PDA

View Full Version : Merhum uch ependiler we merhum ehmetjan qasimi



IHTIYARI MUHBIR
21-08-09, 00:51
MERHUM UCH EPENDILER WE MERHUM EHMETJAN QASIMI


Wetenim.org diki Erkin Alptekin ependi bilen sohbet digen maqale tiziqi heqiqetende kop qimmetlik oqushqa erziydighan maqale,men shehsen Merhum liderimiz Eysa Alptekin ependini nechche ret korgen we sohbetide bolghan we kop hormet we eqide qilimen,Allah yatqan yerini jennet qilsun, 1995- yili 12-ayda merhumning janaze namizini Istanbulda chushurgende men TVdin video kasetke tartiwelip Mekkidiki Qurban Abdullah Hajining oyide otkuzulgen merhumning janaze namazida jamaetke qoyup bergen idim.

Amma men shuni dep qoyay, yahshi niyet her zaman yahshi netije bermeydiken, bir Turkche TV de Turkiyediki Pr.Nadir Dewlet digen kishi mundaq didi.:" Men Uyghurlarning zamanida Rus Kommunizimining asareti astida qelishini arzu qilattim,"

Bu qimmetlik Uch ependiler del bu oy-pikirge qarshi idi, gerche niyetliri millitimizni Kommunizim digen bu balayi-qazadin yiraq tutush idi ,amma kashki Ehmet jan Qasimi ependilerge ohshash Kommunizimge yeqin tutqan bolsa bugun teghdirimiz bashqiche bolur iken, Ularning bu hata yahshi niyetliri bugun bizni apirip Kommunizimning otida koyduriwetti.

Erkin Alptekin ependining elbette oz dadisini himaye qilip yezishi turghanla gep,biraq bu heqiqetlergimu koz yummighan asasta bolghini yahshi,

Merhum liderimiz Eysa ependige bir nerse diyelmeymen amma Merhum reisi Jumhurimiz Ehmetjan Qasimi ependi hayatida Uyghur millitining ziyinigha hich hata qilmighan insan, mutleq insandur,hich bolmisa men shundaq eqide qilimen.

Merhum liderimiz Eysa yusup Alptekin bilen bir nechche ret bille bolghan waqitlirimdiki sohbetliridin men bu zatning 1945 din 1949 ghichilik bolghan ariliqtiki hayatining milletning bilginidek emes, ozining arzu qilghinidek bilinishi uchun herekette ikenligini bayqighan idim.

Erkin Alptekin ependimu hayatida milletke jiq hizmet qildi, Allah bu zattinmu razi bolsun, amma bu zatning qimmeti we qilghan hizmetliri 1945-yili qurulghan Sherqi Turkistan Jumhuriyeti we uning reisi Ehmetjan Qasimi ependiler bilen olchelmisun,

Biz Uyghurlarning ozimizni ," Uyghur Turkliri " diyishimiz, hazirqi siyasi ihtiyajimiz ijabidur. Biz Uyghur , Turk emes we Turkler bile yeqin qan baghimiz bar ,buni putun dunya bilidu, bizning Qizil hitaylardin qutulup musteqil bolush arzuyimiz bolghinidek, tamamen Uyghurlighimizni yoqitip Turkliship ketish arzuyimiz hem yoq,

Bugun bu maqaledin ikki -uch bolum oqughandin keyin bu oylighanlirimni yezip qoyghim keldi.

IHTIYARI MUHBIR : MEKKE


Erkin Aliptékin (16)

16 – Soal:



Sherqiy Türkistandiki bu milletchilik heriketlirige Sowét Ittipaqi we Xitayning inkasi qandaq bolghan idi?




Erkin Aliptékin _ Jawap:




__ Sherqiy Türkistanda Üch ependiler teripidin qozghalghan bu milletchilik herikiti hem Sowét Ittipaqini hem Xitay hökümétini intayin biaram qildi.


Mesilen, Muhemmed Ruhi Uyghur 1953 – yili Pakistanda neshir qildurghan “Türkistan” namliq esiride, Sherqiy Türkistandiki Gomindang eskerlirining bash qomandani bolghan Sung Shilienning 1947 – yili Ürümchide “Shinjiangni yéngidin berpa qilish teshkilati” uyushturghan bir yighinda nutuq sözlep, mundaq dégenlikini eskertidu:


“… Sézelmey qaptimiz. Biz hazirghiche kommunizimni Shinjiang üchün eng chong tehlike, dep yürüptimiz. Emdi qarisaq, milletchilik idiologiyisi uningdinmu xeterlik iken. Kommunizim idiologiyisining ghayisi hakimiyetni qolgha keltürüsh bolsa, milletchilik idiologiyisining meqsidi bir milletni pütünley zeherlesh iken…”.


__ Sowét Ittipaqi bolsa, üch ependilerning Sherqiy Türkistanda élip barghan milletchilik herikitini “Pantürkistchilik” dégen namda otturigha achiqip, qattiq eyipleshke bashlaydu. Shu chaghlarda Tashkentte neshir qiliniwatqan “Sherq Heqiqiti” gézitining her sanida, üch ependilerge qarshi dawamliq rewishte hujum qilip turdi. Mesilen; 1948 – yili 4 – ayda neshir qilinghan bir sanida mundaq yézilidu:


“…Sherqiy Türkistanda yene Qazaq, Qirghiz, Özbék we Tatar milletliri yashaydu. Bu milletler Sowét Ittipaqida özlirining jumhuriyetlirini qurup, özlirining siyasiy hoquqlirini allaqachan qolgha keltürüp boldi. Emdi ularni <Türki> dep atighili bolamdu? Hazir Muhemmed Imin Hezret, Eysa Yüsüp, Mes`ud Sabri, Polat Qadiri, Qurban Qodaylarning yuqirida ismi sanap ötülgen Uyghur, Qazaq, Qirghiz, Özbék we Tatar milletlirini <Türki> dep atashliri, ularning Pantürkist piker éqimini ashkare terghip qiliwatqanliqidin dérek bermemdu? Bu Pantürkistler <Uyghur> ismini ishlitishni xalimaydu. Ularning pikriche, Uyghurlar bir <Türkiy> millettur…”


Seypidin Ezizi 1997 – yili Béijingda neshir qilinghan “Ömür Dastani” namliq esiride, bu xususta mundaq yazidu:


“... Amérika Impiriyalizimi yéngi bir süyqest pilanlap Mes`ud, Muhemmed Imin we Eysagha oxshash sadiq xizmetkar, Pantürkist we burzhua milletchilirini Sherqiy Türkistangha chiqardi. Bu üch kishining ortaq teripi: Milletchiliktur. Bularning tutqan yoli Sowét Ittipaqi we kommunizimge qarshi turushtur. Asasi meqsedliri bolsa, Sherqiy Türkistandiki türkiy tilliq milletlerdin bir <Türk milliti> peyda qilip, <Ulugh Türkistan> qurushtur…”


Sowét ittipaqi Üch ependilerge qarshi élip barghan hujumlirini, ular Türkiyige kélip yerleshkendin kéyinmu izchil dawamlashturdi. Türkmenistanliq yazghuchi Qarabayew, Türkmenistan kompartiyisining neshir efkari bolghan “Türkmenistan Kommunisti” mejmuesining 1973 – yili 10 – ayda neshir qilinghan sanida mundaq dep yazidu:


“... Hazir Türkiyide yashawatqan Eysa Yüsüp Aliptékin we Muhemmed Imin Bughragha oxhshash Pantürkistler Türkiy tillarda sözlishidighan pütün milletlerni <Türk> dep atimaqta we Türk milletlirining tarixi hem tilini birleshtürüshke térishmaqta. Bularning meqsidi; Uyghur, Qazaq, Qirghiz, Özbék, Türkmen, Azerbeyjan, Bashqirt we Tatargha oxshash milletlerni birleshtürüp, ötmüsh tarixta bolghandek bir Türk impiriyisi qurush…”.

Bashqurghuchi Tarim Bu témini Nadirlighan Waqti 3 Sa'et Ilgiri

Unregistered
21-08-09, 01:03
“... Hazir Türkiyide yashawatqan Eysa Yüsüp Aliptékin we Muhemmed Imin Bughragha oxhshash Pantürkistler Türkiy tillarda sözlishidighan pütün milletlerni <Türk> dep atimaqta we Türk milletlirining tarixi hem tilini birleshtürüshke térishmaqta. Bularning meqsidi; Uyghur, Qazaq, Qirghiz, Özbék, Türkmen, Azerbeyjan, Bashqirt we Tatargha oxshash milletlerni birleshtürüp, ötmüsh tarixta bolghandek bir Türk impiriyisi qurush…”.

Unregistered
21-08-09, 01:12
“... Hazir Türkiyide yashawatqan Eysa Yüsüp Aliptékin we Muhemmed Imin Bughragha oxhshash Pantürkistler Türkiy tillarda sözlishidighan pütün milletlerni <Türk> dep atimaqta we Türk milletlirining tarixi hem tilini birleshtürüshke térishmaqta. Bularning meqsidi; Uyghur, Qazaq, Qirghiz, Özbék, Türkmen, Azerbeyjan, Bashqirt we Tatargha oxshash milletlerni birleshtürüp, ötmüsh tarixta bolghandek bir Türk impiriyisi qurush…”.

Bu biz Turk tilida sozlishidighan putun milletlerning eng ahirqi ortaq ghayemiz, amma bu ghaye, emelge eshishi shert emes , Mumkin bolsa bizmu musteqil bolsaq ,andin huddi Ereplerdek, Awrupaliqlardek Tilda birlik, Yeziqta birlik,Siyasette birlik, Tijarette birlik,Medeniyette birlik,bir tuzum qursaq, bir dewlet ,bir Bayraq bolush shert emeski.

Biz uchun Uyghurluq Muqeddes, Turkluk emes.bashqilarghimu shundaq.buni bilish kerek.

IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

Unregistered
21-08-09, 01:56
Bu biz Turk tilida sozlishidighan putun milletlerning eng ahirqi ortaq ghayemiz, amma bu ghaye, emelge eshishi shert emes , Mumkin bolsa bizmu musteqil bolsaq ,andin huddi Ereplerdek, Awrupaliqlardek Tilda birlik, Yeziqta birlik,Siyasette birlik, Tijarette birlik,Medeniyette birlik,bir tuzum qursaq, bir dewlet ,bir Bayraq bolush shert emeski.

