PDA

View Full Version : Natonush hitay bilen sohbet



Kuresh
11-10-09, 00:38
Yeqenda, Amerikida bir ilmiy muhakime yeghinigha qatniship qaldim. bu qetimki yeghingha dunyaning herqaysi jayliridin kelgen: alimlar , tetqeqatchi hadimler we okighuchilar bar bolup . ular arsida bir nechche hitay chiray kishiler bar idi . ular meni hergizmu uyghurdep oylimatti.

Chushlik tamaq wahtida tesedibi bir hitay bilen bir yerde olturup qaldim , u 55-60 yashlar etirapidiki kishi bolup , uning deshiche u ameridiki melum bir ali mektepte profesor iken . men bu hitaydin yekinki (Urumchi weqesi ) ehwallar ustidiki koz qarashlirini belip bekish niyitide , ozemni Turkiyelik , lekin Amerikida okighan, hazir bu yerde tetkiqatchi bolup ishlewatimen dep tonushturdim . gep arlighida , men uningdin Urumchide yuz bergen namayish hekkide soridim, u hitay anche oylinip ketmeyla , ular (hitayche teleppuzda Wei didi) bekla horung ( oz gepi :not hard working peole), hokumet weigha kop etibarchilik berip keliwatidu , lekin hitayda qanun yaxshi emes , shunglashqa bu hil ishlar kop chikidu didi. uning gepi ahirlashmay turupla chushlik tamak wahti toshup yeghin zaligha kerip ketttuk.

Bu hitayning uyghurlarni "horung "degen gepi zadila kalamdin ketmey , konglum bekla yerim boldi, chunki bu hitay shunche oqumushliq turupmu , mesililerge shunche addi qarap , hokum chikiridiken-ne dep oylidim .andin echimde , hep tohtaptur , bu hitaygha ozemni bir tonutup qoyaychu dep oylidim-de , keshlik tamaqtin keyin , mehmanhaning dem elsih oyide bu hitay bilen yene uchriship qaldim .

Bu ketimki yeghin toghrilik azrak sohbetleshtuk , lekin mehsitim heliki uzulup qalghan gepni dawamlashturush idi. shunga men mehsetlik gepni yene teshtim, men uninggha ozemning hitay telimu okighanlighimni ,uning ustige Turuk bolghanlighim uchun u yerdiki uyghurlarning ehwalini bekla bilgim bar dep , hitaychini yalghandin buzup sozlep , Englishchi asasliq qelip uningdin yene dawamlik gep aldim .
Sen chushlik dem elish wahtida uygurlarni (uning gepi boyiche chandurmaslik uchun wei dedim )nime seweptin horung deysen ?.
u hitay mundaq jawap berdi
Chunki : ular anche tirship ketmeydu , mesililerni anche chongkur oylinip ketmeydu , ulargha nahsha -usul , tamasha bolsila ular hoshal bolidu . shunga merkizi hokumet ularni tehimu arkida qalmisun dep ulargha nahayiti etibar beridu , lekin men bu hokumetni yaxshi kormeymen , men ozem Beijingliq , bu hokumetning qanuni yaxshi emes " dedi bu hitay .
Men qaysi tereptin qanuni yaxshi emes? dep soridim .
hokumet az sanlik milletlerge bekla etibar beridu , dolet bolghandin keyin hemma adem barawer bolishi kerek , mesilen wei we zang (tibet) daim yenigha pichak esip yuridu , lekin hitay millitidin bolghan keshi pichak elip yurse , sahchi tutup ketidu , mana mushundaq ishlar kop dep kayip , huddi uning derdi , mendinmu koptek sozlep ketti.
Men uninggha , uyghurlarni horung deseng men qoshulmaymen , chunki men ularning tarihini okighan , burun ularning musteqil doliti bar idi , biz u yerni East Turkistan deymiz ular bashqa Turuk milletliridek nurghun medinyet yaratqan millet, u zimin esli hitay dolitide tewe emes idi , shunglashqa merkizi kokumet bu milletlerning achchighini kelturup qoymayli dep ularni her-hil usulda aldaydu; dedim ozemni sel besewelip .

Bu hitaygha ,u yer esli "musteqil bir dolet degen " gepim bekla yakmidi bolghay ,
chet'ellikler bu ishlarni ohmaydu , u yerni komunist hokumet kelishtin burunmu , teywendiki hokumet baskurghan . men u yerning musteqil dolet ikenligni anglapmu baghmighan dedi hitay ,
Men uningdin sen uyghurlarnining tarihini qanchilik bilisen "dep soridim ,
u sel oylinip , huddi ularda nime tarih bolsun degendek ,
hitayda hemma adem putun hitay tarihini oqiymiz , weimu , zangmu shuni oqiydu dedi u jayinlik bilen ,
Men undakta Tibetchu dedim ,
Tibetmu ohshash , Dalay lama qechip ketishtin burun, esli nahayiti yuquri derijilik bashlik idi , azat bolushtin ilgiri zanglar peqet qullardek turmush kechuretti , hazir ular intayin yaxshi turmush kechuruiwatidu dedi.

Men aldimdiki bu hitayning bir ilmiy adem ikenligige zadila ishenmey qaldim , chunki u Amerikida shunche uzun yil yashighan bolsimu , millletler meseliside yenila komunistlargha ohshashla idi.

Men ozemni yene besiwelip uningdin hazir hitay hokumiti uyghur telini mekteplerde chekleptu , nahayiti kechik balilarni hitayning yurtlirigha apirip oqetip kallisini yuyup hitaylashturmachi iken , seningche bu yaxshimu dep soridim .
U aldirap , mundaq dedi , mana bu hil imtiyazgha henzularning yezilardiki baliliri hergizmu irshelmeydu , bu nimidegen yaxshi ish , yaxshi mekteplerde oqesa yaxshi terbiyilinidu emesmu ' buning yeri yaman dedi u hitay .
men bu hitayning intayin yuzsiz we ehlaqsiz bir nime ikenligini belip , gepni yene dawamlashturushtin sel umidsizlendimde , emdi ozemni ashkarlimisam bolmaydiken dep oylap;
bu hitayning teletige qarap mundak dedim , aldi bilen men sendin kechrum soraymen dedim
U kozlirini chek-cheytip nimishke ? dedi :
Men sendin heqeqi jawapni elish uchun ozemning salayitini yoshurghan idim , lekin sening nurghun koz karashliring putunley hata ikenligini emdi bildim !
Men sen dewatqan ashu "horung "uyghur bolimen ,men ane ashu Urumchidin , eger uyghur sen degendek horung bolsa , sen qatnashqan bu ilmiy -muhakime yeghingha kelelmigen bolatti , shundakmu ? dedim men uning yuzige tukurgidek bolup .
u intayin heyranlik bilen telwelerche kulup ketti , andin orunidin turup ketti-de , eyya ...eyya ... bu mening berinji ketim uyghur bilen yuz turane paranglishishim bolidu , Ni zhen laobuchi .... sen nimishke burunrak demiding ? dep yene heligerlikini bashlidi ......

Men tolimu puhadin chikqandek yeniplep qaldim , lekin uyghurning beshigha kelgen dehshetlik pajielerni oylap achchik hesret chettim, we ozemning uyghur bolup qalghanlighimdin tolimu pehirlendim , shundakla oz -ozemge qesem qeldim , ey hitay ,men emdi qandak qilghining bilen aldangmaymen ,sanga ishenmeymen . uyghurlar senlerni emdi intayin toliq chushendi , huda buyrisa emdi undaq aldam haltilirnggha qetti"i chushmey , oz yoligha rawan bolidu , huda uyghurghimu sanga ohshashla eqil bergen , emdi uyghur senlerdin ugendi , u emdi eqil tapti , emdi u purset bolsa yawgha hergizmu yol bermeydu.

Unregistered
11-10-09, 03:37
yazmingizni oqup Menmu puxadin chiqqandek boldum. intayin toghra xulase chiqiripsiz. xitayning xarekterige toghra baha beripsiz. apirin eyttim.

Unregistered
11-10-09, 16:04
nahayi yakturup okudum bu yazmini.ixkilip hitaylam bolidiken u herkanqe kilip ozini perdazlisimu uning uyghurlargha bolghan koz karxi ozgermeydu.tarihi tejribe sawaklardin bu yekunlinip bolghan.ular biz uyghurlargha heset kilidu ,bularning qirayi nimandak qetelliklerningkige ohxaydu ? dep ,bizning ziminimizgha heset kilidu,bular nime uqun bundak bay tuprakta yaralghan dep, millitimizning otkurlikige heset kilidu,bular kaysila tilni sozlise aghzi xundak kilidikenghu dep ,bular nime digen qetellerdiki ademlerdek qiraylik kiyinixni, oy bizexni bilidu dep .....bizning tamikimizni yimise ,seghinip aghrip kailidighan bolup kalghan tehi.bir ketim poyizda iqkiridin urumqige kaytkan idim.ikki hitay oz.ara sozlisiwatidu:hep poyizdin quxupla aldi bilen erdoqogha berip leghmendin toyghidek yep andin oyge kaytimen dep.kiskisi ular bizning ak kongul kursiki keng nimila kilsa otkiziwitidighan mertlikimizni ozlirining menpeti uqun ixlitip ,Hazir yeni ahirgha kelgende beximizgha qikip qixti.Emdi bizmu ozimizge zamin boghan pishiki haraktirlirimizni ozgertip, hitaylarning iplasliklirini ozlirige birmu-bir kayturiximiz kerek.

