PDA

View Full Version : Ruylida kengiyiwatqan Uyghur mazarlighi



M.Azat
22-08-09, 09:14
Ruylida kengiyiwatqan Uyghur mazarlighi

M.Azat

Ruyli Zhunggo-Birma chigrisidiki bir nahiye baziri. 3000 din artuq Uyghur ahalisi yashaydu. ichkiri ölkilerde Uyghurlar eng köp toplushup olturaqlashqan sheher. Yünnen ölkisige tewe. Yünnen ölkisining bashq sherlirige tarqalghan 2000-2500 etirapida Uyghur bar. Yünnen ölkiside jem'i 5-6ming Uyghur bar. bu uyghurlarning hemmsi tijaret bilen shughullinidu. tijaretning merkizide birla nerse bar-xeroin. Ruyli shehrining kochilirida Uyghurlar köp, bu kichik Uyghur shehride Qeshqer, Hoten, Kuchar, Ghulja, Ürümchi, Turpan... shiwiliride sözlishidighan top-top Uyghurlarni Uchiritish mumkin. ashxana, dukanlardin Uyghurche muzika yangrap turidu. kochilarda, mihmanxanilarda, ashxanialarda... eng köp hamildar yaki buwaq bala kötürüwalghan Uyghur ayallirini uchuritish mumkin. ular Ruylidiki tijaretning rawanlighigha kapaletlik qilghuchi asasliq motor kuchi. jüme künliri ezan awazi yangrishi bilen meschitke jamaet sighmaydu. eng muhimi Ruylidiki Uyghur musulman mazarlighining kündin-künge kengiyiwatqanlighi.

Xeroin tijaritibilen shughulliniwatqanlar Ruylini merkez qilghan Yünnendiki 5-6 ming neper Uyghur bilen cheklenmeydu. Guangzhu, Shanghay, Beyjing we bashqa Zhunggo sheherliride, yurtimizda Ürümchini merkez qilghan hemme sheherlerde xeroin tijariti we bu tijaretning arqa sep xizmetliri bilen Shughulliniwatqan Uyghurning umumi sani 20 ming bilen 25 ming etirapida. kichik Uyghur balilirini we ularning ichki orghanlirini elip-setish tijaritimu xeroin tijaritining bir qismigha aylinip ketken weziyette. bu tijaretning kirimidin jenini beqiwatqan Uyghurning sani 100 ming etirapida. bu tijaretning biwaste we wastiliq ziyankeshligige uchirap eydiz kesilige giriptar bolghan Uyghurlarning sani 200mingdin artuq (resmi tizimlikke elinghan eydiz Uyghur sani 25000 bolup, yushurun halettiki eydiz Uyghurning sani 180 ming bilen 225 ming etirapida. 5-6 yildin keyin Uyghur millitining qanchilik eghir ijtimai kirizis ichide ikenligini dunya jamaetchiligi iniq tonup yetidu. hökümet mehelle-mehellide mexsus gor kolash etiridi qurushqa mejbur qalidu).

yeqinqi 10 yil ichide xeroin tijaritige chetilip Zhunggoning her qaysi turmilirida yetiwatqan Uyghur sani 7000 bilen 10.000 etirapida.

Bu menziriler okyandiki muz taghning körüngen qismi. xeroyin tijaritidin ibaret bu jengning aldinqi septe turuwatqanlar, halaketke uchurawatqan esker, qomandirliri Uyghurlar bolup, arqida turup qomandanliq qiliwatqanlar, az pulgha aldanghan Uyghurlarning xani-weyran bolushi bedilige ghayet zor miqtardiki bayliqlargha erishkenler we erishiwatqanlar xenzulardur. ularning teshkilatchiliri hich qachan tutulalmaydighan, tutulmaydighan qara küchlerdur. insanni chöchitidighan noqta shuki, Uyghur nupusini jiddi azaytish programmisining köp linyelik, mikroskop bilen qarimisa körgili bolmaydighan, közge körünmeydighan usul we wastilarning ishlitilishidur.

