PDA

View Full Version : Roza Heqqide Deslepki Chüshenche



Unregistered
22-08-09, 13:41
Roza heqqide deslepki chüshenche

Teyyarlighuchi: A. Qarluqiy

Barliq hemdu sana alemlerning perwerdigari heq subhanehu we ta'alagha xastur, durud we salamlar peyghember eleyhissalamgha, a'ile tawabi'atlirigha, sahabilirige we barliq toghra yolda mangghan kishilerge bolsun!

Hörmetlik oqurmen! Biz bu we bu qatardiki bashqa maqalilirimiz arqiliq ramizan éyi, roza we bu ay, bu künlerning sheri'et neziridiki hökmi, peziliti, bu ayda buyrulghan we cheklengen ishlar heqqide yéghinchaq emma mezmunluq qilip, sizlerge melumat birishni könglimizge püktüq. Janabi Allah bizlerni bu ishqa muweppeq qilghay. Elwette bu ishlar toghra bolsa, janabi Allahning merhemitidin, xataliqlar bolsa, bu maqalilerni hazirlighuchilarning sehwenlikidin bolghan bolidu. Axirida sizlerning xalis qilghan du'aliringizda bizlerni eske élip qoyishingizni ümid qilimiz!!

Rozining Islamdiki orni:

Roza islamdiki besh asasning biri. Jibri'il eleyhissalam bilen munasiwetlik bir hediste jibri'il eleyhissalam peyghember eleyhissalamgha mundaq deydu: "Manga islam toghrisida xewer bergin? Peyghember eleyhissalam jawab birip mundaq deydu: bir Allahdin bashqa ilah yoq, Muhemmed Allahning elchisi, dep shahadet éytish, namaz oqush, zakat birish, roza tutush." - Bu hedisni imam muslim riwayet qilghan.

Ibni ömer reziyellahu enhu peyghember eleyhissalamning mundaq dégenlikini riwayet qilidu: "islam besh türlük asas üstige berba qilinghan...(Buning qatarida ramizan rozisini tilgha élip ötken.)" - Bu hedsini imam buxariy we muslim riwayet qilghan.

Rozidin meqset néme?

Rozining eng aliy meqsidi, Allah ta'alaning emirini ada qilish arqiliq uning raziliqigha irishish. Uning qoshumche meqsetliri bolsa, insanning özini shehwettin yiraq tutushi, özini kontrol qilishi, adetlengen yaman ishlarni tashlishi qatarliqlar bolup, achliq we ussuzluq sewebidin insandiki shehwaniy jiddichilik pesiyidu. Insan- yene shu achliq ussuzluq sewebidin ajiz- uruq, kembeghel- yoqsullarning haligha yitidu. Yene shu achliq, ussuzluq arqiliq insan bedinidiki sheytanning heriketlinish pa'aliyiti qéyinlishidighan bolup, bu Allah bilen bendidin bashqa héchkim bilmeydighan menggülük sir. Yuqirida bayan qilghinimizdek, roza semimilik bilen Allahqa ibadet qilish. Insan allahning raziliqi üchün yémek- ichmiki we shehwetini terk qilidu. Yéghinchaqlighanda mana mushularla ruzining heqiqiti. Peyghember eleyhissalam mundaq deydu: "silerning biringlar roza tutsa hayasiz sözlerni qilmisun, warqirashmisun. Eger biri uni tillisa yaki urushmaqchi bolsa, u kishi: men rozidar, désun". [Birlikke kelgen hedis]

Yuqiriqi hedsining menisi, jidel- majira, pitne- pasat, yalghan yawidaq ishlargha yéqin kelmisun, birsi uni jidel yaki her qandaq bir yaman ish qilishqa mejbur qilsa, u men roza tuttum, yeni rozidarmen, méni yaman ishlargha shirk qilishqa zorlima déyish arqiliq, yaman ishlardin yiraq tursun, allahdin qorqsun, démekchi.

Rozining peziliti:

Peyghember eleyhissalam mundaq dégen: "Kimki ramizan éyida Allahqa xalis bolghan iman bilen roza tutidiken, uning ilgiriki gunahliri epu qilinidu". – Buxariy we muslim riwayiti.

