PDA

View Full Version : Oylighanlirimni yazghim keldi ( 62 )



IHTIYARI MUHBIR
13-10-09, 16:18
CHET-ELLERDIKI SIYASI TARIHIMIZNI, EWLADLIRIMIZGHA QALDURAYLIK

Kuresh Ependim , silining yazghan bu qimmetlik maqalelirini oqup , menmu oz koz qarashlirimni yazmay turalmidim, heqiqetende maqale digen mana mushundaq yezilidu, egerde mushu tapta mumkinchilik bolsa Medinining Ejwa hormisidin bir kilo iwetip bersem, taza lezzet bilen yewalghan bolsila, qandaq rahetleyttim bilelmeyla, u Horma Peyghemberimiz oz qoli bilen tikken Horma derehining mewisidur.

Weten dawasi qilish digen mana shundaq bolidu, Qelem kurishi qilish digen mana shundaq bolidu,huddi silining qilghanliridek bolidu,hergizmu Liu Tai Taige yurtumni Sherqi Turkistan digin diyish, Chaghanda Amerika Losanglestiki Hitay Baskonsulhanesige Aileche berip hitaylar bilen bille Chaghan oynap, kongul echip, uni sherep dep bilip ertesi Amerikidiki Hitay gezitlirige chiqirip, Wetendiki milyonlarche yashlargha yezip korsutup ozini mahtash bilen bolmaydu, bu hil hereketler milli menpe,etlirimizge hiyanetur,hiyanet qilghan kishiler hainlardur. hetta ular arimizda her qanche muhim shehsiyet dep bilinsimu, we yaki bek muhim yerlerge soqunup kiriwalghan bolsimu.


Amma maal,esef bu hiyanetni bu meydanda uhturup bolalmiduq, eslide her kim uqughluq, amma insanlar ham sut emgen mehluqlar, bu dunyada wijdanliq bolmighi tes, menpe,et peres kelidu,ozlirini etrapigha qarshi ayaydu,;"HALBUKI WAJDAN, INSANLARGHA MILLITINI DUSHMENLIRIGE QARSHI AYASHNI UGITIDU," insan bilen haywanning perqi shu, bu perqni angqiralighan kishini wijdanliq deymiz, mana bugunki bu yazghan maqaleliridin bilduqki sili milletni dushmenlirige qarshi ayidila,halbuki halisila silimu bashqa wijdansizlardek ozlirini u hitaygha qarshi ayashni bilettile,

Silining maqaleliridiki u Hitay Professorining ,; " Bu Qizil hitay hokumetning qanuni yaxshi emes , hokumet az sanlik milletlerge bekla etibar beridu , dolet bolghandin keyin hemma adem barawer bolishi kerek , " digen gepi hergizmu u hitayning ozining oy-pikiri emes, Qizil hitay hakimiyetining dunyagha qiliwatqan siyasi teshwiqatining belgisi, chunki eyni gep sozlerni menmu Mekkide kopchilik bar yerde qilghan Qizil hitay wekillirige qarshi reddiye bergenligimni bir maqalemde yezip otup ketken idim, bugun silining bu maqaleliri wesilesi bilen u weqelikni bu yerge qayta yezip tekrarlashni muwapiq kordum, meqset bilmigenlerge ,;" Milletni dushmenlirige qarshi ayash, " ni ugitishtur.

2005-Yili 05-Ayning 09-Kunliri etrapliri idi, manggha birsidin ,:" Bugun Qizil Hitayning chet-ellerde Uyghurlarni ziyaret qilghach siyasi ahbarat igellesh wekiller guruppisidin uch Uyghur Qizil Hitayning Jiddidiki BashKonsuli we yardemchisi Enwer Aqsu bolup jemi 5 kishi Mekkide bir millet we weten Hainining oyide siyasi haraktirliq yighiliship,mehman bolushmaqchi iken, shuni bir bilsek, weten we milletke hizmet idi, " digen telefon kelip qaldi.

Bu Mekkidiki Shehis her kim terepidin, weten haini bilinidighan, qolida Qara Hitayning pasporti bar, yilda bir ret wetenge ene shu pasport bilen berip kelidighan Eqilsiz, Bilimsiz, Wijdansiz, Sherepsiz,Qaraqursaq, It mijez birsi idi. Mening del unin teturisidiki ehlaqimni bilgenligi uchun meni bu mehmandarchiliqqa chaqirishi qet,iyen mumkin emes idi.amma mening bu siyasi mahiyetlik yighilishqa berishim shert idi, wezipem ijabi boynumgha qeriz hem periz bolghan idi, bir charesini qilishim kerek idi.halbuki chaqirilmighan yerge berish ehlaqimda yoq adet idi, men bu ehlaqni 1981-Yili 09-Ayning melum bir kuni Istanbulda qilghan bir kichik hatalighim netijeside ugengen idim.

15-04-1982 Kuni Abdulqadir Ibrahim Tohta Hoja Istanbulgha meni Mekkige elip kelish uchun barghan idi. Shu kuni kechte Istanbul Millet Caddesidiki biz chushken otelimizde Abdulqadir Ibrahim Tohta Hoja birdinla manggha ,;" Sen nimishke chaqirilmighan yerge barding, diqqet qil , bu yerler sening yurtunggha ohshimaydu,; Ihityari Muhbir : Mekke Istanbulda Chaqirilmighan yerlerge berip yuruydiken, dep Erebistangha bir ketti," didi.

Hangu-tang qaldim, ma heqtiki eqilni qarang, gep dep mushu ishnimu yurtmu-yurt koturup yurginini, amma amal qanche, bolghan ish boldi, esli weqelik mundaq idi,

1981- Yilining 9-weyaki 10-Ayliri idi,men Istanbulda CBS Boya Sanayiining Findikli Meclisi Mebusan Caddesidiki binasida Muhasebe bolumide ewrak memuri bolup ishleyttim, shu yilliri Yurttin Istanbulgha yengi-yengidin heli Uyghurlar yighiliship qalghan iduq, oz-ara anche –munche izdiship turushattuq, men ishim ijabi heptede bir yekshenbe kunliri Koca Mustafa Pasa Mehellisige kelip yengi kelgen Uyghurlar bilen sohbette bolup, weten we millet hesretimni qandurup qaytattim,chunki hemmimiz ozlirimizning Turkiye Jumhuriyeti wetendashlighimizning qachan chiqishini kutup aldirayttuq, yalghuzla mening T.C wetendashlighim heli baldurla chiqqan idi, umu mening kepilimning CBS Boya Sanayining igisi Abdulkadir Cavusoglu bolghanlighidin idi.

U kuni qandaq teturluk boldi bilmidim, hich kimni oyidin tapalmidim, qaytip ketey disem, mening oyum Kasimpasa Haskoy Arabacilarda idi, oyum uzaq we ishim ijabi kelishim yene bir heptige qalatti, surushte qilip tehi shu yili yengi kelgen Artush Meshhedlik Seliyajikamning Uduldiki Imarettiki Qazaq hatuni bar esli Hotenlik Muniriddin Mehsum digen kishining oyide ikenligini ,u oyde yurttin yengi kelgen mehmanlarning barlighini bildim, zadi arilighi 60 metirche kiletti. turup ikkilinip qaldim, kireymu,? kirmeymu,? kirsem nime der,? Kirmisem nime der,? chunki menmu tehi ikki yil ewwel yurttin kelgen idim, we tehi bu Muniriddin Mehsum digen kishini korup baqmighan idim, amma anglighan idim,bir dem oylanghandin keyin, Uyghur bolghanlighim uchun, ozumni bu mehmanlarning qatarida olturushqa,ular bilen tonushup sohbetlishishke, we bille mehman bolushqa heqliq kordum, we bu oyumdin jasaret elip mehmanlar bar oyge kirdim,

Heqiqetende u Oyde bashta Eysa Yusup Alptekin beg,Oy igisi Muniriddin Mehsum, Seliyajikam, we yene bashqa yette-sekkiz yurttin yengi kelgen Uyghur yurttashlirimiz olturushqan iken, ash-tamaq tehi tartilmighan iken.men gerche yurttin kelgendin keyin Abdulqadir Ibrahim Tohta Hojagha egiship Eysa ependining oyige ikki ret barghan we shu wesile bilen bu buyuk shehsiyet bilen tonushqan sohbetlirini tingshighan bolsammu, amma Muniriddin Mehsum isimlik bu kishini anglighan amma hich kormigen idim, peqetla Uyghurlighi meni uning oyige ijazetsiz kirishke petindurghan idi. ishikni achishimgha Muniriddin Mehsum chiqti, shundaq meni korupla bir ongdi, amma yenila oyige soghuqluq bilen bashlidi, menmu Mehmanlar qatarida olturushup, ghizaliniship qaytip chiqtim, bolghan weqe mana mushu , bu weqe huddi men ,; Taghni Talqan, Yerni Bostan qilghandek ,Guldur-Qaras ,Siren-Choqan sadaliri bilen Saudi Erebistangha berip boluptu.;" Chaqirilmighan yerlerge usup kiridiken, " dep. Abdulqadir Ibrahimning manggha kayishi bu sebebtin idi,aridin nechche kun otkendinkeyin men Saudi Erebistangha qaytip keldim.amma bu weqe manghgha chaqirilmighan yerge hergiz barmasliqning yahshi ehlaqlardin ikenligini ugetken idi,amma shumu ras idi, Muniriddin Mehsumning meni bu Mehmandarchiliqqa chaqirishi mumkin emes idi, chunki meni tonumaytti,

Zaten Abdulqadir Ibrahim Tohta Hojamu her Istanbulgha kelishide bashta Eysa Yusup Alptekin ependi rehmetlik, Tohsun Yilanliqliq Hemdulla Jeyen ( Tarim ) rehmetlik, Ismail Cengiz begning dadisi rehmetlik Abdulqadir Chinggizbeg, we Adapazaridiki Qeshqerlik Ubeydullah Jujang rehmetliklerni yoqlaytti,ular bilen kop yeqin otetti,andin qalsa Turkiyediki Meshhur Turk bayliri bilenla arilishatti, amma Artushluq Ablikim Hajim we mana bu Muniriddin Mehsumlarni belki hanimliirning irqi ijabi bolsa kerek, yatlaytti,arilashmaytti.

Abdulqadir Ibrahim Tohta Hoja kop shehsiyetlik , bir az irqchi ehlaqtiki kishi idi, gerche irqchilighini mendek her udul kelgen yerde ,her udul kelgen yat iriqtiki kishilerge bilindirmisimu,tutqan pozitsiyesidin, qilghan gep-sozliridin, bilinip qalatti,belki menmu bu irqsoyer ehlaqimni bir az bu kishidin alghan bolsam kerek dep oylap qalimen.elbette qanimdin kelgen iriqchilq eslimde bar u bashqa. Shuning uchunmu meyli men bolay, meyli Abdulqadir Ibrahim Tohta Hoja bolsun, nechche rettin oylensekmu amal bar sap qan Uyghur bilen oylishinke tirshtuq, we muweppeq bolduq, bu mewzuda azmiduq, tozmiduq,

Biz Mekkige qaytip kelgendin keyin, shu yili 05- Aylarda Abdulqadir Ibrahim Tohta Hoja Mekkidiki Oz Oyide 50-60 che Saudi Erebistandiki yerlik Uyghurlargha Tonur kababi qilip ziyapet berdi, Abdulqadir Ibrahim Tohta Hojaning yene bir yahshi ehlaqi, anche-munche yurttashlarni yighip oyide katta mehmandarchiliqlar beretti, amma mehmandarchiliqlargha mehman tallayti, her kimni chaqirmaytti, menmu shu kishidin telim aldim, eslide bu yahshi ehlaq idi, mehmandarchiliq Sediqe-Zakat yeri emes idi, kongli tartqanlarni yighip kongul hoshi qilish, yaki ishliri ustide meslehet elip berish uchun idi. undaq iken bu meydan her kim uchun ashhane emes idi, toghrisi bu idi.

U kuni men Oyde Mehmanlarni bashlap yugurup yurettim, birdin Taiptin bir gurup Mehmanlar Taiptiki bay Uyghurlardin Hotenlik Zunun Hajimning arqidin kirip keldi , ishikni shundaq achip udulumda kordum,chirayim bir ongdi, amma ozumni tutiwaldim, gerche oz oyum bolsimu, yenila ozum yash we yengi bolghanlighim uchun chandurmidim,chunki Zunun Hajimning arqisidin kirip kelgen kishi del Turkiyediki Muniriddin Mehsum idi.meni korup shundaq set bir hijaydi, menmu kop soghuq kutiwaldim.bilitimki bu kishi bugunki mehmandarchiliqqa chaqirilmighan idi, eyni manggha ohshash weziyet qistap ittirip elip kelgen idi.ertesi men Abdulqadir Ibrahim Tohta Hojagha ,;" sili Muniriddin Mehsumni qichqirghanmitile,? " dep soridim, ;" Yaq," didi, we ish tugidi, chunki birge-bir bolghan idi.halbuki bu ikki weqelikning arilighida tehi bir ay otken-otmigen idi, burun Yil aylansa, hazir Ay aylinidighan waqit ikenligi ispatlanghan idi.

Yeqinda mana bu tor betliride men bu Muniriddin Mehsumning chong oghli Abulaziz digen kishining ozige Alemdar dep leqem qoyiwelip, ikkide bir Qizil hitay elchihaneliri bilen qoyuq alaqe qilip, ozini chet-ellerdiki Uyghur Muhajirlirining wekili qilip korsutup,Hitay bash elchiliri bilen bille resimge chushup, Muhajirlar wekili supitide yurtqa resmi ziyaretlerge berip yurgenligini bildim,men bu kishige we qilghanlirigha hich etibar bermeymen, chunki bu kishi anisining qani ijabi Uyghur emes,shalghut idi,we biz Uyghurlargha wekillik qilalmaytti..uning qilghan ishliri ozining ishi ,Uyghurning ishi emes idi, eger menche bir Uyghur uning qilghanlirini qilsa milli hiyanet hesaplinatti, u Uyghur bolmighanlighi uchun , qilghanlirini hiyanet hem hesaplimayttim . eger hiyanet hesaplisam uni qimmetke alghan we Uyghur hesaplighan bolup qalalattim,men eqidemge sadiq insan idim.Kongul bilen emes, Eqil bilen ish qilattim.