Biz uchun Uyghurluq Muqeddes, Turkluk emes.bashqilarghimu shundaq.buni bilish kerek.

IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

hey ughlaydighan mekke amdi maqallarni oylimayla yezipsenda,sen TAWHID ka qayt bolmisa ishing chataq.................

Unregistered
21-08-09, 02:00
Bu biz Turk tilida sozlishidighan putun milletlerning eng ahirqi ortaq ghayemiz, amma bu ghaye, emelge eshishi shert emes , Mumkin bolsa bizmu musteqil bolsaq ,andin huddi Ereplerdek, Awrupaliqlardek Tilda birlik, Yeziqta birlik,Siyasette birlik, Tijarette birlik,Medeniyette birlik,bir tuzum qursaq, bir dewlet ,bir Bayraq bolush shert emeski.

Biz uchun Uyghurluq Muqeddes, Turkluk emes.bashqilarghimu shundaq.buni bilish kerek.

IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

Burun boghan , tarihlirimizdimu bar . Emma jahan hazirgha kelgende ozgirip ketti , bumu allaning teghdiri tirixsak bolup kalar , hudayim buyrisa . Hekiketke kelsek jahan sanga bakmisa sen jahangha bak , dimekqimenki Turki kerindaxlirimiz doletlirini sak salamet kuriwaldi , sewebi imanlik milletning arsida bolghaqka . Bizqu imansiz , aqkoz , nimini korse mening deydighan , nimini anglisa yiyixni oylaydighan kapirning kolida . Bu halda kandak kilix kerek ? Meningqe hittay yawuzlirining epti bexirisini axu wetinimizge yekinrak bolghan Turki heliklirimizge derhal quxendurup , ularning bizning halimizgha kelixining aldini elixini bildurux arkilik hittayning kengeymiqilikini tosux arkilik meksidimizge yetixni kolgha kelturiximiz uqun tirixayli . Nime uqun hittayning esli makani bolghan vetnam , lawos , kamboznalargha hittay kozini tikmeydu ? Qunki ular hittay , beribir hittay kuqeyse ozlikidin boysinidu . Nime uqun hittay xerki jenuptiki dengiz yuzidiki doletlerge kozini tikmeydu ? U yerlerning 50% hittaylixip boldi , baxka doletlerning konturulghida bolsimu , ular haman hittaylixixka baxlidi , ular bilen uruxup yuruxning hajiti yok , hile-mikir ixlitixningmu hajiti yok bir-birini obdan bilixidu . Undakta ?????????????????????????????????????????????????? ?????????????????????????????.

Unregistered
21-08-09, 03:03
Ependim milli mesililerge bolghan kozkarshngiz komunizim teshvikatidin hilila zeherlengen iken.
Uch ependi hittayda kolidin kilishiche Sherki turkistan helkighe muhtariyet telep kilghan. Ularning hittaydiki ehvali hazirki Ilham Tohtidin perklik emes. Ularning yanchughuda kelemdin bashka koral yok. Idlologiye jehettin komunizimgha karshi. Amma 1944-yil Sherki Turkistan helkining korallik kureshliri netijiside ghuljida Sherki Turkistan Jumhuriyiti Elihan Tore teripidin ilan kilinidu. Ehmetjan Kasimi hich bir zaman reisi jumhur bolghan emes. 1945-yilning ahirda inkilap sovit itipakining yuzorushi bilen milli inkilap jenupta aksuda shimalda bolosa manas deryasi boyida tohtitilidu. Mustekkillik urushining totishida uch ependining hichkandak selbi roli bolghan emes. Rehimjan Sabirhaji bashchilikidiki vekiller omikini Urumchige birip gomindang bilen tinichlik sohbtige oltur dep zorlighanmu 3 ependiler emes. Emdi bitim jeryanida helikke oz kabilyiti bilen tonulghan Ehmet Ependi Sherki Turkistan Vakitlik hukumitining bikar kilinghanlighini ilan kilishidimu uc ependining roli bolmighan. Ehmet Ependining tarihidiki eng chong hokuki "Xinjiang birleshme hukumutuning muavin reisi" bolghan.1946-yildiki bitimdin kiyin resmi shekilde Serki Turkistan Jumhuryiti Hukumiti yashighan emes. Amma helk ay yultuzluk bayrakni ve birliri ak ve yeshil bayraklarni ta 1949 ghiche koldin chushermigen. Haji yakup Anatning bu hekta manga digenliri mundak: 1945 te yalta kilishimidin kiyin Sherki turkistanning hittaygha birilgenligidin ghulja terepningmu ve bizningmu hevirimiz bar. U chaghdiki asasi ziddiyette biz deyttuk "gomindang pirkisining kolida kalsak helkimiz meschitidin ve yermulkidin ayilmaydu. sosyalizimda her ikisidin ayrilidu.
Ehmet Ependi guruhining pikri hittay komunistliri bilen sosiyalizim kursak markisizimlik millet neziryisi boyiche Uyghuristan Aptonum Rispoblikisi kurulidu. huddi kazakistan ve Ozbekistanlardek deytti. Shuning bilen birleshme hukumetni buzup ghuljigha kaytti"

Ahirida ehmetjan kasimi ghelbe kildi.ghuljigha kaytip kilip ta 1949yilghiche panturkisizimgha karshi namayish kildi. Milli armiyeni manas boyida hittay azatlik armiyisi bilen kuchaklashturdi. Hittaylar bilen sosyalizim kurushning daghdam yoli ichilghan boldi. Kolida hich herbi kuchi bolmighan panturkistle tausio bilen teslim bolushka kongli koturmey chetke kichishka mejbur boldi. Yeni uch Ependiler meghlubiyetke uchurdi. KOmunizim ghalip chikti.
Hittay kumunistliri bilen Uyghur komunistliri ottursidiki ziddiyet Aptonomiye mesilidde kilip chikti. Bizning op yuplar kutken hittay fidratsiyesi terkividiki Uyghuristan Rispoblikasi hokki birilmey Aptonom rayon hokuki birilgenligi uchun milli armiyini hittay azatlik armiyisige otkuzup bergenlerning hiyali kojpukke aylandi. Hittay komunistlirigha ishinip hata kilghanlighini tolimu kech cushendi. Bir kismi hittay komunistliri teripidin olturuldi, yene birkismi sovit ittipakigha kichishka mejbur boldi. Uyghur komunistliri hittay komunistlirini kutuvlaghanda Yakup Rahmanup bashchilikidiki mustekkilchilirimiz bulargha karshi chikkanda,
Yakup Rahmanup, Ildirim Baykuzi ve Abdughopur Haji polkavniklar 1952-yili itip tashlinidu. Egeshkuchiler bolsa panturkust kalpighi bien turmige itilidul. Milli armiyining komunist komandanliri panturkistlerning kattik jazalanghanlighing keypini suridu. Urumchide yukri derjilik
emellerge irishidu. Amma ularmu hittayning asta asta jondesh tertipige asasen 1965 kiche ujukturuldi. "Uyghuristan Respoblikilik hokukini ozeng birimen dep vede kilip bermidingghu?" digenlerni tugetken boldi. Helkimizning hayat mamatlik jengler bilen kolgha kelturgen tuprikimizni tinich yol bilen hittaygha otkuzup bergenler bu jinayitini imkan bar uc ependige donggigisi keldi ve yalghan rastin tohmetlerni chaplimakta. Sozumning ahirini ghulja wang kadir bighidiki kebreistanlikta katurulghan hatire munnargha yizilghan Mao Zedongning sozliri bilen putturey didim:"Uch vilayet Inkilabi junggo inkilavining bir kismi, yoldash Ehmet jan Kasimi katarlik inkilabi kurbanlar menggu hayat"













MERHUM UCH EPENDILER WE MERHUM EHMETJAN QASIMI


Wetenim.org diki Erkin Alptekin ependi bilen sohbet digen maqale tiziqi heqiqetende kop qimmetlik oqushqa erziydighan maqale,men shehsen Merhum liderimiz Eysa Alptekin ependini nechche ret korgen we sohbetide bolghan we kop hormet we eqide qilimen,Allah yatqan yerini jennet qilsun, 1995- yili 12-ayda merhumning janaze namizini Istanbulda chushurgende men TVdin video kasetke tartiwelip Mekkidiki Qurban Abdullah Hajining oyide otkuzulgen merhumning janaze namazida jamaetke qoyup bergen idim.

Amma men shuni dep qoyay, yahshi niyet her zaman yahshi netije bermeydiken, bir Turkche TV de Turkiyediki Pr.Nadir Dewlet digen kishi mundaq didi.:" Men Uyghurlarning zamanida Rus Kommunizimining asareti astida qelishini arzu qilattim,"

Bu qimmetlik Uch ependiler del bu oy-pikirge qarshi idi, gerche niyetliri millitimizni Kommunizim digen bu balayi-qazadin yiraq tutush idi ,amma kashki Ehmet jan Qasimi ependilerge ohshash Kommunizimge yeqin tutqan bolsa bugun teghdirimiz bashqiche bolur iken, Ularning bu hata yahshi niyetliri bugun bizni apirip Kommunizimning otida koyduriwetti.

Erkin Alptekin ependining elbette oz dadisini himaye qilip yezishi turghanla gep,biraq bu heqiqetlergimu koz yummighan asasta bolghini yahshi,

Merhum liderimiz Eysa ependige bir nerse diyelmeymen amma Merhum reisi Jumhurimiz Ehmetjan Qasimi ependi hayatida Uyghur millitining ziyinigha hich hata qilmighan insan, mutleq insandur,hich bolmisa men shundaq eqide qilimen.

Merhum liderimiz Eysa yusup Alptekin bilen bir nechche ret bille bolghan waqitlirimdiki sohbetliridin men bu zatning 1945 din 1949 ghichilik bolghan ariliqtiki hayatining milletning bilginidek emes, ozining arzu qilghinidek bilinishi uchun herekette ikenligini bayqighan idim.

