PDA

View Full Version : Jumhuriyet Kalindari 1949 B



kaharbarat
04-11-09, 01:51
Jumhuriyet Kalindari 1949 B
Kahar Barat

1949.8.17
Deng Liqun Ehmetjan, Is'haqbek bilen koruxti, Abbasov terjimanliq qilip berdi. Deng ulardin Yenen'ge informatisye yollaxta yardem berixni telep qildi.
1949.8.17
Jungyang Denggha telegramma evetip Ilidin 9- ayning 10- kuni etrapida icilidighan siyasi kengex yighinigha Uyghur, Qazaq ve bir Hitay bolup 5 vekil evetixni soridi. Uc vilayettikiler kingixip Ehmetjan, Is'haqbek, Abbasov, Delilqan ve Lo Ji 5 kixini evetidighan, uc vilayetning omumi ixlirigha Seypidin, herbi ixlirigha Liskin mes'ul bolup turudighan boldi.
1949.8.18
Mao Ehmetjanlargha resmi teklipname evetti.
1949.8.19
Licun ratisyesi: 2 yil burun Iligha kelgen communist agenti Peng Changkuining ehvali heqqide jungyanggha doklad berdi.
1949.8.19
Delilqan Osman ve baxqilargha het yizip meydanini ozgertixini soridi.
1949.8.19
Ehmetjan Maogha yighingha baridighanliqi heqqide javap tiligramma yollidi.
1949.8.20
Licun ratisyesi jungyanggha milli armiye ve quralliri heqqide telegramma yollidi: Uc vilayet milly armiyisining 5 atliq polki, 3 piyadiler polki, 1 musteqil atliqlar bataliyoni, 14020 jengci, 9600 dane her hil miltiq, 85 zembirek, 14 ayroplan, 31 tanka, bronivik, avtomobil ve 6000din aruq at bar.
1949.8.21
Ehmetjan Deng Licun arqiliq uc vilayetning omumi ehval heqqide jungyanggha doklad yollap ozlirining veziyet heqqidiki qaraxleri ve siyasi korexlirini jemlidi.
1949.8 ahrileri
"Ittipaq"ning 8- sanida Ehmetjanning "Bizning milli azadliq inqilabimiz ve Xinjangda tincliq ve helqcilliqni himaye qilix ittipaqi" digen maqalisi bisildi.
1949.8.22
Ehmetjan qatarliq vekiller ve 3 neper hadiml "Altayni kozdin kecurux" nami bilen Sovet arqiliq yolgha ciqti.
1949.8.24
Vekiller Alma - Atadin Citagha ucti.
1949.8.24
Deng Liqun uc vilayettiki gezit - jornallarni tonuxturup jungyanggha doklad yollidi.
1949.8.26
Lencu azad boldi.
1949.7.26
Ding telegramma yollap uc vilayetning maliye, ahale, terilghu ve carviciliq ehvalini tonuxuturdi.
1949.8.27
Vekiller cuxken ayroplan Bayqal koli rayonigha barghanda toghqa soqulup hemmisi qaza boldi.
1949.8.31
Tao Zhiyue Burhan qatarliqlar bilen mehsus yighin ecip Xinjangning bundin kiyin qandaq yolgha mingixi heqqide meslihetlexti. Kopcilik tincliq xertini qobul qilidighanliqini bildurdi.
1949.8
Ili vali mehkimisi Janbolat Sultanni muavin valiliqtin qaldurdi.
1949.9.2
Yevseyiv Ghuljigha berip Tao Zhiyuelarnig el boludighanliqini yetkuzdi ve Deng Liqunni derhal Urumcige undidi.
1949.9.3
Seypidin Ghulja konsulhanisidin Ehmetjanlarning olgenlikini uqti. Deng Licun bilen meslihetlixip bu heverni Es'et, Seypullayov, Nebijandin baxqa ademge dimey mehpi tutuxni bekitti.
1949.9.3
Deng Liqun Ehmetjanlarning olgenlikini jungyanggha melum qildi. Jungyang olumge teziye bildurdi ve ornigha 3 adem evetixni soridi.
1949.9.3
Seypidinler meslihetlixip Alimjan Hakimbayov, Tu Ji 3 vekil baridighanliqini qarar qildi. Uc vilayetning ixlirigha Es'et, Seypullayovlar mes'ul bolup turudighan boldi.
1949.9.7 - 9
Burhan Nusret Xehidini Manas deryasi boyigha tincliq bilen azad qilixning teyyariqlerini ixlexke evetti. Milly armiye aldinqi sep qumandani Merghup Is'haqov Ehmetjanning buyruqini almay turup hicqandaq hujum qilmaydighanliqigha vede berdi.
1949.9.8
Seypidin 3 vekil, 2 hemra hadim ve uzutup qoyghuci Sovet hadimi Lisovlar bilen Sovettin ayroplan bilen yolgha ciqti. Ayroplan Irkutiskigha barghanda Sovetning 2 ofitseri Ehmetjanlar qaza bolghan orunni korsetti.
1949.9.8
Gomindang eskerliri Manas buyidin cikinixke baxlidi.
1949.9.9
Ittipaq Tarbaghatay texkili komititi Hitayce organ geziti "Demokratiye Geziti"ni nexir qildi.
1949.9.10
Mao Zedung Peng Dehueyge telegramma evetip: "Xinjiangdiki mesile urux qilix mesilisi emes, bleki tinc yol vilen hel qilix mesilisi." didi.
1949.9.10
Jungyang Deng Liqun'ge telegramma evetip: uc vilayet terep bilen Urumci terep Xinjang mesilisini hel qilix layihisini otturgha qoysa bolidu, liken ahirida junggu kommunistik partiyisi merkizi komititi qarar qilixi kirek, didi.
1949.9.10