Unregistered
11-10-09, 16:38
nahayi yakturup okudum bu yazmini.ixkilip hitaylam bolidiken u herkanqe kilip ozini perdazlisimu uning uyghurlargha bolghan koz karxi ozgermeydu.tarihi tejribe sawaklardin bu yekunlinip bolghan.ular biz uyghurlargha heset kilidu ,bularning qirayi nimandak qetelliklerningkige ohxaydu ? dep ,bizning ziminimizgha heset kilidu,bular nime uqun bundak bay tuprakta yaralghan dep, millitimizning otkurlikige heset kilidu,bular kaysila tilni sozlise aghzi xundak kilidikenghu dep ,bular nime digen qetellerdiki ademlerdek qiraylik kiyinixni, oy bizexni bilidu dep .....bizning tamikimizni yimise ,seghinip aghrip kailidighan bolup kalghan tehi.bir ketim poyizda iqkiridin urumqige kaytkan idim.ikki hitay oz.ara sozlisiwatidu:hep poyizdin quxupla aldi bilen erdoqogha berip leghmendin toyghidek yep andin oyge kaytimen dep.kiskisi ular bizning ak kongul kursiki keng nimila kilsa otkiziwitidighan mertlikimizni ozlirining menpeti uqun ixlitip ,Hazir yeni ahirgha kelgende beximizgha qikip qixti.Emdi bizmu ozimizge zamin boghan pishiki haraktirlirimizni ozgertip, hitaylarning iplasliklirini ozlirige birmu-bir kayturiximiz kerek.

eytqingizghu bekla orunluq. biraq biz xeqning ziyaliliri sizdek oylimaydu.

emdi bundaq disem chichangshiydighanlarmu chiqishi mumkin. biraz yuqirdiki yighingha qatnashqan ziyalidin arimizda qanchisi bar? ishinimenki intayin bek az sanda. az sandiki adem kop sanliqqa wekil bolsa, geptin bashqa ish yoq, yeni netiji towen bolap qalidu.

IHTIYARI MUHBIR
12-10-09, 00:53
Yeqenda, Amerikida bir ilmiy muhakime yeghinigha qatniship qaldim. bu qetimki yeghingha dunyaning herqaysi jayliridin kelgen: alimlar , tetqeqatchi hadimler we okighuchilar bar bolup . ular arsida bir nechche hitay chiray kishiler bar idi . ular meni hergizmu uyghurdep oylimatti.

Chushlik tamaq wahtida tesedibi bir hitay bilen bir yerde olturup qaldim , u 55-60 yashlar etirapidiki kishi bolup , uning deshiche u ameridiki melum bir ali mektepte profesor iken . men bu hitaydin yekinki (Urumchi weqesi ) ehwallar ustidiki koz qarashlirini belip bekish niyitide , ozemni Turkiyelik , lekin Amerikida okighan, hazir bu yerde tetkiqatchi bolup ishlewatimen dep tonushturdim . gep arlighida , men uningdin Urumchide yuz bergen namayish hekkide soridim, u hitay anche oylinip ketmeyla , ular (hitayche teleppuzda Wei didi) bekla horung ( oz gepi :not hard working peole), hokumet weigha kop etibarchilik berip keliwatidu , lekin hitayda qanun yaxshi emes , shunglashqa bu hil ishlar kop chikidu didi. uning gepi ahirlashmay turupla chushlik tamak wahti toshup yeghin zaligha kerip ketttuk.

Bu hitayning uyghurlarni "horung "degen gepi zadila kalamdin ketmey , konglum bekla yerim boldi, chunki bu hitay shunche oqumushliq turupmu , mesililerge shunche addi qarap , hokum chikiridiken-ne dep oylidim .andin echimde , hep tohtaptur , bu hitaygha ozemni bir tonutup qoyaychu dep oylidim-de , keshlik tamaqtin keyin , mehmanhaning dem elsih oyide bu hitay bilen yene uchriship qaldim .

Bu ketimki yeghin toghrilik azrak sohbetleshtuk , lekin mehsitim heliki uzulup qalghan gepni dawamlashturush idi. shunga men mehsetlik gepni yene teshtim, men uninggha ozemning hitay telimu okighanlighimni ,uning ustige Turuk bolghanlighim uchun u yerdiki uyghurlarning ehwalini bekla bilgim bar dep , hitaychini yalghandin buzup sozlep , Englishchi asasliq qelip uningdin yene dawamlik gep aldim .
Sen chushlik dem elish wahtida uygurlarni (uning gepi boyiche chandurmaslik uchun wei dedim )nime seweptin horung deysen ?.
u hitay mundaq jawap berdi
Chunki : ular anche tirship ketmeydu , mesililerni anche chongkur oylinip ketmeydu , ulargha nahsha -usul , tamasha bolsila ular hoshal bolidu . shunga merkizi hokumet ularni tehimu arkida qalmisun dep ulargha nahayiti etibar beridu , lekin men bu hokumetni yaxshi kormeymen , men ozem Beijingliq , bu hokumetning qanuni yaxshi emes " dedi bu hitay .
Men qaysi tereptin qanuni yaxshi emes? dep soridim .
hokumet az sanlik milletlerge bekla etibar beridu , dolet bolghandin keyin hemma adem barawer bolishi kerek , mesilen wei we zang (tibet) daim yenigha pichak esip yuridu , lekin hitay millitidin bolghan keshi pichak elip yurse , sahchi tutup ketidu , mana mushundaq ishlar kop dep kayip , huddi uning derdi , mendinmu koptek sozlep ketti.
Men uninggha , uyghurlarni horung deseng men qoshulmaymen , chunki men ularning tarihini okighan , burun ularning musteqil doliti bar idi , biz u yerni East Turkistan deymiz ular bashqa Turuk milletliridek nurghun medinyet yaratqan millet, u zimin esli hitay dolitide tewe emes idi , shunglashqa merkizi kokumet bu milletlerning achchighini kelturup qoymayli dep ularni her-hil usulda aldaydu; dedim ozemni sel besewelip .

Bu hitaygha ,u yer esli "musteqil bir dolet degen " gepim bekla yakmidi bolghay ,
chet'ellikler bu ishlarni ohmaydu , u yerni komunist hokumet kelishtin burunmu , teywendiki hokumet baskurghan . men u yerning musteqil dolet ikenligni anglapmu baghmighan dedi hitay ,
Men uningdin sen uyghurlarnining tarihini qanchilik bilisen "dep soridim ,
u sel oylinip , huddi ularda nime tarih bolsun degendek ,
hitayda hemma adem putun hitay tarihini oqiymiz , weimu , zangmu shuni oqiydu dedi u jayinlik bilen ,
Men undakta Tibetchu dedim ,
Tibetmu ohshash , Dalay lama qechip ketishtin burun, esli nahayiti yuquri derijilik bashlik idi , azat bolushtin ilgiri zanglar peqet qullardek turmush kechuretti , hazir ular intayin yaxshi turmush kechuruiwatidu dedi.

Men aldimdiki bu hitayning bir ilmiy adem ikenligige zadila ishenmey qaldim , chunki u Amerikida shunche uzun yil yashighan bolsimu , millletler meseliside yenila komunistlargha ohshashla idi.

Men ozemni yene besiwelip uningdin hazir hitay hokumiti uyghur telini mekteplerde chekleptu , nahayiti kechik balilarni hitayning yurtlirigha apirip oqetip kallisini yuyup hitaylashturmachi iken , seningche bu yaxshimu dep soridim .
U aldirap , mundaq dedi , mana bu hil imtiyazgha henzularning yezilardiki baliliri hergizmu irshelmeydu , bu nimidegen yaxshi ish , yaxshi mekteplerde oqesa yaxshi terbiyilinidu emesmu ' buning yeri yaman dedi u hitay .
men bu hitayning intayin yuzsiz we ehlaqsiz bir nime ikenligini belip , gepni yene dawamlashturushtin sel umidsizlendimde , emdi ozemni ashkarlimisam bolmaydiken dep oylap;
bu hitayning teletige qarap mundak dedim , aldi bilen men sendin kechrum soraymen dedim
U kozlirini chek-cheytip nimishke ? dedi :
Men sendin heqeqi jawapni elish uchun ozemning salayitini yoshurghan idim , lekin sening nurghun koz karashliring putunley hata ikenligini emdi bildim !
Men sen dewatqan ashu "horung "uyghur bolimen ,men ane ashu Urumchidin , eger uyghur sen degendek horung bolsa , sen qatnashqan bu ilmiy -muhakime yeghingha kelelmigen bolatti , shundakmu ? dedim men uning yuzige tukurgidek bolup .
u intayin heyranlik bilen telwelerche kulup ketti , andin orunidin turup ketti-de , eyya ...eyya ... bu mening berinji ketim uyghur bilen yuz turane paranglishishim bolidu , Ni zhen laobuchi .... sen nimishke burunrak demiding ? dep yene heligerlikini bashlidi ......