Endi keleylik maqalemning poskallisigha.undaq bolsa men qandaq qilip bu chaqirilmighan yerge kirishim kerek,? Qandaq qilghanda men bu Qizil hitay wekilliri yighilghan siyasi mahiyetlik yighilishqa kirip ehwal igellishim mumkin,? Elbette her ishning bir charesi bar idi.nime deydu ejdadlirimiz,;" Qiyin ish yoq Alemde,Kongul qoyghan ademge," we nihayetide men bu ishning charesini tapqan idim.

Shu kuni chushtin keyin men balduriraq ozum namaz oquydighan Mesjiddin ,bu kishi namaz oquydighan Mesjidke berip namaz digerni bu kishining yenida bille oqudum. Namazdin keyin bu kishi bilen bille Mesjidddin chiqtim we hal-mungdashqan bolup turiwaldim, bu kishining oyi Mesjidke chaplaghliq idi, astida ozi kelgen-ketkenlerni kutkech olturup TV koridighan bir eghiz oyi bar idi, nailaj meni u oyge bashlidi.meqsidi mehmanlar kelgichilik meni bir amal qilip yolgha seliwetish idi, halbuki mening meqsidim, bilindirmey turup ozumni bu mehmandarchiliqqa dawet qilduriwelish idi, dewetsiz turup,usupla kirishke ehlaqim qoymighan idi.buning sebebini men yuqirida oqughuchilargha terbiye bolsun uchun tepsilati bilen yezip otup kettim. men gep bashlap didim, ; Anglisam wetendin mehmanlar keptu, korushup hal-mungdashsaq bolatti, ulardin qachsaq ,ularmu bizdin qachidu,nime digen bilen ular ozimizdin we Mekkige kelgendin keyin bizge mehman,bilmiduq ular Mekkidimu,? yaki Jiddidimu,? "

U adashqa gepim derhal tesir qildi, manggha shundaaaaq bir diqqet bilen qariwetip, turuuuuup ketip didi,;" Ular aqshamliqqa bizning oyde bolmaqchi,aqsham bir yerde olturushta iduq,Konsul Enwer telefon qildi, mehmanlar ertege siliningkide bolidu dep, yenimdiki kishini erte silimu bille kelsile disem, ; nime qilidila u kapirlarni dewet qilip deydu, qandaq adash u " dep chichangshighili turdi. Men derhal buni yahshi purset bildim we didim,;" Qandaq adash u, nime ishi bar iken silining kimlerni dawet qilishliri bilen, sili ozlirige chushluq adem,ularmu bizge ohshash Uyghur , Mekkige kelgendin keyin bizning mehmanlirimiz, chaqirimiz, mehman qilimiz, yaman koridighanlar kelmisun,"

Bu gepim otti we didi,;" Sili yaman adem,silimu kelsile,amma silining ehlaqliri yaman, hich kimge gep bermeyla, eger jim olturup anglap bersile kelsile,"

Men andin didim,;" Hajika bizlermu gepni singgen yerge qilishni bilimiz, ozimizni u gepke layiq kormisek , anglap berishnimu bilimiz, bundaq yerlerde gepni ular qilishi kerek, bizler anglap yurtimizda nime boliwatidu bilishimiz kerek," mama shundaq qilip biz ozimizni bu yighilishqa dewet qilduriwalghan bolduq.

Andin men oyge berip yuyunup, kiyinip teyyar bolup aqsham namazigha ulgurup Mesjidke keldim, Mesjidke kirip ketiwatsam,bu uch kishilik guruppining terjumani Erkin Hitay leqemlik esli Yurtimiz Sherqi turkistandiki Hitayning Bing tuan 7- Diwiziye 22-tuanlik adash, Mescidke kirmey oyning derwazisi ichide turghan iken, bildimki bular keliship boluptu.
Gerche maqalemiz uzirap ketsimu, qimmet berip erinmey oquydighan oqurmenlirimizni diqqeti-nezerge elip ,bu Erkin atlik milli munapiqni azdur-koptur tonushturushni layiq korduq Erkin Abla Esli Qeshqer Opalliq Abalhun digen kishining chong oghli, boyi 1.60 etraplirida bolghini bilen ,kilosi 130 etrapida bolghanchqa etrapi uni,; Erkin Sobo dep atishatti. Dadisi Ablahun, Qara hitaylarning waqtida Qeshqer tereptin hitay hokumeti eskerge elip ,Guo Min Dangning Hitay eskerliri bilen bille uch wilayet hokumeti eskerlirige qarshi urushqa salghan Uyghur eskerliridin biri idi.

Qizil Hitay hakimiyeti yurtimizgha kelgendin keyin, bu bir turkum Guo Min Dangchi Uyghur eskerlirini Eskerliktin boshutup,hazirqi, Urumchi – Ghulja tash yolining Shimalida,Maytaghdin Qaramaygha baridighan yolning 55-Kilometirida, yolning Sheriq terepide Bing Tuan 7-Diwiziye 22 – polkqa qarashliq 3 Lian ( Xin Jiang Jian She bing Tuan, Di 7 Shi 22 Tuan Mou Lian ,) qilip teshkillep yerleshturgen idi. Bu uch Liande tehminen 300 che Uyghur Aileler olturaqlashqan idi,bu yer hazirqi Sawen Nahiyesining Gherbi-Shimal burjigige toghra kelidu,
Erkin Hitay mana bu yurtta taki 1980-yillarning bashlirighichilik hetta Nahiye bazirichilik kichik bir sheherni hem kormey, addi bir hayatta chong bolghan idi,80-yillardin keyin hitay bir az boshighandin keyin, bu Bing Tuanlik Uyghur Aililer asasen Shihenzige kochup keliship , Kona bazar deydighan asasen az bir miqdar Uyghurlar olturaqlashqan Mehellige olturaqlishishqa bashlidi, we u tarihrtin keyin bu Uyghurlar ,; " sen nerlik,? " dep sorighanlargha men ,;" Shihenzilik ," dep jawap beridighan bolushti,

Erkin Hitay zaten alghan Ijtimai terbiyesi ijabi Hitay til-yezighini oqup-yezishni bilmisimu, sozleshni biletti, we hitaylargha muhebbetlik ehlaqta idi, zaten ozimu huddi quyup qoyghandek set hitaylarghila ohshaytti,

Bu yerde bir az chiray analizi elip barsaq shundaq yekun chiqidu,; Gherip Uyghurliridin, hazir hem hitayghila ohshaydighanlarning belki qanida yeqinqi zamanda arilashqan Mongghul qani bolsa kerek, yaki Bedewletning waqtidiki Musulmanliship ketken Hitaylarning ewladliri bolsa kerek.buningdin bashqiche bularning chiray-sheklini chushendurishning yoli yoq dep oylaymen,amma Sheriq Uyghurliridiki bu Hitay chirayning sebebini eniq bir nime diyelmeymen. Belki Mongghul Irqi bolghanlighimizdin bolsa kerek, amma shuninggha choqum ishinimenki, Sheriq Uyghurliridiki bu chiray shekli, Irqimizning heqiqi sheklidur, Gherip Uyghurliridiki bu chiray sheklimiz, uzun yilliq tarihimizda belki yerlik milletler bilen shalghutlashqanlighimizdin bolsa kerek,

Bunimu men Turpan ming oy tam resimliri, Dong Huang ming oy tam resimliri, Kuchar Qizil min goy tam resimliridiki ejdadlirimizning chiray-shekillirini korgendin keyin oylap qaldim.
Amma shumu raski arimizdiki huddi kozining ichidimu tuki bardek ziyade qillq Uyghurlar, tehi yeqinqi zamanlarda Uyghurliship ketken etrapimizdiki Arian irqigha ait yurtlardin yurtimizgha kelip yerliship qalghan kochmenlerning neslidur.


Men daimen ozumni tomurumda eqiwatqan qanim ijabi tort qan yurtluq dep bilimen,;
( 1 ) – ji Qan Yurtum ,; 100 de 62 yerim pirsent Qeshqer Qorghan qani,
( 2 ) –ji Qan Yurtum ,; 100 de 12 yerim pirsent, Ustun Artush Ikkisaq qani,
(3)-ji Qan Yurtum ,; 100 de 12 yerim pirsent Turpan Baghri Qani,
(4)-ji Qan Yurtum ,; 100 de 12 yerim pirsent Pichan Lukchun Qani.

Hulase mende yuzde 75 pirsent Gherip Uyghurliri qani, Yuzde 25 pirsent Sheriq Uyghurliri qani, yani Ata Kromozomlirim Qeshqer, Ana Kromozomlirim Pichandur,shuning uchun men ozumni yurt shalghuti, amma Qan shalghuti emes deymen. Halbuki mening ozum tughulup chong bolghan Yurtum, Uyghur millitining Qan yurtliri emes, medeniyet yurtliri , men ene shu medeniyette osup chong bolghanlighim uchun gep-sozlirimde hem Sheriq Uyghurliri teleffuzida sozleymen.mesilen, Qushning Uwisini, men," Uga " deymen, Gherip Uyghurliri ," Uwa " deydu. Yene men ,; " K " heripini " Ch " oqumaymen, ;" R " heriplirini toluq teleffuz qilalaymen we shuninggha ohshash.

Bu elip barghan irqi analizlardin keyin, endi gepni Erkin Hitayning tarihidin dawamlashturimiz, 80- Yillarning ahirlirida Qizil Hitay hokumeti hakimiyet tutqan jeryanda kelechektiki hizmetler ihtiyajini nezeri-diqqetke elip, ozlirige nispeten sadiq dep bilingen kishilerning ewladliridin we ozliri umit kutken yashlarimizdin bir miqdar yashlarni chet-ellerge chiqirip oqutushqa we yaki ozlirining yol tepip oqushi uchun imkaniyet yaritip berishke bashlidi, Erkin Siddiq ependi we Erkin Hitaylar mana shu guruppigha kiridighanlardin idi,gerche hazir bu imkaniyetler tamamen tugigen bolsimu Erkin Siddiq ependi yurttiki tor betliride yazghan maqaleliride heli-hem yashlirimizni bu imkaniyetlerning Qizil hitay hakimiyeti terepidin yaritiliwatqanlighigha yashlirimizni ishendurushke hereket qilmaqta,elbette 05- Iyol weqesi bu ependining siyasi koz-qarashlirini ozgertmigenla bolsa,

Shu sebebtin bashta Erkin Hitay, Jiddidiki Hitay konsulhanesidiki Enwer Hitay we Kanadadiki Uyghur Shairi Ehmetjan Osmanlar mana shu turkumde Hitay Hokumetining yaritip bergen imkaniyetliri bilen Suriyege chiqip Demeshiqte Erep tili oqughanlardindur.

80 –Yillarning ahirida bu uch shehsiyet Demeshiqte bir mektepte, bir yataqta bir toshukke siyip bille bir nechche yil yashashqan idi, gerche bu ikkisige qarshi Ehmetjan Osman ependining Qizil Hitay hokumeti terepidin etiwarlinip ishlitilmeslikidiki sebeb,Bashta teghdirning saqlighini bolsa,andin belki 90- Yillirining bashlirida Urumchide Ana Uyghurning yenida bir muddet yardemliship ishliship bergenligidin bolsa kerek, yurtta bolsimu hem Ana Uyghurning tesiri we terbiyeside bolghan bir kishining Qizil Hitay hakimiyeti terepidin Sadaqetige itimat qilinishi tes bolsa kerek dep oylaymen, amma elbette sebebini eng yahshi bilidighan kishi yenila Ehmetjan Osman ependining ozidur.

Amma shundaqtimu Ehmetjan Osman ependining Suriyediki kunliride sadir qilghan hataliri Uyghur Diasporasida heli ghul-ghula qozghighan idi,men bir Yumurumda ,;" Kanadagha Hitay yotkeng " dep kinaye qilishimmu mana bu hatalirini tenqit yuzidin idi. Hergizmu delil-ispatsiz qilinghan haqaret emes idi.amma hazir men bu qimmetlik shehsiyetning Kanadada Uyghur millitining musteqilliq kurishide eng aktipliq bilen hizmet qiliwatqanlighigha hich shek qilmaymen,hazirqi Ehmetjan Osman ependi,heqiqetende milli musteqilliq hereketimizning Kanadadiki ihtiyaji hisaplinidighan shehsiyetlerdindur.

men Aqsham namizini oqup bolup udulla mehmanlar bar oyge kirdim,huddi oylighinimdek boldi, bu kelgen uch It we u Itlarni yeteklep kelgen Enwer hitay leqemlik konsul muawini namazgha chiqmay Bashkonsul hitaygha hoshamet qiliship oyde olturushqan iken.u Bashkonsul Hitay we bu gurup bashlighi Uyghur tordiki Kanapning ( Safa ) ikki burjigide olturuptu, otturi bosh iken. ozliriche meqsidi Mekkilik Uyghurlardin yuzlukregini otturilirigha olturghuzush bolsa kerek.

Men kirip soghuqla ehwallashqandin keyin bir chette olturdum,zaten mehmanlarmu baldur chaqirilghanlighi uchun uzaq otmeyla kiriship keldi,kirishkenler 15 che kishi idi, kirishtiyu hangu-tang qelishiti, ular meningdek birsining bu olturushta bolup qelishini hich hiyal qiliship baqmighanlar idi.arzu hem qilishmaytti,ular uchun shu tapta asman uzaq, yer qattiq bilingen idi.mening bu olturushta bolushumni bilishken bolsa idi, jiqi hergiz kelishmeytti,chunki bu Itlar qandaq Hitaygha qarshi gep-sozliride diqqet-hezer qilsa, millitge qarshi qiliwatqan milli hiyanetliridimu diqqet-hezer qilatti, bek ochuq-ashkara bilinip qelishidin eyminetti.halbuki bu yighilish hemmini otturigha tokken idi.sirlar hem ashkarilanghan idi.