Zhang Zhizhong Mao Zedungning buyruqigha asasen Bijingdin Tao Zhiyuegha telegramma evetip, Xinjangning tinc yol bilen heqiqetke qaytix pilani ustide tohtilip, 9 turluk pikirni otturgha qoydi.
1949.9.11
Seypidin qatarliqlar Sovettin Manjuriyege otti, Gav Gang qatarliqlar ciqip kutuvaldi.
1949.9.13
Jungyang Deng Liqun'ge telegramma arqiliq buyruq birip uni ozi Urumcige birip Jan Jijungning telegrammisini Tao Zhiyue, Burhanlargha bivaste tapxurup birixni tapxurdi.
1949.9.13
Ittipaqning muveqqet reisi Es'et Is’haqov Ghuljidiki Ittipaq aktipliri yighinida: "Olkimizning milli azadliq herikiti peqet putun memlikettiki helq azadliq herikiti bilen organik halda mustehkem birlexturulgendila, andin ghelibige irixieleydu." didi.
1949.9.14
Es'et Is'haqov, Liskin ve Nebijanlar Licun ratisyesi arqiliq Bijingdiki Seypidin'ge "Alahide rayonning Xinjang mesilisini hel qilix layihisi"ni yollidi. Uning asasliq mezmuni Xinjangda olke qurux, Gungsendangning rehberligini qobul qilix.
1949.9.14
Memetimin Bughra ve Eysa ependiler "Hej" ucun Urumcidin ayrildi.
1949.9.15
Tao Zhiyue ve Burhanlar el bouxgqa xertsiz maqul boldi.
1949.9.15
Deng Liqun mehpi Urumcige bardi. U "Korex Uyuxmisi" ve "Avangart Uyuxmisi" bilen alaqilaxti.
1949.9.18
Mao Zedong, Liu Xavci, Ju Inley, Ju Di, Lin Bocu qatarliqlar Seypidinlerni qobul qilip qarxi aldi, birlikte Ehmetjanlargha teziye bildurdi.
1949.9.18
"Algha", "Inqilabi Xerqi Turkistan" maqale ilan qilip siyasi meslihet kingixi yighinining icilixini qizghin tebrikleymiz didi.
1949.9.19
Burhan Mao Zedonggha telegramma yollap Gungsendangning rehberlikini qobul qilidighanliqini bildurdi. Ju Inley Seypidinler bilen koruxti.
1949.9.21
Siyasi kingex 1- omumi yighini Bijingda icildi, Seypidin riyaset ezasi boldi.
1949.9.24
Jefengjun Jiucuenni aldi.
1949.9.24
Tao Zhiyue el boluxni halimighan Ye Cing, Ma Cingxang, Muhemmet Imin, Zhang Wumei, Ma Sibo, Lo Nuren, Zeng Xen, Liu Hendong, Ju Kuntien, Hu Enjun, Lin Xingji, Ma Nuji, Ma Goyi, Yang Cuncing qatarliq emeldarlargha cetke ciqip kitixke ijazet berip yolgha saldi. Taxqorghan'gha barghanda saqci orunleri qolida qeghizi yoq Haji Yaqub, Uyghur, Ma Like, Vang Fu qatarliqlarni tutup qelip mangdurmidi.
1949.9.25
Tao Zhiyue ve qol astidikiliri Xinjangdiki 100 ming (emeliyette 70 ming) eskerni baxlap Gongsendanggha el bolghanliqini elan qildi.
1949.9.25
Xinjangda Tincliq ve Ittipaqliqni Himaye Qilix Ittipaqi telegramma evetip siyasi meslihet kingixi yighinini atkip himaye qilidighanliqini bildurdi.
1949.9.26
Burhan olkilik hokumet ezalirini jiddi yighingha caqirip teslim bolux qararini elan qildi. Etisi Urumcide cong tebriklex yighini icildi.
1949.9.26
Mao Zedung Peng Dehuaige telegramma evetip: "olkilik hokumet ozgertip texkillen'gendin kiyinmu Burhan Xehidi reis boliversun, hokumet ezaliri icide Henzular az sanni igilisun, Uyghur ve baxqa milletler kop sanni igilisun." didi.
1949.8.28
Ghulja xehiride 30 necce ming kixilik ammivi yighin otkuzulup, "Xinjangning tinc yol bilen azad bolghanliqi"ni tebriklidi. Maogha tebrik telegrammisi yollidi.
1949.9.28
Mao Zedong, Ju Dilar Tao Zhiyue, Burhanlargha javap telegrammisi yollidi.
1949.9.28
Jiefangjun 1- dala armiyisi "Xinjanggha Yurux" buyruqi ciqardi. 6- jun ximali Xinjanggha, 2- jun jenubi Xinjanggha yurux qilix, Tao Zhiyuening 60 ming eskirini ozgertix, milli siyaset ve milli orp - adetlerni oginix tapxuruldi.
1949.9.28
Gomindang 176- luy 533- tuenining Cin Gongpu digen tuenjangi 300 eskerni baxlap, toklarni kisip taxlap, putun xeherge ot qoyup ve bulap, xu qalaymaqanciliqtin paydilinip hezinidiki 12 sanduq altun - kumux bilen Lanjudin yotkep kelgen 16 ming ser altunni bulap ketti. Blangcilar 1951- yili qolgha elin'ghan.
1949.9,28
Qutubidiki Gomindang qismidiki Liu Xavlung digen lenjang el boluxqa qarxi turp yingjang Li Mingheyni itivetti.
1949.9.29
Jiefangjun 1- dala urux armiyesi "Xinjanggha yurux" buyruqi boyice 89 ming eskerni Xerqi Turkistangha kirguzuxni orunlaxturdi.
1949.9.30
Seypidin merkizi helq hokumiti ezaliqi, milletler xileri komititi muavin reisliqgha saylandi. Seypidin, Alimjan, Obulheyriler 1- novetlik siyasi kingex ezaliqigha saylandi. Jungyangning "Helq" gezitide Seypidinlerning bayanatini ilan qildi.
