PDA

View Full Version : Sining ebgaliqingdin ana til xorlandi!



Unregistered
07-11-09, 16:12
Teklimakaniy
UyghurBiz$ x! A* E) V( E7 E# w
Sining ebgaliqingdin ana til xorlandi!# B/ G+ O! F3 F6 K$ H. @

* Ana til sözligüchining salahiyitini belgilep béridu.
* Ana tilini yoqatqan millet tarixtin ghayib bolidu.
*Ana til hayatliq, meripet we medeniyetning belgisi.
* Uyghur tili uyghurliqimizning birdin bir belgisi.
***
Tilimiz yéqinqi zamandin béri esheddi hujumgha uchrap keldi, tilimizgha qilin'ghan hujum medeniyitimiz we dénimizgha qilin'ghan hujumning bir qismidur belki özidur. Uyghur tilimiz medeniyet tili bolupla qalmastin qur'an kerimni oqush we tiz ügünüshke yardem béridu.www.uighurbiz.net+ x. i7 i" I1 i, W5 N
Yat medeniyet sahibliri tilimizning hazirqi zaman'gha maslishish we medeniyetning yéngi atalghullirini ipadilesh iqtidaridin sheklendürüp, tilimizni eyiplimekte. Ichki terep(rohi terep)tin meghlub bolghuchilar uyghur tili arqida qélishimizning bir sewebi dep qaraydu...UyghurBiz [9 b; j' K3 v4 l% r
Mekteplirimiz oqughuchilar bilen ana tilimiz arsida dostluq alaqisini turghuzalmidi, kichikidin tartip ana tilida bir nerse oqushqa qiziqturushta netije qaznalmidi.
Misal alsaq uyghurning kichik balisini xenzular arsigha qoshiwetsek tili xenzuche chiqidu, xenzuning kichik balisini uyghurlar arsigha qoshiwetsek u balining tili uyghurche chiqidu...
"Uyghur tili yéngi ilim-penlerni özleshtürüshke qadir bolalmaydu"dégen guman jingda toxtimaydu, chünki xelq'araliq tilshunas alimlar-til igliri iradilik bolidiken-her qandaq bir til qaysi pikir bolsun ipadileshke qadir bolalaydu dep qaraydu. Misal alsaq, til bilen türlük pullar arsida oxshashliq tépilidu,biz élim-sétmida ishlitidighan pul iqtisadshunaslarning nezride sétiwilish quwwitining belgisi, qeghez pul yaki medenning heqiqi qimmiti sétiwélish küchige nisbeten yoqilang nersining ornida turidu. Qeghez pulning bésilghan qeghezning qimmitidin artuq qimmiti bolmaydu, altun-kümüshning belgileklik qimmiti bolidu.Lékin altun-kümüsh bashqa medenlerge sélishturghanda ***ürüsh(chidamliq)tereptin qimmiti töwen bolidu.Pulning heqiqi qimmiti shu pul bilen muamile qiliwatqan jemiyetning pulgha qoshidighan süptidur. (Mariboyning"insanlar tili" namiliq kitawining 22-betige qarang).UyghurBiz& f- y* h8 v6 H/ W3 h
Tilning qimmitimu shuninggha oxshash, shuning üchün til iglirining tiligha éslishi, tilini rawajlandurushi, öz-arsida ana tili bilen paranglishishi, ana tilini hörmetlishi, tilining tereqqiyatqa maslishalaydighanliqigha ishinishi, köz qarishi we tuyghullirini ana tili bilen ipadilishi we turmushning addi ishliridin tartip murekkep pelsepiwi mesililerge qeder ishlarda ana tili bilen ipadilishi lazim. Shundaqla tilning qimmiti idiye meblighi we medeniyet asasini ipadileshte körünidu.Tilimizning qimmitini bilmeydighan nadanlar tilimizni almashturushni telep qilidu.