Men tolimu puhadin chikqandek yeniplep qaldim , lekin uyghurning beshigha kelgen dehshetlik pajielerni oylap achchik hesret chettim, we ozemning uyghur bolup qalghanlighimdin tolimu pehirlendim , shundakla oz -ozemge qesem qeldim , ey hitay ,men emdi qandak qilghining bilen aldangmaymen ,sanga ishenmeymen . uyghurlar senlerni emdi intayin toliq chushendi , huda buyrisa emdi undaq aldam haltilirnggha qetti"i chushmey , oz yoligha rawan bolidu , huda uyghurghimu sanga ohshashla eqil bergen , emdi uyghur senlerdin ugendi , u emdi eqil tapti , emdi u purset bolsa yawgha hergizmu yol bermeydu.


Yeqindin beri bu tor betliride elan qilinghan maqalelening ichide eng qimmetlik maqale mana bu maqale we olchise eng qimmetlik Uyghur mana bu maqale igisi bolsa kerek. Chunki chet-ellerde elip beriwatqan weten dawasi mana mushundaq usul bilen bolidu, Men bu maqaleni tonogundin beri ikki ret diqqet bilen oqudum, we kop hosh boldum, bu maqaleni yazghan kishige kop rehmet eytqim keldi,amma didimki tohtap turghin , anchiki sozlerni yazghanlargha qarshi meqsetlik mahtap kokke koturidighanlar qeni qarap baqaylik bu maqalege we bu maqale igisige qandaq inkasta bolidikin didim, gerche 250 dek kishi bu maqaleni echip baqqan bolsimu aran 3 kishi inkas qayturghan, halbuki bu kishi oz ismi bilen kirip yazghan bolsa idi, uni yaman koridighan kishiler isimsiz kirip az digende on yerde delil-ispatsiz tillap yazghan bolur idi.

Biz Uyghur milliti yazmaydighan millet, yazghannimu oqumaydighan millet, shuning uchunmu kop mukemmel yazma tarihimiz yoq, yeqinqi tarihimizge qarap baqsaq, Molla Musa Sayrami ,;" Tarihi Hemidi, " ni yazmighan bolsa idi, belki shubu yeqinqi zamanda Yurtimiz Sherqi Turkistanda Uyghur milliti qurghan , Hitaylarni dunyagha qarshi rezil-reswa qilidighan Musteqil dewletimizning tarihinimu ,belki hitaylarning aghzidin chala-pula bilettuq, qanchilik bildirse shunchilik bilettuq.

Elhasil yazghan yahshi,yazghanni oqughan yahshi. Bu yazghanlargha Qelem ketmeydu, Qeghez ketmeydu, Siya ketmeydu, bu tor betliri qanche yazsaqmu alidu, saqlaydu, undaq iken yene 50-100 yildin keyin ewladlirimiz bu yazghanlirimizdin bizlerning chet-ellerde qandaq yashighanlighimizni, nime oylighanlighimizni, weten we millet uchun qolimizin kelishiche kimler qandaq ishlarni qilghanlighini, netijiside kim aq,kim qara ikenligini bilidu, olcheydu, teghdir qilidu we tenqit qilidu,

Eger ozimizni dunshmenlirimizge qarshi ayap , yazmaydikenmiz,tarihimiz qarangghu peti qalidu, yaki ghuwa yoruydu, kelechek ewladlirimizgha hazirqi zamandiki milli tarihimizni bildirishning yoli yazghanliq bilen mumkin,

Bu maqalede heliqi hitay shundaq digen ,;" Hitay hokumeti Uyghurlargha kop etibar beridu, " bu hergizmu u hitayning oz shehsi koz qarishi emes, bu qizil hitay hokumetining siyasi propagandasi, yani teshwiqati, chunki bu gep-sozni men Mekkide Hitay hokumetining resmi aghzidin anglighan we reddiye qayturghan idim, bu hitay qarighanda yushurun qizil hitay hokumetining jasusi we yaki Amerikidiki resmi aghzi iken, hergizmu peqetla hitay bolghanlighi uchunla tomurida eqiwatqan qani ijabi hitayni himaye qilip sozlep salghan birsige ohshimaydu.

Men mushu soz toghrisida bir esimge kelgen weqeliklerni maqale qilip yezip, bashqilarning bu hildiki qiliz hitay siyasi teshwiqatigha diqqetini tartay dep oylap qaldim, we shu qatarda bu maqalening bu tor betliride heli uzun muddet talash-tartish qilinishini arzu qildim,

Bundin100 yil burun mushundaq yezishlar bar bolghan bolsa ,bizler bugunki kunlerde shu chaghlardiki ejdadlirimizning aghzidin shu kunlerni zir-zewirgiche bilgen bolsaq nime digen lezzet idi, undaq bolsa yazaylik, we hazirche beziler uchun qimmetsiz dep bilingen yazmilirimizning 50 we 100 yil keyinki qimmetini oylaylik,

Bir qetim men bir yerde ,; Osmanli tarihigha ait Turkiye dewlet arhipida bir milyon yazma tarihi belgelerning bar ikenligini oqughan idim, oylap baqaylik egerde Turkiye dewleti bu bir milyon arhipni diqqet bilen oqup, tetqiq qilip, hazirqi milletke bildirse , Turklerning 700 yilliq yazma tarihide qarangghuluq qalamdu,? Sir qalamdu,qalmaydu, undaq iken ,bizmu ewladlirimizgha bugunki kunlerni nahayiti toluq halda qaldurup qoyaylik.

Shuning uchun men yazay siler diqet bilen oqunglar, hitaylar heqiqetende Uyghur we bashqa az sanliq dep bilingen milletlerge etibar beriwetiptimu,? Yaki zulum qiliwetiptimu,? Olchep baqaylik.

IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

Unregistered
12-10-09, 02:08
Mekke ependim menmu huddi sili oylighan oy -pikirlerde ,geyida bu tordiki heli yukiri kimmetke ige xeir we bir kisim makalilarni uqurtup kalsam nahayiti suyunup ukuymen we kelem tewretkuqige ilham medet berixni ozumning aditige aylandurghanmen.birawning singdurgen emgikige hormet kilix insanda bolidighan ekelli ipadidur.Uyghurlirimizning nurghun esil adetliri bar ,bu adetler dunyadiki baxka milletlerde az uqrisa kerek.Lekin yaman illetlermu yitip axkiqe bar.Mesilen bu tor betini elip eytsak ,gheywet -xikayette kampuyotorni kumuwetkidek kudret bar,bezide hetta bir-birimizni yewetkidekmu bolup ketimiz,lekin ilmiy koz karaxni we hekiketni ipadileydighan bir kisim esil makalilar ,xeirlar otturigha qiksa heliki kudretlik kuq birakla ajizlap timtas bolup ,huddi bu torda adem kalmighandek ehwal xekillinidu.elwette yazghuqining dimekqi bolghan idiyisini quxunup ,uninggha inkas kayturuxkimu heli yukiri bilim telep kilidighan ix.Qetellerde u doktorimiz bar ,du doktor axti bar,u aspirant bar ,palanqi -pustanqilar bar idighu .ularni malikula, hujeyre ,yaki ahiri qikmaydighan formulalar we yaki mesliti pixmaydighan hizmetler ozige bekla jelp kiliwaldimu. Elwette bizge internettiki yazghuqilarning yazmilirini okup inkas bergidek we yaki oz bilgenlirimizni baxkilargha sozlep bergidek internet turmuximu bilixi kerek.bundak erkin muhitni kedirliximiz we uningdin toluk paydiliniximiz kerek.bu munazire meydanigha yahxi anglighuqimu we yahxi anglatkuqimu her ikkisila kerek.

Kuresh
12-10-09, 12:18
Salam MEKKE ependim yazmini yakturup oqighangizgha kop rehmet .sizning degingiz intayin toghra biz uyghurlar qolimizgha qelem elip anche bir nerse yazmaymiz (chet'eldiki torbetlerde), menmu siznng yazmirilingizdin nurghun ishlarni biliwaldim , sizge kop rehmitim we hormitim bar .

Biz addette bir nerse yezish huddi yazghuchi yaki shairlarghila mensup dep qaramduq , yaki biz ras heliki hitay degendek horungmu we yaki ozimizni ozimizni yaratmamduk ishqelip yazmammiz.ahirida way esit heliki chagha anda bolghan , mundaq bolghan dep sozleymiz qolimizda hishnime yok.ziyan yene biz tartimiz.

Herqandak kishi jemiyetning bir hojeyrisi bolghandiki ammibap harettiridiki ; jemiyetke kongul bolidighan mesililerni elip chiqip yezish kirek, bilgen , anglighanlirini bashqelar bilen ortaklishish bir hil mesulyet we yaki ehlaq .bu hil ehwal terekki kilghan doletlerde intayin omumi yuzlik ehwal. maqale yezish uchun kop wakit we ejir ketmise kirek .bolup hazirki uyghurlarning ehwali buninggha tolimu ehtiyajliq , hitay telni uziwetse , internetni kisewetse , u nime kilmakchi ? hitay yengiliqtin we uchurdin mehrum qelmaqchi-shu .

Men bu yeghindin qaytip kelipmu tenish bolalmidim , ahiri tordashlirim bilen ortaklishishni qara taptim , derweqe sizge ohshash kop tordhashlar yakturghan boldi , memmu intayin hoshal boldum, hette bezi doslirim tel qelip sen yazghandek qelisen dep jezmenleshturdi. bu yazmini anche kop wakit serip qelmay addila yezip koydum. mehsitim , tordashlirimgha bizdimu shundaq uyghurlar barken degen uchurni yetkuzush bilen , kongli sunghan yureklerge ilham berish , bolsa yene bir jehettin , ozini "ali derijilik ziyali "dep hisaplap yurgen hitaylarningmu addetiki bir hitay purrasigha ohsashla hisyatta yaki qarashta ikenligini uyghurlirimgha bildurush idi. siz degendek men hekiqeten oz isim bilen yazmidin , chunki bu peqetla uchur we hisyat almashturidighan sorun bolghashqa uning ehmiyiti angche yokti idi .