Erkin Alptekin ependimu hayatida milletke jiq hizmet qildi, Allah bu zattinmu razi bolsun, amma bu zatning qimmeti we qilghan hizmetliri 1945-yili qurulghan Sherqi Turkistan Jumhuriyeti we uning reisi Ehmetjan Qasimi ependiler bilen olchelmisun,

Biz Uyghurlarning ozimizni ," Uyghur Turkliri " diyishimiz, hazirqi siyasi ihtiyajimiz ijabidur. Biz Uyghur , Turk emes we Turkler bile yeqin qan baghimiz bar ,buni putun dunya bilidu, bizning Qizil hitaylardin qutulup musteqil bolush arzuyimiz bolghinidek, tamamen Uyghurlighimizni yoqitip Turkliship ketish arzuyimiz hem yoq,

Bugun bu maqaledin ikki -uch bolum oqughandin keyin bu oylighanlirimni yezip qoyghim keldi.

IHTIYARI MUHBIR : MEKKE


Erkin Aliptékin (16)

16 – Soal:



Sherqiy Türkistandiki bu milletchilik heriketlirige Sowét Ittipaqi we Xitayning inkasi qandaq bolghan idi?




Erkin Aliptékin _ Jawap:




__ Sherqiy Türkistanda Üch ependiler teripidin qozghalghan bu milletchilik herikiti hem Sowét Ittipaqini hem Xitay hökümétini intayin biaram qildi.


Mesilen, Muhemmed Ruhi Uyghur 1953 – yili Pakistanda neshir qildurghan “Türkistan” namliq esiride, Sherqiy Türkistandiki Gomindang eskerlirining bash qomandani bolghan Sung Shilienning 1947 – yili Ürümchide “Shinjiangni yéngidin berpa qilish teshkilati” uyushturghan bir yighinda nutuq sözlep, mundaq dégenlikini eskertidu:


“… Sézelmey qaptimiz. Biz hazirghiche kommunizimni Shinjiang üchün eng chong tehlike, dep yürüptimiz. Emdi qarisaq, milletchilik idiologiyisi uningdinmu xeterlik iken. Kommunizim idiologiyisining ghayisi hakimiyetni qolgha keltürüsh bolsa, milletchilik idiologiyisining meqsidi bir milletni pütünley zeherlesh iken…”.


__ Sowét Ittipaqi bolsa, üch ependilerning Sherqiy Türkistanda élip barghan milletchilik herikitini “Pantürkistchilik” dégen namda otturigha achiqip, qattiq eyipleshke bashlaydu. Shu chaghlarda Tashkentte neshir qiliniwatqan “Sherq Heqiqiti” gézitining her sanida, üch ependilerge qarshi dawamliq rewishte hujum qilip turdi. Mesilen; 1948 – yili 4 – ayda neshir qilinghan bir sanida mundaq yézilidu:


“…Sherqiy Türkistanda yene Qazaq, Qirghiz, Özbék we Tatar milletliri yashaydu. Bu milletler Sowét Ittipaqida özlirining jumhuriyetlirini qurup, özlirining siyasiy hoquqlirini allaqachan qolgha keltürüp boldi. Emdi ularni <Türki> dep atighili bolamdu? Hazir Muhemmed Imin Hezret, Eysa Yüsüp, Mes`ud Sabri, Polat Qadiri, Qurban Qodaylarning yuqirida ismi sanap ötülgen Uyghur, Qazaq, Qirghiz, Özbék we Tatar milletlirini <Türki> dep atashliri, ularning Pantürkist piker éqimini ashkare terghip qiliwatqanliqidin dérek bermemdu? Bu Pantürkistler <Uyghur> ismini ishlitishni xalimaydu. Ularning pikriche, Uyghurlar bir <Türkiy> millettur…”


Seypidin Ezizi 1997 – yili Béijingda neshir qilinghan “Ömür Dastani” namliq esiride, bu xususta mundaq yazidu:


“... Amérika Impiriyalizimi yéngi bir süyqest pilanlap Mes`ud, Muhemmed Imin we Eysagha oxshash sadiq xizmetkar, Pantürkist we burzhua milletchilirini Sherqiy Türkistangha chiqardi. Bu üch kishining ortaq teripi: Milletchiliktur. Bularning tutqan yoli Sowét Ittipaqi we kommunizimge qarshi turushtur. Asasi meqsedliri bolsa, Sherqiy Türkistandiki türkiy tilliq milletlerdin bir <Türk milliti> peyda qilip, <Ulugh Türkistan> qurushtur…”


Sowét ittipaqi Üch ependilerge qarshi élip barghan hujumlirini, ular Türkiyige kélip yerleshkendin kéyinmu izchil dawamlashturdi. Türkmenistanliq yazghuchi Qarabayew, Türkmenistan kompartiyisining neshir efkari bolghan “Türkmenistan Kommunisti” mejmuesining 1973 – yili 10 – ayda neshir qilinghan sanida mundaq dep yazidu:


“... Hazir Türkiyide yashawatqan Eysa Yüsüp Aliptékin we Muhemmed Imin Bughragha oxhshash Pantürkistler Türkiy tillarda sözlishidighan pütün milletlerni <Türk> dep atimaqta we Türk milletlirining tarixi hem tilini birleshtürüshke térishmaqta. Bularning meqsidi; Uyghur, Qazaq, Qirghiz, Özbék, Türkmen, Azerbeyjan, Bashqirt we Tatargha oxshash milletlerni birleshtürüp, ötmüsh tarixta bolghandek bir Türk impiriyisi qurush…”.

Bashqurghuchi Tarim Bu témini Nadirlighan Waqti 3 Sa'et Ilgiri

Unregistered
21-08-09, 07:36
Ependim milli mesililerge bolghan kozkarshngiz komunizim teshvikatidin hilila zeherlengen iken.
Uch ependi hittayda kolidin kilishiche Sherki turkistan helkighe muhtariyet telep kilghan. Ularning hittaydiki ehvali hazirki Ilham Tohtidin perklik emes. Ularning yanchughuda kelemdin bashka koral yok. Idlologiye jehettin komunizimgha karshi. Amma 1944-yil Sherki Turkistan helkining korallik kureshliri netijiside ghuljida Sherki Turkistan Jumhuriyiti Elihan Tore teripidin ilan kilinidu. Ehmetjan Kasimi hich bir zaman reisi jumhur bolghan emes. 1945-yilning ahirda inkilap sovit itipakining yuzorushi bilen milli inkilap jenupta aksuda shimalda bolosa manas deryasi boyida tohtitilidu. Mustekkillik urushining totishida uch ependining hichkandak selbi roli bolghan emes. Rehimjan Sabirhaji bashchilikidiki vekiller omikini Urumchige birip gomindang bilen tinichlik sohbtige oltur dep zorlighanmu 3 ependiler emes. Emdi bitim jeryanida helikke oz kabilyiti bilen tonulghan Ehmet Ependi Sherki Turkistan Vakitlik hukumitining bikar kilinghanlighini ilan kilishidimu uc ependining roli bolmighan. Ehmet Ependining tarihidiki eng chong hokuki "Xinjiang birleshme hukumutuning muavin reisi" bolghan.1946-yildiki bitimdin kiyin resmi shekilde Serki Turkistan Jumhuryiti Hukumiti yashighan emes. Amma helk ay yultuzluk bayrakni ve birliri ak ve yeshil bayraklarni ta 1949 ghiche koldin chushermigen. Haji yakup Anatning bu hekta manga digenliri mundak: 1945 te yalta kilishimidin kiyin Sherki turkistanning hittaygha birilgenligidin ghulja terepningmu ve bizningmu hevirimiz bar. U chaghdiki asasi ziddiyette biz deyttuk "gomindang pirkisining kolida kalsak helkimiz meschitidin ve yermulkidin ayilmaydu. sosyalizimda her ikisidin ayrilidu.
Ehmet Ependi guruhining pikri hittay komunistliri bilen sosiyalizim kursak markisizimlik millet neziryisi boyiche Uyghuristan Aptonum Rispoblikisi kurulidu. huddi kazakistan ve Ozbekistanlardek deytti. Shuning bilen birleshme hukumetni buzup ghuljigha kaytti"

Ahirida ehmetjan kasimi ghelbe kildi.ghuljigha kaytip kilip ta 1949yilghiche panturkisizimgha karshi namayish kildi. Milli armiyeni manas boyida hittay azatlik armiyisi bilen kuchaklashturdi. Hittaylar bilen sosyalizim kurushning daghdam yoli ichilghan boldi. Kolida hich herbi kuchi bolmighan panturkistle tausio bilen teslim bolushka kongli koturmey chetke kichishka mejbur boldi. Yeni uch Ependiler meghlubiyetke uchurdi. KOmunizim ghalip chikti.
Hittay kumunistliri bilen Uyghur komunistliri ottursidiki ziddiyet Aptonomiye mesilidde kilip chikti. Bizning op yuplar kutken hittay fidratsiyesi terkividiki Uyghuristan Rispoblikasi hokki birilmey Aptonom rayon hokuki birilgenligi uchun milli armiyini hittay azatlik armiyisige otkuzup bergenlerning hiyali kojpukke aylandi. Hittay komunistlirigha ishinip hata kilghanlighini tolimu kech cushendi. Bir kismi hittay komunistliri teripidin olturuldi, yene birkismi sovit ittipakigha kichishka mejbur boldi. Uyghur komunistliri hittay komunistlirini kutuvlaghanda Yakup Rahmanup bashchilikidiki mustekkilchilirimiz bulargha karshi chikkanda,
Yakup Rahmanup, Ildirim Baykuzi ve Abdughopur Haji polkavniklar 1952-yili itip tashlinidu. Egeshkuchiler bolsa panturkust kalpighi bien turmige itilidul. Milli armiyining komunist komandanliri panturkistlerning kattik jazalanghanlighing keypini suridu. Urumchide yukri derjilik
emellerge irishidu. Amma ularmu hittayning asta asta jondesh tertipige asasen 1965 kiche ujukturuldi. "Uyghuristan Respoblikilik hokukini ozeng birimen dep vede kilip bermidingghu?" digenlerni tugetken boldi. Helkimizning hayat mamatlik jengler bilen kolgha kelturgen tuprikimizni tinich yol bilen hittaygha otkuzup bergenler bu jinayitini imkan bar uc ependige donggigisi keldi ve yalghan rastin tohmetlerni chaplimakta. Sozumning ahirini ghulja wang kadir bighidiki kebreistanlikta katurulghan hatire munnargha yizilghan Mao Zedongning sozliri bilen putturey didim:"Uch vilayet Inkilabi junggo inkilavining bir kismi, yoldash Ehmet jan Kasimi katarlik inkilabi kurbanlar menggu hayat"

Yazmingizni oqup bekmu xursen boldum,chunki bu munberde ozemdin bashqa tunji qetim heqiqetni yazidighan ademning yazmisini oqudum.
Biz nurghun erbablirimiz mishu heqiqetlerni bilidu,lekin aghzaki bashqilargha dep beridu-yu ozining yazmilirida peqetla yazmaydu,<< MEKKE >> ge we heliqi Sidiq Haji Metmusagha oxshash qara qosaqlar aghzigha kelgenni joylup, Exmetjan Qasimini <<Ata uyghur,reis jumhurimiz,1945-yili qurulghan Sherqi Turkistan Jumhuriyitining reisi >> digendek ozlirining chushlirini bu yerge xalighanche chaplap,xelqni qaymuqturidu,heqiqetni bilidighanlar nime uchundur bu korupmu lam-jim dimeydu?
Men sizdin bekmu pexirlendim,bolsa siz bilen tunushsam,sirdashsam deymen,qandaq alaqilashsaq bolar?