Meshhur tilshunas firansiyelik alim"findiris"mundaq deydu:"emeliyette biz qaysi bir tilning bir pikirni ipadilimekchi bolghan insanning xizmitini qilishtin ajiz kilishini bilmeymiz. Undaqta eserliridiki we tarixidiki kemchillikini ana tiligha artip qoyidighan ajiz aptorlarning sözlirini anglap yürmeymiz, eslide köz qarshini ana tili bilen ipadileshtin ajiz kelgen mushu aptorlar ana tilning ajizliqidin mes'ul" deydu.(Findirisning"til" dégen kitabning 421-betige qarang).
Arimizdiki rohi meghlubiyetke uchrighanlar tilimizni eyiplaydu, halbuki eyip tilimizda emes, shu tilni istimal qilghuchi bizde.Bizde irade bolidiken tilimiz her qandaq mezmunni ipadileshtin ajiz kelmeydu. Ana tilini qaidilliri bilen bilidighan kishi könglidiki köz qarshini ipadiliyeleydu.Shundaq déyeleymizki, biz eziz bolsaq tilimiz eziz bolidu, biz xar bolidikenmiz tilimiz xarlinidu.
Türkler mustepa kamal dégen islamgha öch azghunning tesiri bilen osmaniye ana tilini latin herpige almashturghanidi, ular hazir hawagha ésilip qaldi, chünki bügünki türkler ötmüshidin bir nersini bilmeydu. Yawrupagha tewemu yaki sherqqe tewemu?Buningdimu heyran. Latin herpini tallap gherbke yéqinlishalmidi.Türk tereqqiyati1957-yili en'giliye mustemlikisidin qutulghan malaysiyaning tereqqiyatidin perqilinip ketmeydu.Malaysia tereqqiyat jehette türkiyening aldida turidu,iqtisadi tereqqiyati köp yuqiri.+ \* Z, |& d, S5 O6 ?0 U
Undaqta türkiye til yaki yéziq özgertip néme payda aldi, türkiye tarix boyi mustemlike astigha chüshüp baqmighan bir dölet,uning üstige osmanilarning pütün bayliqi mustapa kamalning qolida qaldi, shundaqtimu türkiyening hali qanchilik???Démek, mustapa kamal türkiye tereqqiyatini meqset qilmay, türklerning musulmanliqini ebjesh qilishni meqset qilghan.Bolmisa erkin dölet, pütün imkaniyet qolida turup, medeniyiti we yéziqini almashturupmu malaysisyechilik bolalmidughu? Gedinidiki 30 milyart dollardin artuq qerzichu téxi?...
Démek, mustapa kamal islamgha hujum qilishta birinchi qétim ana tilni özgertish arqiliq usul ishletken.* F! f. n s- }# }+ W! s8 k
***
"Ana tilimiz zaman tereqqiyati bilen maslashmaydu"dégen köz qarash eqli kiselliktur.Xenzu tili yéqinqi zaman'ghiche xelq'arar tillargha nisbeten ölük til qatarida muamile qilinatti, ilimiz jungguning siyasiti we iqtisadi jallinipti xenzu tili janladi, ilimiz junggu rosiyedin köp paydilandi, lékin ros tilini xelq tili qilmidi.UyghurBiz1 V! P4 L) c+ W
Démek, xenzu milliti janlandi tili janlandi, undaqta sen eziz bolsang tiling eziz bolidu, sen xar bolsang tiling xarlinidu.0 ~% Q$ I% R. {1 P: E1 I7 T4 V
In'giliz tilimu shundaq, en'giliye bilen amirikining siyasiti we iqtisadi dunyada ***ürüldi, shuninggha egiship in'giliz tili xelq'ara tiligha aylandi, yéqinqi zaman'ghiche erep tili dunyawi tilning birsi idi, ereblerning hali töwenlishipti ereb tili qimmitini köp yoqatti, til ixtisasliri ereb tili 2020-yili dunyawi tilgha aylinidu dep baha bermekte.www.uighurbiz.net) a: b; d. O0 C% Z% W
Eger in'giliz yaki xenzu tili tereqqiyat tili, bashqa tillar tereqqiyat tili bolalmaydu dések, undaqta yawrupada nurghun döletler bar, ular yawrupada yashap turupmu ana tilini tashlimidighu? Maaripini ana til asasida tutup mangdighu? Mesilen, gollandiye nopuzi anche köp emes, lékin ular ana tilini tashlimidi.