Yekinki 20 yildin buyan bizde yaxshi mekteplerde we chetellerde okighanlar az emes , lekin millitimiz barghansiri ajizliship , dewirdin we dunya sehnisidin keliwatqandek his kelimen.elwette , buningda hitayning mesulyiti bar , lekin biz ozimizdimu mesulyet intayin kopqu ? undakta nime sewep bar ? buning sewebliri kop bolushi mumkin , lekin men bir sewebi toghrilikla tohtilay.yeni , bizde oz kespidin bashqa , jemiyet we milllet kongul bolidighan mesililer ustide oylinip bir nerse yazidighanlar intayin az .demek jemiyetke we bashkilargha kongul bolidighanlar az degen gep ,tarih yezish arkilik hatirlinidu , uchurmu kop hallarda yezish arkilik bashkilar yetkuzilidu (uning nejisini Urumchi weqesde korduq) chunki yazma kop hallarda ozi uchun yezilmaydu.bizde hazir chette musapir bolup yurgenler kop bolup ketti , her bir ademde eytip tugetsiz derijide mungliq serguzeshtiler bar , bularni yezish we bashkilargha uhturush kirek , eger ozi yazalmisa bashkilardin yardem sorap yazghuzush kirek .

Mening bu qetimki bu yeghingha qatnishhsip nahayiti normal bir ish , belkim nurghun uyghur tetqeqatchilarmu her yili qatnishiqatqan bolishi mumkin, lekin biz uni bu qanchilik ishti ?, yazmisi nime boldu ? way boldila ! dep tashlap qoyimiz , inchilik bilen oylisaq bu bekla chong ish , chunki bu purset bashkilargha kelmaydu , hetta sizgimu kelerki qetim kelmasligi mumkin .

Maqaling kuchi intayin zor bolidu. mesilen : yekindin buyan hitay torbetliride intayin otkur sozler bilen hitay telida maqale yeziwatqan Ilshat ependim , burun maqale yazmayt(mening bilishimche , belkimyazghandu ) , u kishinimu bashkilarmu anche bilmeytti , mana emdi bir nechhe parche maqale elan qilip hitaylar sel titritip qoydi , hette ozini eng demokratchi dep atiwalghan hitaylar kurghan "Boxhun torbeti "mu uning maqalisini chikirishtin asta ozini tartiptu dep anglidim. demek bu nimini chushendirudu ? hitay uning kuchini we tesirini kordi . herqaysi doletlerdiki barliq tordashlar qolingizgha qelem eling birlikte yazayli ! kunde kosaqning ghemide otsingizmu shu kuningiz otidu , azrak ejir qelip bashkilargha bir nerse bersingiz kuningiz tehimu menilik we ehmiyetlik otidu.

Unregistered
12-10-09, 12:42
#1 numurluk makalini okup aptur hejem 5 minuttilam ozining kimligini hitaygha ashkalap biriptu dep ajark ejeplegen idim, likin bu aptur ning karari dep oylinip, ozi bilip shundak kilsa mining nime ishim dep bir nerse yamidim. #7 numurluk makalide makale okulup dostlar tel kilghan gep bar, tilipun mururni nege yizp koyghan bolghiydi dep oylkap kaldimmu, likin aptur ozi tel kilip dotlar yazghan makalini dep betgen bolushi mumkin dep kaldim.

eng ahirda man mushundak emily mesillerni yizip turushingiz uqun intizar biz.

Unregistered
12-10-09, 12:45
tuzutush; #1 numurluk makalini okup aptur hejem 5 minuttilam ozining kimligini hitaygha ashkarlap biriptu dep azrak ejeplegen idim, likin bu aptur ning karari dep oylinip, ozi bilip shundak kilsa mining nime ishim dep bir nerse yamidim. #7 numurluk makalide makale okulup dostlar tel kilghan gep bar, tilipun numurni nege yizip koyghan bolghiydi dep oylap kaldimyu, likin aptur ozi tel kilip dostlarge yazghan makalini dep bergen bolushi mumkin dep kaldim.

eng ahirda man mushundak emily mesillerni yizip turushingiz uqun intizar biz.

Unregistered
13-10-09, 01:09
Salam MEKKE ependim yazmini yakturup oqighangizgha kop rehmet .sizning degingiz intayin toghra biz uyghurlar qolimizgha qelem elip anche bir nerse yazmaymiz (chet'eldiki torbetlerde), menmu siznng yazmirilingizdin nurghun ishlarni biliwaldim , sizge kop rehmitim we hormitim bar .

Biz addette bir nerse yezish huddi yazghuchi yaki shairlarghila mensup dep qaramduq , yaki biz ras heliki hitay degendek horungmu we yaki ozimizni ozimizni yaratmamduk ishqelip yazmammiz.ahirida way esit heliki chagha anda bolghan , mundaq bolghan dep sozleymiz qolimizda hishnime yok.ziyan yene biz tartimiz.

Herqandak kishi jemiyetning bir hojeyrisi bolghandiki ammibap harettiridiki ; jemiyetke kongul bolidighan mesililerni elip chiqip yezish kirek, bilgen , anglighanlirini bashqelar bilen ortaklishish bir hil mesulyet we yaki ehlaq .bu hil ehwal terekki kilghan doletlerde intayin omumi yuzlik ehwal. maqale yezish uchun kop wakit we ejir ketmise kirek .bolup hazirki uyghurlarning ehwali buninggha tolimu ehtiyajliq , hitay telni uziwetse , internetni kisewetse , u nime kilmakchi ? hitay yengiliqtin we uchurdin mehrum qelmaqchi-shu .

Men bu yeghindin qaytip kelipmu tenish bolalmidim , ahiri tordashlirim bilen ortaklishishni qara taptim , derweqe sizge ohshash kop tordhashlar yakturghan boldi , memmu intayin hoshal boldum, hette bezi doslirim tel qelip sen yazghandek qelisen dep jezmenleshturdi. bu yazmini anche kop wakit serip qelmay addila yezip koydum. mehsitim , tordashlirimgha bizdimu shundaq uyghurlar barken degen uchurni yetkuzush bilen , kongli sunghan yureklerge ilham berish , bolsa yene bir jehettin , ozini "ali derijilik ziyali "dep hisaplap yurgen hitaylarningmu addetiki bir hitay purrasigha ohsashla hisyatta yaki qarashta ikenligini uyghurlirimgha bildurush idi. siz degendek men hekiqeten oz isim bilen yazmidin , chunki bu peqetla uchur we hisyat almashturidighan sorun bolghashqa uning ehmiyiti angche yokti idi .

Yekinki 20 yildin buyan bizde yaxshi mekteplerde we chetellerde okighanlar az emes , lekin millitimiz barghansiri ajizliship , dewirdin we dunya sehnisidin keliwatqandek his kelimen.elwette , buningda hitayning mesulyiti bar , lekin biz ozimizdimu mesulyet intayin kopqu ? undakta nime sewep bar ? buning sewebliri kop bolushi mumkin , lekin men bir sewebi toghrilikla tohtilay.yeni , bizde oz kespidin bashqa , jemiyet we milllet kongul bolidighan mesililer ustide oylinip bir nerse yazidighanlar intayin az .demek jemiyetke we bashkilargha kongul bolidighanlar az degen gep ,tarih yezish arkilik hatirlinidu , uchurmu kop hallarda yezish arkilik bashkilar yetkuzilidu (uning nejisini Urumchi weqesde korduq) chunki yazma kop hallarda ozi uchun yezilmaydu.bizde hazir chette musapir bolup yurgenler kop bolup ketti , her bir ademde eytip tugetsiz derijide mungliq serguzeshtiler bar , bularni yezish we bashkilargha uhturush kirek , eger ozi yazalmisa bashkilardin yardem sorap yazghuzush kirek .

Mening bu qetimki bu yeghingha qatnishhsip nahayiti normal bir ish , belkim nurghun uyghur tetqeqatchilarmu her yili qatnishiqatqan bolishi mumkin, lekin biz uni bu qanchilik ishti ?, yazmisi nime boldu ? way boldila ! dep tashlap qoyimiz , inchilik bilen oylisaq bu bekla chong ish , chunki bu purset bashkilargha kelmaydu , hetta sizgimu kelerki qetim kelmasligi mumkin .

Maqaling kuchi intayin zor bolidu. mesilen : yekindin buyan hitay torbetliride intayin otkur sozler bilen hitay telida maqale yeziwatqan Ilshat ependim , burun maqale yazmayt(mening bilishimche , belkimyazghandu ) , u kishinimu bashkilarmu anche bilmeytti , mana emdi bir nechhe parche maqale elan qilip hitaylar sel titritip qoydi , hette ozini eng demokratchi dep atiwalghan hitaylar kurghan "Boxhun torbeti "mu uning maqalisini chikirishtin asta ozini tartiptu dep anglidim. demek bu nimini chushendirudu ? hitay uning kuchini we tesirini kordi . herqaysi doletlerdiki barliq tordashlar qolingizgha qelem eling birlikte yazayli ! kunde kosaqning ghemide otsingizmu shu kuningiz otidu , azrak ejir qelip bashkilargha bir nerse bersingiz kuningiz tehimu menilik we ehmiyetlik otidu.