Unregistered
21-08-09, 15:02
Sili bu meydanda qelem oyuni oynitip Ehmetjan Qasimi ependige qarshi aghzigha kelgenlerni yazidighan haywanlargha yer we purset yaritip beiwatidila, elbette bilsile,

Bir Uyghurgha hitaylarning we yaki Ruslarning her qandaq bir hoqoq we mensep berishining hich qimmeti yoq, Ehmetjan Qasimi ependi Uyghur millitining konglide teht qurghan uluq dahi we egerde 12-11-1945----01-10-1949 Ilida qurulghan hokumetni Ikkinji Sherqi Turkistan Jumhuriyeti disek u chaghda Ehmetjan Qasimi putun Uyghur helqining qelbide shu Jumhuiryetimizning eng heqliq we qanunluq reisi jumhuridur,resmi mensep we unwanining nime bolishi Oruslarni we Hitaylarni alaqidar qilsun, bizni emes.

Hazir chet-ellerdiki Uyghur jamaeti ichide uch ependilerni aqlash we himaye qilish toghra kelse bu uch ependining pushtidin bolghan Uyghurlar mewjuttur.bular aqlash uchun hereket qilalaydu, sili bu imkaniyetlerdin yoqsun bir ulughimizgha aq-kok dimisile,yaki bashqilarning diyishige imkaniyet yaritip bermisile,

Bilip qalsiliriki eger Ehmetjan Qasimi ependini bu uch ependilerge qarshi aqlashqa mejbur bolsaq chet-ellerdimu hem aqlaydighan we aqliyalaydighan bir milyon Uyghur jamaeti bar.belki bularning yuzde 90 ni ottura Asiyededur.

Amma biz ne bu uch ependini Ehmetjan Qasimighga qarshi aqlaymiz, ne Ehmetjan Qasimi ependini bu uch ependilerge qarshi aqlaymiz, zaten bular milletning konglide aqlanighliq, hemmisi aq we pak,Allah bularning hemmisidin razi bolsun,

Perqi shuki mana bugunki kunde bu ikki guruhning tutqan yolining netijisi Uyghur millitining payda we ziyinigha del eksi istiqamette bolmaqta.bunchilik op-ochuq heqiqetni yushuridighan eqilsiz bolmisili kerek.

eger silining aldilirigha ikki shert qoysa disiki,:" Yaki qizil hitaylar bilen mana mushunda urush jidel ichide netijisi nime bolsa bolsun ilel -ebed bille yashaysiler, yaki Hitaylardin tamamen qutulup Musteqil, Erkin-Azade ,Oz-ozige Ghoja amma ilel-ebed Qip-qizil Kommunist bir tuzumde yashaysiler, " dise sili qaysini tallaydila ,? bir jawap berip[ baqsila anglap baqayli,?

IHTIYARI MUHBIR : MEKKE









Ependim milli mesililerge bolghan kozkarshngiz komunizim teshvikatidin hilila zeherlengen iken.
Uch ependi hittayda kolidin kilishiche Sherki turkistan helkighe muhtariyet telep kilghan. Ularning hittaydiki ehvali hazirki Ilham Tohtidin perklik emes. Ularning yanchughuda kelemdin bashka koral yok. Idlologiye jehettin komunizimgha karshi. Amma 1944-yil Sherki Turkistan helkining korallik kureshliri netijiside ghuljida Sherki Turkistan Jumhuriyiti Elihan Tore teripidin ilan kilinidu. Ehmetjan Kasimi hich bir zaman reisi jumhur bolghan emes. 1945-yilning ahirda inkilap sovit itipakining yuzorushi bilen milli inkilap jenupta aksuda shimalda bolosa manas deryasi boyida tohtitilidu. Mustekkillik urushining totishida uch ependining hichkandak selbi roli bolghan emes. Rehimjan Sabirhaji bashchilikidiki vekiller omikini Urumchige birip gomindang bilen tinichlik sohbtige oltur dep zorlighanmu 3 ependiler emes. Emdi bitim jeryanida helikke oz kabilyiti bilen tonulghan Ehmet Ependi Sherki Turkistan Vakitlik hukumitining bikar kilinghanlighini ilan kilishidimu uc ependining roli bolmighan. Ehmet Ependining tarihidiki eng chong hokuki "Xinjiang birleshme hukumutuning muavin reisi" bolghan.1946-yildiki bitimdin kiyin resmi shekilde Serki Turkistan Jumhuryiti Hukumiti yashighan emes. Amma helk ay yultuzluk bayrakni ve birliri ak ve yeshil bayraklarni ta 1949 ghiche koldin chushermigen. Haji yakup Anatning bu hekta manga digenliri mundak: 1945 te yalta kilishimidin kiyin Sherki turkistanning hittaygha birilgenligidin ghulja terepningmu ve bizningmu hevirimiz bar. U chaghdiki asasi ziddiyette biz deyttuk "gomindang pirkisining kolida kalsak helkimiz meschitidin ve yermulkidin ayilmaydu. sosyalizimda her ikisidin ayrilidu.
Ehmet Ependi guruhining pikri hittay komunistliri bilen sosiyalizim kursak markisizimlik millet neziryisi boyiche Uyghuristan Aptonum Rispoblikisi kurulidu. huddi kazakistan ve Ozbekistanlardek deytti. Shuning bilen birleshme hukumetni buzup ghuljigha kaytti"

Ahirida ehmetjan kasimi ghelbe kildi.ghuljigha kaytip kilip ta 1949yilghiche panturkisizimgha karshi namayish kildi. Milli armiyeni manas boyida hittay azatlik armiyisi bilen kuchaklashturdi. Hittaylar bilen sosyalizim kurushning daghdam yoli ichilghan boldi. Kolida hich herbi kuchi bolmighan panturkistle tausio bilen teslim bolushka kongli koturmey chetke kichishka mejbur boldi. Yeni uch Ependiler meghlubiyetke uchurdi. KOmunizim ghalip chikti.
Hittay kumunistliri bilen Uyghur komunistliri ottursidiki ziddiyet Aptonomiye mesilidde kilip chikti. Bizning op yuplar kutken hittay fidratsiyesi terkividiki Uyghuristan Rispoblikasi hokki birilmey Aptonom rayon hokuki birilgenligi uchun milli armiyini hittay azatlik armiyisige otkuzup bergenlerning hiyali kojpukke aylandi. Hittay komunistlirigha ishinip hata kilghanlighini tolimu kech cushendi. Bir kismi hittay komunistliri teripidin olturuldi, yene birkismi sovit ittipakigha kichishka mejbur boldi. Uyghur komunistliri hittay komunistlirini kutuvlaghanda Yakup Rahmanup bashchilikidiki mustekkilchilirimiz bulargha karshi chikkanda,
Yakup Rahmanup, Ildirim Baykuzi ve Abdughopur Haji polkavniklar 1952-yili itip tashlinidu. Egeshkuchiler bolsa panturkust kalpighi bien turmige itilidul. Milli armiyining komunist komandanliri panturkistlerning kattik jazalanghanlighing keypini suridu. Urumchide yukri derjilik
emellerge irishidu. Amma ularmu hittayning asta asta jondesh tertipige asasen 1965 kiche ujukturuldi. "Uyghuristan Respoblikilik hokukini ozeng birimen dep vede kilip bermidingghu?" digenlerni tugetken boldi. Helkimizning hayat mamatlik jengler bilen kolgha kelturgen tuprikimizni tinich yol bilen hittaygha otkuzup bergenler bu jinayitini imkan bar uc ependige donggigisi keldi ve yalghan rastin tohmetlerni chaplimakta. Sozumning ahirini ghulja wang kadir bighidiki kebreistanlikta katurulghan hatire munnargha yizilghan Mao Zedongning sozliri bilen putturey didim:"Uch vilayet Inkilabi junggo inkilavining bir kismi, yoldash Ehmet jan Kasimi katarlik inkilabi kurbanlar menggu hayat"

Unregistered
21-08-09, 18:20
Sili bu meydanda qelem oyuni oynitip Ehmetjan Qasimi ependige qarshi aghzigha kelgenlerni yazidighan haywanlargha yer we purset yaritip beiwatidila, elbette bilsile,

Bir Uyghurgha hitaylarning we yaki Ruslarning her qandaq bir hoqoq we mensep berishining hich qimmeti yoq, Ehmetjan Qasimi ependi Uyghur millitining konglide teht qurghan uluq dahi we egerde 12-11-1945----01-10-1949 Ilida qurulghan hokumetni Ikkinji Sherqi Turkistan Jumhuriyeti disek u chaghda Ehmetjan Qasimi putun Uyghur helqining qelbide shu Jumhuiryetimizning eng heqliq we qanunluq reisi jumhuridur,resmi mensep we unwanining nime bolishi Oruslarni we Hitaylarni alaqidar qilsun, bizni emes.

Hazir chet-ellerdiki Uyghur jamaeti ichide uch ependilerni aqlash we himaye qilish toghra kelse bu uch ependining pushtidin bolghan Uyghurlar mewjuttur.bular aqlash uchun hereket qilalaydu, sili bu imkaniyetlerdin yoqsun bir ulughimizgha aq-kok dimisile,yaki bashqilarning diyishige imkaniyet yaritip bermisile,

Bilip qalsiliriki eger Ehmetjan Qasimi ependini bu uch ependilerge qarshi aqlashqa mejbur bolsaq chet-ellerdimu hem aqlaydighan we aqliyalaydighan bir milyon Uyghur jamaeti bar.belki bularning yuzde 90 ni ottura Asiyededur.