1949.9
Xinjangda Tincliq ve Ittipaqliqni Himaye Qilix Ittipaqining milli armiye icide kingeytken ezaleri 10545ke yetken, u putun armiyening 80%ni texkil qilghanl.
1949.9
"Ittipaq" jornilining statiskisida korsitixice Ili vilayitide ottura tehnikom, Rus gimnaziyesi, qizlar tehnik mektibi, tibbi mekteptin baxqa yene 309 mektep, 1296 oqutquci, 30079 oqughuci bar, Tarbaghatayda 210 mektep, 570 oqutquci, 14594 oqughuci bar, Altayda 62 mektep, 294 oqutquci, 7896 oqughuci bar.
1949.10.1
Hitay helq jumhuriyiti quruldi. Seypidinler Bijingge berip murasimgha qatnaxti. Ghuljida 30 ming kixilik, Urumcide 10 ming kixilk tebriklex yighini otkuzuldi.
1949.10.2
Cocekte ammivi tebriklex yighini otkuzuldi.
1949.10.5
Jiefangjun 2- ve 6- juni Xerqi Turkistanni ixghal qilixni tezlitix ucun Jucende "Xinjanggha Yurux Qilix Seperverlik Yighini" acti ve 545 avtomobilni teyyar qildi.
1949.10 baxleri
Mao Zedong Wang Zhen'gha yolyuruq berip: "Silerning Xinjanggha kirixtiki asasliq vezipengler her millet helqi ucun koprek yahxi ix qilip berix. Siler tarihta az sanliq milletlerni ezgen eksiytci hokumranlarning qerzini tolex rohi buyice hizmet ixlixinglar kirek."didi.
1949.10.6
Altayda ammivi yighin icilip Hitay helq jumhuriyiti qurulghanliqini tebriklidi.
1949.10.6
Gomindang Kucadiki 65- luydiki bir qisim atliq eskerleri topulang koturup bulangciliq qildi.
1049.10.7
Gomindang Turpandiki 194- tuen 1- ying yingjangi Li Xianfeng 2 liyenni baxlap Kumuxke qecip, azciligi Baghrax koli terepke kitidu.
1949.10.7
Uc vilayet terep jungyanggha teklip birip: Uc vilayette ilgiri asasliq yixil renglik "Xerqi Turkistan" bayriqi ve aq renglik Islam dinining dinni bayriqi isilatti. Hazir yixil bayraqni asmay yingi Junggoning dolet bayriqi bilen aq renglik dinni bayraqni isixni soridi.
1949.10.8 Tao Zhiyue Jucuen'ge berip Peng Dehuai bilen koruxti.
1949.10.11
Olkilik hokumet Qu Wu, Bey Vinyu, Qasimjan Qembiri, Tel'et Musabayov, Yu Zhangqi, Nusret Xehidi qatarliq Jiefangjunning Xinjanggha kirixini kutuvelix omigi Jucen'ge berip hal soridi, Peng Dehuai bilen koruxti.
1949.10.12
Gungsendang Xinjang xobisi quruldi, Wang Zhen xuji, Xu Licing muavin xuji buldi.
1949.10.13
Jiefangjun 12- tueni Qumulgha kirdi.
1949.10 otturlerida
Jiefangjun 6- junining Lu Yunfa, Zhang Xienyu baxciliqidiki aldinqi qisimliri Sovet transport ayroplanleri arqiliq ximali Xinjangning strategiyelik jaylirigha kirdi.
1949.10.15
Seypidin Gongsendanggha eza boluxqa Maogha iltimas berdi. Mao uni 23- cisla testiqlidi.
1949.10.16
Jiefangjun 12- tueni Pican'gha kirgende, yerlik Gomindang 194- tuenidiki yingjang Deng Shaozai qatarliqlar puqrace yasini, Jiefangjunni qarxi elixqa ciqqan, nahiye hakimini olturup, xeherge ot qoyup, bulang - talang qilghan.
1949.10.18
Xinjangda Tincliq ve Ittipaqliqni Himaye Qilix Ittipaqi 38- sanliq yighin icip tuvende Mao Juxining "Helq Demokratiyisi Diktatorisi Heqqide" bilen Liu Xavcining "Internatsyonalizm ve Milletcilik" digen maqalisini oginix paaliyitini her derijilik kadirlar ve hizmetciler arsida qanat yaydurux ve 12- Noyabirda imtihan ilixni qarar qildi.
1949.10.19
"Algha" geziti Seypidinning 12- Sintebirde Bijingdiki siyasi kingex yighinidia bergen dokladini basti.
1949.10.19
Tao Zhiyue "Heqiqetke qaytqan komandir – jengcilerge murajetname > ni ilan qildi.
1949.10.20
Jiefangjun 1- bingtuanining automobil polki Urumcige kirdi. Burhan qatarliqlar xeher sirtigha ciqip ularni kutuvaldi.
1949.1922
Mao Ehmetjanlarning olumige teziye heti ve yadname yazdi.
1949.10.22
Jiefangjun 4- xisi Qaraxeherge kirid.
1949.10.23
Seypidinler Bijingdin qaytip, yolda Jucen'ge cuxup Peng Dehuai bilen koruxti.
1949.10.25
Uc vilayet Jiefangjundin hal sorax omigi texkillep 37 maxinagha bughday, guruc, gox, papirus, qent, sopun, serengge, mive ve turmux buyumlirini qacilap Urumcige yolgha ciqti.
1949.10.29 - 30
Memetimin Bughra ve Eysa Alptekinler cigrada tutuldi.
1949.10.31
Deng Liqun, Seypidinler Ghuljigha qaytip keldi, ular Ehmetjanlarni hatirlex ixlerini orunlaxturdi.
1949.10
Zhang Zhizhong Bijingda Maogha Xinjang mesilisi heqqide 5 mavzoluq doklad yollidi.