Ependim ,; Tili birning Dili bir .

Men silining maqalelirini oqughandin keyin yazmaqni wede qilghan maqalemni bashlap qoydum, bugun waqit chiqiralisam yezip putturup chaplap qoyimen, Allah ishlirida muweppeq qilsun, bu yurt biznig , bu dawa bizning

IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

Unregistered
13-10-09, 02:44
Hormetlik kurex ependim eger imkaniyet bolsa sizmu makalingizni henzuqigha terjime kilip ,kuqluk tor betlirige bergen bolsingiz ,buning unumi tehimu zor bolghan bolatti

IHTIYARI MUHBIR
13-10-09, 15:15
CHET-ELLERDIKI SIYASI TARIHIMIZNI ,EWLADLIRIMIZGE YEZIP QALDURAYLIK



Kuresh Ependim , silining yazghan bu qimmetlik maqalelirini oqup , menmu oz koz qarashlirimni yazmay turalmidim, heqiqetende maqale digen mana mushundaq yezilidu, egerde mushu tapta mumkinchilik bolsa Medinining Ejwa hormisidin bir kilo iwetip bersem, taza lezzet bilen yewalghan bolsila, qandaq rahetleyttim bilelmeyla, u Horma Peyghemberimiz oz qoli bilen tikken Horma derehining mewisidur.

Weten dawasi qilish digen mana shundaq bolidu, Qelem kurishi qilish digen mana shundaq bolidu,huddi silining qilghanliridek bolidu,hergizmu Liu Tai Taige yurtumni Sherqi Turkistan digin diyish, Chaghanda Amerika Losanglestiki Hitay Baskonsulhanesige Aileche berip hitaylar bilen bille Chaghan oynap, kongul echip, uni sherep dep bilip ertesi Amerikidiki Hitay gezitlirige chiqirip, Wetendiki milyonlarche yashlargha yezip korsutup ozini mahtash bilen bolmaydu, bu hil hereketler milli menpe,etlirimizge hiyanetur,hiyanet qilghan kishiler hainlardur. hetta ular arimizda her qanche muhim shehsiyet dep bilinsimu, we yaki bek muhim yerlerge soqunup kiriwalghan bolsimu.


Amma maal,esef bu hiyanetni bu meydanda uhturup bolalmiduq, eslide her kim uqughluq, amma insanlar ham sut emgen mehluqlar, bu dunyada wijdanliq bolmighi tes, menpe,et peres kelidu,ozlirini etrapigha qarshi ayaydu,;"HALBUKI WAJDAN, INSANLARGHA MILLITINI DUSHMENLIRIGE QARSHI AYASHNI UGITIDU," insan bilen haywanning perqi shu, bu perqni angqiralighan kishini wijdanliq deymiz, mana bugunki bu yazghan maqaleliridin bilduqki sili milletni dushmenlirige qarshi ayidila,halbuki halisila silimu bashqa wijdansizlardek ozlirini u hitaygha qarshi ayashni bilettile,

Silining maqaleliridiki u Hitay Professorining ,; " Bu Qizil hitay hokumetning qanuni yaxshi emes , hokumet az sanlik milletlerge bekla etibar beridu , dolet bolghandin keyin hemma adem barawer bolishi kerek , " digen gepi hergizmu u hitayning ozining oy-pikiri emes, Qizil hitay hakimiyetining dunyagha qiliwatqan siyasi teshwiqatining belgisi, chunki eyni gep sozlerni menmu Mekkide kopchilik bar yerde qilghan Qizil hitay wekillirige qarshi reddiye bergenligimni bir maqalemde yezip otup ketken idim, bugun silining bu maqaleliri wesilesi bilen u weqelikni bu yerge qayta yezip tekrarlashni muwapiq kordum, meqset bilmigenlerge ,;" Milletni dushmenlirige qarshi ayash, " ni ugitishtur.

2005-Yili 05-Ayning 09-Kunliri etrapliri idi, manggha birsidin ,:" Bugun Qizil Hitayning chet-ellerde Uyghurlarni ziyaret qilghach siyasi ahbarat igellesh wekiller guruppisidin uch Uyghur Qizil Hitayning Jiddidiki BashKonsuli we yardemchisi Enwer Aqsu bolup jemi 5 kishi Mekkide bir millet we weten Hainining oyide siyasi haraktirliq yighiliship,mehman bolushmaqchi iken, shuni bir bilsek, weten we milletke hizmet idi, " digen telefon kelip qaldi.

Bu Mekkidiki Shehis her kim terepidin, weten haini bilinidighan, qolida Qara Hitayning pasporti bar, yilda bir ret wetenge ene shu pasport bilen berip kelidighan Eqilsiz, Bilimsiz, Wijdansiz, Sherepsiz,Qaraqursaq, It mijez birsi idi. Mening del unin teturisidiki ehlaqimni bilgenligi uchun meni bu mehmandarchiliqqa chaqirishi qet,iyen mumkin emes idi.amma mening bu siyasi mahiyetlik yighilishqa berishim shert idi, wezipem ijabi boynumgha qeriz hem periz bolghan idi, bir charesini qilishim kerek idi.halbuki chaqirilmighan yerge berish ehlaqimda yoq adet idi, men bu ehlaqni 1981-Yili 09-Ayning melum bir kuni Istanbulda qilghan bir kichik hatalighim netijeside ugengen idim.

15-04-1982 Kuni Abdulqadir Ibrahim Tohta Hoja Istanbulgha meni Mekkige elip kelish uchun barghan idi. Shu kuni kechte Istanbul Millet Caddesidiki biz chushken otelimizde Abdulqadir Ibrahim Tohta Hoja birdinla manggha ,;" Sen nimishke chaqirilmighan yerge barding, diqqet qil , bu yerler sening yurtunggha ohshimaydu,; Ihityari Muhbir : Mekke Istanbulda Chaqirilmighan yerlerge berip yuruydiken, dep Erebistangha bir ketti," didi.

Hangu-tang qaldim, ma heqtiki eqilni qarang, gep dep mushu ishnimu yurtmu-yurt koturup yurginini, amma amal qanche, bolghan ish boldi, esli weqelik mundaq idi,

1981- Yilining 9-weyaki 10-Ayliri idi,men Istanbulda CBS Boya Sanayiining Findikli Meclisi Mebusan Caddesidiki binasida Muhasebe bolumide ewrak memuri bolup ishleyttim, shu yilliri Yurttin Istanbulgha yengi-yengidin heli Uyghurlar yighiliship qalghan iduq, oz-ara anche –munche izdiship turushattuq, men ishim ijabi heptede bir yekshenbe kunliri Koca Mustafa Pasa Mehellisige kelip yengi kelgen Uyghurlar bilen sohbette bolup, weten we millet hesretimni qandurup qaytattim,chunki hemmimiz ozlirimizning Turkiye Jumhuriyeti wetendashlighimizning qachan chiqishini kutup aldirayttuq, yalghuzla mening T.C wetendashlighim heli baldurla chiqqan idi, umu mening kepilimning CBS Boya Sanayining igisi Abdulkadir Cavusoglu bolghanlighidin idi.

U kuni qandaq teturluk boldi bilmidim, hich kimni oyidin tapalmidim, qaytip ketey disem, mening oyum Kasimpasa Haskoy Arabacilarda idi, oyum uzaq we ishim ijabi kelishim yene bir heptige qalatti, surushte qilip tehi shu yili yengi kelgen Artush Meshhedlik Seliyajikamning Uduldiki Imarettiki Qazaq hatuni bar esli Hotenlik Muniriddin Mehsum digen kishining oyide ikenligini ,u oyde yurttin yengi kelgen mehmanlarning barlighini bildim, zadi arilighi 60 metirche kiletti. turup ikkilinip qaldim, kireymu,? kirmeymu,? kirsem nime der,? Kirmisem nime der,? chunki menmu tehi ikki yil ewwel yurttin kelgen idim, we tehi bu Muniriddin Mehsum digen kishini korup baqmighan idim, amma anglighan idim,bir dem oylanghandin keyin, Uyghur bolghanlighim uchun, ozumni bu mehmanlarning qatarida olturushqa,ular bilen tonushup sohbetlishishke, we bille mehman bolushqa heqliq kordum, we bu oyumdin jasaret elip mehmanlar bar oyge kirdim,

