilisharmish. Bashqilarning bir tereplime qarishidin ensirermish! sépi özidin pisxik ajizliq! bashqilarning yaxshi bahasigha, way déyishige érishish shunche muhimmu? Némishqa özimizge choqum bashqilarning nuqtisida turup baha bérimiz? Özimizge toghra baha bérip ajiz bolghan ishenchimizni izzet-hürmitimizni saqliyalmaymiz? Emilyette her qandaq milletning eski ademliri barghu? Hetta kinolarda eskilikni qamlashturup wayigha yetküzüp qiliwetkenlerni körüshüp qol qoyup kétimizghu? Biz kéchikimizdin bir-birimizni qirghin qilishqa köndürülüp kelduq. Xata bolghan mu'arip köz qarishi oqughuchilarning öginishke bolghan qiziqishini qozghashning ornigha ularning izzet-hürmitini chüshürüshni ularni öginishke mejburlashning wastisi qilip ishletti. Sinipta her mewsümlük xulase yighini échish, netijilerni égizdin peske qaritip tizip keynidiki oqughuchilargha sen öginishte nachar, sen yarimas dégen idiyeni singdürüsh ularni nabud qilish bolmay néme? Yaxshi öginelmigenliri ashundaq bolup tügishidu, yaxshi ögen'genliri bolsa, bashqilarning maxtishidin ayrilip qalsa pütün algha ilgirlesh küchidin ayrilip qalidu de ümidsizliktin weyran bolidu. Méhir-muhebbet, öz'ara hürmet qiliship ishench tikleshning ornigha singdürülgen natoghra ehmiyetsiz riqabet tüpeyli bu perzentlerning kishilik adimiy qedir-qimmiti xata tereqqiy qilidu, chong bolup xizmet ornigha chiqqandimu ögen'gen xuyi boyiche bashqilardin éship chüshüshnila közleydu. Hetta nurghunliri buning üchün waste tallap olturushmaydu, bir-birige heset qilish, ora kolash, gheywet qitighurluq qilishning edep kétish sewebimu moshu yerde. Bizning pisxikimiz shu qeder ajizki bashqilarning ikki éghiz maxtishigha gol bolup özimizge bolghan kontirolliqimizni yoqitip bashqilar néme qil dése shuni qildighan yerge kélimiz. Mana bu perq!

Unregistered
09-11-09, 19:56
Autorni bilmisingiz, bu eserni qaysi tordin alghanliqingiznighu bilersiz? Eskertip qoyghiningiz yaxshi!

Unregistered
09-11-09, 20:01
Intayin obdan eser iken . Torgha yukliguqige rehmet . Ozimizdiki artukqilik we kemqiliklerni bilgendila rawaj tapalaymiz .

Unregistered
09-11-09, 21:18
bu maqala birnechche aylar burun elan qilin'ghanda biraz nersilerni qoshumche qilip qoymaqchi bolup, keyin waqtim chiqmay qalghan. menbe:
http://ko.comxa.com/?p=5
http://www.bilik.cn/bbs/viewthread.php?tid=22286
http://nurkalam.blogbus.com/logs/39916197.html