Peyghember eleyhissalam yene mundaq dégen: "méning jénim uning qolida bolghan allah bilen qesem qilimenki, rozidarning éghizining puriqi Allahning neziride miski iparning puriqidin köp yaxshi". Bu heqte allah ta'ala mundaq deydu: "yémek, ichmikini, shehwitini men üchün terk qilidu, peqet méni depla roza tutidu, men uni özüm mukapatlaymen, bir yaxshiliqigha on hesse ejir bar." - Buxariy riwayiti.

Yene mundaq deydu: "jennette "reyyan" déyilidighan bir ishik bar bolup, uningdin qiyamet küni rozidarlar kiridu. U ishiktin rozidarlardin bashqilar kirmeydu. U chaghda mundaq déyilidu: "rozidarlar qéni? Ular orunliridin turishidu. Ular bilen bashqilar kirmeydu. Ular kirip bolghandin kéyin, u ishik taqilip qalidu. U yerdin héchkim kirmeydu." - Buxariy riwayiti.

Yuqiriqi roshen hedislerdin kéyin ramizanning peziliti heqqide artuqchesözlep olturushqa bihajetmiz.

Rozining teripi:

Rozining loghet menisi- tutush, dégen bolup, özini yuqiriqida bayan qilinghan cheklengen ishlardin özini tutuwélishni közde tutidu. Bu heqte Quran kerimde Meryem eleyhissalamning mundaq dégenliki bayan qilinidu: "men heqiqeten merhemetlik Allah gha wede berdim, bügün héch ademge söz qilmaymen, dégin". Meryem sürisi, 26- ayetning bir qisimi.

Rozining sher'iy menisi- rozini buzidighan ishlardin subhi waqtidin taki qoyash patqangha qeder cheklinish arqiliq Allah ta'alagha ibadet qilish.

Rozining hökmi:

Roza quran, sünnet we ijma lar arqiliq ispatlanghan wajibtur. Quran kerimde Allah ta'ala mundaq deydu: "Ey möminler! Silerge (ramizan rozisi) perz qilindi." - Beqere sürisi, 183- ayetning bir qisimi.

Allah ta'ala rozining perz qilinghanliqi heqqide mundaq deydu: "silerdin kimki ramizan éyida hazir bolsa ramizan rozisini tutsun" - beqere sürisi, 185- ayetning bir qisimi.

Sünnet rozining wajibliqini mundaq ispatlaydu: "Sehraliq bir Ereb peyghember eleyhissalamgha : Allah ta'alaning manga perz qilghan rozisi heqqide xewer bergin- dégen idi. Peyghember eleyhissalam mundaq jawab berdi: ramizan éyi (yeni ramizan éyida roza tutisen). Uningdin bashqa manga perz qilinghan roza barmu? Dep soridi, sehraliq ereb. Yaq, peqet, özüng xalap tutqan rozangni hésabqa almighanda" - buxariy we muslim riwayiti.

Ijma, yeni barliq ehli sünnet weljama'e alimliri, ramizan rozisining perz ikenlikige birlikke kelgen. Ramizan rozisining perzliki töwendiki ikki ish arqiliq mu'eyyenlishidu:

Birinchi: ay körüsh. Bu heqte peyghember eleyhissalam mundaq dégen: "hilal ayni körüp roza tutunglar, yene hilalni körüp iptar qilinglar" -buxariy we muslim riwayiti.

Ikkinchisi, sheban éyini ottuz kün toluq toshquzush. Chünki, ereb ayliri ottuz kündin artuq bolmaydu. Peyghember eleyhissalam mundaq dégen: "eger ikkilinip qalsanglar, shebanni toluqlanglar" - buxariy we muslim riwayiti.

Ramizanni hazir mewjud boliwatqan kalindar- teqwimler arqiliq bikitish toghra emes. Chünki, uningda xataliqning yüz birishi emiliyetke tolimu yéqin. Yene kilip, sheri'et roza tutushni ay körgendin kéyin bashlash toghriliq telimat bergen. Yene roza héyit namizinimu ayni körgendin kéyin oqushqa boyrighan. Peyghember eleyhissalam nurghun hedsilerde ay körüp yaki bashqilarning ay körgenlikige qesem qilghinidin kéyin roza tutushni bashlashqa bolidighanliqi toghrisida telimat bergen.

Menbe: www.munber.org