Ruyli da 6 ay saqchiliq wezipisi bilen turghan bir Uyghur yash yigit "chelishchi" texellusi bilen"xantengri"tor betide shundaq yazidu; "Ruylida bir giram xeroin 60 yuan, Kunmingda 200 yuan, Guangzhuda 400 yuan...5000 Uyghurimiz jenini alqinigha elip, tagh-dawanlardin halqip xeroin etkeschiligi bilen shughullanmaqta. hetta özi qilish bilen toxtap qalmay aka-uka, acha-singillirini, hetta, ata-ana, perzent, xotunlirini tartip kirmekte.. Ruylida qimarni, pahishewazliqni, zeher chikishni cheklimeydu. chong quruqluqning eng chong qimarxanisi mushu sheherde. memliketning her qaysi yerliridin kelgen setengler we Birmaliq bala pahisheler hemme yerde bar. mana mushu sheherde hazir 3000 etirapida Uyghur bar. xuddi Ürümchi kochilirida ketiwatqandek etirapingizdin Uyghurlar ötüp turidu. doqmush-doqmushtiki Uyghur ashxaniliridin tarqiliwatqan mizilik tamaq hidi, heshemetlik resturanlardiki olturush-toylar özingizni shinjiangda turuwatqandek hés qilduridu...."

İchki Ölkilerning her qandaq bir shehride öy kiraliyalmighan, mihmanxanilarda yataq berilmigen Uyghurlar nime üchün Ruylida erkin qoyuwetilidu? Ruyli nimishke Uyghur shehirige aylandi? Ruylida xeroinchigha shiblit tikken Uyghur muzdozgha 10.000 yuan, xeroyinchigha shim-kastiyom tikken Uyghur seypunggha 10-15 ming yuan ish heqqi berilidu, chamidanchi qol hünerwanlirimu bar.(ayaq we kiyim, chamidan ichige xeroin yushurudu). hamildar we quchighida bowaq bolghan ayallar " mal yötkesh" üchün bir künlük, bir qanche künlük kiralanmaqata. ulargha wede qilinghan bir künlük pul , u, ayallar yurtimizda bir yil hetta ikki yilda ishlep tepalmaydighan derijide köp miqtarda. Meschit, ashxana, mihmanxana, mazar…her yer xeroin sodisi qilinidighan bazargha aylanghan. Uyghurlarninmg xeroin sodisi qilidighan eng bixeter baziri meschittur. Chonglighi chilandek ichige zeher qachilanghan suliyaw qapchuqlar, hamildar yaki buwaq imitiwatqan ayallargha 100 taldin köp yutturulghandin keyin, imam yaki qari-quranlar, ularning yolda tutulup qalmaslighi üchün quran oquydu, dua qilidu we yolda tutulup qalmasliq üchün oquydighan ayetlerni qoligha tutquzidu. ish heqqini alidu. 14 yashtin kichik balilarghimu 50 taldin az bolmasliq sherti bilen yutturilidu. Ruylidiki barliq kesipler xeroin tijariti üchün xizmet qilidu. Ruyligha yengi barghanlar deslepte pul tapidu, hetta yurtta qalghan ailisige xeli köp miqtarda pul ewetidu. hetta özliri kelip birdin bay bolushning seltenitini yurt-mehellide namayen qilip, katta nezirilerni qilip, mehelle meschitige we yoqsul aililerge öshre-zakat tarqitip berip, jamaetning duasini elip qaytip ketip, ölügi Ruyli Uyghur mazarlighida qalghanlarmu bar.

Ruyli Uyghur mazarlighigha her hepte digüdek bir-ikki Uyghur depne qilinidu. teqdiri bir-biridin periqsiz Ruyli Uyghurliri, pul mesiliside bir-birige shepqetsiz muamile qilsimu, ölgenlerning namizini chüshürüshte mulayim, köngli yumshaq, küyümchan bolup qalidu. jinazini mehellidin elip mangghanda aq yaghliqliq ayalar hönggirep yighlap qelishsa, belige (beziliri beshigha)aq baghliwalghan erler jinazini kötürüp, ün-tiwishsiz mazalriqqa kelidu. miyit kömülüwatqanda bolsa köz yeshi tökmigen kishi qalmaydu. ular belkim, ölghüchige yighlawatidighandu, beklim öz teqdirige echinip yighlawatidighandu. lekin ular, shepqetsizlik ichide sheptet, shepqet ichide shepqetsizlik yoshurunghan köngül tuyghulirini neziriyewi sewiyige kötürüp tehlil qilalalighuchilik kishiler emes.

Ölgüchiler bolsa, mal yötkesh jeryanida yutuwalghan suliyaw yerilip ketip zeherlinip ölgenler yaki turmida ölüp qelip jesidi berilgenler yaki ölüm jazasi berilip etip öltürülgenler.

Ölgenlerning ornigha wetendin yengi-yengi Uyghur kelip turghachqa Ruylida Uyghur nupusi köpüyip barmaqta.