Bu Qizil hitay Bashkonsuli we Yurttin kelgen Omektikiler uchun berilgen siyasi haraktirliq sirliq ziyapetke kelgenler asasen uch gurup kishiler idi. 1- gurppidikiler, Zamanida Yurtimizdin yerlik guwaname bilen chiqip, Erebistangha yerliship qalghan, amma bu 60 yildin beri bu Yurtning wetendashlighini alalmay qolida hich bir Dewletke ait Pasport yoq, yashawatqan Uyghurlar idi.
2- guruppidikiler, chet-ellerge chiqish ihtiyaji bolghanlighi uchun qistilip berip bashta Qara Hitayning ,arqisidin Qizil Hitayning wetendashlighigha otken Uyghurlar idi,
3- guruppidikiliri yeqinqi yillardin beri bu yurtta tijaret bahanesi bilen turiwatqan yengi chiqqan wetendashlirimizning ichidiki,;" Eskiler " dep bilingenliri idi.

U Bashkonsul Hitay we heliqi yurttin kelgenlerning bashlighi, kelgen mehmanlardin ozliriche hormetlik dep oylighanlirini Torge bashlighili turdi,ular bu Hitay Bashkonsuligha iltipat qiliship torni Hitay Bashkonsuligha we uning bilen bille kelgenlerge Qistidi. ahiri bir az qarap turghandin keyin men chidap turalmidim we derhal Torge chiqip ong qolumgha Hitay Bashkonsulini, Sol qolumgha yurttin kelgen Gurup Bashlighini elip ozum olturdum, we eniq qilip didim.;" Bu, Mekkide bir Uyghurning oyi, Yurttighu Hitaylar bir Uyghurning oyige besip kirip Torde oltursun, hetta Mekkidimu Oylirimizning toride olturamdu, yaq , bu Tor bizning we biz olturimiz,"

Mana bu gep bilen bu yighilish bashlanmay turupla tugidi.Oy igisi chirayi tatirip ongup nime qilarini bilmeyla qaldi, bu olturushqa Ihtiyari Muhbirni qichqirghanlighi sebebidin belki bashi balada idi, keyinche buni qandaq izahlaytti,?
;" Sen bu yighilishni qestenge bizge qarshi tertiplepsen, dimesmidi,?" bashqilarmu eger ozlirini bu Qizil Hitay Bashkonsuligha qarshi ayimisa idi, bu yerdin qechip chiqip ketetti, yaki men bilen urushatti,ish qilip shu saettin keyin bu yighilishnijng renggi ozgerdi,

Bir ozgermigen peqetla Jiddidiki Hitay Bashkonsuli idi,huddi hich kimni kozge ilmighandek Tor orunda Putini-Putigha chetip hijiyip kulup olturdi, gerche nime diyilginini bilmisimu, pemligen idi, tepsilatini erte Enwer konsuldin biletti aldirash yoq idi.chunki bu hizmet idi, Qizil hitay hakimiyetining menpe,etlirini Chet-ellerdiki milli bolgunchilerge qarshi mudapiye idi, undaq iken bu kuresh undaq asan we ongushluq bolmaytti,

Andin ikki terep arisida sun,i sohbet bashlandi, Yerlikler qilidighan gep tapalmay,;" Qizil Hitay Hokumeti bu yerdiki balilirimizni yurtta heqsiz oqutup bersun," digenge ohshash kereksiz tekliplerni qoyghan boldi,

Yurttin kelgen gurup bashlighi bundaq kereksiz ,zamansiz diyilgen gep-sozlerge qarshi biz oylishimiz dep tugetti we andin ozining siyasi propagandasini bashlidi,;" Yurttiki adaletni mahtap, bularning yurtqa berip meblegh selip tijaret qilishini qizghin kutiwalidighanlighini, wehakazalar, " andin bu bashliq yene mening bu maqaleni yezishimgha bash sebeb bolghan, Amerikidiki, " Kuresh " ependige ozini siyasidin yiraq amma bir ilmi Professor korsutup turup Qizil hitayning teshwiqatini qilghan heliqi Hitaygha ohshash joyiligili turdi,;" Hokumetimiz bek adil, bir qetimda chet-eldiki Insan heqliri teshkilatidin kelgen bir Awrupaliq, siler Zhong Guo Hokumeti Adil hokumet deysiler, yene turup hokumet Hunandiki az sanliq Uyghurlargha etibar beridu deysiler,? Bir terepke etibar bergenlik qandaq adilliq bolidu didi," dep set hijiyp kulup ketti. Halbuki bundaq geplerni bu yerdiki hayatida ismini yezishni bilip baqmighan Uyghurlarning bilip, angqirishi mumkin emes idi. Endi shu kuni u yighilishqa kelgen yurttin yengi chiqqanlardinmu bu Hunan digen yurtta Uyghurlarning barlighini bilidighini belki bar,belki yoq idi,chunki mening bilishimche bularning hemmisi qizil hitaylarning malini Mekkige elip kelip setishni bilishtin bashqini bilmeydighanlar idi.

Men peqetla bu yurttin kelgen bashliq atliq haingha soz bermidim, her sozige qarshi bir soz bilen reddiye berip gepige arilishipla turiwaldim,zaten mening kirishimdiki meqsidimmu shu idighu,? Hitay Bashkonsulining ong qolida olturghan Enwer konsul bir dem, bir dem meni tosup ,;" hay ,hay boldi,boldi " digili turdi,

Men achchighim bilen Enwerni qattiq bir silkiwettim, we didim,;" nime deysen,? bu yer sening hitiyingning qoli yetidighan yerler emes, gepingni shundaq yerlerge barghanda de." olturghanlar bashta oy igisi , alaq-salaq bolup ketti, menmu buni purset bilip gep bashlidim,;" Bu ependining digen Uyghurliri bizlerdin emes, 1300 yil ewwel bizler hazirqi Mongghulistandin Jenobi - Gheripke kochup,Hazirqi Yurtimiz sherqi Turkistangha kelgende biz bilen Gheripke kochmey, teturisige Sheriqqe kochup hazirqi Hunange yerliship Budistliship hitayliship ketken tarihtiki Uyghurlardur."

Ish qilip shundaq qilip men u kundiki yighilishni ene shundaq ayaghlashturdum we tamaq tartildi, tarqiduq,bolunghan gep-sozning yuzde toqsani men bilen heliqi bashliq otturisida otti. Qalghanlarning hemmisi kelgenliklirige ming pushman qiliship qaytishti,

Ertesi men tehi uyqumni yengi echip internetke qarisam,WWW. RFA.ORG Tor betide bu weqelik tepsilati bilen yezilip boptu, derhal bir nus,ha kochurup u oy igisige berdim, we didim, :" Bu kelgenlerning ichide ikki terepke ishleydighanlar bar,bir demde Amerika bilip boptu, silining bashlirini balagha tiqidu, diqqet qilsila, " qorqqinidin chirayi ongupla ketti, men uninggha yushurun Enwrni Konsulni korsetken idim,elbette angqirsa kerek.

Amma nime deydiki, eqli hich nimige ishlimise, heqiqitini hich angqiralmisa, ganggirapla qaldi, hetta bu adashning Urumchide 20 Yil ewwel 300,000 yuange setip alghan bir yurush oyi bar idi, her yili yurtqa berip u oyide olturup hozurlunup qaytip keletti, shu weqedin keyin bu kelgen mehmanlargha qilghanlirini ozige ziyanliq dep bilip yurtqa berishqa hem petinalmas bolup qaldi. we ikkinji yurtqa barmidi, u oyini setish uchun qizlirini oz ornigha ewetken iken, u yerdiki u oyni ismigha alghan singlisining balisi satqili bermeptu, yahshi boptu, shuning bolup ketsun, halal bolsun. Amma mana shu weqedin keyin bu adash yurttin kelgenlerdin uzaqqa qachidighan boldi, belki Enwer Konsuldinmu qachsa kerek.chunki qattiq rezil-reswa boldi, we qattiq qorqup ketti, yene shundaq bir yighilshqa men uninggha 10 ming Amerkia dolliri bersem hem meni qichqirmaydu, bu eniq.

IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

Unregistered
15-10-09, 21:20
Mekke ependim : Yaxshi konglilirige ming mertiwi rehmet , siz digen hormini yegendek boldum, shuning ozila kopaye :"bughday nening bomisimu, bughday sozzing yoqmu "degen bar emesemu . maqalilirini okup nurghun uchurlargha ige boldum , demek mekkidimu kop uyghurlar bar iken , u yerdimu herhil hayishtiki uygurlar bar iken. u ulugh ziminda turupmu ehwaqi we wijdani tazlanmighan uyghurlarmu az emesken. bolupmu bedenliridiki qan terkiweni nahayiti inchikilik bilen teswirlepla , oqup ihtiyarsiz kulip kettim.

Wujudimizdiki qan uyghurning , u peket uyghur uchunla aqidu . uyghur peqet , uyghur uchunla qan tokidu , hitay arqa -arqidin olim jazasi beriwatqan ashu pidakar uyghur yegitliri , uyghurning oghlani we pehri .lekin bu hokum nahak hokum boldi , ular yashishi kirek idi, bu heq-naheqni soraydighan kun kelidu. keyinki yazmini kutung.

Unregistered
16-10-09, 07:04
"Ixak olawatsa, kongi ghijek tarttan" Makka Madigi

Unregistered
16-10-09, 09:03
"Ixak olawatsa, kongi ghijek tarttan" Makka Madigi


Mekke Ependim bilen Kuresh Ependim bir obdan parang qiliwatsa bu nime geptu emdi!

Unregistered
11-03-11, 12:27
"Erkin Abla Esli Qeshqer Opalliq Abalhun digen kishining chong oghli,"

Towendiki maqalemning ,Yuqiridin sanighanda 118-qurdiki yuqirida kochurup qoyghan jumlede diqqetsizliktin isimda kop chong hataliq sadir boptu,towende tuzitip qoyimen,

Erkin Emet, esli Qeshqer Opalliq,; Emet Naway digenning chong oghli, Bing Tuan ( Nong Qi Shi ) 7-Diwiziye 133-Tuan, yani hazirqi sawen Nahiyesining Jenobi-Gherbi terepide ,Nahiye bazirigha, qush uchishi 40 kilometirliq mesapide.

Tuzitip qoyghuchi,; IHTIYARI MUHBIR : MEKKE




CHET-ELLERDIKI SIYASI TARIHIMIZNI, EWLADLIRIMIZGHA QALDURAYLIK

Kuresh Ependim , silining yazghan bu qimmetlik maqalelirini oqup , menmu oz koz qarashlirimni yazmay turalmidim, heqiqetende maqale digen mana mushundaq yezilidu, egerde mushu tapta mumkinchilik bolsa Medinining Ejwa hormisidin bir kilo iwetip bersem, taza lezzet bilen yewalghan bolsila, qandaq rahetleyttim bilelmeyla, u Horma Peyghemberimiz oz qoli bilen tikken Horma derehining mewisidur.

Weten dawasi qilish digen mana shundaq bolidu, Qelem kurishi qilish digen mana shundaq bolidu,huddi silining qilghanliridek bolidu,hergizmu Liu Tai Taige yurtumni Sherqi Turkistan digin diyish, Chaghanda Amerika Losanglestiki Hitay Baskonsulhanesige Aileche berip hitaylar bilen bille Chaghan oynap, kongul echip, uni sherep dep bilip ertesi Amerikidiki Hitay gezitlirige chiqirip, Wetendiki milyonlarche yashlargha yezip korsutup ozini mahtash bilen bolmaydu, bu hil hereketler milli menpe,etlirimizge hiyanetur,hiyanet qilghan kishiler hainlardur. hetta ular arimizda her qanche muhim shehsiyet dep bilinsimu, we yaki bek muhim yerlerge soqunup kiriwalghan bolsimu.


Amma maal,esef bu hiyanetni bu meydanda uhturup bolalmiduq, eslide her kim uqughluq, amma insanlar ham sut emgen mehluqlar, bu dunyada wijdanliq bolmighi tes, menpe,et peres kelidu,ozlirini etrapigha qarshi ayaydu,;"HALBUKI WAJDAN, INSANLARGHA MILLITINI DUSHMENLIRIGE QARSHI AYASHNI UGITIDU," insan bilen haywanning perqi shu, bu perqni angqiralighan kishini wijdanliq deymiz, mana bugunki bu yazghan maqaleliridin bilduqki sili milletni dushmenlirige qarshi ayidila,halbuki halisila silimu bashqa wijdansizlardek ozlirini u hitaygha qarshi ayashni bilettile,

Silining maqaleliridiki u Hitay Professorining ,; " Bu Qizil hitay hokumetning qanuni yaxshi emes , hokumet az sanlik milletlerge bekla etibar beridu , dolet bolghandin keyin hemma adem barawer bolishi kerek , " digen gepi hergizmu u hitayning ozining oy-pikiri emes, Qizil hitay hakimiyetining dunyagha qiliwatqan siyasi teshwiqatining belgisi, chunki eyni gep sozlerni menmu Mekkide kopchilik bar yerde qilghan Qizil hitay wekillirige qarshi reddiye bergenligimni bir maqalemde yezip otup ketken idim, bugun silining bu maqaleliri wesilesi bilen u weqelikni bu yerge qayta yezip tekrarlashni muwapiq kordum, meqset bilmigenlerge ,;" Milletni dushmenlirige qarshi ayash, " ni ugitishtur.