1949.11.1
Ittipaq Ehmetjanlarining olumini helqqe ilan qildi. Ghuljida matem murasimi otkuzulup, Seypidin teziye notqi sozlidi.
1949.11.2
"Xinjang Geziti" Ehmetjanlarning olum hevirini basti.
1949.11.3
Jiefangjun Kucagha kirdi.
1949.11.4
Olkilik hokumet Urumcide Ehmetjanlargha 21 ming kixilik teziye murasimi otkuzdi, Burhan soz qildi.
1949.11.4-1950.1.13
Xu kundin baxlap Jiefangjun 6- junidin 12986 esker automobil bilen Jucuendin Qumulgha toxuldi. 6550 esker Qumuldin Urumcige toxuldi, 2440 esker Xi'endin Qumulgha toxuldi, 2492 esker Urumcidin Ghuljigha toxuldi, 2112 esker Urumcidin Manasqa toxuldi.
1949.11.6
Wang Zhen qatarliqlar Urumcige keldi.
1949.11.6-1950.1.15
Jiefangjun 6- junini havadin toxux baxlandi. 9538 adem Qumuldin Urumcige toxuldi, 2908 adem Jucendin Qumulgha toxuldi.
1949.11.11
Mao Zedong uc vilayet inqilabining 5 yilliqini tebriklep telegramma evetti.
1949.11.12 - 19
Wang Zhen, Burhanlar Ghuljigha berip uc vilayet inqilabining 5 yilliqini hatirlex yighini otkuzdi. Kiyin aile - tavabet, ve qisimlardin hal soridi.
1949.11.14
Ittipaq memliketlik siyasi kingex qararini qobul qidi.
1949.11.14
Jiefangjun Aqsugha kirdi.
1949.11.18
Gomindangning Yette Quduqta turuxluq 178- luyning 2 yingi Jiefangjunning esker yotkexke ketivatqan 40 avtomobilini bulap Qumulgha ekilivaldi. 24- kuni jefangju 5 ying esker bilen ularni qorxap, esirge alidu.
1949.11.19
Mao Zedong Wang Zhengha telegramma evetip: "Silerning Iligha barghanliqinglar ve tutqan pozitsiyengler toghra boldi." didi.
1949.11.19
Muhemmet Emin Bughra ve Eysa Yusup Alptekinler qecip Kexmir Ladahqa yetip bardi.
1949.11.20
Polat Qadiri, Sattar Bulbullarmu Ladahqa yetip bardi.
1949.11.20
Milli Armiyening bir atliq polki Memtimin Iminovning baxciliqida Aqsu, Qexqer, Hotenlerge mangdi.
1949.11.23
Deng Liqun ratisyesi Ghuljidin qaytti.
1949.11.23
Ehmet Vajidi qatarliqlar Wang Zhenning hetini ilip Barikolge birip Osmanni el boluxqa undidi.
1949.11.26
Jefangju Qexqerge kirdi.
1949.11.27 - 12.3
Peng Dehuai, Zhang Zhizhonglar Urumcige keldi, her - sahe vekilliridin 30 necce kixilik kengex yighini ecip, olkilik hokumetni ozgertip texkillex, qoxunni tertipke silix, maliye - iqtisadni hel qilix ustide layihe ixlep cipiq, jungyanggha evetti.
1949.11.28
Dangjungyang ve Ju Inley Ehmetjanlargha ayrim teziye telegrammisi evetti.
1949.11.30
Jiefangjun Yeken'ge kirdi.
1949.12.1
Milli Armiye Iminov qismi Aqsuda Jiefangjun 5- deviziyesi bilen ucraxti.
1949.12.6
Jiefangjun aldinqi qismi Xihogha kirdi.
1949.12.7
Milli armiye 1- piyadilar polki Urumcige kirdi. Wang Zhen ve baxqa yerlik emeldarlar ularni kutuvaldi.
1949.12.10
"Xinjiang herbiy rayoni ixlepciqirix hemkarliq kopirativi” quruldi. 54 – yili bu kopiratip “Ixlepciqirix Qurulux Bingtuani”ge ozgertildi.
1949.12.13
Peng Dehuai Urumcide uc armiyening devizyedin yuquri kadirleri yighini ecip, qisimlarni ozgertip quruxni orunlaxturdi.
1949.12.14.
Seypidin Ezizi uc vilayettin 13 vekilni baxlap "Xinjiang olkilik hokumet”ni ozgertip qurux yighinigha qatnixix ucun Urumcige keldi.
1949.12.16
Memori kingex 11- sanliq yighinida Burhan Xinjang olikilik hokumetning reisi, Gao Jinqun, Seypidinler muavin reisi bolup teyinlendi. 33 kixi ezaliqqa teyinlendi. Uc vilayettin 13 kixi hokumet ezasi boldi.
1949.12 otturliri
Xinjangda Tincliq ve Ittipaqliqni Himaye Qilix Ittipaqi Urumcige yotkeldi.
1949.12.17
Xinjang Herbi Rayoni bilen Xinjang Helq Hokumiti qurulghanliqi jakarlandi. Peng Dehuai bax qumandan boldi. Gomindang, Gungsendang ve Milli Armiye birlixip herbi parat otkuzdi.
1949.12
Uc vilayettin Seypidin, Delin, Merghup, Zakirov, Enver Hanbaba, Daxijab, Mingjuliyov, Muhiti, Sayrani, Yasinov, Xu Mutung, Chen Xihua, Jakolin, Ibrahim, Mehsutov qatarliqlar Gungsendanggha kirdi.
1949.12.20
Milli armiye 5- korpus boup ozgurup Liksin komandir, Merghup muavin, Dun Jingyun komissar, Savdanov muavini boldi. Bu korpus 2 piyadilar divizyesi bilen 2 muteqil atliqlar divizyesini oz icige elip ularni Altay, Cocek, Saven Ghulja, Tekeslerge orunlaxturdi.
1949. 12.22
Jiefangjun Hoten'ge kirdi. Yerlik helq Jiefangjun'ge qarxi isyan koturdi.
1949.12.29