Ruylida tutuluwatqan, etiliwatqan, mal-mülükliri musadire qiliniwatqan Uyghurlar bek köp. amma, oxshash tijaretni qilip hech tutulmaydighan, ölmeydighan, mal-mülki musadire qilinmaydighan “bexitlik”Uyghurlarmu bar. bu yer beziler zeher ichidighan, beziler zeher ichkenlerning qenini ichidighan sirliq bir sheherchaq.

Ruylida hamildar, bowaq emitidighan ayallar , qizlar , balilar, erler arisida eydiz kelsige giriptar bolghan, ölüdighan künliri yeqinlishiwatqan kishilermu bar. ular biraz bolsimu yashash üchün xeroingha muhtaj. bu yerde xeroin icheleydu. ölüwatqan bu insanlar ölümni közge elip "mal yötkesh" ishlirida yaxshi pul tepip qalghanliri ailisige pul ewetidu. tutulup qalghanliri etilidu yaki sesiq kamirlarda ölümni kütüp yetishqa mejbur bolidu. bu yerdiki Uyghurlar, pul mesiliside bir-birige shepqetsiz bolsimu eydizlerni yeklimeydu, xarlimaydu. ular bu meqset bilen bu yerge kelip, Ruyli Uyghur mazarlighigha ketidighan künlirini kütüwatqan Uyghurlar.

Nime üchün hamildar, bowaq imitiwatqan ayalar bu yerde alahide qimmetke ige? Zhunggoning qanunida 50 giramdin artuq xeroyin bilen tutulup qalghanlargha ölüm jazasi berilidu. bu jinayet bilen tutulghan hamildar we 6 ayliqtin kichik bowaq emitiwatqan anilar, 14 yashtin kichik balilar ölümdin kechürüm qilinidu. jirmane elip kepillikkimu birilidu. kipillik qilghuchisi bolmisa chochqa eghilidinmu meynet kamirlarda yatidu. shuı yerde tughidu yaki tughutta ölidu. Ruyli shehride hamildar we quchighida balisi bolghan Uyghur ayallirining köpligining sewibi bu. anilar tutulsun- tutulmisun, zeher ashqazinigha kirgen iken, zeherning temi qangha tarqaydu. tugulghusi yaki imiwatqan bowaq zeherlinidu. anilar bilmestin ewladining qatiligha aylanmaqta. Ruylida 60-70 yashliq buway-mumaylarmu bar. ular besh waxit manza qilidu. ötük-mesilirining chemliri arisida, kiyimlirining esterliride zeher saqlanghanlighidin bezilirining xewiri yoq.

Bu zeher tijariti kimge ait? bu tijaret bilen shughullanghuchilar eng chongliri Shiang gang, Awminlarda olturudu. chong quruqluq ichide shekillengen, teshkillik, yürüshleshken, tor shekilde organik ishlewatqan bir mixaynizimi bar. ular tutulmaydu, tutulalmaydu. eslide bunchiwala Uyghurgha hech ihtiyaji yoq. undaqta bu Uyghurlarni nime üchün Ruyligha yeghiwaldi? urushta nishan eziqturush deydighan bir taktika bar. tamojna, etkeschilik bilen küresh qilghuchi saqchilarning diqqitini dawamliq Uyghurlarning üstige merkezleshturup turush üchün. Birma bilen Zhunggo otturisidiki yilliq zeher tijaritining hejimi, Uyghur aptonom rayonning yilliq kirimidin qanche hesse köp. zeher tijariti bilen shughullanghuchi qara guruh her qetim zor hejimdiki malni yötkeydighan peyitte, Uyghurlardin 4-5 neperni, hetta 10 neperni oxshash bolmighan noqtilarda, amma birla qetimda tamojnichilar yaki saqchilargha yem qilip tashlaydu. Ruylidiki Uyghurlarning köp qismi Birmaliq yol bashlighuchilarning yardimida her küni Birmagha berip-kilip turuwatidu. Zhunggo saqchiliri Uyghurlar bilen meshxul boliwatqan waqitta milyart dolar qimmitidiki zeher bir sheherdin bashqa bir sheherge saq-salamet yötkep ketilgen bolidu. Uyghurlarning bezide tutulup qalmay pul tepishi oqughan “ayet”ning küchi emes. Lawbenlerning Uyghurlarni Ruyli shehride dawamliq yashishi üchün yaratqan “sharait”i.

Ruyli Uyghur mazarlighi tiz süret bilen kengeymekte. öliwatqanlarning arisida qorsaqtiki bowaqtin 25 yashqiche bolghan bala we yashlar mutlaq köp sanni igelleydu. Ruylidiki 3000 din artuq Uyghurning hemmisi ölüm tizimligige elinghan insanlar.