2005-Yili 05-Ayning 09-Kunliri etrapliri idi, manggha birsidin ,:" Bugun Qizil Hitayning chet-ellerde Uyghurlarni ziyaret qilghach siyasi ahbarat igellesh wekiller guruppisidin uch Uyghur Qizil Hitayning Jiddidiki BashKonsuli we yardemchisi Enwer Aqsu bolup jemi 5 kishi Mekkide bir millet we weten Hainining oyide siyasi haraktirliq yighiliship,mehman bolushmaqchi iken, shuni bir bilsek, weten we milletke hizmet idi, " digen telefon kelip qaldi.

Bu Mekkidiki Shehis her kim terepidin, weten haini bilinidighan, qolida Qara Hitayning pasporti bar, yilda bir ret wetenge ene shu pasport bilen berip kelidighan Eqilsiz, Bilimsiz, Wijdansiz, Sherepsiz,Qaraqursaq, It mijez birsi idi. Mening del unin teturisidiki ehlaqimni bilgenligi uchun meni bu mehmandarchiliqqa chaqirishi qet,iyen mumkin emes idi.amma mening bu siyasi mahiyetlik yighilishqa berishim shert idi, wezipem ijabi boynumgha qeriz hem periz bolghan idi, bir charesini qilishim kerek idi.halbuki chaqirilmighan yerge berish ehlaqimda yoq adet idi, men bu ehlaqni 1981-Yili 09-Ayning melum bir kuni Istanbulda qilghan bir kichik hatalighim netijeside ugengen idim.

15-04-1982 Kuni Abdulqadir Ibrahim Tohta Hoja Istanbulgha meni Mekkige elip kelish uchun barghan idi. Shu kuni kechte Istanbul Millet Caddesidiki biz chushken otelimizde Abdulqadir Ibrahim Tohta Hoja birdinla manggha ,;" Sen nimishke chaqirilmighan yerge barding, diqqet qil , bu yerler sening yurtunggha ohshimaydu,; Ihityari Muhbir : Mekke Istanbulda Chaqirilmighan yerlerge berip yuruydiken, dep Erebistangha bir ketti," didi.

Hangu-tang qaldim, ma heqtiki eqilni qarang, gep dep mushu ishnimu yurtmu-yurt koturup yurginini, amma amal qanche, bolghan ish boldi, esli weqelik mundaq idi,

1981- Yilining 9-weyaki 10-Ayliri idi,men Istanbulda CBS Boya Sanayiining Findikli Meclisi Mebusan Caddesidiki binasida Muhasebe bolumide ewrak memuri bolup ishleyttim, shu yilliri Yurttin Istanbulgha yengi-yengidin heli Uyghurlar yighiliship qalghan iduq, oz-ara anche –munche izdiship turushattuq, men ishim ijabi heptede bir yekshenbe kunliri Koca Mustafa Pasa Mehellisige kelip yengi kelgen Uyghurlar bilen sohbette bolup, weten we millet hesretimni qandurup qaytattim,chunki hemmimiz ozlirimizning Turkiye Jumhuriyeti wetendashlighimizning qachan chiqishini kutup aldirayttuq, yalghuzla mening T.C wetendashlighim heli baldurla chiqqan idi, umu mening kepilimning CBS Boya Sanayining igisi Abdulkadir Cavusoglu bolghanlighidin idi.

U kuni qandaq teturluk boldi bilmidim, hich kimni oyidin tapalmidim, qaytip ketey disem, mening oyum Kasimpasa Haskoy Arabacilarda idi, oyum uzaq we ishim ijabi kelishim yene bir heptige qalatti, surushte qilip tehi shu yili yengi kelgen Artush Meshhedlik Seliyajikamning Uduldiki Imarettiki Qazaq hatuni bar esli Hotenlik Muniriddin Mehsum digen kishining oyide ikenligini ,u oyde yurttin yengi kelgen mehmanlarning barlighini bildim, zadi arilighi 60 metirche kiletti. turup ikkilinip qaldim, kireymu,? kirmeymu,? kirsem nime der,? Kirmisem nime der,? chunki menmu tehi ikki yil ewwel yurttin kelgen idim, we tehi bu Muniriddin Mehsum digen kishini korup baqmighan idim, amma anglighan idim,bir dem oylanghandin keyin, Uyghur bolghanlighim uchun, ozumni bu mehmanlarning qatarida olturushqa,ular bilen tonushup sohbetlishishke, we bille mehman bolushqa heqliq kordum, we bu oyumdin jasaret elip mehmanlar bar oyge kirdim,

Heqiqetende u Oyde bashta Eysa Yusup Alptekin beg,Oy igisi Muniriddin Mehsum, Seliyajikam, we yene bashqa yette-sekkiz yurttin yengi kelgen Uyghur yurttashlirimiz olturushqan iken, ash-tamaq tehi tartilmighan iken.men gerche yurttin kelgendin keyin Abdulqadir Ibrahim Tohta Hojagha egiship Eysa ependining oyige ikki ret barghan we shu wesile bilen bu buyuk shehsiyet bilen tonushqan sohbetlirini tingshighan bolsammu, amma Muniriddin Mehsum isimlik bu kishini anglighan amma hich kormigen idim, peqetla Uyghurlighi meni uning oyige ijazetsiz kirishke petindurghan idi. ishikni achishimgha Muniriddin Mehsum chiqti, shundaq meni korupla bir ongdi, amma yenila oyige soghuqluq bilen bashlidi, menmu Mehmanlar qatarida olturushup, ghizaliniship qaytip chiqtim, bolghan weqe mana mushu , bu weqe huddi men ,; Taghni Talqan, Yerni Bostan qilghandek ,Guldur-Qaras ,Siren-Choqan sadaliri bilen Saudi Erebistangha berip boluptu.;" Chaqirilmighan yerlerge usup kiridiken, " dep. Abdulqadir Ibrahimning manggha kayishi bu sebebtin idi,aridin nechche kun otkendinkeyin men Saudi Erebistangha qaytip keldim.amma bu weqe manghgha chaqirilmighan yerge hergiz barmasliqning yahshi ehlaqlardin ikenligini ugetken idi,amma shumu ras idi, Muniriddin Mehsumning meni bu Mehmandarchiliqqa chaqirishi mumkin emes idi, chunki meni tonumaytti,

Zaten Abdulqadir Ibrahim Tohta Hojamu her Istanbulgha kelishide bashta Eysa Yusup Alptekin ependi rehmetlik, Tohsun Yilanliqliq Hemdulla Jeyen ( Tarim ) rehmetlik, Ismail Cengiz begning dadisi rehmetlik Abdulqadir Chinggizbeg, we Adapazaridiki Qeshqerlik Ubeydullah Jujang rehmetliklerni yoqlaytti,ular bilen kop yeqin otetti,andin qalsa Turkiyediki Meshhur Turk bayliri bilenla arilishatti, amma Artushluq Ablikim Hajim we mana bu Muniriddin Mehsumlarni belki hanimliirning irqi ijabi bolsa kerek, yatlaytti,arilashmaytti.

Abdulqadir Ibrahim Tohta Hoja kop shehsiyetlik , bir az irqchi ehlaqtiki kishi idi, gerche irqchilighini mendek her udul kelgen yerde ,her udul kelgen yat iriqtiki kishilerge bilindirmisimu,tutqan pozitsiyesidin, qilghan gep-sozliridin, bilinip qalatti,belki menmu bu irqsoyer ehlaqimni bir az bu kishidin alghan bolsam kerek dep oylap qalimen.elbette qanimdin kelgen iriqchilq eslimde bar u bashqa. Shuning uchunmu meyli men bolay, meyli Abdulqadir Ibrahim Tohta Hoja bolsun, nechche rettin oylensekmu amal bar sap qan Uyghur bilen oylishinke tirshtuq, we muweppeq bolduq, bu mewzuda azmiduq, tozmiduq,

Biz Mekkige qaytip kelgendin keyin, shu yili 05- Aylarda Abdulqadir Ibrahim Tohta Hoja Mekkidiki Oz Oyide 50-60 che Saudi Erebistandiki yerlik Uyghurlargha Tonur kababi qilip ziyapet berdi, Abdulqadir Ibrahim Tohta Hojaning yene bir yahshi ehlaqi, anche-munche yurttashlarni yighip oyide katta mehmandarchiliqlar beretti, amma mehmandarchiliqlargha mehman tallayti, her kimni chaqirmaytti, menmu shu kishidin telim aldim, eslide bu yahshi ehlaq idi, mehmandarchiliq Sediqe-Zakat yeri emes idi, kongli tartqanlarni yighip kongul hoshi qilish, yaki ishliri ustide meslehet elip berish uchun idi. undaq iken bu meydan her kim uchun ashhane emes idi, toghrisi bu idi.

U kuni men Oyde Mehmanlarni bashlap yugurup yurettim, birdin Taiptin bir gurup Mehmanlar Taiptiki bay Uyghurlardin Hotenlik Zunun Hajimning arqidin kirip keldi , ishikni shundaq achip udulumda kordum,chirayim bir ongdi, amma ozumni tutiwaldim, gerche oz oyum bolsimu, yenila ozum yash we yengi bolghanlighim uchun chandurmidim,chunki Zunun Hajimning arqisidin kirip kelgen kishi del Turkiyediki Muniriddin Mehsum idi.meni korup shundaq set bir hijaydi, menmu kop soghuq kutiwaldim.bilitimki bu kishi bugunki mehmandarchiliqqa chaqirilmighan idi, eyni manggha ohshash weziyet qistap ittirip elip kelgen idi.ertesi men Abdulqadir Ibrahim Tohta Hojagha ,;" sili Muniriddin Mehsumni qichqirghanmitile,? " dep soridim, ;" Yaq," didi, we ish tugidi, chunki birge-bir bolghan idi.halbuki bu ikki weqelikning arilighida tehi bir ay otken-otmigen idi, burun Yil aylansa, hazir Ay aylinidighan waqit ikenligi ispatlanghan idi.

Yeqinda mana bu tor betliride men bu Muniriddin Mehsumning chong oghli Abulaziz digen kishining ozige Alemdar dep leqem qoyiwelip, ikkide bir Qizil hitay elchihaneliri bilen qoyuq alaqe qilip, ozini chet-ellerdiki Uyghur Muhajirlirining wekili qilip korsutup,Hitay bash elchiliri bilen bille resimge chushup, Muhajirlar wekili supitide yurtqa resmi ziyaretlerge berip yurgenligini bildim,men bu kishige we qilghanlirigha hich etibar bermeymen, chunki bu kishi anisining qani ijabi Uyghur emes,shalghut idi,we biz Uyghurlargha wekillik qilalmaytti..uning qilghan ishliri ozining ishi ,Uyghurning ishi emes idi, eger menche bir Uyghur uning qilghanlirini qilsa milli hiyanet hesaplinatti, u Uyghur bolmighanlighi uchun , qilghanlirini hiyanet hem hesaplimayttim . eger hiyanet hesaplisam uni qimmetke alghan we Uyghur hesaplighan bolup qalalattim,men eqidemge sadiq insan idim.Kongul bilen emes, Eqil bilen ish qilattim.

Endi keleylik maqalemning poskallisigha.undaq bolsa men qandaq qilip bu chaqirilmighan yerge kirishim kerek,? Qandaq qilghanda men bu Qizil hitay wekilliri yighilghan siyasi mahiyetlik yighilishqa kirip ehwal igellishim mumkin,? Elbette her ishning bir charesi bar idi.nime deydu ejdadlirimiz,;" Qiyin ish yoq Alemde,Kongul qoyghan ademge," we nihayetide men bu ishning charesini tapqan idim.

Shu kuni chushtin keyin men balduriraq ozum namaz oquydighan Mesjiddin ,bu kishi namaz oquydighan Mesjidke berip namaz digerni bu kishining yenida bille oqudum. Namazdin keyin bu kishi bilen bille Mesjidddin chiqtim we hal-mungdashqan bolup turiwaldim, bu kishining oyi Mesjidke chaplaghliq idi, astida ozi kelgen-ketkenlerni kutkech olturup TV koridighan bir eghiz oyi bar idi, nailaj meni u oyge bashlidi.meqsidi mehmanlar kelgichilik meni bir amal qilip yolgha seliwetish idi, halbuki mening meqsidim, bilindirmey turup ozumni bu mehmandarchiliqqa dawet qilduriwelish idi, dewetsiz turup,usupla kirishke ehlaqim qoymighan idi.buning sebebini men yuqirida oqughuchilargha terbiye bolsun uchun tepsilati bilen yezip otup kettim. men gep bashlap didim, ; Anglisam wetendin mehmanlar keptu, korushup hal-mungdashsaq bolatti, ulardin qachsaq ,ularmu bizdin qachidu,nime digen bilen ular ozimizdin we Mekkige kelgendin keyin bizge mehman,bilmiduq ular Mekkidimu,? yaki Jiddidimu,? "

U adashqa gepim derhal tesir qildi, manggha shundaaaaq bir diqqet bilen qariwetip, turuuuuup ketip didi,;" Ular aqshamliqqa bizning oyde bolmaqchi,aqsham bir yerde olturushta iduq,Konsul Enwer telefon qildi, mehmanlar ertege siliningkide bolidu dep, yenimdiki kishini erte silimu bille kelsile disem, ; nime qilidila u kapirlarni dewet qilip deydu, qandaq adash u " dep chichangshighili turdi. Men derhal buni yahshi purset bildim we didim,;" Qandaq adash u, nime ishi bar iken silining kimlerni dawet qilishliri bilen, sili ozlirige chushluq adem,ularmu bizge ohshash Uyghur , Mekkige kelgendin keyin bizning mehmanlirimiz, chaqirimiz, mehman qilimiz, yaman koridighanlar kelmisun,"

Bu gepim otti we didi,;" Sili yaman adem,silimu kelsile,amma silining ehlaqliri yaman, hich kimge gep bermeyla, eger jim olturup anglap bersile kelsile,"

Men andin didim,;" Hajika bizlermu gepni singgen yerge qilishni bilimiz, ozimizni u gepke layiq kormisek , anglap berishnimu bilimiz, bundaq yerlerde gepni ular qilishi kerek, bizler anglap yurtimizda nime boliwatidu bilishimiz kerek," mama shundaq qilip biz ozimizni bu yighilishqa dewet qilduriwalghan bolduq.