Heqiqetende u Oyde bashta Eysa Yusup Alptekin beg,Oy igisi Muniriddin Mehsum, Seliyajikam, we yene bashqa yette-sekkiz yurttin yengi kelgen Uyghur yurttashlirimiz olturushqan iken, ash-tamaq tehi tartilmighan iken.men gerche yurttin kelgendin keyin Abdulqadir Ibrahim Tohta Hojagha egiship Eysa ependining oyige ikki ret barghan we shu wesile bilen bu buyuk shehsiyet bilen tonushqan sohbetlirini tingshighan bolsammu, amma Muniriddin Mehsum isimlik bu kishini anglighan amma hich kormigen idim, peqetla Uyghurlighi meni uning oyige ijazetsiz kirishke petindurghan idi. ishikni achishimgha Muniriddin Mehsum chiqti, shundaq meni korupla bir ongdi, amma yenila oyige soghuqluq bilen bashlidi, menmu Mehmanlar qatarida olturushup, ghizaliniship qaytip chiqtim, bolghan weqe mana mushu , bu weqe huddi men ,; Taghni Talqan, Yerni Bostan qilghandek ,Guldur-Qaras ,Siren-Choqan sadaliri bilen Saudi Erebistangha berip boluptu.;" Chaqirilmighan yerlerge usup kiridiken, " dep. Abdulqadir Ibrahimning manggha kayishi bu sebebtin idi,aridin nechche kun otkendinkeyin men Saudi Erebistangha qaytip keldim.amma bu weqe manghgha chaqirilmighan yerge hergiz barmasliqning yahshi ehlaqlardin ikenligini ugetken idi,amma shumu ras idi, Muniriddin Mehsumning meni bu Mehmandarchiliqqa chaqirishi mumkin emes idi, chunki meni tonumaytti,

Zaten Abdulqadir Ibrahim Tohta Hojamu her Istanbulgha kelishide bashta Eysa Yusup Alptekin ependi rehmetlik, Tohsun Yilanliqliq Hemdulla Jeyen ( Tarim ) rehmetlik, Ismail Cengiz begning dadisi rehmetlik Abdulqadir Chinggizbeg, we Adapazaridiki Qeshqerlik Ubeydullah Jujang rehmetliklerni yoqlaytti,ular bilen kop yeqin otetti,andin qalsa Turkiyediki Meshhur Turk bayliri bilenla arilishatti, amma Artushluq Ablikim Hajim we mana bu Muniriddin Mehsumlarni belki hanimliirning irqi ijabi bolsa kerek, yatlaytti,arilashmaytti.

Abdulqadir Ibrahim Tohta Hoja kop shehsiyetlik , bir az irqchi ehlaqtiki kishi idi, gerche irqchilighini mendek her udul kelgen yerde ,her udul kelgen yat iriqtiki kishilerge bilindirmisimu,tutqan pozitsiyesidin, qilghan gep-sozliridin, bilinip qalatti,belki menmu bu irqsoyer ehlaqimni bir az bu kishidin alghan bolsam kerek dep oylap qalimen.elbette qanimdin kelgen iriqchilq eslimde bar u bashqa. Shuning uchunmu meyli men bolay, meyli Abdulqadir Ibrahim Tohta Hoja bolsun, nechche rettin oylensekmu amal bar sap qan Uyghur bilen oylishinke tirshtuq, we muweppeq bolduq, bu mewzuda azmiduq, tozmiduq,

Biz Mekkige qaytip kelgendin keyin, shu yili 05- Aylarda Abdulqadir Ibrahim Tohta Hoja Mekkidiki Oz Oyide 50-60 che Saudi Erebistandiki yerlik Uyghurlargha Tonur kababi qilip ziyapet berdi, Abdulqadir Ibrahim Tohta Hojaning yene bir yahshi ehlaqi, anche-munche yurttashlarni yighip oyide katta mehmandarchiliqlar beretti, amma mehmandarchiliqlargha mehman tallayti, her kimni chaqirmaytti, menmu shu kishidin telim aldim, eslide bu yahshi ehlaq idi, mehmandarchiliq Sediqe-Zakat yeri emes idi, kongli tartqanlarni yighip kongul hoshi qilish, yaki ishliri ustide meslehet elip berish uchun idi. undaq iken bu meydan her kim uchun ashhane emes idi, toghrisi bu idi.

U kuni men Oyde Mehmanlarni bashlap yugurup yurettim, birdin Taiptin bir gurup Mehmanlar Taiptiki bay Uyghurlardin Hotenlik Zunun Hajimning arqidin kirip keldi , ishikni shundaq achip udulumda kordum,chirayim bir ongdi, amma ozumni tutiwaldim, gerche oz oyum bolsimu, yenila ozum yash we yengi bolghanlighim uchun chandurmidim,chunki Zunun Hajimning arqisidin kirip kelgen kishi del Turkiyediki Muniriddin Mehsum idi.meni korup shundaq set bir hijaydi, menmu kop soghuq kutiwaldim.bilitimki bu kishi bugunki mehmandarchiliqqa chaqirilmighan idi, eyni manggha ohshash weziyet qistap ittirip elip kelgen idi.ertesi men Abdulqadir Ibrahim Tohta Hojagha ,;" sili Muniriddin Mehsumni qichqirghanmitile,? " dep soridim, ;" Yaq," didi, we ish tugidi, chunki birge-bir bolghan idi.halbuki bu ikki weqelikning arilighida tehi bir ay otken-otmigen idi, burun Yil aylansa, hazir Ay aylinidighan waqit ikenligi ispatlanghan idi.

Yeqinda mana bu tor betliride men bu Muniriddin Mehsumning chong oghli Abulaziz digen kishining ozige Alemdar dep leqem qoyiwelip, ikkide bir Qizil hitay elchihaneliri bilen qoyuq alaqe qilip, ozini chet-ellerdiki Uyghur Muhajirlirining wekili qilip korsutup,Hitay bash elchiliri bilen bille resimge chushup, Muhajirlar wekili supitide yurtqa resmi ziyaretlerge berip yurgenligini bildim,men bu kishige we qilghanlirigha hich etibar bermeymen, chunki bu kishi anisining qani ijabi Uyghur emes,shalghut idi,we biz Uyghurlargha wekillik qilalmaytti..uning qilghan ishliri ozining ishi ,Uyghurning ishi emes idi, eger menche bir Uyghur uning qilghanlirini qilsa milli hiyanet hesaplinatti, u Uyghur bolmighanlighi uchun , qilghanlirini hiyanet hem hesaplimayttim . eger hiyanet hesaplisam uni qimmetke alghan we Uyghur hesaplighan bolup qalalattim,men eqidemge sadiq insan idim.Kongul bilen emes, Eqil bilen ish qilattim.

Endi keleylik maqalemning poskallisigha.undaq bolsa men qandaq qilip bu chaqirilmighan yerge kirishim kerek,? Qandaq qilghanda men bu Qizil hitay wekilliri yighilghan siyasi mahiyetlik yighilishqa kirip ehwal igellishim mumkin,? Elbette her ishning bir charesi bar idi.nime deydu ejdadlirimiz,;" Qiyin ish yoq Alemde,Kongul qoyghan ademge," we nihayetide men bu ishning charesini tapqan idim.

Shu kuni chushtin keyin men balduriraq ozum namaz oquydighan Mesjiddin ,bu kishi namaz oquydighan Mesjidke berip namaz digerni bu kishining yenida bille oqudum. Namazdin keyin bu kishi bilen bille Mesjidddin chiqtim we hal-mungdashqan bolup turiwaldim, bu kishining oyi Mesjidke chaplaghliq idi, astida ozi kelgen-ketkenlerni kutkech olturup TV koridighan bir eghiz oyi bar idi, nailaj meni u oyge bashlidi.meqsidi mehmanlar kelgichilik meni bir amal qilip yolgha seliwetish idi, halbuki mening meqsidim, bilindirmey turup ozumni bu mehmandarchiliqqa dawet qilduriwelish idi, dewetsiz turup,usupla kirishke ehlaqim qoymighan idi.buning sebebini men yuqirida oqughuchilargha terbiye bolsun uchun tepsilati bilen yezip otup kettim. men gep bashlap didim, ; Anglisam wetendin mehmanlar keptu, korushup hal-mungdashsaq bolatti, ulardin qachsaq ,ularmu bizdin qachidu,nime digen bilen ular ozimizdin we Mekkige kelgendin keyin bizge mehman,bilmiduq ular Mekkidimu,? yaki Jiddidimu,? "

U adashqa gepim derhal tesir qildi, manggha shundaaaaq bir diqqet bilen qariwetip, turuuuuup ketip didi,;" Ular aqshamliqqa bizning oyde bolmaqchi,aqsham bir yerde olturushta iduq,Konsul Enwer telefon qildi, mehmanlar ertege siliningkide bolidu dep, yenimdiki kishini erte silimu bille kelsile disem, ; nime qilidila u kapirlarni dewet qilip deydu, qandaq adash u " dep chichangshighili turdi. Men derhal buni yahshi purset bildim we didim,;" Qandaq adash u, nime ishi bar iken silining kimlerni dawet qilishliri bilen, sili ozlirige chushluq adem,ularmu bizge ohshash Uyghur , Mekkige kelgendin keyin bizning mehmanlirimiz, chaqirimiz, mehman qilimiz, yaman koridighanlar kelmisun,"

Bu gepim otti we didi,;" Sili yaman adem,silimu kelsile,amma silining ehlaqliri yaman, hich kimge gep bermeyla, eger jim olturup anglap bersile kelsile,"

Men andin didim,;" Hajika bizlermu gepni singgen yerge qilishni bilimiz, ozimizni u gepke layiq kormisek , anglap berishnimu bilimiz, bundaq yerlerde gepni ular qilishi kerek, bizler anglap yurtimizda nime boliwatidu bilishimiz kerek," mama shundaq qilip biz ozimizni bu yighilishqa dewet qilduriwalghan bolduq.