Xinjangdiki Gomindang qisimleri Jiefangjun 22- bingtueni boldi, Tav yenila bax qumandan, Wang Zhen siyasi komissar boldi.
-------------------------------------
Qoxumce:
1949.8.20
Licun retisyesi: “Beipinggha yollansun, Merkizi Komitit: Bu yerning ehvalini Ehmetjan (asasi sozliguci) ve Is’haqbek ikkoylen 17-, 18-, 19- kunleri kecte ayrim halda omumlaxturup tonuxturdi. … Jiefangjun Xinjanggha kirixke baxlighandimu jenubi Xinjang terepte En’giliye Mes’ut, Eysa Beg qatarliq milli hainlarni milli musteqilliq bayriqini koturup ciqixqa qutratmaqci boluvatidu. Eger bu suyqest emelge axsa, u Xinjangdiki az sanliq milletlerge sel qaraxqa bolmaydighan tesir korsitidu, Xinjangda milli qirghinciliq yene bir qetim yuz beridu. Jiefangjun Xinjanggha kirgende, bolupmu jenubi Xinjangda az sanliq milletlerning bezibir qaighularce istihyelik qarxiliqigha ucraydu … (5) Alahide rayonning milli armiyisi sekkiz polk iken. Uningdin bexi altliq eskerler polki, uci piyade eskerler polki, bulardin baxqa yene bir atliq eskerler bataliyoni bar iken. Bular Ili, Tarbaghatay, Altaylarda turidiken. Bax qumandanliq xitabi Ilida iken. Altay ve Xihoda xobe qumandanliq xitabi qurulghan iken. Bax qumandanliq xitabi qarmighida metlubat bolumi, uning astida Altay bilen Xihoda xobisi, polklarda metlubat baxqarmisi bar iken. Bir herbi dohturhana bar iken, xobe qumandanliq xitabidin tartip polklarghice xobe dohturhana bar iken. Atliq eskerler polkining her biride 900din 1200gice, piyade eskerler polkining her biride 1500din 1600gice kixi bolup, bu san esli xitattin kem iken. Jenggivar kucler jemi 14020 necce iken (oftserler xularning icide, 500 kixilik herbi metlubat hadimlerimu xuning icide). Jeng eti 5224 (transport eti 521 bolup, buning sirtida) iken. Nagan 184, her hil miltiq 9088, yinik pilimot 405, eghir pilimot 68, maksim pilimot 66, zembrek 12 (zapcasleri toluq bolmighacqa ixletkili bolmaydiken), zent top 7, granatamiyot 55, granat 14480, her his miltiq oqleri her bir miltiq ucun 180 tal, yenik pilimotning her birige 1500 tal, eghir pilimotning her birige 3000 taldin toghra kelidiken. Qol remonthanisi bar iken. Gomindang cekin’gende taxlap ketken buzuq ayroplan 42 bolup 14 danisi remont qiliniptu. Buning icide bombardimanci ayroplan 6, qoghlighuci ayroplan 8 iken. Ixletkili bolamdu – yoq tekxurulmeptu. Ucqucisimu yoq iken. Bulardin baxqa 2 yinik tanka, 1 bronevik maxina bar iken. Qatnax qoralleridin 30 avtomobil, 311 harva bar iken. Ilidin Altaygha harva bir ay yol yuridiken.”
1949.8.21
Liqun ratisyesi: Beipinggha yollansun, merkizi komitit: Ehmetjanning Xinjangdiki alahide rayonining ehvali toghrisidiki omumlaxturulghan tonuxturuxini retlep tovendikice doklad qilimen: “Xinjang olkisidiki az sanliq milletler Qing sulalisidin buyan uzaq vaqit ezilip keldi. … Xinjangda feudal kuclermu bek cong. Jemiyette ata – bala ottursidiki patriarhalliq munasivet bek congqur. … Kixiler yaxan’ghanlarni yaxlardin ustun koridu, yaxan’ghanlaring abroyi yaxlarningkidin kop ustun, yaxan’ghanlarning ijtimai ornimu yaxlarningkidin kop ustun. … Kim bay bolsa, xuning ijtimai orni yoquri, kim kembeghel bolsa, xuning ijtimai orni toven. … Din ve dindarlarning jemiyette, alahide heyvetlik ornini kelturup ciqirip, … inqilabning destlepki mezgilide feudal kuclerning hakimiyette muhim orunni igillixini belgulidi, xuning ucunmu dinni rohani (Elihan Toremni dimekci) hakimiyetning baxliqi bolup qaldi, rohani bolsa, ozining hakimiyettiki ornidin paydilinip, dinni eqidiler ve qaidilerni axkara yolgha qoydi…. Bu jeryanda, milli azadliq herikitining xuari helq icide alhide congqur tesirge ige idi. Biz bu xuargha boy sunmisaq bolmaytti… icki qismimizdiki munasivetni bek jiddi qilivetsek bolmaytti; ikkinci, eger hazirdin baxlapla icki qismimizdiki feudal kucler bilen jiddi korex qilsaq, Amerika, Engiliye ve Gomindang bu ziddiyettin baydilinip, milli musteqillq xuarini otturgha qoyup, milli herket bayriqini koturup ciqip, bizning vaqitliq ittipaqcilerimizni ozleri bilen hemkarlixixke jelip qilip ketixi mumkin… Hazir duxmenler bizning arimizni parcilax, buzux ixlerini qilalmaydighan bolup qaldi …”