Andin men oyge berip yuyunup, kiyinip teyyar bolup aqsham namazigha ulgurup Mesjidke keldim, Mesjidke kirip ketiwatsam,bu uch kishilik guruppining terjumani Erkin Hitay leqemlik esli Yurtimiz Sherqi turkistandiki Hitayning Bing tuan 7- Diwiziye 22-tuanlik adash, Mescidke kirmey oyning derwazisi ichide turghan iken, bildimki bular keliship boluptu.
Gerche maqalemiz uzirap ketsimu, qimmet berip erinmey oquydighan oqurmenlirimizni diqqeti-nezerge elip ,bu Erkin atlik milli munapiqni azdur-koptur tonushturushni layiq korduq Erkin Abla Esli Qeshqer Opalliq Abalhun digen kishining chong oghli, boyi 1.60 etraplirida bolghini bilen ,kilosi 130 etrapida bolghanchqa etrapi uni,; Erkin Sobo dep atishatti. Dadisi Ablahun, Qara hitaylarning waqtida Qeshqer tereptin hitay hokumeti eskerge elip ,Guo Min Dangning Hitay eskerliri bilen bille uch wilayet hokumeti eskerlirige qarshi urushqa salghan Uyghur eskerliridin biri idi.

Qizil Hitay hakimiyeti yurtimizgha kelgendin keyin, bu bir turkum Guo Min Dangchi Uyghur eskerlirini Eskerliktin boshutup,hazirqi, Urumchi – Ghulja tash yolining Shimalida,Maytaghdin Qaramaygha baridighan yolning 55-Kilometirida, yolning Sheriq terepide Bing Tuan 7-Diwiziye 22 – polkqa qarashliq 3 Lian ( Xin Jiang Jian She bing Tuan, Di 7 Shi 22 Tuan Mou Lian ,) qilip teshkillep yerleshturgen idi. Bu uch Liande tehminen 300 che Uyghur Aileler olturaqlashqan idi,bu yer hazirqi Sawen Nahiyesining Gherbi-Shimal burjigige toghra kelidu,
Erkin Hitay mana bu yurtta taki 1980-yillarning bashlirighichilik hetta Nahiye bazirichilik kichik bir sheherni hem kormey, addi bir hayatta chong bolghan idi,80-yillardin keyin hitay bir az boshighandin keyin, bu Bing Tuanlik Uyghur Aililer asasen Shihenzige kochup keliship , Kona bazar deydighan asasen az bir miqdar Uyghurlar olturaqlashqan Mehellige olturaqlishishqa bashlidi, we u tarihrtin keyin bu Uyghurlar ,; " sen nerlik,? " dep sorighanlargha men ,;" Shihenzilik ," dep jawap beridighan bolushti,

Erkin Hitay zaten alghan Ijtimai terbiyesi ijabi Hitay til-yezighini oqup-yezishni bilmisimu, sozleshni biletti, we hitaylargha muhebbetlik ehlaqta idi, zaten ozimu huddi quyup qoyghandek set hitaylarghila ohshaytti,

Bu yerde bir az chiray analizi elip barsaq shundaq yekun chiqidu,; Gherip Uyghurliridin, hazir hem hitayghila ohshaydighanlarning belki qanida yeqinqi zamanda arilashqan Mongghul qani bolsa kerek, yaki Bedewletning waqtidiki Musulmanliship ketken Hitaylarning ewladliri bolsa kerek.buningdin bashqiche bularning chiray-sheklini chushendurishning yoli yoq dep oylaymen,amma Sheriq Uyghurliridiki bu Hitay chirayning sebebini eniq bir nime diyelmeymen. Belki Mongghul Irqi bolghanlighimizdin bolsa kerek, amma shuninggha choqum ishinimenki, Sheriq Uyghurliridiki bu chiray shekli, Irqimizning heqiqi sheklidur, Gherip Uyghurliridiki bu chiray sheklimiz, uzun yilliq tarihimizda belki yerlik milletler bilen shalghutlashqanlighimizdin bolsa kerek,

Bunimu men Turpan ming oy tam resimliri, Dong Huang ming oy tam resimliri, Kuchar Qizil min goy tam resimliridiki ejdadlirimizning chiray-shekillirini korgendin keyin oylap qaldim.
Amma shumu raski arimizdiki huddi kozining ichidimu tuki bardek ziyade qillq Uyghurlar, tehi yeqinqi zamanlarda Uyghurliship ketken etrapimizdiki Arian irqigha ait yurtlardin yurtimizgha kelip yerliship qalghan kochmenlerning neslidur.


Men daimen ozumni tomurumda eqiwatqan qanim ijabi tort qan yurtluq dep bilimen,;
( 1 ) – ji Qan Yurtum ,; 100 de 62 yerim pirsent Qeshqer Qorghan qani,
( 2 ) –ji Qan Yurtum ,; 100 de 12 yerim pirsent, Ustun Artush Ikkisaq qani,
(3)-ji Qan Yurtum ,; 100 de 12 yerim pirsent Turpan Baghri Qani,
(4)-ji Qan Yurtum ,; 100 de 12 yerim pirsent Pichan Lukchun Qani.

Hulase mende yuzde 75 pirsent Gherip Uyghurliri qani, Yuzde 25 pirsent Sheriq Uyghurliri qani, yani Ata Kromozomlirim Qeshqer, Ana Kromozomlirim Pichandur,shuning uchun men ozumni yurt shalghuti, amma Qan shalghuti emes deymen. Halbuki mening ozum tughulup chong bolghan Yurtum, Uyghur millitining Qan yurtliri emes, medeniyet yurtliri , men ene shu medeniyette osup chong bolghanlighim uchun gep-sozlirimde hem Sheriq Uyghurliri teleffuzida sozleymen.mesilen, Qushning Uwisini, men," Uga " deymen, Gherip Uyghurliri ," Uwa " deydu. Yene men ,; " K " heripini " Ch " oqumaymen, ;" R " heriplirini toluq teleffuz qilalaymen we shuninggha ohshash.

Bu elip barghan irqi analizlardin keyin, endi gepni Erkin Hitayning tarihidin dawamlashturimiz, 80- Yillarning ahirlirida Qizil Hitay hokumeti hakimiyet tutqan jeryanda kelechektiki hizmetler ihtiyajini nezeri-diqqetke elip, ozlirige nispeten sadiq dep bilingen kishilerning ewladliridin we ozliri umit kutken yashlarimizdin bir miqdar yashlarni chet-ellerge chiqirip oqutushqa we yaki ozlirining yol tepip oqushi uchun imkaniyet yaritip berishke bashlidi, Erkin Siddiq ependi we Erkin Hitaylar mana shu guruppigha kiridighanlardin idi,gerche hazir bu imkaniyetler tamamen tugigen bolsimu Erkin Siddiq ependi yurttiki tor betliride yazghan maqaleliride heli-hem yashlirimizni bu imkaniyetlerning Qizil hitay hakimiyeti terepidin yaritiliwatqanlighigha yashlirimizni ishendurushke hereket qilmaqta,elbette 05- Iyol weqesi bu ependining siyasi koz-qarashlirini ozgertmigenla bolsa,

Shu sebebtin bashta Erkin Hitay, Jiddidiki Hitay konsulhanesidiki Enwer Hitay we Kanadadiki Uyghur Shairi Ehmetjan Osmanlar mana shu turkumde Hitay Hokumetining yaritip bergen imkaniyetliri bilen Suriyege chiqip Demeshiqte Erep tili oqughanlardindur.

80 –Yillarning ahirida bu uch shehsiyet Demeshiqte bir mektepte, bir yataqta bir toshukke siyip bille bir nechche yil yashashqan idi, gerche bu ikkisige qarshi Ehmetjan Osman ependining Qizil Hitay hokumeti terepidin etiwarlinip ishlitilmeslikidiki sebeb,Bashta teghdirning saqlighini bolsa,andin belki 90- Yillirining bashlirida Urumchide Ana Uyghurning yenida bir muddet yardemliship ishliship bergenligidin bolsa kerek, yurtta bolsimu hem Ana Uyghurning tesiri we terbiyeside bolghan bir kishining Qizil Hitay hakimiyeti terepidin Sadaqetige itimat qilinishi tes bolsa kerek dep oylaymen, amma elbette sebebini eng yahshi bilidighan kishi yenila Ehmetjan Osman ependining ozidur.

Amma shundaqtimu Ehmetjan Osman ependining Suriyediki kunliride sadir qilghan hataliri Uyghur Diasporasida heli ghul-ghula qozghighan idi,men bir Yumurumda ,;" Kanadagha Hitay yotkeng " dep kinaye qilishimmu mana bu hatalirini tenqit yuzidin idi. Hergizmu delil-ispatsiz qilinghan haqaret emes idi.amma hazir men bu qimmetlik shehsiyetning Kanadada Uyghur millitining musteqilliq kurishide eng aktipliq bilen hizmet qiliwatqanlighigha hich shek qilmaymen,hazirqi Ehmetjan Osman ependi,heqiqetende milli musteqilliq hereketimizning Kanadadiki ihtiyaji hisaplinidighan shehsiyetlerdindur.

men Aqsham namizini oqup bolup udulla mehmanlar bar oyge kirdim,huddi oylighinimdek boldi, bu kelgen uch It we u Itlarni yeteklep kelgen Enwer hitay leqemlik konsul muawini namazgha chiqmay Bashkonsul hitaygha hoshamet qiliship oyde olturushqan iken.u Bashkonsul Hitay we bu gurup bashlighi Uyghur tordiki Kanapning ( Safa ) ikki burjigide olturuptu, otturi bosh iken. ozliriche meqsidi Mekkilik Uyghurlardin yuzlukregini otturilirigha olturghuzush bolsa kerek.

Men kirip soghuqla ehwallashqandin keyin bir chette olturdum,zaten mehmanlarmu baldur chaqirilghanlighi uchun uzaq otmeyla kiriship keldi,kirishkenler 15 che kishi idi, kirishtiyu hangu-tang qelishiti, ular meningdek birsining bu olturushta bolup qelishini hich hiyal qiliship baqmighanlar idi.arzu hem qilishmaytti,ular uchun shu tapta asman uzaq, yer qattiq bilingen idi.mening bu olturushta bolushumni bilishken bolsa idi, jiqi hergiz kelishmeytti,chunki bu Itlar qandaq Hitaygha qarshi gep-sozliride diqqet-hezer qilsa, millitge qarshi qiliwatqan milli hiyanetliridimu diqqet-hezer qilatti, bek ochuq-ashkara bilinip qelishidin eyminetti.halbuki bu yighilish hemmini otturigha tokken idi.sirlar hem ashkarilanghan idi.

Bu Qizil hitay Bashkonsuli we Yurttin kelgen Omektikiler uchun berilgen siyasi haraktirliq sirliq ziyapetke kelgenler asasen uch gurup kishiler idi. 1- gurppidikiler, Zamanida Yurtimizdin yerlik guwaname bilen chiqip, Erebistangha yerliship qalghan, amma bu 60 yildin beri bu Yurtning wetendashlighini alalmay qolida hich bir Dewletke ait Pasport yoq, yashawatqan Uyghurlar idi.
2- guruppidikiler, chet-ellerge chiqish ihtiyaji bolghanlighi uchun qistilip berip bashta Qara Hitayning ,arqisidin Qizil Hitayning wetendashlighigha otken Uyghurlar idi,
3- guruppidikiliri yeqinqi yillardin beri bu yurtta tijaret bahanesi bilen turiwatqan yengi chiqqan wetendashlirimizning ichidiki,;" Eskiler " dep bilingenliri idi.

U Bashkonsul Hitay we heliqi yurttin kelgenlerning bashlighi, kelgen mehmanlardin ozliriche hormetlik dep oylighanlirini Torge bashlighili turdi,ular bu Hitay Bashkonsuligha iltipat qiliship torni Hitay Bashkonsuligha we uning bilen bille kelgenlerge Qistidi. ahiri bir az qarap turghandin keyin men chidap turalmidim we derhal Torge chiqip ong qolumgha Hitay Bashkonsulini, Sol qolumgha yurttin kelgen Gurup Bashlighini elip ozum olturdum, we eniq qilip didim.;" Bu, Mekkide bir Uyghurning oyi, Yurttighu Hitaylar bir Uyghurning oyige besip kirip Torde oltursun, hetta Mekkidimu Oylirimizning toride olturamdu, yaq , bu Tor bizning we biz olturimiz,"

Mana bu gep bilen bu yighilish bashlanmay turupla tugidi.Oy igisi chirayi tatirip ongup nime qilarini bilmeyla qaldi, bu olturushqa Ihtiyari Muhbirni qichqirghanlighi sebebidin belki bashi balada idi, keyinche buni qandaq izahlaytti,?
;" Sen bu yighilishni qestenge bizge qarshi tertiplepsen, dimesmidi,?" bashqilarmu eger ozlirini bu Qizil Hitay Bashkonsuligha qarshi ayimisa idi, bu yerdin qechip chiqip ketetti, yaki men bilen urushatti,ish qilip shu saettin keyin bu yighilishnijng renggi ozgerdi,

Bir ozgermigen peqetla Jiddidiki Hitay Bashkonsuli idi,huddi hich kimni kozge ilmighandek Tor orunda Putini-Putigha chetip hijiyip kulup olturdi, gerche nime diyilginini bilmisimu, pemligen idi, tepsilatini erte Enwer konsuldin biletti aldirash yoq idi.chunki bu hizmet idi, Qizil hitay hakimiyetining menpe,etlirini Chet-ellerdiki milli bolgunchilerge qarshi mudapiye idi, undaq iken bu kuresh undaq asan we ongushluq bolmaytti,

Andin ikki terep arisida sun,i sohbet bashlandi, Yerlikler qilidighan gep tapalmay,;" Qizil Hitay Hokumeti bu yerdiki balilirimizni yurtta heqsiz oqutup bersun," digenge ohshash kereksiz tekliplerni qoyghan boldi,

Yurttin kelgen gurup bashlighi bundaq kereksiz ,zamansiz diyilgen gep-sozlerge qarshi biz oylishimiz dep tugetti we andin ozining siyasi propagandasini bashlidi,;" Yurttiki adaletni mahtap, bularning yurtqa berip meblegh selip tijaret qilishini qizghin kutiwalidighanlighini, wehakazalar, " andin bu bashliq yene mening bu maqaleni yezishimgha bash sebeb bolghan, Amerikidiki, " Kuresh " ependige ozini siyasidin yiraq amma bir ilmi Professor korsutup turup Qizil hitayning teshwiqatini qilghan heliqi Hitaygha ohshash joyiligili turdi,;" Hokumetimiz bek adil, bir qetimda chet-eldiki Insan heqliri teshkilatidin kelgen bir Awrupaliq, siler Zhong Guo Hokumeti Adil hokumet deysiler, yene turup hokumet Hunandiki az sanliq Uyghurlargha etibar beridu deysiler,? Bir terepke etibar bergenlik qandaq adilliq bolidu didi," dep set hijiyp kulup ketti. Halbuki bundaq geplerni bu yerdiki hayatida ismini yezishni bilip baqmighan Uyghurlarning bilip, angqirishi mumkin emes idi. Endi shu kuni u yighilishqa kelgen yurttin yengi chiqqanlardinmu bu Hunan digen yurtta Uyghurlarning barlighini bilidighini belki bar,belki yoq idi,chunki mening bilishimche bularning hemmisi qizil hitaylarning malini Mekkige elip kelip setishni bilishtin bashqini bilmeydighanlar idi.