Hazirqi hittay ma'aripining omumiy sistemisigha yem bolup ketken Uyghur ma'aripining eng zor ajizliqi mana mushudur. Hittay ma'aripining eng asasliq meqsidi yaramliq adem terbiyilesh emes, eksiche yaramliq ademlerdiki "yaramliq" nuqtilarni yoq qilip, hakimiyetke sadiq ghalchilarni terbiyilesh. Bu kompartiye hakimiyetni qolgha alghandin keyin barliqqa kelgen yuzlinish emes, belki hittay hokumranlar guruhi birnechche ming yildin beri izchil qollap keliwatqan tup ma'arip siyasiti. Dimek bundaq siyasettin ihtisas igisi chiqmaydu. Nimishqa hittaylar yawropa yaki amerikida birnechche Nobel mukapati alalidi, emma hittay chong quruqluqida undaqlar chiqalmaydu? Buning jawabi hittaylarning qulchiliq idiyisi yetekchi qilin'ghan maarip siyasitide. Bu hildiki qabahetlik maaripning illetliri shu hil maarip muhitidin ayrilmighan ademler uchun tebi'i qanuniyetttek, zadi shundaq bolushi kerektek bilinidu. Ashu hildiki "atning quyruqi bolghiche tohuning beshi bolimen" deydighan mustebit ideye mana hazir biz bir ewlat ata-anilargha singip,bizning perzent terbiyeleshtiki desturimiz bolmaqta.
Hazir wetendiki Uyghurlar uchun perzent'lerning muweppiqiyet qazinish olchimi nahayiti addiy: eger u bala yah'shi oqup "alim" bolsa, aliy mektepte oqutquchi bolup muqim maashliq bolsa; yaki wijdanini setish bedilige "oburni/hajet'hananing achquchi" ni tutush behtige muyesser bolghan qandaqtur bir "muawin" bashliq bolsa (Uyghurlardin chiqqan emili eng chong kishi Nur Bekri bolsa kerek. shundaq turuqluq uning Wang jallatning buyruqisiz hajet'hanighimu baralmaydighanliqi hechkimge sir emes)digendek bir hizmetlerge erish'se "baqqan ejrini yerde qoymighan" hesaplinidu. Dimekchi, qandaqtur bir "tomur tawaq"qa ige bolush muweppiqiyet qazan'ghanliqning birdin bir belgisi bolup kelmekte.
Wetendiki waqtimda dunyagha dangliq bir Turkshunas alimning ( Germaniyelik) yengi neshr qilin'ghan kitabidiki terjimihalini oquwetip "X X yili bir usta qassap a'iliside dunyagha kelgen" digen qurlarni korginimde heyran qalghan idim. Mening adetlen'gen chushenchem boyiche undaq dangliq alim choqum bir "meripetlik" ailide dunyagha kelishi kerek idi. Rastinla shundaq bir usta qassapning balisi bolghan teqdirdimu buni tilgha almasliq kerek idi. Emma u kishi atisining usta bir qassap ikenlikini alahide pehirlinish tuyghusi ichide eslep otidu.
Keyin teqdirning qismiti bilen chet'elge chiqtim. Chet'elge chiqip tunji qetim korgen televizor programmisida 3 milyon kilometir biheter mashina heydigen bir "truck driver" yeni yuk mashinisi shopurigha medal teqdim qilishning neq meydan hatirisini kordum: sheher bashliqi uning'gha medal we guwahname tartiqip bergende puten meydandikiler gulduras alqish sadasi yangratti. Umu huddiy Nobel mukapati alghandek hoshalliqini ichige sighduralmay qilghili qili tapalmay qaldi. Shu waqittimu men bu hil "bimenelik"ni korup ularning ehmeqlikige kulgen idim.
Mana hazir aridin on yil otuptu, mening shu waqitlardiki "yaramliq adem" bolushning olchemliri heqqidiki chushenchem hazir putunley yengilandi: Uyghurlargha yalghuz alim kerek emesken. Bizge ene shundaq alimlar, helq menpe'eti uchun ishliyeleydighan rehberler, usta qassaplar, yah'shi tikuchiler, munewwer sestiralar,.................. omumen hemmila sahening ozige chushluq yaramliq ademliri zorur iken. Chunki bir jemiyet ashundaq oh'shash bolmighan kopligen qatlamlarning hemkarliq asasidiki gireleshme gewdisidila mewjut bolup turalaydu. Altun we kumushning bahasi tomur we mistin yuquri bolghan bilen, metal ishlitidighan yerning hemmisigila altun we kumushni ishletkili bolmaydu; eng addisi tok otkuzushte altun hechqachan misning ornini alalmaydu. Dimek, "yahshi" oqup "alim" bolush muweppiqiyet qazinishning birdin bir belgisi emes.