Ehmetjan yoquridiki sohbetni bayan qilixtin burun manga Xinjangning ikki asasi alahidiliki ve mesilisini eytqan idi: “(1) Milli masile … Yerim esirdin buyan, bu yerdiki milli herketler Pan-Turkizim idiyesining tesiride elip berildi. Meqsiti barliq Turklerni birlexturup, bir dolet qurmaqci. … (2) Dinni mesile. Bu yerdiki az sanliq milletlerning mutleq kopciliki Islam dinigha etqad qilidu, ularning dingha bolghan etqadi tolimu congqur. … Hemme musulmanlarda yer yuzidiki musulmanlarni bir dolet qilip qurup ciqix arzusi bar. ….”

Merkizi komititning ularning idiyesini etrapliq cuxinixi ucun, men ularni hecqacan tuzetmidim ve qisqartmidim, peqet edebi jehettila retlidim.
(Tamam)

Unregistered
04-11-09, 08:05
;" 1949.10.11
Olkilik hokumet Qu Wu, Bey Vinyu, Qasimjan Qembiri, Tel'et Musabayov, Yu Zhangqi, Nusret Xehidi qatarliq Jiefangjunning Xinjanggha kirixini kutuvelix omigi Jucen'ge berip hal soridi, Peng Dehuai bilen koruxti. "


" Qarghu bilen dost bolsang, yiyishing poq." digendek.

Hitay bilen bille yashighandin keyin hatasiz bolishi tes ikende, yuqiridikilerning ichide Qasimjan Qemberining nime ishi bar idi,bashqilarghu meyli maqul.

Rehmetlik Mehemmed Emin Hezritimmu, Hotende inqilap echip jihad qilghanda uluqliqta tengdishi yoq, mujahid , milletchi bashqa kishi iken,

Keyin zaman qistap,Hitaygha berip Chini Turkistanchi bolghandin keyin, iradiside, wijdanida hetta imanida hem 180 giradus bolmisimu, 90 giradus ozgergen iken, buning sebebimu ,;' Qarghu bilen dost bolghanlighidin iken," bu toghrisida anglighan-bilgenlirimiznimu delil-ispatlar bilen konglimiz aramigha chushkende yezip otup ketimiz,

IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

Unregistered
04-11-09, 11:03
Qaxar Barat ependim:

Jumhuriyet Kalindari namliq yazmingizning hemmisini digidek oqup keliwatimen, bu ishqa siz jiq hejir singduripsiz sizge koptin kop rexmet.bu yazmingizda heqiqetenmu nurghunlighan burun kormigen yengi uchurlar bar iken,hetta bezi bir mezmunlar hazirghiche xelqimizning oylighan we ishen’gen kozqarashlirini ret qilidiken. Sizning bu yazmingizning kelish menbesi nede? Eger mumkun bolsa paydilan’ghan metiryalliringiznimu yezip qoysingiz.
Yana bir pikirim, siz Uyghurlarning ichidin chiqqan extidarliq tarixshunas we millitimizning ichidin chiqqan Dunyadiki eng chong bilim yurti bolghan Harvard universititining Doctorliq inwanini alghan birdin bir kishi,mushundaq turughluq siz nimu uchun millitimizning ichidiki mutleq kop sandiki kishiler qolliniwatqan hetta wetendimu omumlashqan ( Aptonom Rayonluq Til Yeziq Komititi terepidin tesiqlanghan 2008- yili, bu komitet qurulghandin beri birdin bir qilghan toghra ishi mushu ish boptu)Uyghur Latin Yezighini qollanmay ozingiz ijat qiliwalghan sizdin bashqa hechqandaq adem ishletmeydighan we ishletmigen yeziqni ishlitisiz? Yeniy Sh heripini X heripi bilen, Ch heripini C heripi bilen, X heripi bilen H heripini birla H heripi bilen,W heripini V heripi bilen ipadileydighan Usuldin ibaret.Burun siz Gh heripini G bilen ipadileyttingiz yeqindin beri buni ozgertipsiz.
Burun siz bilen bu toghurluq kop qetim munazireleshken , sizmu oz kozqarashliringizni ottirigha qoyghan, biraq sizning kozqarashliringizni xelqimiz qobul qilmidi, gerche sizning nurghunlighan asasliringiz bolsimu, Demukiratiye digen mutleq kop sandiki ademlerning tallighan yoli bilen yurish digenlik bolmamdu?

Hormet bilen

Dilmurat Barat

kaharbarat
04-11-09, 17:42
Dilmurat, yahximusiz?
1. Jumhuriyet tarihigha dair menbeler ve arhiplarni, her hil tilda elan qilinghan eserler, maqalilar ve autorlarni retlevatimen. Jumhuriyet kunigice bir 2-3ni ciqirimen. "Jumhuriyet Kalindari"da tuzutuxke, bolupmu qoxuxqa tegixlik yerler jiq. Materyal menbelerini silerge tapxurup bolghandin keyin kopcilik bilen bille tuzugrek bir "Kalindar"ni ixlep ciqarmiz.
2. Yeziq heqqide kona geplerni qaytilighim yoq. Men digendek ejdatlerimiz 13 herp bilen 600 yilliq Uyghur Yeziq Tilini tereqqi qildurup kelgen. Endi biz uni 33 qilivalduq, putun dunyaning Urus, Hitay, Arab, Pars hemme yeziqlerning ijir-bijirini qoymay qullarce qobul qilivalduq. Tilxunasliqning "cettin kirgen tillarni qobul qilixta aldi bilen oz tavux sistimisigha maslaxturux" digen birinci qanunigha hilapliq qilduq. Elipbe tahtisida 2-3 heripning az - kopligi bilinmigen bilen uni on necce million Uyghur helqige ve her - bir Uyghurning omuride uni million qetim oqup ve yezip ciqidighanliqigha teqsim qilidighan bolsaq bu bir taghdek jahalet yuk. Bizni burun tola yeziq ozgertip, "birlikke" kelturup qiynighan, Internet bizge pikir bayan qilix, ohximighan layihelerni sinaq qilix imkaniyetini berdi. Men qisqartqan herplerning hemmisining ilmi asasi bar, ulargha qarxi "autonom rayon birlikke kelturdi" digendin baxqa meni qayil qilghudek ilmi pikirlerni kormidim. Til - yeziq ilm mesilisi, avazgha qoymaymiz, muzakire qilimiz.
Hormet bilen


Qaxar Barat ependim:

Jumhuriyet Kalindari namliq yazmingizning hemmisini digidek oqup keliwatimen, bu ishqa siz jiq hejir singduripsiz sizge koptin kop rexmet.bu yazmingizda heqiqetenmu nurghunlighan burun kormigen yengi uchurlar bar iken,hetta bezi bir mezmunlar hazirghiche xelqimizning oylighan we ishen’gen kozqarashlirini ret qilidiken. Sizning bu yazmingizning kelish menbesi nede? Eger mumkun bolsa paydilan’ghan metiryalliringiznimu yezip qoysingiz.
Yana bir pikirim, siz Uyghurlarning ichidin chiqqan extidarliq tarixshunas we millitimizning ichidin chiqqan Dunyadiki eng chong bilim yurti bolghan Harvard universititining Doctorliq inwanini alghan birdin bir kishi,mushundaq turughluq siz nimu uchun millitimizning ichidiki mutleq kop sandiki kishiler qolliniwatqan hetta wetendimu omumlashqan ( Aptonom Rayonluq Til Yeziq Komititi terepidin tesiqlanghan 2008- yili, bu komitet qurulghandin beri birdin bir qilghan toghra ishi mushu ish boptu)Uyghur Latin Yezighini qollanmay ozingiz ijat qiliwalghan sizdin bashqa hechqandaq adem ishletmeydighan we ishletmigen yeziqni ishlitisiz? Yeniy Sh heripini X heripi bilen, Ch heripini C heripi bilen, X heripi bilen H heripini birla H heripi bilen,W heripini V heripi bilen ipadileydighan Usuldin ibaret.Burun siz Gh heripini G bilen ipadileyttingiz yeqindin beri buni ozgertipsiz.
Burun siz bilen bu toghurluq kop qetim munazireleshken , sizmu oz kozqarashliringizni ottirigha qoyghan, biraq sizning kozqarashliringizni xelqimiz qobul qilmidi, gerche sizning nurghunlighan asasliringiz bolsimu, Demukiratiye digen mutleq kop sandiki ademlerning tallighan yoli bilen yurish digenlik bolmamdu?