Démek, sen eziz bolsang tiling eziz bolidu, sining medeniyet yartishqa salahiyiting toshqanda ana tilingning medeniyet yartish salahiyiti eslige kilidu. Sen mesilini ana tilimizda qoymay özüngde qoy ebga!sining ebgaliqingdin tilimiz rawajlanmaywatidu.Sining ana tilinggha tuzkorliqingdin ana tilimiz xorliniwatidu...
Men bashqa til üginishke qarshi emes, dunyawi tillarni ügünüshni teshebbus qilimen, bügünki zamanda ilim-pen tilini ügünüsh perzning derjisige kilip qaldi. Lékin ana tilni birinchi orunda qoyup turup muamile qilishingni telep qilimen.UyghurBiz7 Q! o) P( ?; @
Maddi jehettin tereqqi qilghan gherb medeniyitini qobul qilghan yapun ana tilini we qalaq örp-adetlirini hazirghiche saqlap kelmekte.Ana tilimiz tereqqiyattin ajiz kilidu dégen köz qarshing dunya til tetqiqatchiliri mizanida toxtimaydu, esli sen tilingning qimmiti, qudriti we imkaniyitini bilmeysen, chünki sen ana tilini yaxshi bilidighan uyghurdek oylimaysen, chünki sen öz eqideng we medeniyitingge xiyanet qilghanliqing üchün tilinggha xiyanet qilish pikrini otturgha qoyisen yaki qollaysen...Chünki sende mehmud qeshqiri, yüsüp xas hajib, abduxaliq uyghur,nuzugum,amannisaxan, abduréhim ötkür, abduqadir damollaning rohi we qéni yoq...Chünki sen rohi we ichki tereptin pütün meghlub bolghan insan...UyghurBiz Munbiri8 J+ T) z) v! T! V
Ichki tereptin yeni rohi tereptin meghlub bolghanliqing üchün her qandaq meydanda meghlub bolisen yaki meghlub bolushqa razi bolisen...UyghurBiz( x6 w# K6 `& |# H0 m4 P2 s
Uyghur ana tilimiz bizning uyghurliqimizning simwli we salahiyiti, uyghur jemiiyitining bashqilardin nigiizlik perqi xususiyiti, u bizning mewjutliqimizning belgisi...UyghurBiz+ e0 X( `" s3 g. n6 O6 i& b8 N
Uyghur tilining rawajlanmasliqi bizdiki tepekkür iqtidarining töwenlikidin peyda bolghan, bizdiki tepekkür tughmas kisili tilimizni tughmas qilip qoyghan.Shuni bilish lazimki, til pikirdin (tepekkürdin) ayrlimaydu, pikir tildin ayrlimaydu, til démek pikir démek, pikir démek til démektur...
Bir söz tilimizgha kelgende pikir bolup chiqidu, qaysi til bilen sözlisingiz u sizning pikiringizni ipadilep béridu.3 b$ a! \$ u$ ], E& d3 W
Démek,bizdiki müshkile til müshkilisi emes, medeniyet we hezaret müshkilisi (qiyinchiliqi)dur.
Kim dawamliq xenzu tili bilen sözlise u wujudida xenzugha aylinidu, kim dawamliq in'giliz tili sözlise u wujudida in'gilizgha aylinidu, yat til bilen sözligen yaki pikir qilghan kishining éngi we pikiri pisxologiye, ijtimai we exlaq tereptin özgiridu. Chünki yat til uning éngigha yuqiri heriket bilen tenglinip turidu. Ana tilingni ügenmiseng yiltizing we esli medeniyitingdin ayrilisen.UyghurBiz ]. _/ F0 T: b* w9 O/ R
Ana tili bilen yazidighan we ana tili bilen sözleydighan aptor yaki alim yat til bilen yazidighan yaki sözleydighan aptordin perqlinidu. Chünki ana til uning wujudigha singip kétidu, u özini ana tilidin ayriyalmaydu.UyghurBiz% e5 e9 n. Z, q$ Y4 B
Tilidin waz kechken millet meghlubiyitige hesse qoshqan bolidu, horunliqimiz, eqli ebgaliq, ghapilliq,nadanliq,angsizliq, rohi meghlubiyet tilning meghlub bolushidiki asasliq amil.