Amma biz ne bu uch ependini Ehmetjan Qasimighga qarshi aqlaymiz, ne Ehmetjan Qasimi ependini bu uch ependilerge qarshi aqlaymiz, zaten bular milletning konglide aqlanighliq, hemmisi aq we pak,Allah bularning hemmisidin razi bolsun,

Perqi shuki mana bugunki kunde bu ikki guruhning tutqan yolining netijisi Uyghur millitining payda we ziyinigha del eksi istiqamette bolmaqta.bunchilik op-ochuq heqiqetni yushuridighan eqilsiz bolmisili kerek.

eger silining aldilirigha ikki shert qoysa disiki,:" Yaki qizil hitaylar bilen mana mushunda urush jidel ichide netijisi nime bolsa bolsun ilel -ebed bille yashaysiler, yaki Hitaylardin tamamen qutulup Musteqil, Erkin-Azade ,Oz-ozige Ghoja amma ilel-ebed Qip-qizil Kommunist bir tuzumde yashaysiler, " dise sili qaysini tallaydila ,? bir jawap berip[ baqsila anglap baqayli,?

IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

Bu sarangni otkende bireylen bashqa pilanitigha mangidighan boldi,dise men uni ALLAHning dergahigha ketken oxshaydu disem, texichila haramdin bolghan akisi Sdiq Metmusagha oxshashla yene bu yerni sesitip yuruptughu bu qara qosaq.
Otunup qalay qerindashlirim yene bir kuchep otkende siler digen bashqa pilanita bolsimu yolgha seliwetinglarchu? bolmisa bu leniti tarixni astin-ustin qilip buzushqa baslaptu yene!!!

Unregistered
21-08-09, 21:36
mekka muhper apandin. sili bakmu tola dashnamlirini yap kattila. Kiliwatqan roza ramzanda. ozliriga azar saghuzmay ghit qisip Qalsila. silida az tola hat yizish hunaliri bar. bu bilimri bilan bashqilargha tang turalmayla. obdan oyliship birnarsa yazala.

Unregistered
21-08-09, 23:26
bu sualni hazir sorap jawap berish bek qolay.

eger oxshash sual 1949-yili soralghan bolsa 193-yillarda ottura asiyadiki Rus we Kommunist qirghinchiliqi, sotsiyalizm bahanisida din we milliy rohliri cheklengen ottura asiyadiki qerindashlarning haligha qarap hemme adem "Roslardin dat peryat" digen bolatti.
otmushke bugun baha berish bek qolay. otmushte yashap otmushning sharayitliri ichide kelgusige qarar berish asan emes.

uch ependi we yaki Exmetjanlarda gunah yoq. ular milletke oxshimighan yol korsetti. likin Millette azatliq we musteqqilliq rohi toluq shekillenmigen ehwalda Exmetjandin 100, Alptekindin 500 kishi chiqsimu netije oxshash bolidu.


Sili bu meydanda qelem oyuni oynitip Ehmetjan Qasimi ependige qarshi aghzigha kelgenlerni yazidighan haywanlargha yer we purset yaritip beiwatidila, elbette bilsile,

Bir Uyghurgha hitaylarning we yaki Ruslarning her qandaq bir hoqoq we mensep berishining hich qimmeti yoq, Ehmetjan Qasimi ependi Uyghur millitining konglide teht qurghan uluq dahi we egerde 12-11-1945----01-10-1949 Ilida qurulghan hokumetni Ikkinji Sherqi Turkistan Jumhuriyeti disek u chaghda Ehmetjan Qasimi putun Uyghur helqining qelbide shu Jumhuiryetimizning eng heqliq we qanunluq reisi jumhuridur,resmi mensep we unwanining nime bolishi Oruslarni we Hitaylarni alaqidar qilsun, bizni emes.

Hazir chet-ellerdiki Uyghur jamaeti ichide uch ependilerni aqlash we himaye qilish toghra kelse bu uch ependining pushtidin bolghan Uyghurlar mewjuttur.bular aqlash uchun hereket qilalaydu, sili bu imkaniyetlerdin yoqsun bir ulughimizgha aq-kok dimisile,yaki bashqilarning diyishige imkaniyet yaritip bermisile,

Bilip qalsiliriki eger Ehmetjan Qasimi ependini bu uch ependilerge qarshi aqlashqa mejbur bolsaq chet-ellerdimu hem aqlaydighan we aqliyalaydighan bir milyon Uyghur jamaeti bar.belki bularning yuzde 90 ni ottura Asiyededur.

Amma biz ne bu uch ependini Ehmetjan Qasimighga qarshi aqlaymiz, ne Ehmetjan Qasimi ependini bu uch ependilerge qarshi aqlaymiz, zaten bular milletning konglide aqlanighliq, hemmisi aq we pak,Allah bularning hemmisidin razi bolsun,

Perqi shuki mana bugunki kunde bu ikki guruhning tutqan yolining netijisi Uyghur millitining payda we ziyinigha del eksi istiqamette bolmaqta.bunchilik op-ochuq heqiqetni yushuridighan eqilsiz bolmisili kerek.

eger silining aldilirigha ikki shert qoysa disiki,:" Yaki qizil hitaylar bilen mana mushunda urush jidel ichide netijisi nime bolsa bolsun ilel -ebed bille yashaysiler, yaki Hitaylardin tamamen qutulup Musteqil, Erkin-Azade ,Oz-ozige Ghoja amma ilel-ebed Qip-qizil Kommunist bir tuzumde yashaysiler, " dise sili qaysini tallaydila ,? bir jawap berip[ baqsila anglap baqayli,?

IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

Unregistered
22-08-09, 10:37
Towende Erkin Alptekin ependining bergen jawapliridin shundaq hokum qilishqa bolidu,,:" bu uch ependiler Ehmetjan Qasimi we Ili Hokumetige raghmen hitaylardin yurtimizgha Ali Muhtariyet telep qilghan, we Ruslargha qetilip qelishning aldini alghan, "

Amma Ehmetjan Qasimi 1947-yili Nan Jingda hitaylargha qarshi yurtimizgha Yuksek Aptonomiye telep qilghan, bu ikki telepning mahiyeti tuptin ohshimaydu,

1931- Yili yurtimiz Sherqi Turkistanda peqetla din uchun islam echip, Jihat qilip kokrek kerip chiqqan Erkek oghli Erkek Mujahit dini alim, dini inqilapning rehberi Muhemmed Emin Bughra ependi,ahiri berip 1943- yili Chong Chinggha barghan we taki 1946- yili yurtimizgha qaytip kelgichilik hitayda yashighan,

Esli Meqsidi kapirlarni olturush , hitaylarni olturush bolghan bu zat, aylinip shu ozi qirip tashlighan hitaylarning qoynigha berip yahsahsni ozige heter kormigen.we heter kormeydighan derijide ishinishke ozgergen,

Amma eyni ishlarni qilghan Mehmut Muhiti hetta oz yurtidiki Sheng Shi Cai gimu ishenmey yurtidin qechip chiqip Yaponlargha ishengen we del Muhemmed emin Bughraning teturidin hitaygha kirgen,

Bir insan qandaq bolup bunchilik ozgiralaydu,bir diyishlerge qarighanda Eysa ependining nesiheti bilen ozgergenmish, oylap baqayli eqil we idrakta shu chaghlarda hem Eysa ependi bilen Mehmet Emin ependining arisida heli periq bar idi, chunki yurttin qechip chiqqandin keyin Mehmet Emin Bughra ependi hazirmu jiq qimmetlik hesaplinidighan ,:" Sherqi Turkistan Tarihi " digen kitapni Afghanistanda yazghan kishi idi. Mehmet Emin Bughra ependi Eysa ependining nesihetioge muhtaj birimu,?

Amma insan ozgiridiken, huddi Dini Jihaddin on yil ichide Ehmetjan qasimi we uch wilayet hokumetige qarshi hitaydin Yurtimizgha Ali Muhtariyet telep qilidighan derijide ozgergengenge ohshash,. Mehmet Emin Bughra ependi keyinki kunleride yene mundaq ozgergen iken.

Abulqadir Ibrahim Tohta Hoja manggha mundaq bir weqelikni eytip bergen idi,:" Hezritim hayatining ahirqi kunliride hetta Heremge kelse Namazgha ezan eytiwatsa Heremge Namazgha kirmey talada Tamaka chekip waqit otkuzidighan halda ozgergen idi,"

Men bu weqelikni Enqerediki Dr; Yaqup Bughra gha eytip bersem u zat hich inkar qilmighan we ,:" Hayat u kishini shundaq yashashqa mejbur qilghan idi," dep jawap bergen idi.

Bu yazghanlirimni suistimal qilmasliq sherti bilen jawap yezinglar,

Erkin Aliptékin (11)

11– Soal:

Üch ependiler néme seweptin shu chaghda Aliy muxtariyat telep qilidu? Némishqa musteqilliq telep qilmaydu?


Erkin Aliptékin _ Jawap:

__ Buning sewebini shu chaghda aliy muxtariyat telep qilghan Üch Ependining biri bolghan Muhemmed Imin Bughra Hezritimning aghzidin anglash paydiliq.

Muhemmed Imin Bughra Hezritim “Sherqiy Türkistanning Tarixi, Jughrapiyisi we hazirqi weziyiti” namliq kitabida bu heqte mundaq dep yazidu:

“Shu chaghlarda Xitaydin qutulush mümkin édi. Emma Xitayni qoghlap chiqarsaq, Sowét Ittipaqi Sherqiy Türkistanni ya özi bésiwalatti yaki sherqiy Türkistanni Xitaygha qaytidin tutup béretti. Buning ochuq misali, 1933 – yili we 1944 – yili qurulghan Sherqiy Türkistan musteqil jumhuriyetlirining Xitay bilen ish birliki qilghan Sowét Ittipaqi teripidin aghdurulushidur. Buning üchün biz, <Xitayni Sherqiy Türkistandin chiqirayli, emma Sowét Ittipaqining Sherqiy Türkistanni bésiwélishining aldini alayli> deydighan bir siyasiy yol izlesh mejburiyitide qalduq. Bir kommunist sistémida bolghan Sowét Ittipaqining Sherqiy Türkistanni bésiwélishining aldini élishning yigane yoli aliy muxtariyat idi. Biz aliy muxtariyattin paydilinip, Sherqiy Türkistanda bir milliy hökümet qurup xelqimizni siyasiy, iqtisadiy, ijtimaiy we medeniy jehetlerdin tereqqiy qilduriwalghandin kéyin, musteqilliq telibimizni emelge ashurushni köz aldida tutqan éduq...”