Hormet bilen

Dilmurat Barat

Unregistered
05-11-09, 02:17
Elixan Toremning "Turkistan Qayghusi" namliq esiridiki Turkistan: Sherqi Turkistanni korsutemdu yaki Turkistanni korsitemdu? Turkistan qaysi dairilerni korsitidu?

Unregistered
05-11-09, 11:23
Kahar ependining bu kalindari yaxshi boptu, aptonom rayonluq partikomning" uch wilayet inqilabi chong ishlar xatirisi" namliq kitabidin nahayiti yaxshi paydliniptu hetta sozmu-soz kochuruluptu, qiziq yeri hetta zhongyang, degendek atalghularni shu petim qolliniptu, buning axirqi qisimliri jumhuriyet kalindari emes, xitay kalindari bolghandek , xitayning uch wilayet inqilabi yilnamisini shu petiche kochurup yazghanning ornigha ,uni bashqiche, heqiqiy tarix boyiche teyyarlap, astigha teyyarlighuchining ismi yezilsa yaxshi bolatti, boptu, Kahar ependining emgikikige rehmet eytishimiz kerek,

Unregistered
05-11-09, 19:18
bizda kaqanki yahxi bir ix bolsa xuningga karxi pitna tarkaydu. tabiiki bunimu mahsus muxu ix bilan xugullinip muax aldiganlar kilidu. xunga it kawaweridu, karwan yureweridu.yana bir ix demkuratiyani togra yarga ixlitayli. bir adem naqqa yil ejir singdurup ilmiy natija yaratsa uni awazga selip bahalimayli. eynixtinning nispilik naziryisini ayni wakitta naqqa kixi quxinetti.
agar unimu omumi awazga salgan bolsa putun dunya kobul kilmigan bolatti.
Kahar aka sizning ixliringizni kollaymiz. yanimu nurgun ixlarni kilixingizga tilakdaxmiz.

Unregistered
05-11-09, 21:35
qizziqkensiz ve sadda ikensiz, qahar bu yazghinining menbesini korsetse oghurlighanliqi chenip qalmamdu?

ipkir otturigha qoyghanda meyli mulamat bergende pakit yaki menbe korsitish ilim exlaqining elipbesi, buni bilmigen ademge gep qilish hajetsiz.



Kahar ependining bu kalindari yaxshi boptu, aptonom rayonluq partikomning" uch wilayet inqilabi chong ishlar xatirisi" namliq kitabidin nahayiti yaxshi paydliniptu hetta sozmu-soz kochuruluptu, qiziq yeri hetta zhongyang, degendek atalghularni shu petim qolliniptu, buning axirqi qisimliri jumhuriyet kalindari emes, xitay kalindari bolghandek , xitayning uch wilayet inqilabi yilnamisini shu petiche kochurup yazghanning ornigha ,uni bashqiche, heqiqiy tarix boyiche teyyarlap, astigha teyyarlighuchining ismi yezilsa yaxshi bolatti, boptu, Kahar ependining emgikikige rehmet eytishimiz kerek,

Unregistered
05-11-09, 21:44
qahar bir GONGNON GBING daxuesioni oqughan kixi, bu adem mushu sanlarni azmay mesilen 1945 degenni 11945 demey toghra yazalighinigha, yilnamilerni ilgiri keyin qilikwetmey mesilen 1965ning arqisigha 1954ni yazmay chiqalighinigha xosh bolushimiz kerek.
eger siz bu adem yaxighan devrde chong bolghan bolsingiz brlkim birin onghiche sanamattingiz.
kochure qaharka kochure sanga sot yoq. sen degen GONGNONGBING

Unregistered
05-11-09, 22:10
Bu Dolqun qembiri kende, dadanglining satqin ikenligi tarihta yezilghan, uni Qahar ependi toqup chiqqan emes, silimu shu dadanglining oghli, heliqi ala inekning balisi chala quyruq degendek, shunga bu yerde hujumgha otmisenglimu bolidu, xalayiqmu sarang emes, hemmini bilidu.

Mushu oz waqtida inqilapqa bash boliwalghan, menpeetperes, aldamchi latilarning hemmisi hain, shunga u latilarning hechqaysisini maxtap bazargha salmasliq kerek, maxtashqa toghra kelse, ashu urushlarda olup ketken, namsiz, aqkongul shehitlarni maxtisa bolidu.


qahar bir GONGNON GBING daxuesioni oqughan kixi, bu adem mushu sanlarni azmay mesilen 1945 degenni 11945 demey toghra yazalighinigha, yilnamilerni ilgiri keyin qilikwetmey mesilen 1965ning arqisigha 1954ni yazmay chiqalighinigha xosh bolushimiz kerek.
eger siz bu adem yaxighan devrde chong bolghan bolsingiz brlkim birin onghiche sanamattingiz.
kochure qaharka kochure sanga sot yoq. sen degen GONGNONGBING