Ana tilni yoqutush insanning alahide xususiyitini yoqatqanliqidur, chünki ana til insanning shexsiyiti, salahiyiti, pikiri, tuyghusini...Teshkil qilishtiki birinchi asas. Ana til medeniyet salahiyitini qoghdashning eng muhim wastisi.UyghurBiz Munbiri% _1 l2 q. i; D" ^0 d' F% c; V7 x
Ana tilidin üzülüp qalghan millet ötmüshidin üzülüp qalidu, ana til hésyat, pikir we tuyghuning achquchi, shuning üchün bir ademning 3 balisi dawamliq 3 xil til bilen sözlise ularning hisyati we tuyghusi 3 atining balliridek bolup qalidu.
Kurd shairi(koni resh) ana til toghrisida mundaq shéir éytqan:
"Ey weten, til oghurlashni qobul qilmaydu, ey weten, héch bir kishi oghlanliringning tilini-ular köngül bölse-oghurlashqa qadir emes.Emma ular sel qarisa we yat til bilen sözlise, shu waqtida i weten, oghlanliringning hezariti bolmaydu we ularning tilining asasi bolmaydu".
Til milletning birlikidiki muhim achquch, chünki til pikir we tuyghu birlikini yartidu, til millet ezalirini pikir birliki bilen baghlaydu.www.uighurbiz.net* ]6 B4 s% d! D& v1 ]' [; j/ M" M
Til tepekkürning qorali, tepekkür awazsiz sözdin bashqa nerse emes,sözlesh ashkara tepekkürning bir türidur.UyghurBiz Munbiri( K0 p" i2 {1 \7 B7 F" _# Y
Bowaq salametlikini anisidin alghandek, milletmu pikir we idiye salametlikini ana tilidin alidu.Kisel ana kisilini baliisgha yuqturghandek, tilmu kisilini yuqturidu.
Ana tilning ölgenliki tilshunas, tarixchi we tetqiqatchilarni qimmetlik melumat xezinisidin mehrum qoyidu we ularni arqigha chikindüridu.
Bir qisim dogma qarashtiki kishler silam dini bilen uyghur milliliki arsida toqunushush éngini shekillendürüp chüshinidu, shuni bilish kérekki, islam dini bilen uyghur milliliki(yeni din bilen millet)teng qedemde turidu, bir-birsige taqashmaydu.Dinni qoghdighanliq milletni qoghdighanliq, milletni qoghdighanliq dinni qoghdighanliq bolidu...
Eger sen dinni dep uyghurluqtin waz kechseng, sen dinni yaxshi chüshenmeydikensen. Shundaqla uyghurluqni dep islamdin waz kechseng uyghurluqungni, medeniyitingni we tarixingni yaxshi chüshenmeydikensen.
***UyghurBiz Munbiri" s( U9 X" ]) Y8 Q. k
Biz uyghurlar"shinjang uyghur aptonum rayuni"dégen rayunda aptonomyie qanuni bilen yashaymiz, aptonomiye dégen xéli chong gep, lkéin biz aptonomiye qanunini we dölet qanunini bilmigechke qanundiki nurghun hoquqimizdin mehrum, aptonumiye qanunini yaxshi bilsek nurghun shilarni hel qilghili bolidu. Béyjingdiki waqtimda abdorup polat teklimakani ependining bir qétim:"aptonomiye qanunini telep qilsaq köp hoquqimizgha érishken bolattuq"dégen sözi hélimu yadimda turuptu.
Jem'iyitimizge qarisaq tetbiqliniwatqan qanunning esli shinjang aptonomiye qanunigha oxshimaydighanliqi körünüpla turidu. Aptonomiye qanuni toghra shekilde ijra qilinmay bezi kishlerning xalighini boyiche ijra qiliniwatidu.
Démek, sen aptonomiye qanuni astida yashaydighan bolghandikin qanundin paydilinish hoququng bar...We heqiqi aptonomiyeni telep qilish hoququngmu bar...2 e0 F" m: f* v' G

menbesi : http://www.bilik.cn/bbs/viewthread.php?tid=3102&highlight=%2BElturk%2B