Andin men oyge berip yuyunup, kiyinip teyyar bolup aqsham namazigha ulgurup Mesjidke keldim, Mesjidke kirip ketiwatsam,bu uch kishilik guruppining terjumani Erkin Hitay leqemlik esli Yurtimiz Sherqi turkistandiki Hitayning Bing tuan 7- Diwiziye 22-tuanlik adash, Mescidke kirmey oyning derwazisi ichide turghan iken, bildimki bular keliship boluptu.
Gerche maqalemiz uzirap ketsimu, qimmet berip erinmey oquydighan oqurmenlirimizni diqqeti-nezerge elip ,bu Erkin atlik milli munapiqni azdur-koptur tonushturushni layiq korduq Erkin Abla Esli Qeshqer Opalliq Abalhun digen kishining chong oghli, boyi 1.60 etraplirida bolghini bilen ,kilosi 130 etrapida bolghanchqa etrapi uni,; Erkin Sobo dep atishatti. Dadisi Ablahun, Qara hitaylarning waqtida Qeshqer tereptin hitay hokumeti eskerge elip ,Guo Min Dangning Hitay eskerliri bilen bille uch wilayet hokumeti eskerlirige qarshi urushqa salghan Uyghur eskerliridin biri idi.

Qizil Hitay hakimiyeti yurtimizgha kelgendin keyin, bu bir turkum Guo Min Dangchi Uyghur eskerlirini Eskerliktin boshutup,hazirqi, Urumchi – Ghulja tash yolining Shimalida,Maytaghdin Qaramaygha baridighan yolning 55-Kilometirida, yolning Sheriq terepide Bing Tuan 7-Diwiziye 22 – polkqa qarashliq 3 Lian ( Xin Jiang Jian She bing Tuan, Di 7 Shi 22 Tuan Mou Lian ,) qilip teshkillep yerleshturgen idi. Bu uch Liande tehminen 300 che Uyghur Aileler olturaqlashqan idi,bu yer hazirqi Sawen Nahiyesining Gherbi-Shimal burjigige toghra kelidu,
Erkin Hitay mana bu yurtta taki 1980-yillarning bashlirighichilik hetta Nahiye bazirichilik kichik bir sheherni hem kormey, addi bir hayatta chong bolghan idi,80-yillardin keyin hitay bir az boshighandin keyin, bu Bing Tuanlik Uyghur Aililer asasen Shihenzige kochup keliship , Kona bazar deydighan asasen az bir miqdar Uyghurlar olturaqlashqan Mehellige olturaqlishishqa bashlidi, we u tarihrtin keyin bu Uyghurlar ,; " sen nerlik,? " dep sorighanlargha men ,;" Shihenzilik ," dep jawap beridighan bolushti,

Erkin Hitay zaten alghan Ijtimai terbiyesi ijabi Hitay til-yezighini oqup-yezishni bilmisimu, sozleshni biletti, we hitaylargha muhebbetlik ehlaqta idi, zaten ozimu huddi quyup qoyghandek set hitaylarghila ohshaytti,

Bu yerde bir az chiray analizi elip barsaq shundaq yekun chiqidu,; Gherip Uyghurliridin, hazir hem hitayghila ohshaydighanlarning belki qanida yeqinqi zamanda arilashqan Mongghul qani bolsa kerek, yaki Bedewletning waqtidiki Musulmanliship ketken Hitaylarning ewladliri bolsa kerek.buningdin bashqiche bularning chiray-sheklini chushendurishning yoli yoq dep oylaymen,amma Sheriq Uyghurliridiki bu Hitay chirayning sebebini eniq bir nime diyelmeymen. Belki Mongghul Irqi bolghanlighimizdin bolsa kerek, amma shuninggha choqum ishinimenki, Sheriq Uyghurliridiki bu chiray shekli, Irqimizning heqiqi sheklidur, Gherip Uyghurliridiki bu chiray sheklimiz, uzun yilliq tarihimizda belki yerlik milletler bilen shalghutlashqanlighimizdin bolsa kerek,

Bunimu men Turpan ming oy tam resimliri, Dong Huang ming oy tam resimliri, Kuchar Qizil min goy tam resimliridiki ejdadlirimizning chiray-shekillirini korgendin keyin oylap qaldim.
Amma shumu raski arimizdiki huddi kozining ichidimu tuki bardek ziyade qillq Uyghurlar, tehi yeqinqi zamanlarda Uyghurliship ketken etrapimizdiki Arian irqigha ait yurtlardin yurtimizgha kelip yerliship qalghan kochmenlerning neslidur.


Men daimen ozumni tomurumda eqiwatqan qanim ijabi tort qan yurtluq dep bilimen,;
( 1 ) – ji Qan Yurtum ,; 100 de 62 yerim pirsent Qeshqer Qorghan qani,
( 2 ) –ji Qan Yurtum ,; 100 de 12 yerim pirsent, Ustun Artush Ikkisaq qani,
(3)-ji Qan Yurtum ,; 100 de 12 yerim pirsent Turpan Baghri Qani,
(4)-ji Qan Yurtum ,; 100 de 12 yerim pirsent Pichan Lukchun Qani.

Hulase mende yuzde 75 pirsent Gherip Uyghurliri qani, Yuzde 25 pirsent Sheriq Uyghurliri qani, yani Ata Kromozomlirim Qeshqer, Ana Kromozomlirim Pichandur,shuning uchun men ozumni yurt shalghuti, amma Qan shalghuti emes deymen. Halbuki mening ozum tughulup chong bolghan Yurtum, Uyghur millitining Qan yurtliri emes, medeniyet yurtliri , men ene shu medeniyette osup chong bolghanlighim uchun gep-sozlirimde hem Sheriq Uyghurliri teleffuzida sozleymen.mesilen, Qushning Uwisini, men," Uga " deymen, Gherip Uyghurliri ," Uwa " deydu. Yene men ,; " K " heripini " Ch " oqumaymen, ;" R " heriplirini toluq teleffuz qilalaymen we shuninggha ohshash.

Bu elip barghan irqi analizlardin keyin, endi gepni Erkin Hitayning tarihidin dawamlashturimiz, 80- Yillarning ahirlirida Qizil Hitay hokumeti hakimiyet tutqan jeryanda kelechektiki hizmetler ihtiyajini nezeri-diqqetke elip, ozlirige nispeten sadiq dep bilingen kishilerning ewladliridin we ozliri umit kutken yashlarimizdin bir miqdar yashlarni chet-ellerge chiqirip oqutushqa we yaki ozlirining yol tepip oqushi uchun imkaniyet yaritip berishke bashlidi, Erkin Siddiq ependi we Erkin Hitaylar mana shu guruppigha kiridighanlardin idi,gerche hazir bu imkaniyetler tamamen tugigen bolsimu Erkin Siddiq ependi yurttiki tor betliride yazghan maqaleliride heli-hem yashlirimizni bu imkaniyetlerning Qizil hitay hakimiyeti terepidin yaritiliwatqanlighigha yashlirimizni ishendurushke hereket qilmaqta,elbette 05- Iyol weqesi bu ependining siyasi koz-qarashlirini ozgertmigenla bolsa,

Shu sebebtin bashta Erkin Hitay, Jiddidiki Hitay konsulhanesidiki Enwer Hitay we Kanadadiki Uyghur Shairi Ehmetjan Osmanlar mana shu turkumde Hitay Hokumetining yaritip bergen imkaniyetliri bilen Suriyege chiqip Demeshiqte Erep tili oqughanlardindur.

80 –Yillarning ahirida bu uch shehsiyet Demeshiqte bir mektepte, bir yataqta bir toshukke siyip bille bir nechche yil yashashqan idi, gerche bu ikkisige qarshi Ehmetjan Osman ependining Qizil Hitay hokumeti terepidin etiwarlinip ishlitilmeslikidiki sebeb,Bashta teghdirning saqlighini bolsa,andin belki 90- Yillirining bashlirida Urumchide Ana Uyghurning yenida bir muddet yardemliship ishliship bergenligidin bolsa kerek, yurtta bolsimu hem Ana Uyghurning tesiri we terbiyeside bolghan bir kishining Qizil Hitay hakimiyeti terepidin Sadaqetige itimat qilinishi tes bolsa kerek dep oylaymen, amma elbette sebebini eng yahshi bilidighan kishi yenila Ehmetjan Osman ependining ozidur.

Amma shundaqtimu Ehmetjan Osman ependining Suriyediki kunliride sadir qilghan hataliri Uyghur Diasporasida heli ghul-ghula qozghighan idi,men bir Yumurumda ,;" Kanadagha Hitay yotkeng " dep kinaye qilishimmu mana bu hatalirini tenqit yuzidin idi. Hergizmu delil-ispatsiz qilinghan haqaret emes idi.amma hazir men bu qimmetlik shehsiyetning Kanadada Uyghur millitining musteqilliq kurishide eng aktipliq bilen hizmet qiliwatqanlighigha hich shek qilmaymen,hazirqi Ehmetjan Osman ependi,heqiqetende milli musteqilliq hereketimizning Kanadadiki ihtiyaji hisaplinidighan shehsiyetlerdindur.

men Aqsham namizini oqup bolup udulla mehmanlar bar oyge kirdim,huddi oylighinimdek boldi, bu kelgen uch It we u Itlarni yeteklep kelgen Enwer hitay leqemlik konsul muawini namazgha chiqmay Bashkonsul hitaygha hoshamet qiliship oyde olturushqan iken.u Bashkonsul Hitay we bu gurup bashlighi Uyghur tordiki Kanapning ( Safa ) ikki burjigide olturuptu, otturi bosh iken. ozliriche meqsidi Mekkilik Uyghurlardin yuzlukregini otturilirigha olturghuzush bolsa kerek.