Xoten emiri, eskiri qomandan, din alimi, tarixchi, yazghuchi we tetqiqatchi bolghan Muhemmed Imin Bughra Hezritim, 1931 – yili Sherqiy Türkistanda Xitay hakimiyitige qarshi kötürülgen omumiy qozghulangning rehbiri hemde Sherqiy Türkistan Islam Jumhuriyitining qurghuchilirining biridur. U Xitay, tunggan we Sowét eskerlirige qarshi élip bérilghan jenglerge qatnashqan. Bu jenglerde barmaq we qulaqliri qélich bilen chanalghan. Shahmensur, Emir Abdullah isimlik ikki qérindishi bu jenglerde Shéhit bolghan, musteqilliqni ghaye qilghan ulugh bir liderimizdur.


Eslide, Sherqi Türkistan üchün Aliy muhtariyet telep qilghanlar peqet Üch Efendilerdinla ibaret emes. 2000 – yili Béijing milletler neshriyati teripidin neshir qilinghan “Shinjiang Üchwilayet Inqilawi Tarixi” da yézilishiche, 1947 – yili Nenjingde chaqirilghan Milletchi Xitay (Guomindang) Xelq Qurultiyigha qatnashqan Ili déligatsiyisining bashliqi Ehmetjan Qasimimu, Sherqiy Türkistangha Aliy muxtariyat bérilishini telep qilghan.


Rahmetlik Ziya Samidi ependimning 1974 – yili 3 – ayning 19 - küni Almutada neshir qilinghan “Komunizim Tughi” gézitige yazghan maqalisida, 1950 – yili 10 – ayning 1 – küni Béyjingge barghan Sherqiy Türkistan hey´etining shu chaghda “Xitaydiki Az Sanliq Milletler Milletler Komissiyesining bashliqi bolghan Li Wéyxen bilen élip barghan muzakiriler jereyanida, Xitayda bir fédiratiw döletning teshkil qilinishini, Sherqiy Türkistangha bu fédiratiw dölet ichide Ali muhtariyat bérilishini we bir mustemlike ismi bolghan “Xinjiang” ismining ornigha “Uyghuristan Ittipaq Jumhuriyeti” ismining bérilishini telep qilghanliqini yazidu.


Eger yuqirida ismi zikir qilinghan liderlirimiz shu chaghlarda “Ali muhtariyat” teleplerini kötürüp chiqqan bolsa, buning shu chaghlardiki siyasiy weziyetke köre bezi bir muhim sewepliri bolishi mümkin. Ötmüshni bügünning ölchimi bilen bahalash zor bir xatadur.

Unregistered
22-08-09, 13:05
Bugun biz tort kishi Jiddide bir yerde bolup qalduq, kopinche hallarda tort besh kishi bir yerge kelse ishenchilik bolsa weten we milletning gepini qilishidu, ishenchisiz bolsa tijaretning,

Ichidin birsi ozichila bizning bugunki har kunlerge qelishimizning sebebini oziche eytip arsida Ehmetja Qasimi ependinimu qoshup yeqinqi zaman tarihidiki siyasi tarihimizgha tesir korsetken hemme chonglirimizni tillap-qaghap narazilighini bilduripla ketti,:" ular hotun peres, siyasi qabiliyeti yoq, olmigen-olturmigen ," wehakazlar depla, men hich gepke arilashmidim peqet ahirida gepige ulap,:' hazir Qara-qursaq qalmaptu ? " dep qoydum, dimek bir meshhur shehsiyetler tarihning bir betide ozi bilip-bilmey we yaki biihtiyari bir hata qilghan bolsa u hata nihayetide kelip milletning ziyinigha bolsa mana mushundaq nechche on yillardin keyinmu adettiki kishiler hem ozlirining behitsizliklirini shulardin koridiken, undaqta bugun bizning mana bu uch ependiler we Ehmetjan Qasimilarning tarihtiki hayatini olchep mahtap we tenqit qilsaq toghra iken.

Bizge ohshash olchep-tartidighanlar mahtash we tenqitlirimizde ashuriwetmigendek, ularning yeqinlirimu ularni himaye qilishta heqiqetlerni burmilimaslighi lazim iken, milletning kozi bar koridiken, eqli bar chushinidiken,

Unregistered
22-08-09, 13:33
Bugun biz tort kishi Jiddide bir yerde bolup qalduq, kopinche hallarda tort besh kishi bir yerge kelse ishenchilik bolsa weten we milletning gepini qilishidu, ishenchisiz bolsa tijaretning,

Ichidin birsi ozichila bizning bugunki har kunlerge qelishimizning sebebini oziche eytip arsida Ehmetja Qasimi ependinimu qoshup yeqinqi zaman tarihidiki siyasi tarihimizgha tesir korsetken hemme chonglirimizni tillap-qaghap narazilighini bilduripla ketti,:" ular hotun peres, siyasi qabiliyeti yoq, olmigen-olturmigen ," wehakazlar depla, men hich gepke arilashmidim peqet ahirida gepige ulap,:' hazir Qara-qursaq qalmaptu ? " dep qoydum, dimek bir meshhur shehsiyetler tarihning bir betide ozi bilip-bilmey we yaki biihtiyari bir hata qilghan bolsa u hata nihayetide kelip milletning ziyinigha bolsa mana mushundaq nechche on yillardin keyinmu adettiki kishiler hem ozlirining behitsizliklirini shulardin koridiken, undaqta bugun bizning mana bu uch ependiler we Ehmetjan Qasimilarning tarihtiki hayatini olchep mahtap we tenqit qilsaq toghra iken.

Bizge ohshash olchep-tartidighanlar mahtash we tenqitlirimizde ashuriwetmigendek, ularning yeqinlirimu ularni himaye qilishta heqiqetlerni burmilimaslighi lazim iken, milletning kozi bar koridiken, eqli bar chushinidiken, IHITYARI MUHBIR : MEKKE


ERKIN ALPTEKIN EPENDINING HATIRILIRINING 12-HALQISIDIN UZUNDE

:" Shundaq bolsimu, üch ependiler öz ana wetini bolghan Sherqiy Türkistangha qaytish toghrisida özlirige ijazet bérilishini telep qilip, Xitay Merkizi Hökümétige her pursette murajiet qilishni dawamlashturghan. Bu murajietlerning bir netijisi bolsa kérek, Géniral Jiang Jijung 1945 – yili 10 – ayning 15 – küni üch ependige resmi bir xet yézip, ularni Sherqiy Türkistangha dewet qilishqa mejbur bolghan. Géniral Jiang Jijung üch ependige yazghan xétide qisqiche mundaq dégen,"


Nime deytti,: ( sen uch neper tirik jeset, qandaq qilip Ilidiki quralliq isyanchilar qurghan musteqil ," Sherqi Turkistan Jumhuriyeti Hokumeti ," we ularning rehberliri bashta Ehmetjan Qasim qilishqa heqliq teleplerni qilishqa jasaret qilishisen, hitay ichide yigen momanggha ,olmey hayat yashighininggha shukur qilish ehmeqler,) digendu.

IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

Unregistered
22-08-09, 13:45
Erkin Alptekin ependi yene oz hatiriside dadisini himaye qilip shundaq eytidu,:" Beziler ozini himaye qilish imkanieytliridin mehrum dadamni aq-kok dep chet-ellerdiki tor betliride qattiq yazidu,

Hatirjem bolsila dadiliri bashliq uch ependiler yahshi-yaman terepliri bilen milletning mali ,millet her qandaq yerde ularni himaye qilidu we himaye qilishni bilidu, amma oz qimmetliri bilen , hergizmu silidek qara-quyuq ashirip ,hatasini yepip turup emes,

Dep baqsila egerde dadiliri bashlamchiliq qilghan shu qaymuqqan uch ependiler eger 1945-10-27- kuni Hitayning Sherqi Turkistandiki weziyetni jiddi bilip,qorqup we ensirep, ( weziyetni ongshash ) uchun chaqirghinigha maqul dep yurtimizgha chiqmigan bolsa shu chaghdiki yurtimizning weziyeti qandaq bolghan bolatti, ? bugunki kunlerge bash sebebchi uch ependilerdur.

Unregistered
22-08-09, 13:47
Erkin Alptekin ependi yene oz hatiriside dadisini himaye qilip shundaq eytidu,:" Beziler ozini himaye qilish imkanieytliridin mehrum dadamni aq-kok dep chet-ellerdiki tor betliride qattiq yazidu,

Hatirjem bolsila dadiliri bashliq uch ependiler yahshi-yaman terepliri bilen milletning mali ,millet her qandaq yerde ularni himaye qilidu we himaye qilishni bilidu, amma oz qimmetliri bilen , hergizmu silidek qara-quyuq ashirip ,hatasini yepip turup emes,

Dep baqsila egerde dadiliri bashlamchiliq qilghan shu qaymuqqan uch ependiler eger 1945-10-27- kuni Hitayning Sherqi Turkistandiki weziyetni jiddi bilip,qorqup we ensirep, ( weziyetni ongshash ) uchun chaqirghinigha maqul dep yurtimizgha chiqmigan bolsa shu chaghdiki yurtimizning weziyeti qandaq bolghan bolatti, ? bugunki kunlerge bash sebebchi uch ependilerdur.



IHTIYARI MUHBIR : MEKKE



[/QUOTE]

Unregistered
22-08-09, 14:16
ERKIN ALPTEKIN EPENDINING HATIRILIRINING 12-HALQISIDIN UZUNDE

:" Shundaq bolsimu, üch ependiler öz ana wetini bolghan Sherqiy Türkistangha qaytish toghrisida özlirige ijazet bérilishini telep qilip, Xitay Merkizi Hökümétige her pursette murajiet qilishni dawamlashturghan. Bu murajietlerning bir netijisi bolsa kérek, Géniral Jiang Jijung 1945 – yili 10 – ayning 15 – küni üch ependige resmi bir xet yézip, ularni Sherqiy Türkistangha dewet qilishqa mejbur bolghan. Géniral Jiang Jijung üch ependige yazghan xétide qisqiche mundaq dégen,"


Nime deytti,: ( sen uch neper tirik jeset, qandaq qilip Ilidiki quralliq isyanchilar qurghan musteqil ," Sherqi Turkistan Jumhuriyeti Hokumeti ," we ularning rehberliri bashta Ehmetjan Qasim qilishqa heqliq teleplerni qilishqa jasaret qilishisen, hitay ichide yigen momanggha ,olmey hayat yashighininggha shukur qilish ehmeqler,) digendu.

IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

Qongaltaq <<ihtiyari muhbir>> xetnimu ongshap yazalmay turup,bu yerde toxtimay taqa-tuqu sozlep,uyghurni qalaymiqan qilidighan nimikensen! sen nime digen rezil hejiqiz-he! mushu ulugh ramizan kunlerdimu ademni terikturup gunahkar qilding kot, op-ochuq tarixni burmilap xelq ichige zidiyet selip ozengni nime chaghlap qalding sen hezlek! uyghur mesilisi bilen zadi nime ishing bar sening? ulugh kunlerde dep qoyay, hezlek bolmisang ozengning ismingni dep meydan'gha chiqmamsen? ehwaldin qarighanda qeshqerning eng chetide chigit terip yurup xet oqushni uginiwelip,dixanchiliq eghir kelip qechip chiqip, bikarchiliqta joyluwatqan nime oxshaysen, akang Sidiq musaning yene bir peyikensen kot ,hejep bizar qilding! yenimda bolghan bolsang,qonganggha azraq sazangni tiqip,andin tasma beliqtin birni kirguzuwetettim xep,amal yoqte!!!

Unregistered
22-08-09, 14:30
Erkin Alptekin ependi yene oz hatiriside dadisini himaye qilip shundaq eytidu,:" Beziler ozini himaye qilish imkanieytliridin mehrum dadamni aq-kok dep chet-ellerdiki tor betliride qattiq yazidu,

Hatirjem bolsila dadiliri bashliq uch ependiler yahshi-yaman terepliri bilen milletning mali ,millet her qandaq yerde ularni himaye qilidu we himaye qilishni bilidu, amma oz qimmetliri bilen , hergizmu silidek qara-quyuq ashirip ,hatasini yepip turup emes,

Dep baqsila egerde dadiliri bashlamchiliq qilghan shu qaymuqqan uch ependiler eger 1945-10-27- kuni Hitayning Sherqi Turkistandiki weziyetni jiddi bilip,qorqup we ensirep, ( weziyetni ongshash ) uchun chaqirghinigha maqul dep yurtimizgha chiqmigan bolsa shu chaghdiki yurtimizning weziyeti qandaq bolghan bolatti, ? bugunki kunlerge bash sebebchi uch ependilerdur.



IHTIYARI MUHBIR : MEKKE



[/QUOTE]

Hey kot! bugunki kun'ge bash sewepchi Exmetjan qasimi bildingmu hezlek polattek ispat 11 beti texiche bar mendimu bar! sen hezlek polattek ispatnimu qayrip qoyup bashqilargha tohmet chaplawatisen kot numus qilmay,3 ependeng bolamdu,4 xaniming bolamdu mening karim yoq, lekin kimde-kim wetinimiz Sherqi Turkistanni ikki qetim xitaygha setiwetken Exmetjan Qasimi qatarliq xainlarni aqlap,tarixni burmilaydiken, undaq kotning qongigha tiqidighanning hemmini tiqimen.
Sen hezlekni tepishmu teske chushmeydu bilip qoy, sendek kotler,anangni etizliqta Zhang Zhi Zhonggha ikki putini koturup bergen Exmetjan Qasimi digen solamchining xainliqi toghrisida polattek pakitlar nurghun tursimu,numussizliq bilen munapiqlarni aqlawatisen! sen kot akang Sidiq Metmusa digen hezlek bilen birlikte,numus qilishmay,anangni solap bergenlerni aqlap xitayning eyni chaghdiki showisidin tetip baqqing keliwatidu-de,bola anang tetip sen haramdin bolghanlarni << erjuanze >> qilip tughup bizning neslimizni sesitqini yetip ashidu!!!

Unregistered
06-05-12, 11:45
Bugun biz tort kishi Jiddide bir yerde bolup qalduq, kopinche hallarda tort besh kishi bir yerge kelse ishenchilik bolsa weten we milletning gepini qilishidu, ishenchisiz bolsa tijaretning,

Ichidin birsi ozichila bizning bugunki har kunlerge qelishimizning sebebini oziche eytip arsida Ehmetja Qasimi ependinimu qoshup yeqinqi zaman tarihidiki siyasi tarihimizgha tesir korsetken hemme chonglirimizni tillap-qaghap narazilighini bilduripla ketti,:" ular hotun peres, siyasi qabiliyeti yoq, olmigen-olturmigen ," wehakazlar depla, men hich gepke arilashmidim peqet ahirida gepige ulap,:' hazir Qara-qursaq qalmaptu ? " dep qoydum, dimek bir meshhur shehsiyetler tarihning bir betide ozi bilip-bilmey we yaki biihtiyari bir hata qilghan bolsa u hata nihayetide kelip milletning ziyinigha bolsa mana mushundaq nechche on yillardin keyinmu adettiki kishiler hem ozlirining behitsizliklirini shulardin koridiken, undaqta bugun bizning mana bu uch ependiler we Ehmetjan Qasimilarning tarihtiki hayatini olchep mahtap we tenqit qilsaq toghra iken.

Bizge ohshash olchep-tartidighanlar mahtash we tenqitlirimizde ashuriwetmigendek, ularning yeqinlirimu ularni himaye qilishta heqiqetlerni burmilimaslighi lazim iken, milletning kozi bar koridiken, eqli bar chushinidiken,

Bu maqaleni men yazghan idim, astigha oz ismimni yezishni untulup qaptimen, yezip toluqlap qoydum.


IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

Unregistered
06-05-12, 11:59
erkin alptekin ependi yene oz hatiriside dadisini himaye qilip shundaq eytidu,:" beziler ozini himaye qilish imkanieytliridin mehrum dadamni aq-kok dep chet-ellerdiki tor betliride qattiq yazidu,

hatirjem bolsila dadiliri bashliq uch ependiler yahshi-yaman terepliri bilen milletning mali ,millet her qandaq yerde ularni himaye qilidu we himaye qilishni bilidu, amma oz qimmetliri bilen , hergizmu silidek qara-quyuq ashirip ,hatasini yepip turup emes,

dep baqsila egerde dadiliri bashlamchiliq qilghan shu qaymuqqan uch ependiler eger 1945-10-27- kuni hitayning sherqi turkistandiki weziyetni jiddi bilip,qorqup we ensirep, ( weziyetni ongshash ) uchun chaqirghinigha maqul dep yurtimizgha chiqmigan bolsa shu chaghdiki yurtimizning weziyeti qandaq bolghan bolatti, ? Bugunki kunlerge bash sebebchi uch ependilerdur.

bu yazmini yazghanmu men uqushmasliq bolmisun uchun oz ismimni yezip qoydum.


Ihtiyari muhbir : Mekke

Unregistered
06-05-12, 12:11
Bu maqaleni men yazghan idim, astigha oz ismimni yezishni untulup qaptimen, yezip toluqlap qoydum.


IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

bu adem jing kallisidin kitiptu,uxlap qopap chush koridighan nime iken bu,maqalini 2009 yili yizip emdi imza qoyghini nimisi bu?qizziq ishte.

Unregistered
06-05-12, 23:52
Sili bu meydanda qelem oyuni oynitip Ehmetjan Qasimi ependige qarshi aghzigha kelgenlerni yazidighan haywanlargha yer we purset yaritip beiwatidila, elbette bilsile,

Bir Uyghurgha hitaylarning we yaki Ruslarning her qandaq bir hoqoq we mensep berishining hich qimmeti yoq, Ehmetjan Qasimi ependi Uyghur millitining konglide teht qurghan uluq dahi we egerde 12-11-1945----01-10-1949 Ilida qurulghan hokumetni Ikkinji Sherqi Turkistan Jumhuriyeti disek u chaghda Ehmetjan Qasimi putun Uyghur helqining qelbide shu Jumhuiryetimizning eng heqliq we qanunluq reisi jumhuridur,resmi mensep we unwanining nime bolishi Oruslarni we Hitaylarni alaqidar qilsun, bizni emes.

Hazir chet-ellerdiki Uyghur jamaeti ichide uch ependilerni aqlash we himaye qilish toghra kelse bu uch ependining pushtidin bolghan Uyghurlar mewjuttur.bular aqlash uchun hereket qilalaydu, sili bu imkaniyetlerdin yoqsun bir ulughimizgha aq-kok dimisile,yaki bashqilarning diyishige imkaniyet yaritip bermisile,

Bilip qalsiliriki eger Ehmetjan Qasimi ependini bu uch ependilerge qarshi aqlashqa mejbur bolsaq chet-ellerdimu hem aqlaydighan we aqliyalaydighan bir milyon Uyghur jamaeti bar.belki bularning yuzde 90 ni ottura Asiyededur.

Amma biz ne bu uch ependini Ehmetjan Qasimighga qarshi aqlaymiz, ne Ehmetjan Qasimi ependini bu uch ependilerge qarshi aqlaymiz, zaten bular milletning konglide aqlanighliq, hemmisi aq we pak,Allah bularning hemmisidin razi bolsun,

Perqi shuki mana bugunki kunde bu ikki guruhning tutqan yolining netijisi Uyghur millitining payda we ziyinigha del eksi istiqamette bolmaqta.bunchilik op-ochuq heqiqetni yushuridighan eqilsiz bolmisili kerek.

eger silining aldilirigha ikki shert qoysa disiki,:" Yaki qizil hitaylar bilen mana mushunda urush jidel ichide netijisi nime bolsa bolsun ilel -ebed bille yashaysiler, yaki Hitaylardin tamamen qutulup Musteqil, Erkin-Azade ,Oz-ozige Ghoja amma ilel-ebed Qip-qizil Kommunist bir tuzumde yashaysiler, " dise sili qaysini tallaydila ,? bir jawap berip[ baqsila anglap baqayli,?

IHTIYARI MUHBIR : MEKKE


Nahayiti toghra analiz. Ihtiyari Muhbir ependige bolghan hormitim ashti.