Men peqetla bu yurttin kelgen bashliq atliq haingha soz bermidim, her sozige qarshi bir soz bilen reddiye berip gepige arilishipla turiwaldim,zaten mening kirishimdiki meqsidimmu shu idighu,? Hitay Bashkonsulining ong qolida olturghan Enwer konsul bir dem, bir dem meni tosup ,;" hay ,hay boldi,boldi " digili turdi,

Men achchighim bilen Enwerni qattiq bir silkiwettim, we didim,;" nime deysen,? bu yer sening hitiyingning qoli yetidighan yerler emes, gepingni shundaq yerlerge barghanda de." olturghanlar bashta oy igisi , alaq-salaq bolup ketti, menmu buni purset bilip gep bashlidim,;" Bu ependining digen Uyghurliri bizlerdin emes, 1300 yil ewwel bizler hazirqi Mongghulistandin Jenobi - Gheripke kochup,Hazirqi Yurtimiz sherqi Turkistangha kelgende biz bilen Gheripke kochmey, teturisige Sheriqqe kochup hazirqi Hunange yerliship Budistliship hitayliship ketken tarihtiki Uyghurlardur."

Ish qilip shundaq qilip men u kundiki yighilishni ene shundaq ayaghlashturdum we tamaq tartildi, tarqiduq,bolunghan gep-sozning yuzde toqsani men bilen heliqi bashliq otturisida otti. Qalghanlarning hemmisi kelgenliklirige ming pushman qiliship qaytishti,

Ertesi men tehi uyqumni yengi echip internetke qarisam,WWW. RFA.ORG Tor betide bu weqelik tepsilati bilen yezilip boptu, derhal bir nus,ha kochurup u oy igisige berdim, we didim, :" Bu kelgenlerning ichide ikki terepke ishleydighanlar bar,bir demde Amerika bilip boptu, silining bashlirini balagha tiqidu, diqqet qilsila, " qorqqinidin chirayi ongupla ketti, men uninggha yushurun Enwrni Konsulni korsetken idim,elbette angqirsa kerek.

Amma nime deydiki, eqli hich nimige ishlimise, heqiqitini hich angqiralmisa, ganggirapla qaldi, hetta bu adashning Urumchide 20 Yil ewwel 300,000 yuange setip alghan bir yurush oyi bar idi, her yili yurtqa berip u oyide olturup hozurlunup qaytip keletti, shu weqedin keyin bu kelgen mehmanlargha qilghanlirini ozige ziyanliq dep bilip yurtqa berishqa hem petinalmas bolup qaldi. we ikkinji yurtqa barmidi, u oyini setish uchun qizlirini oz ornigha ewetken iken, u yerdiki u oyni ismigha alghan singlisining balisi satqili bermeptu, yahshi boptu, shuning bolup ketsun, halal bolsun. Amma mana shu weqedin keyin bu adash yurttin kelgenlerdin uzaqqa qachidighan boldi, belki Enwer Konsuldinmu qachsa kerek.chunki qattiq rezil-reswa boldi, we qattiq qorqup ketti, yene shundaq bir yighilshqa men uninggha 10 ming Amerkia dolliri bersem hem meni qichqirmaydu, bu eniq.

IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

Unregistered
11-03-11, 12:29
"Erkin Abla Esli Qeshqer Opalliq Abalhun digen kishining chong oghli,"

Towendiki maqalemning ,Yuqiridin sanighanda 118-qurdiki yuqirida kochurup qoyghan jumlede diqqetsizliktin isimda kop chong hataliq sadir boptu,towende tuzitip qoyimen,

Erkin Emet, esli Qeshqer Opalliq,; Emet Naway digenning chong oghli, Bing Tuan ( Nong Qi Shi ) 7-Diwiziye 133-Tuan, yani hazirqi sawen Nahiyesining Jenobi-Gherbi terepide ,Nahiye bazirigha, qush uchishi 40 kilometirliq mesapide.

Tuzitip qoyghuchi,; IHTIYARI MUHBIR : MEKKE






CHET-ELLERDIKI SIYASI TARIHIMIZNI, EWLADLIRIMIZGHA QALDURAYLIK

Kuresh Ependim , silining yazghan bu qimmetlik maqalelirini oqup , menmu oz koz qarashlirimni yazmay turalmidim, heqiqetende maqale digen mana mushundaq yezilidu, egerde mushu tapta mumkinchilik bolsa Medinining Ejwa hormisidin bir kilo iwetip bersem, taza lezzet bilen yewalghan bolsila, qandaq rahetleyttim bilelmeyla, u Horma Peyghemberimiz oz qoli bilen tikken Horma derehining mewisidur.

Weten dawasi qilish digen mana shundaq bolidu, Qelem kurishi qilish digen mana shundaq bolidu,huddi silining qilghanliridek bolidu,hergizmu Liu Tai Taige yurtumni Sherqi Turkistan digin diyish, Chaghanda Amerika Losanglestiki Hitay Baskonsulhanesige Aileche berip hitaylar bilen bille Chaghan oynap, kongul echip, uni sherep dep bilip ertesi Amerikidiki Hitay gezitlirige chiqirip, Wetendiki milyonlarche yashlargha yezip korsutup ozini mahtash bilen bolmaydu, bu hil hereketler milli menpe,etlirimizge hiyanetur,hiyanet qilghan kishiler hainlardur. hetta ular arimizda her qanche muhim shehsiyet dep bilinsimu, we yaki bek muhim yerlerge soqunup kiriwalghan bolsimu.


Amma maal,esef bu hiyanetni bu meydanda uhturup bolalmiduq, eslide her kim uqughluq, amma insanlar ham sut emgen mehluqlar, bu dunyada wijdanliq bolmighi tes, menpe,et peres kelidu,ozlirini etrapigha qarshi ayaydu,;"HALBUKI WAJDAN, INSANLARGHA MILLITINI DUSHMENLIRIGE QARSHI AYASHNI UGITIDU," insan bilen haywanning perqi shu, bu perqni angqiralighan kishini wijdanliq deymiz, mana bugunki bu yazghan maqaleliridin bilduqki sili milletni dushmenlirige qarshi ayidila,halbuki halisila silimu bashqa wijdansizlardek ozlirini u hitaygha qarshi ayashni bilettile,

Silining maqaleliridiki u Hitay Professorining ,; " Bu Qizil hitay hokumetning qanuni yaxshi emes , hokumet az sanlik milletlerge bekla etibar beridu , dolet bolghandin keyin hemma adem barawer bolishi kerek , " digen gepi hergizmu u hitayning ozining oy-pikiri emes, Qizil hitay hakimiyetining dunyagha qiliwatqan siyasi teshwiqatining belgisi, chunki eyni gep sozlerni menmu Mekkide kopchilik bar yerde qilghan Qizil hitay wekillirige qarshi reddiye bergenligimni bir maqalemde yezip otup ketken idim, bugun silining bu maqaleliri wesilesi bilen u weqelikni bu yerge qayta yezip tekrarlashni muwapiq kordum, meqset bilmigenlerge ,;" Milletni dushmenlirige qarshi ayash, " ni ugitishtur.

2005-Yili 05-Ayning 09-Kunliri etrapliri idi, manggha birsidin ,:" Bugun Qizil Hitayning chet-ellerde Uyghurlarni ziyaret qilghach siyasi ahbarat igellesh wekiller guruppisidin uch Uyghur Qizil Hitayning Jiddidiki BashKonsuli we yardemchisi Enwer Aqsu bolup jemi 5 kishi Mekkide bir millet we weten Hainining oyide siyasi haraktirliq yighiliship,mehman bolushmaqchi iken, shuni bir bilsek, weten we milletke hizmet idi, " digen telefon kelip qaldi.

Bu Mekkidiki Shehis her kim terepidin, weten haini bilinidighan, qolida Qara Hitayning pasporti bar, yilda bir ret wetenge ene shu pasport bilen berip kelidighan Eqilsiz, Bilimsiz, Wijdansiz, Sherepsiz,Qaraqursaq, It mijez birsi idi. Mening del unin teturisidiki ehlaqimni bilgenligi uchun meni bu mehmandarchiliqqa chaqirishi qet,iyen mumkin emes idi.amma mening bu siyasi mahiyetlik yighilishqa berishim shert idi, wezipem ijabi boynumgha qeriz hem periz bolghan idi, bir charesini qilishim kerek idi.halbuki chaqirilmighan yerge berish ehlaqimda yoq adet idi, men bu ehlaqni 1981-Yili 09-Ayning melum bir kuni Istanbulda qilghan bir kichik hatalighim netijeside ugengen idim.

15-04-1982 Kuni Abdulqadir Ibrahim Tohta Hoja Istanbulgha meni Mekkige elip kelish uchun barghan idi. Shu kuni kechte Istanbul Millet Caddesidiki biz chushken otelimizde Abdulqadir Ibrahim Tohta Hoja birdinla manggha ,;" Sen nimishke chaqirilmighan yerge barding, diqqet qil , bu yerler sening yurtunggha ohshimaydu,; Ihityari Muhbir : Mekke Istanbulda Chaqirilmighan yerlerge berip yuruydiken, dep Erebistangha bir ketti," didi.

Hangu-tang qaldim, ma heqtiki eqilni qarang, gep dep mushu ishnimu yurtmu-yurt koturup yurginini, amma amal qanche, bolghan ish boldi, esli weqelik mundaq idi,

1981- Yilining 9-weyaki 10-Ayliri idi,men Istanbulda CBS Boya Sanayiining Findikli Meclisi Mebusan Caddesidiki binasida Muhasebe bolumide ewrak memuri bolup ishleyttim, shu yilliri Yurttin Istanbulgha yengi-yengidin heli Uyghurlar yighiliship qalghan iduq, oz-ara anche –munche izdiship turushattuq, men ishim ijabi heptede bir yekshenbe kunliri Koca Mustafa Pasa Mehellisige kelip yengi kelgen Uyghurlar bilen sohbette bolup, weten we millet hesretimni qandurup qaytattim,chunki hemmimiz ozlirimizning Turkiye Jumhuriyeti wetendashlighimizning qachan chiqishini kutup aldirayttuq, yalghuzla mening T.C wetendashlighim heli baldurla chiqqan idi, umu mening kepilimning CBS Boya Sanayining igisi Abdulkadir Cavusoglu bolghanlighidin idi.

U kuni qandaq teturluk boldi bilmidim, hich kimni oyidin tapalmidim, qaytip ketey disem, mening oyum Kasimpasa Haskoy Arabacilarda idi, oyum uzaq we ishim ijabi kelishim yene bir heptige qalatti, surushte qilip tehi shu yili yengi kelgen Artush Meshhedlik Seliyajikamning Uduldiki Imarettiki Qazaq hatuni bar esli Hotenlik Muniriddin Mehsum digen kishining oyide ikenligini ,u oyde yurttin yengi kelgen mehmanlarning barlighini bildim, zadi arilighi 60 metirche kiletti. turup ikkilinip qaldim, kireymu,? kirmeymu,? kirsem nime der,? Kirmisem nime der,? chunki menmu tehi ikki yil ewwel yurttin kelgen idim, we tehi bu Muniriddin Mehsum digen kishini korup baqmighan idim, amma anglighan idim,bir dem oylanghandin keyin, Uyghur bolghanlighim uchun, ozumni bu mehmanlarning qatarida olturushqa,ular bilen tonushup sohbetlishishke, we bille mehman bolushqa heqliq kordum, we bu oyumdin jasaret elip mehmanlar bar oyge kirdim,

Heqiqetende u Oyde bashta Eysa Yusup Alptekin beg,Oy igisi Muniriddin Mehsum, Seliyajikam, we yene bashqa yette-sekkiz yurttin yengi kelgen Uyghur yurttashlirimiz olturushqan iken, ash-tamaq tehi tartilmighan iken.men gerche yurttin kelgendin keyin Abdulqadir Ibrahim Tohta Hojagha egiship Eysa ependining oyige ikki ret barghan we shu wesile bilen bu buyuk shehsiyet bilen tonushqan sohbetlirini tingshighan bolsammu, amma Muniriddin Mehsum isimlik bu kishini anglighan amma hich kormigen idim, peqetla Uyghurlighi meni uning oyige ijazetsiz kirishke petindurghan idi. ishikni achishimgha Muniriddin Mehsum chiqti, shundaq meni korupla bir ongdi, amma yenila oyige soghuqluq bilen bashlidi, menmu Mehmanlar qatarida olturushup, ghizaliniship qaytip chiqtim, bolghan weqe mana mushu , bu weqe huddi men ,; Taghni Talqan, Yerni Bostan qilghandek ,Guldur-Qaras ,Siren-Choqan sadaliri bilen Saudi Erebistangha berip boluptu.;" Chaqirilmighan yerlerge usup kiridiken, " dep. Abdulqadir Ibrahimning manggha kayishi bu sebebtin idi,aridin nechche kun otkendinkeyin men Saudi Erebistangha qaytip keldim.amma bu weqe manghgha chaqirilmighan yerge hergiz barmasliqning yahshi ehlaqlardin ikenligini ugetken idi,amma shumu ras idi, Muniriddin Mehsumning meni bu Mehmandarchiliqqa chaqirishi mumkin emes idi, chunki meni tonumaytti,

Zaten Abdulqadir Ibrahim Tohta Hojamu her Istanbulgha kelishide bashta Eysa Yusup Alptekin ependi rehmetlik, Tohsun Yilanliqliq Hemdulla Jeyen ( Tarim ) rehmetlik, Ismail Cengiz begning dadisi rehmetlik Abdulqadir Chinggizbeg, we Adapazaridiki Qeshqerlik Ubeydullah Jujang rehmetliklerni yoqlaytti,ular bilen kop yeqin otetti,andin qalsa Turkiyediki Meshhur Turk bayliri bilenla arilishatti, amma Artushluq Ablikim Hajim we mana bu Muniriddin Mehsumlarni belki hanimliirning irqi ijabi bolsa kerek, yatlaytti,arilashmaytti.