Men kirip soghuqla ehwallashqandin keyin bir chette olturdum,zaten mehmanlarmu baldur chaqirilghanlighi uchun uzaq otmeyla kiriship keldi,kirishkenler 15 che kishi idi, kirishtiyu hangu-tang qelishiti, ular meningdek birsining bu olturushta bolup qelishini hich hiyal qiliship baqmighanlar idi.arzu hem qilishmaytti,ular uchun shu tapta asman uzaq, yer qattiq bilingen idi.mening bu olturushta bolushumni bilishken bolsa idi, jiqi hergiz kelishmeytti,chunki bu Itlar qandaq Hitaygha qarshi gep-sozliride diqqet-hezer qilsa, millitge qarshi qiliwatqan milli hiyanetliridimu diqqet-hezer qilatti, bek ochuq-ashkara bilinip qelishidin eyminetti.halbuki bu yighilish hemmini otturigha tokken idi.sirlar hem ashkarilanghan idi.

Bu Qizil hitay Bashkonsuli we Yurttin kelgen Omektikiler uchun berilgen siyasi haraktirliq sirliq ziyapetke kelgenler asasen uch gurup kishiler idi. 1- gurppidikiler, Zamanida Yurtimizdin yerlik guwaname bilen chiqip, Erebistangha yerliship qalghan, amma bu 60 yildin beri bu Yurtning wetendashlighini alalmay qolida hich bir Dewletke ait Pasport yoq, yashawatqan Uyghurlar idi.
2- guruppidikiler, chet-ellerge chiqish ihtiyaji bolghanlighi uchun qistilip berip bashta Qara Hitayning ,arqisidin Qizil Hitayning wetendashlighigha otken Uyghurlar idi,
3- guruppidikiliri yeqinqi yillardin beri bu yurtta tijaret bahanesi bilen turiwatqan yengi chiqqan wetendashlirimizning ichidiki,;" Eskiler " dep bilingenliri idi.

U Bashkonsul Hitay we heliqi yurttin kelgenlerning bashlighi, kelgen mehmanlardin ozliriche hormetlik dep oylighanlirini Torge bashlighili turdi,ular bu Hitay Bashkonsuligha iltipat qiliship torni Hitay Bashkonsuligha we uning bilen bille kelgenlerge Qistidi. ahiri bir az qarap turghandin keyin men chidap turalmidim we derhal Torge chiqip ong qolumgha Hitay Bashkonsulini, Sol qolumgha yurttin kelgen Gurup Bashlighini elip ozum olturdum, we eniq qilip didim.;" Bu, Mekkide bir Uyghurning oyi, Yurttighu Hitaylar bir Uyghurning oyige besip kirip Torde oltursun, hetta Mekkidimu Oylirimizning toride olturamdu, yaq , bu Tor bizning we biz olturimiz,"

Mana bu gep bilen bu yighilish bashlanmay turupla tugidi.Oy igisi chirayi tatirip ongup nime qilarini bilmeyla qaldi, bu olturushqa Ihtiyari Muhbirni qichqirghanlighi sebebidin belki bashi balada idi, keyinche buni qandaq izahlaytti,?
;" Sen bu yighilishni qestenge bizge qarshi tertiplepsen, dimesmidi,?" bashqilarmu eger ozlirini bu Qizil Hitay Bashkonsuligha qarshi ayimisa idi, bu yerdin qechip chiqip ketetti, yaki men bilen urushatti,ish qilip shu saettin keyin bu yighilishnijng renggi ozgerdi,

Bir ozgermigen peqetla Jiddidiki Hitay Bashkonsuli idi,huddi hich kimni kozge ilmighandek Tor orunda Putini-Putigha chetip hijiyip kulup olturdi, gerche nime diyilginini bilmisimu, pemligen idi, tepsilatini erte Enwer konsuldin biletti aldirash yoq idi.chunki bu hizmet idi, Qizil hitay hakimiyetining menpe,etlirini Chet-ellerdiki milli bolgunchilerge qarshi mudapiye idi, undaq iken bu kuresh undaq asan we ongushluq bolmaytti,

Andin ikki terep arisida sun,i sohbet bashlandi, Yerlikler qilidighan gep tapalmay,;" Qizil Hitay Hokumeti bu yerdiki balilirimizni yurtta heqsiz oqutup bersun," digenge ohshash kereksiz tekliplerni qoyghan boldi,

Yurttin kelgen gurup bashlighi bundaq kereksiz ,zamansiz diyilgen gep-sozlerge qarshi biz oylishimiz dep tugetti we andin ozining siyasi propagandasini bashlidi,;" Yurttiki adaletni mahtap, bularning yurtqa berip meblegh selip tijaret qilishini qizghin kutiwalidighanlighini, wehakazalar, " andin bu bashliq yene mening bu maqaleni yezishimgha bash sebeb bolghan, Amerikidiki, " Kuresh " ependige ozini siyasidin yiraq amma bir ilmi Professor korsutup turup Qizil hitayning teshwiqatini qilghan heliqi Hitaygha ohshash joyiligili turdi,;" Hokumetimiz bek adil, bir qetimda chet-eldiki Insan heqliri teshkilatidin kelgen bir Awrupaliq, siler Zhong Guo Hokumeti Adil hokumet deysiler, yene turup hokumet Hunandiki az sanliq Uyghurlargha etibar beridu deysiler,? Bir terepke etibar bergenlik qandaq adilliq bolidu didi," dep set hijiyp kulup ketti. Halbuki bundaq geplerni bu yerdiki hayatida ismini yezishni bilip baqmighan Uyghurlarning bilip, angqirishi mumkin emes idi. Endi shu kuni u yighilishqa kelgen yurttin yengi chiqqanlardinmu bu Hunan digen yurtta Uyghurlarning barlighini bilidighini belki bar,belki yoq idi,chunki mening bilishimche bularning hemmisi qizil hitaylarning malini Mekkige elip kelip setishni bilishtin bashqini bilmeydighanlar idi.

Men peqetla bu yurttin kelgen bashliq atliq haingha soz bermidim, her sozige qarshi bir soz bilen reddiye berip gepige arilishipla turiwaldim,zaten mening kirishimdiki meqsidimmu shu idighu,? Hitay Bashkonsulining ong qolida olturghan Enwer konsul bir dem, bir dem meni tosup ,;" hay ,hay boldi,boldi " digili turdi,

Men achchighim bilen Enwerni qattiq bir silkiwettim, we didim,;" nime deysen,? bu yer sening hitiyingning qoli yetidighan yerler emes, gepingni shundaq yerlerge barghanda de." olturghanlar bashta oy igisi , alaq-salaq bolup ketti, menmu buni purset bilip gep bashlidim,;" Bu ependining digen Uyghurliri bizlerdin emes, 1300 yil ewwel bizler hazirqi Mongghulistandin Jenobi - Gheripke kochup,Hazirqi Yurtimiz sherqi Turkistangha kelgende biz bilen Gheripke kochmey, teturisige Sheriqqe kochup hazirqi Hunange yerliship Budistliship hitayliship ketken tarihtiki Uyghurlardur."

Ish qilip shundaq qilip men u kundiki yighilishni ene shundaq ayaghlashturdum we tamaq tartildi, tarqiduq,bolunghan gep-sozning yuzde toqsani men bilen heliqi bashliq otturisida otti. Qalghanlarning hemmisi kelgenliklirige ming pushman qiliship qaytishti,

Ertesi men tehi uyqumni yengi echip internetke qarisam,WWW. RFA.ORG Tor betide bu weqelik tepsilati bilen yezilip boptu, derhal bir nus,ha kochurup u oy igisige berdim, we didim, :" Bu kelgenlerning ichide ikki terepke ishleydighanlar bar,bir demde Amerika bilip boptu, silining bashlirini balagha tiqidu, diqqet qilsila, " qorqqinidin chirayi ongupla ketti, men uninggha yushurun Enwrni Konsulni korsetken idim,elbette angqirsa kerek.

Amma nime deydiki, eqli hich nimige ishlimise, heqiqitini hich angqiralmisa, ganggirapla qaldi, hetta bu adashning Urumchide 20 Yil ewwel 300,000 yuange setip alghan bir yurush oyi bar idi, her yili yurtqa berip u oyide olturup hozurlunup qaytip keletti, shu weqedin keyin bu kelgen mehmanlargha qilghanlirini ozige ziyanliq dep bilip yurtqa berishqa hem petinalmas bolup qaldi. we ikkinji yurtqa barmidi, u oyini setish uchun qizlirini oz ornigha ewetken iken, u yerdiki u oyni ismigha alghan singlisining balisi satqili bermeptu, yahshi boptu, shuning bolup ketsun, halal bolsun. Amma mana shu weqedin keyin bu adash yurttin kelgenlerdin uzaqqa qachidighan boldi, belki Enwer Konsuldinmu qachsa kerek.chunki qattiq rezil-reswa boldi, we qattiq qorqup ketti, yene shundaq bir yighilshqa men uninggha 10 ming Amerkia dolliri bersem hem meni qichqirmaydu, bu eniq.

IHTIYARI MUHBIR : MEKKE