İchki ölkilerde xeroindin bashqa jinayet bilen shughullanduruliwatqan nariside Uyghur balilarning sani 35-40 ming etirapida. Zhunggoning her qaysi yerliride xeroin tijariti we bashqa ijtimai jinayetni özlirige kesip qilghan hayati xewip astidiki Uyghurning sani 60mingdin artuq.

Bu Uyghurlar qandaq jinayetchige aylinip qaldi? nime üchün?

Dunyadiki mutlaq köp jinayetning mebesi __ ishsizliq, yoqsulluqtur. Uyghurlarni yurtidin ayrilip, xeterlik, qanunsiz tijaretlerge, jinayetlerge mejburlighan amilmu ishsizliq, yoqsulluq.

Uyghur aptonom rayonigha her yili bir milyondin artuq ish küchi ichkiri ölkilerden kelip ishqa urunlashmaqta. 2008.yili kelgen seyyare ishchining sani 1 milyon 200 ming bolghanlighini hökümet metbuatliri ashkarilidi. 3-ayning beshida Ürümchi sheherning partikom sekirtari ichi ölkilerdin ish izdep kelgen ishsizlarni 24 saet ichide ishqa orunlashturidighanlighini jakalidi. Emma, Uyghurlargha 24 ay, 24 yil ish kütsimu öz wetinide ish yoq. zawot-pafirikilarning derwaziliri Uyghurlargha taqaq, biraq turminimg derwaziliri ochuq. ickiri ölkilerde tirik Uyghurgha öy yok, ölgen Uyghurgha gor bar. toghra ishqa yol yoq. jinayetke yol bar. bu ishlarni teshkillik, pilanliq orunlashturuwatqanlar kim? eger ixtiyar aptonom rayonluq partikom we Bingtuan qumandanliq shitabigha qalsa Uyghurlarning neslining tamamen tügitiwetilish pilani 21-esir ichide tamamlinishi mumkin. biz Uyghurlar mewjut mesilini teximu yuqiri awaz bilen keng xenzu xelqi we dunya milletlirige yuqiri awaz bilen xitap qilishimiz lazim. eger Beyjing mesililerni jiddi halda öz kontiroligha almaydighan bolsa, Uyghurlargha jehennem boliwatqan bu yurt, xenzulargha jennet bolishi natayin.

Onlighan Uyghurche tor betliride, Uyghur shair-yazghuchilar, tarixchilar, obzorchilar millitimiz ichidiki mewjut mesililerni, xataliqlarni, jinayetlerni yezip, hetta chawisini chitqa yeyip wayigha yetmekte, milletke nesihet qilip charchimaqta. amma téma Uyghurlar bu ehwalgha qandaq chüshüp qaldi? Uyghurlarni padidek heydep ölüm gharigha sürüp ketiwatqanlar kim? digen siziqqa kelgende, barliq bulbullar sayrashtin, barliq qelemler yezishtin totaydu. wijdan bumu? milletning aldidiki mesuliyet bumu? Millitimiz tarixidiki eng éghir, eng pajiyelik künlerni yashawatqan bügünki künde, Uyghur ziyaliliri öz millitini qoghdaydighan qalqan bolushqa tegishlik iken, Uyghur xelqini qoghdunush qalqani qilmaqta.

Ey, Uyghur millitining hörmitige sazawer, Uyghur millitining ümidi bolghan ziyalilar! sizning nariside balingiz köz aldingizda, amma sizning qerindishingizning nariside balisi ichki ölkilerde jinayetchi yaki jinayetchining qurbani, sizning qizingiz yaki singlingiz köz aldingizda, amma sizning qerindishingizning qizi yaki singlisi Ruylida, Birmada, Kunmingda yashash üchün küreshte ya zeher yutup pul tapmaqta yaki qorsighidiki bowaq bilen bille ölmeket. bu millet ezalirining köp sanlighi xilmu-xil yollarda qirilip tügigende, sizning qimmetlik “milletni oyghitidighan”eserliriningizni kim oquydu? sizning baliliringiz yaki newriliringiz sizning namingizni kimler bilen yashnitalaydu?

Men Uyghur Ziyalilirigha tekrar-tekrar deymenki, Qorqup yashashning azawi ölümdin yaman.


2009.03.30

http://www.wetinim.org/forum/viewthread.php?tid=206&extra=page%3D1

Unregistered
23-08-09, 02:06
Men Uyghur Ziyalilirigha tekrar-tekrar deymenki, Qorqup yashashning azawi ölümdin yaman.

Unregistered
23-08-09, 12:18
Bu heqiqet