Abdulqadir Ibrahim Tohta Hoja kop shehsiyetlik , bir az irqchi ehlaqtiki kishi idi, gerche irqchilighini mendek her udul kelgen yerde ,her udul kelgen yat iriqtiki kishilerge bilindirmisimu,tutqan pozitsiyesidin, qilghan gep-sozliridin, bilinip qalatti,belki menmu bu irqsoyer ehlaqimni bir az bu kishidin alghan bolsam kerek dep oylap qalimen.elbette qanimdin kelgen iriqchilq eslimde bar u bashqa. Shuning uchunmu meyli men bolay, meyli Abdulqadir Ibrahim Tohta Hoja bolsun, nechche rettin oylensekmu amal bar sap qan Uyghur bilen oylishinke tirshtuq, we muweppeq bolduq, bu mewzuda azmiduq, tozmiduq,

Biz Mekkige qaytip kelgendin keyin, shu yili 05- Aylarda Abdulqadir Ibrahim Tohta Hoja Mekkidiki Oz Oyide 50-60 che Saudi Erebistandiki yerlik Uyghurlargha Tonur kababi qilip ziyapet berdi, Abdulqadir Ibrahim Tohta Hojaning yene bir yahshi ehlaqi, anche-munche yurttashlarni yighip oyide katta mehmandarchiliqlar beretti, amma mehmandarchiliqlargha mehman tallayti, her kimni chaqirmaytti, menmu shu kishidin telim aldim, eslide bu yahshi ehlaq idi, mehmandarchiliq Sediqe-Zakat yeri emes idi, kongli tartqanlarni yighip kongul hoshi qilish, yaki ishliri ustide meslehet elip berish uchun idi. undaq iken bu meydan her kim uchun ashhane emes idi, toghrisi bu idi.

U kuni men Oyde Mehmanlarni bashlap yugurup yurettim, birdin Taiptin bir gurup Mehmanlar Taiptiki bay Uyghurlardin Hotenlik Zunun Hajimning arqidin kirip keldi , ishikni shundaq achip udulumda kordum,chirayim bir ongdi, amma ozumni tutiwaldim, gerche oz oyum bolsimu, yenila ozum yash we yengi bolghanlighim uchun chandurmidim,chunki Zunun Hajimning arqisidin kirip kelgen kishi del Turkiyediki Muniriddin Mehsum idi.meni korup shundaq set bir hijaydi, menmu kop soghuq kutiwaldim.bilitimki bu kishi bugunki mehmandarchiliqqa chaqirilmighan idi, eyni manggha ohshash weziyet qistap ittirip elip kelgen idi.ertesi men Abdulqadir Ibrahim Tohta Hojagha ,;" sili Muniriddin Mehsumni qichqirghanmitile,? " dep soridim, ;" Yaq," didi, we ish tugidi, chunki birge-bir bolghan idi.halbuki bu ikki weqelikning arilighida tehi bir ay otken-otmigen idi, burun Yil aylansa, hazir Ay aylinidighan waqit ikenligi ispatlanghan idi.

Yeqinda mana bu tor betliride men bu Muniriddin Mehsumning chong oghli Abulaziz digen kishining ozige Alemdar dep leqem qoyiwelip, ikkide bir Qizil hitay elchihaneliri bilen qoyuq alaqe qilip, ozini chet-ellerdiki Uyghur Muhajirlirining wekili qilip korsutup,Hitay bash elchiliri bilen bille resimge chushup, Muhajirlar wekili supitide yurtqa resmi ziyaretlerge berip yurgenligini bildim,men bu kishige we qilghanlirigha hich etibar bermeymen, chunki bu kishi anisining qani ijabi Uyghur emes,shalghut idi,we biz Uyghurlargha wekillik qilalmaytti..uning qilghan ishliri ozining ishi ,Uyghurning ishi emes idi, eger menche bir Uyghur uning qilghanlirini qilsa milli hiyanet hesaplinatti, u Uyghur bolmighanlighi uchun , qilghanlirini hiyanet hem hesaplimayttim . eger hiyanet hesaplisam uni qimmetke alghan we Uyghur hesaplighan bolup qalalattim,men eqidemge sadiq insan idim.Kongul bilen emes, Eqil bilen ish qilattim.

Endi keleylik maqalemning poskallisigha.undaq bolsa men qandaq qilip bu chaqirilmighan yerge kirishim kerek,? Qandaq qilghanda men bu Qizil hitay wekilliri yighilghan siyasi mahiyetlik yighilishqa kirip ehwal igellishim mumkin,? Elbette her ishning bir charesi bar idi.nime deydu ejdadlirimiz,;" Qiyin ish yoq Alemde,Kongul qoyghan ademge," we nihayetide men bu ishning charesini tapqan idim.

Shu kuni chushtin keyin men balduriraq ozum namaz oquydighan Mesjiddin ,bu kishi namaz oquydighan Mesjidke berip namaz digerni bu kishining yenida bille oqudum. Namazdin keyin bu kishi bilen bille Mesjidddin chiqtim we hal-mungdashqan bolup turiwaldim, bu kishining oyi Mesjidke chaplaghliq idi, astida ozi kelgen-ketkenlerni kutkech olturup TV koridighan bir eghiz oyi bar idi, nailaj meni u oyge bashlidi.meqsidi mehmanlar kelgichilik meni bir amal qilip yolgha seliwetish idi, halbuki mening meqsidim, bilindirmey turup ozumni bu mehmandarchiliqqa dawet qilduriwelish idi, dewetsiz turup,usupla kirishke ehlaqim qoymighan idi.buning sebebini men yuqirida oqughuchilargha terbiye bolsun uchun tepsilati bilen yezip otup kettim. men gep bashlap didim, ; Anglisam wetendin mehmanlar keptu, korushup hal-mungdashsaq bolatti, ulardin qachsaq ,ularmu bizdin qachidu,nime digen bilen ular ozimizdin we Mekkige kelgendin keyin bizge mehman,bilmiduq ular Mekkidimu,? yaki Jiddidimu,? "

U adashqa gepim derhal tesir qildi, manggha shundaaaaq bir diqqet bilen qariwetip, turuuuuup ketip didi,;" Ular aqshamliqqa bizning oyde bolmaqchi,aqsham bir yerde olturushta iduq,Konsul Enwer telefon qildi, mehmanlar ertege siliningkide bolidu dep, yenimdiki kishini erte silimu bille kelsile disem, ; nime qilidila u kapirlarni dewet qilip deydu, qandaq adash u " dep chichangshighili turdi. Men derhal buni yahshi purset bildim we didim,;" Qandaq adash u, nime ishi bar iken silining kimlerni dawet qilishliri bilen, sili ozlirige chushluq adem,ularmu bizge ohshash Uyghur , Mekkige kelgendin keyin bizning mehmanlirimiz, chaqirimiz, mehman qilimiz, yaman koridighanlar kelmisun,"

Bu gepim otti we didi,;" Sili yaman adem,silimu kelsile,amma silining ehlaqliri yaman, hich kimge gep bermeyla, eger jim olturup anglap bersile kelsile,"

Men andin didim,;" Hajika bizlermu gepni singgen yerge qilishni bilimiz, ozimizni u gepke layiq kormisek , anglap berishnimu bilimiz, bundaq yerlerde gepni ular qilishi kerek, bizler anglap yurtimizda nime boliwatidu bilishimiz kerek," mama shundaq qilip biz ozimizni bu yighilishqa dewet qilduriwalghan bolduq.

Andin men oyge berip yuyunup, kiyinip teyyar bolup aqsham namazigha ulgurup Mesjidke keldim, Mesjidke kirip ketiwatsam,bu uch kishilik guruppining terjumani Erkin Hitay leqemlik esli Yurtimiz Sherqi turkistandiki Hitayning Bing tuan 7- Diwiziye 22-tuanlik adash, Mescidke kirmey oyning derwazisi ichide turghan iken, bildimki bular keliship boluptu.
Gerche maqalemiz uzirap ketsimu, qimmet berip erinmey oquydighan oqurmenlirimizni diqqeti-nezerge elip ,bu Erkin atlik milli munapiqni azdur-koptur tonushturushni layiq korduq Erkin Abla Esli Qeshqer Opalliq Abalhun digen kishining chong oghli, boyi 1.60 etraplirida bolghini bilen ,kilosi 130 etrapida bolghanchqa etrapi uni,; Erkin Sobo dep atishatti. Dadisi Ablahun, Qara hitaylarning waqtida Qeshqer tereptin hitay hokumeti eskerge elip ,Guo Min Dangning Hitay eskerliri bilen bille uch wilayet hokumeti eskerlirige qarshi urushqa salghan Uyghur eskerliridin biri idi.

Qizil Hitay hakimiyeti yurtimizgha kelgendin keyin, bu bir turkum Guo Min Dangchi Uyghur eskerlirini Eskerliktin boshutup,hazirqi, Urumchi – Ghulja tash yolining Shimalida,Maytaghdin Qaramaygha baridighan yolning 55-Kilometirida, yolning Sheriq terepide Bing Tuan 7-Diwiziye 22 – polkqa qarashliq 3 Lian ( Xin Jiang Jian She bing Tuan, Di 7 Shi 22 Tuan Mou Lian ,) qilip teshkillep yerleshturgen idi. Bu uch Liande tehminen 300 che Uyghur Aileler olturaqlashqan idi,bu yer hazirqi Sawen Nahiyesining Gherbi-Shimal burjigige toghra kelidu,
Erkin Hitay mana bu yurtta taki 1980-yillarning bashlirighichilik hetta Nahiye bazirichilik kichik bir sheherni hem kormey, addi bir hayatta chong bolghan idi,80-yillardin keyin hitay bir az boshighandin keyin, bu Bing Tuanlik Uyghur Aililer asasen Shihenzige kochup keliship , Kona bazar deydighan asasen az bir miqdar Uyghurlar olturaqlashqan Mehellige olturaqlishishqa bashlidi, we u tarihrtin keyin bu Uyghurlar ,; " sen nerlik,? " dep sorighanlargha men ,;" Shihenzilik ," dep jawap beridighan bolushti,

Erkin Hitay zaten alghan Ijtimai terbiyesi ijabi Hitay til-yezighini oqup-yezishni bilmisimu, sozleshni biletti, we hitaylargha muhebbetlik ehlaqta idi, zaten ozimu huddi quyup qoyghandek set hitaylarghila ohshaytti,

Bu yerde bir az chiray analizi elip barsaq shundaq yekun chiqidu,; Gherip Uyghurliridin, hazir hem hitayghila ohshaydighanlarning belki qanida yeqinqi zamanda arilashqan Mongghul qani bolsa kerek, yaki Bedewletning waqtidiki Musulmanliship ketken Hitaylarning ewladliri bolsa kerek.buningdin bashqiche bularning chiray-sheklini chushendurishning yoli yoq dep oylaymen,amma Sheriq Uyghurliridiki bu Hitay chirayning sebebini eniq bir nime diyelmeymen. Belki Mongghul Irqi bolghanlighimizdin bolsa kerek, amma shuninggha choqum ishinimenki, Sheriq Uyghurliridiki bu chiray shekli, Irqimizning heqiqi sheklidur, Gherip Uyghurliridiki bu chiray sheklimiz, uzun yilliq tarihimizda belki yerlik milletler bilen shalghutlashqanlighimizdin bolsa kerek,

Bunimu men Turpan ming oy tam resimliri, Dong Huang ming oy tam resimliri, Kuchar Qizil min goy tam resimliridiki ejdadlirimizning chiray-shekillirini korgendin keyin oylap qaldim.
Amma shumu raski arimizdiki huddi kozining ichidimu tuki bardek ziyade qillq Uyghurlar, tehi yeqinqi zamanlarda Uyghurliship ketken etrapimizdiki Arian irqigha ait yurtlardin yurtimizgha kelip yerliship qalghan kochmenlerning neslidur.


Men daimen ozumni tomurumda eqiwatqan qanim ijabi tort qan yurtluq dep bilimen,;
( 1 ) – ji Qan Yurtum ,; 100 de 62 yerim pirsent Qeshqer Qorghan qani,
( 2 ) –ji Qan Yurtum ,; 100 de 12 yerim pirsent, Ustun Artush Ikkisaq qani,
(3)-ji Qan Yurtum ,; 100 de 12 yerim pirsent Turpan Baghri Qani,
(4)-ji Qan Yurtum ,; 100 de 12 yerim pirsent Pichan Lukchun Qani.

Hulase mende yuzde 75 pirsent Gherip Uyghurliri qani, Yuzde 25 pirsent Sheriq Uyghurliri qani, yani Ata Kromozomlirim Qeshqer, Ana Kromozomlirim Pichandur,shuning uchun men ozumni yurt shalghuti, amma Qan shalghuti emes deymen. Halbuki mening ozum tughulup chong bolghan Yurtum, Uyghur millitining Qan yurtliri emes, medeniyet yurtliri , men ene shu medeniyette osup chong bolghanlighim uchun gep-sozlirimde hem Sheriq Uyghurliri teleffuzida sozleymen.mesilen, Qushning Uwisini, men," Uga " deymen, Gherip Uyghurliri ," Uwa " deydu. Yene men ,; " K " heripini " Ch " oqumaymen, ;" R " heriplirini toluq teleffuz qilalaymen we shuninggha ohshash.

Bu elip barghan irqi analizlardin keyin, endi gepni Erkin Hitayning tarihidin dawamlashturimiz, 80- Yillarning ahirlirida Qizil Hitay hokumeti hakimiyet tutqan jeryanda kelechektiki hizmetler ihtiyajini nezeri-diqqetke elip, ozlirige nispeten sadiq dep bilingen kishilerning ewladliridin we ozliri umit kutken yashlarimizdin bir miqdar yashlarni chet-ellerge chiqirip oqutushqa we yaki ozlirining yol tepip oqushi uchun imkaniyet yaritip berishke bashlidi, Erkin Siddiq ependi we Erkin Hitaylar mana shu guruppigha kiridighanlardin idi,gerche hazir bu imkaniyetler tamamen tugigen bolsimu Erkin Siddiq ependi yurttiki tor betliride yazghan maqaleliride heli-hem yashlirimizni bu imkaniyetlerning Qizil hitay hakimiyeti terepidin yaritiliwatqanlighigha yashlirimizni ishendurushke hereket qilmaqta,elbette 05- Iyol weqesi bu ependining siyasi koz-qarashlirini ozgertmigenla bolsa,

Shu sebebtin bashta Erkin Hitay, Jiddidiki Hitay konsulhanesidiki Enwer Hitay we Kanadadiki Uyghur Shairi Ehmetjan Osmanlar mana shu turkumde Hitay Hokumetining yaritip bergen imkaniyetliri bilen Suriyege chiqip Demeshiqte Erep tili oqughanlardindur.

80 –Yillarning ahirida bu uch shehsiyet Demeshiqte bir mektepte, bir yataqta bir toshukke siyip bille bir nechche yil yashashqan idi, gerche bu ikkisige qarshi Ehmetjan Osman ependining Qizil Hitay hokumeti terepidin etiwarlinip ishlitilmeslikidiki sebeb,Bashta teghdirning saqlighini bolsa,andin belki 90- Yillirining bashlirida Urumchide Ana Uyghurning yenida bir muddet yardemliship ishliship bergenligidin bolsa kerek, yurtta bolsimu hem Ana Uyghurning tesiri we terbiyeside bolghan bir kishining Qizil Hitay hakimiyeti terepidin Sadaqetige itimat qilinishi tes bolsa kerek dep oylaymen, amma elbette sebebini eng yahshi bilidighan kishi yenila Ehmetjan Osman ependining ozidur.

Amma shundaqtimu Ehmetjan Osman ependining Suriyediki kunliride sadir qilghan hataliri Uyghur Diasporasida heli ghul-ghula qozghighan idi,men bir Yumurumda ,;" Kanadagha Hitay yotkeng " dep kinaye qilishimmu mana bu hatalirini tenqit yuzidin idi. Hergizmu delil-ispatsiz qilinghan haqaret emes idi.amma hazir men bu qimmetlik shehsiyetning Kanadada Uyghur millitining musteqilliq kurishide eng aktipliq bilen hizmet qiliwatqanlighigha hich shek qilmaymen,hazirqi Ehmetjan Osman ependi,heqiqetende milli musteqilliq hereketimizning Kanadadiki ihtiyaji hisaplinidighan shehsiyetlerdindur.

men Aqsham namizini oqup bolup udulla mehmanlar bar oyge kirdim,huddi oylighinimdek boldi, bu kelgen uch It we u Itlarni yeteklep kelgen Enwer hitay leqemlik konsul muawini namazgha chiqmay Bashkonsul hitaygha hoshamet qiliship oyde olturushqan iken.u Bashkonsul Hitay we bu gurup bashlighi Uyghur tordiki Kanapning ( Safa ) ikki burjigide olturuptu, otturi bosh iken. ozliriche meqsidi Mekkilik Uyghurlardin yuzlukregini otturilirigha olturghuzush bolsa kerek.

Men kirip soghuqla ehwallashqandin keyin bir chette olturdum,zaten mehmanlarmu baldur chaqirilghanlighi uchun uzaq otmeyla kiriship keldi,kirishkenler 15 che kishi idi, kirishtiyu hangu-tang qelishiti, ular meningdek birsining bu olturushta bolup qelishini hich hiyal qiliship baqmighanlar idi.arzu hem qilishmaytti,ular uchun shu tapta asman uzaq, yer qattiq bilingen idi.mening bu olturushta bolushumni bilishken bolsa idi, jiqi hergiz kelishmeytti,chunki bu Itlar qandaq Hitaygha qarshi gep-sozliride diqqet-hezer qilsa, millitge qarshi qiliwatqan milli hiyanetliridimu diqqet-hezer qilatti, bek ochuq-ashkara bilinip qelishidin eyminetti.halbuki bu yighilish hemmini otturigha tokken idi.sirlar hem ashkarilanghan idi.

Bu Qizil hitay Bashkonsuli we Yurttin kelgen Omektikiler uchun berilgen siyasi haraktirliq sirliq ziyapetke kelgenler asasen uch gurup kishiler idi. 1- gurppidikiler, Zamanida Yurtimizdin yerlik guwaname bilen chiqip, Erebistangha yerliship qalghan, amma bu 60 yildin beri bu Yurtning wetendashlighini alalmay qolida hich bir Dewletke ait Pasport yoq, yashawatqan Uyghurlar idi.
2- guruppidikiler, chet-ellerge chiqish ihtiyaji bolghanlighi uchun qistilip berip bashta Qara Hitayning ,arqisidin Qizil Hitayning wetendashlighigha otken Uyghurlar idi,
3- guruppidikiliri yeqinqi yillardin beri bu yurtta tijaret bahanesi bilen turiwatqan yengi chiqqan wetendashlirimizning ichidiki,;" Eskiler " dep bilingenliri idi.

U Bashkonsul Hitay we heliqi yurttin kelgenlerning bashlighi, kelgen mehmanlardin ozliriche hormetlik dep oylighanlirini Torge bashlighili turdi,ular bu Hitay Bashkonsuligha iltipat qiliship torni Hitay Bashkonsuligha we uning bilen bille kelgenlerge Qistidi. ahiri bir az qarap turghandin keyin men chidap turalmidim we derhal Torge chiqip ong qolumgha Hitay Bashkonsulini, Sol qolumgha yurttin kelgen Gurup Bashlighini elip ozum olturdum, we eniq qilip didim.;" Bu, Mekkide bir Uyghurning oyi, Yurttighu Hitaylar bir Uyghurning oyige besip kirip Torde oltursun, hetta Mekkidimu Oylirimizning toride olturamdu, yaq , bu Tor bizning we biz olturimiz,"

Mana bu gep bilen bu yighilish bashlanmay turupla tugidi.Oy igisi chirayi tatirip ongup nime qilarini bilmeyla qaldi, bu olturushqa Ihtiyari Muhbirni qichqirghanlighi sebebidin belki bashi balada idi, keyinche buni qandaq izahlaytti,?
;" Sen bu yighilishni qestenge bizge qarshi tertiplepsen, dimesmidi,?" bashqilarmu eger ozlirini bu Qizil Hitay Bashkonsuligha qarshi ayimisa idi, bu yerdin qechip chiqip ketetti, yaki men bilen urushatti,ish qilip shu saettin keyin bu yighilishnijng renggi ozgerdi,

Bir ozgermigen peqetla Jiddidiki Hitay Bashkonsuli idi,huddi hich kimni kozge ilmighandek Tor orunda Putini-Putigha chetip hijiyip kulup olturdi, gerche nime diyilginini bilmisimu, pemligen idi, tepsilatini erte Enwer konsuldin biletti aldirash yoq idi.chunki bu hizmet idi, Qizil hitay hakimiyetining menpe,etlirini Chet-ellerdiki milli bolgunchilerge qarshi mudapiye idi, undaq iken bu kuresh undaq asan we ongushluq bolmaytti,

Andin ikki terep arisida sun,i sohbet bashlandi, Yerlikler qilidighan gep tapalmay,;" Qizil Hitay Hokumeti bu yerdiki balilirimizni yurtta heqsiz oqutup bersun," digenge ohshash kereksiz tekliplerni qoyghan boldi,

Yurttin kelgen gurup bashlighi bundaq kereksiz ,zamansiz diyilgen gep-sozlerge qarshi biz oylishimiz dep tugetti we andin ozining siyasi propagandasini bashlidi,;" Yurttiki adaletni mahtap, bularning yurtqa berip meblegh selip tijaret qilishini qizghin kutiwalidighanlighini, wehakazalar, " andin bu bashliq yene mening bu maqaleni yezishimgha bash sebeb bolghan, Amerikidiki, " Kuresh " ependige ozini siyasidin yiraq amma bir ilmi Professor korsutup turup Qizil hitayning teshwiqatini qilghan heliqi Hitaygha ohshash joyiligili turdi,;" Hokumetimiz bek adil, bir qetimda chet-eldiki Insan heqliri teshkilatidin kelgen bir Awrupaliq, siler Zhong Guo Hokumeti Adil hokumet deysiler, yene turup hokumet Hunandiki az sanliq Uyghurlargha etibar beridu deysiler,? Bir terepke etibar bergenlik qandaq adilliq bolidu didi," dep set hijiyp kulup ketti. Halbuki bundaq geplerni bu yerdiki hayatida ismini yezishni bilip baqmighan Uyghurlarning bilip, angqirishi mumkin emes idi. Endi shu kuni u yighilishqa kelgen yurttin yengi chiqqanlardinmu bu Hunan digen yurtta Uyghurlarning barlighini bilidighini belki bar,belki yoq idi,chunki mening bilishimche bularning hemmisi qizil hitaylarning malini Mekkige elip kelip setishni bilishtin bashqini bilmeydighanlar idi.

Men peqetla bu yurttin kelgen bashliq atliq haingha soz bermidim, her sozige qarshi bir soz bilen reddiye berip gepige arilishipla turiwaldim,zaten mening kirishimdiki meqsidimmu shu idighu,? Hitay Bashkonsulining ong qolida olturghan Enwer konsul bir dem, bir dem meni tosup ,;" hay ,hay boldi,boldi " digili turdi,

Men achchighim bilen Enwerni qattiq bir silkiwettim, we didim,;" nime deysen,? bu yer sening hitiyingning qoli yetidighan yerler emes, gepingni shundaq yerlerge barghanda de." olturghanlar bashta oy igisi , alaq-salaq bolup ketti, menmu buni purset bilip gep bashlidim,;" Bu ependining digen Uyghurliri bizlerdin emes, 1300 yil ewwel bizler hazirqi Mongghulistandin Jenobi - Gheripke kochup,Hazirqi Yurtimiz sherqi Turkistangha kelgende biz bilen Gheripke kochmey, teturisige Sheriqqe kochup hazirqi Hunange yerliship Budistliship hitayliship ketken tarihtiki Uyghurlardur."

Ish qilip shundaq qilip men u kundiki yighilishni ene shundaq ayaghlashturdum we tamaq tartildi, tarqiduq,bolunghan gep-sozning yuzde toqsani men bilen heliqi bashliq otturisida otti. Qalghanlarning hemmisi kelgenliklirige ming pushman qiliship qaytishti,

Ertesi men tehi uyqumni yengi echip internetke qarisam,WWW. RFA.ORG Tor betide bu weqelik tepsilati bilen yezilip boptu, derhal bir nus,ha kochurup u oy igisige berdim, we didim, :" Bu kelgenlerning ichide ikki terepke ishleydighanlar bar,bir demde Amerika bilip boptu, silining bashlirini balagha tiqidu, diqqet qilsila, " qorqqinidin chirayi ongupla ketti, men uninggha yushurun Enwrni Konsulni korsetken idim,elbette angqirsa kerek.

Amma nime deydiki, eqli hich nimige ishlimise, heqiqitini hich angqiralmisa, ganggirapla qaldi, hetta bu adashning Urumchide 20 Yil ewwel 300,000 yuange setip alghan bir yurush oyi bar idi, her yili yurtqa berip u oyide olturup hozurlunup qaytip keletti, shu weqedin keyin bu kelgen mehmanlargha qilghanlirini ozige ziyanliq dep bilip yurtqa berishqa hem petinalmas bolup qaldi. we ikkinji yurtqa barmidi, u oyini setish uchun qizlirini oz ornigha ewetken iken, u yerdiki u oyni ismigha alghan singlisining balisi satqili bermeptu, yahshi boptu, shuning bolup ketsun, halal bolsun. Amma mana shu weqedin keyin bu adash yurttin kelgenlerdin uzaqqa qachidighan boldi, belki Enwer Konsuldinmu qachsa kerek.chunki qattiq rezil-reswa boldi, we qattiq qorqup ketti, yene shundaq bir yighilshqa men uninggha 10 ming Amerkia dolliri bersem hem meni qichqirmaydu, bu eniq.

IHTIYARI MUHBIR : MEKKE