Unregistered
07-05-12, 01:55
“... Hazir Türkiyide yashawatqan Eysa Yüsüp Aliptékin we Muhemmed Imin Bughragha oxhshash Pantürkistler Türkiy tillarda sözlishidighan pütün milletlerni <Türk> dep atimaqta we Türk milletlirining tarixi hem tilini birleshtürüshke térishmaqta. Bularning meqsidi; Uyghur, Qazaq, Qirghiz, Özbék, Türkmen, Azerbeyjan, Bashqirt we Tatargha oxshash milletlerni birleshtürüp, ötmüsh tarixta bolghandek bir Türk impiriyisi qurush…”.

BU vch pesendining qilmaqchi bolghini undaq tvrk dvliti qurush emes belki emel mensep qolgha keltvrvshtur.

eysa yvsvp bu ikki ependini "xitay dvlitining ichide turup xitaylargha qarshi turimiz" dep aldap emilyette "uyghur herkitining ichide turup uyghur herkitini tvgeshtvrgen" din bashqa ish emes.

eysa yvsvp digen bu ghalcha bu iki ependini bir vmvr aldap chvgilitip yvrgen . uning ballirimu shu hazir

Unregistered
07-05-12, 05:20
Towende Erkin Alptekin ependining bergen jawapliridin shundaq hokum qilishqa bolidu,,:" bu uch ependiler Ehmetjan Qasimi we Ili Hokumetige raghmen hitaylardin yurtimizgha Ali Muhtariyet telep qilghan, we Ruslargha qetilip qelishning aldini alghan, "

Amma Ehmetjan Qasimi 1947-yili Nan Jingda hitaylargha qarshi yurtimizgha Yuksek Aptonomiye telep qilghan, bu ikki telepning mahiyeti tuptin ohshimaydu,

1931- Yili yurtimiz Sherqi Turkistanda peqetla din uchun islam echip, Jihat qilip kokrek kerip chiqqan Erkek oghli Erkek Mujahit dini alim, dini inqilapning rehberi Muhemmed Emin Bughra ependi,ahiri berip 1943- yili Chong Chinggha barghan we taki 1946- yili yurtimizgha qaytip kelgichilik hitayda yashighan,

Esli Meqsidi kapirlarni olturush , hitaylarni olturush bolghan bu zat, aylinip shu ozi qirip tashlighan hitaylarning qoynigha berip yahsahsni ozige heter kormigen.we heter kormeydighan derijide ishinishke ozgergen,

Amma eyni ishlarni qilghan Mehmut Muhiti hetta oz yurtidiki Sheng Shi Cai gimu ishenmey yurtidin qechip chiqip Yaponlargha ishengen we del Muhemmed emin Bughraning teturidin hitaygha kirgen,

Bir insan qandaq bolup bunchilik ozgiralaydu,bir diyishlerge qarighanda Eysa ependining nesiheti bilen ozgergenmish, oylap baqayli eqil we idrakta shu chaghlarda hem Eysa ependi bilen Mehmet Emin ependining arisida heli periq bar idi, chunki yurttin qechip chiqqandin keyin Mehmet Emin Bughra ependi hazirmu jiq qimmetlik hesaplinidighan ,:" Sherqi Turkistan Tarihi " digen kitapni Afghanistanda yazghan kishi idi. Mehmet Emin Bughra ependi Eysa ependining nesihetioge muhtaj birimu,?

Amma insan ozgiridiken, huddi Dini Jihaddin on yil ichide Ehmetjan qasimi we uch wilayet hokumetige qarshi hitaydin Yurtimizgha Ali Muhtariyet telep qilidighan derijide ozgergengenge ohshash,. Mehmet Emin Bughra ependi keyinki kunleride yene mundaq ozgergen iken.

Abulqadir Ibrahim Tohta Hoja manggha mundaq bir weqelikni eytip bergen idi,:" Hezritim hayatining ahirqi kunliride hetta Heremge kelse Namazgha ezan eytiwatsa Heremge Namazgha kirmey talada Tamaka chekip waqit otkuzidighan halda ozgergen idi,"

Men bu weqelikni Enqerediki Dr; Yaqup Bughra gha eytip bersem u zat hich inkar qilmighan we ,:" Hayat u kishini shundaq yashashqa mejbur qilghan idi," dep jawap bergen idi.

Bu yazghanlirimni suistimal qilmasliq sherti bilen jawap yezinglar,

Erkin Aliptékin (11)

11– Soal:

Üch ependiler néme seweptin shu chaghda Aliy muxtariyat telep qilidu? Némishqa musteqilliq telep qilmaydu?


Erkin Aliptékin _ Jawap:

__ Buning sewebini shu chaghda aliy muxtariyat telep qilghan Üch Ependining biri bolghan Muhemmed Imin Bughra Hezritimning aghzidin anglash paydiliq.

Muhemmed Imin Bughra Hezritim “Sherqiy Türkistanning Tarixi, Jughrapiyisi we hazirqi weziyiti” namliq kitabida bu heqte mundaq dep yazidu:

“Shu chaghlarda Xitaydin qutulush mümkin édi. Emma Xitayni qoghlap chiqarsaq, Sowét Ittipaqi Sherqiy Türkistanni ya özi bésiwalatti yaki sherqiy Türkistanni Xitaygha qaytidin tutup béretti. Buning ochuq misali, 1933 – yili we 1944 – yili qurulghan Sherqiy Türkistan musteqil jumhuriyetlirining Xitay bilen ish birliki qilghan Sowét Ittipaqi teripidin aghdurulushidur. Buning üchün biz, <Xitayni Sherqiy Türkistandin chiqirayli, emma Sowét Ittipaqining Sherqiy Türkistanni bésiwélishining aldini alayli> deydighan bir siyasiy yol izlesh mejburiyitide qalduq. Bir kommunist sistémida bolghan Sowét Ittipaqining Sherqiy Türkistanni bésiwélishining aldini élishning yigane yoli aliy muxtariyat idi. Biz aliy muxtariyattin paydilinip, Sherqiy Türkistanda bir milliy hökümet qurup xelqimizni siyasiy, iqtisadiy, ijtimaiy we medeniy jehetlerdin tereqqiy qilduriwalghandin kéyin, musteqilliq telibimizni emelge ashurushni köz aldida tutqan éduq...”


Xoten emiri, eskiri qomandan, din alimi, tarixchi, yazghuchi we tetqiqatchi bolghan Muhemmed Imin Bughra Hezritim, 1931 – yili Sherqiy Türkistanda Xitay hakimiyitige qarshi kötürülgen omumiy qozghulangning rehbiri hemde Sherqiy Türkistan Islam Jumhuriyitining qurghuchilirining biridur. U Xitay, tunggan we Sowét eskerlirige qarshi élip bérilghan jenglerge qatnashqan. Bu jenglerde barmaq we qulaqliri qélich bilen chanalghan. Shahmensur, Emir Abdullah isimlik ikki qérindishi bu jenglerde Shéhit bolghan, musteqilliqni ghaye qilghan ulugh bir liderimizdur.


Eslide, Sherqi Türkistan üchün Aliy muhtariyet telep qilghanlar peqet Üch Efendilerdinla ibaret emes. 2000 – yili Béijing milletler neshriyati teripidin neshir qilinghan “Shinjiang Üchwilayet Inqilawi Tarixi” da yézilishiche, 1947 – yili Nenjingde chaqirilghan Milletchi Xitay (Guomindang) Xelq Qurultiyigha qatnashqan Ili déligatsiyisining bashliqi Ehmetjan Qasimimu, Sherqiy Türkistangha Aliy muxtariyat bérilishini telep qilghan.


Rahmetlik Ziya Samidi ependimning 1974 – yili 3 – ayning 19 - küni Almutada neshir qilinghan “Komunizim Tughi” gézitige yazghan maqalisida, 1950 – yili 10 – ayning 1 – küni Béyjingge barghan Sherqiy Türkistan hey´etining shu chaghda “Xitaydiki Az Sanliq Milletler Milletler Komissiyesining bashliqi bolghan Li Wéyxen bilen élip barghan muzakiriler jereyanida, Xitayda bir fédiratiw döletning teshkil qilinishini, Sherqiy Türkistangha bu fédiratiw dölet ichide Ali muhtariyat bérilishini we bir mustemlike ismi bolghan “Xinjiang” ismining ornigha “Uyghuristan Ittipaq Jumhuriyeti” ismining bérilishini telep qilghanliqini yazidu.


Eger yuqirida ismi zikir qilinghan liderlirimiz shu chaghlarda “Ali muhtariyat” teleplerini kötürüp chiqqan bolsa, buning shu chaghlardiki siyasiy weziyetke köre bezi bir muhim sewepliri bolishi mümkin. Ötmüshni bügünning ölchimi bilen bahalash zor bir xatadur.

Towende Erkin Alptekin ependining bergen jawapliridin shundaq hokum qilishqa bolidu,,:" bu uch ependiler Ehmetjan Qasimi we Ili Hokumetige raghmen hitaylardin yurtimizgha Ali Muhtariyet telep qilghan, we Ruslargha qetilip qelishning aldini alghan, "

Amma Ehmetjan Qasimi 1947-yili Nan Jingda hitaylargha qarshi yurtimizgha Yuksek Aptonomiye telep qilghan, bu ikki telepning mahiyeti tuptin ohshimaydu,

1931- Yili yurtimiz Sherqi Turkistanda peqetla din uchun islam echip, Jihat qilip kokrek kerip chiqqan Erkek oghli Erkek Mujahit dini alim, dini inqilapning rehberi Muhemmed Emin Bughra ependi,ahiri berip 1943- yili Chong Chinggha barghan we taki 1946- yili yurtimizgha qaytip kelgichilik hitayda yashighan,

Esli Meqsidi kapirlarni olturush , hitaylarni olturush bolghan bu zat, aylinip shu ozi qirip tashlighan hitaylarning qoynigha berip yahsahsni ozige heter kormigen.we heter kormeydighan derijide ishinishke ozgergen,

Amma eyni ishlarni qilghan Mehmut Muhiti hetta oz yurtidiki Sheng Shi Cai gimu ishenmey yurtidin qechip chiqip Yaponlargha ishengen we del Muhemmed emin Bughraning teturidin hitaygha kirgen,

Bir insan qandaq bolup bunchilik ozgiralaydu,bir diyishlerge qarighanda Eysa ependining nesiheti bilen ozgergenmish, oylap baqayli eqil we idrakta shu chaghlarda hem Eysa ependi bilen Mehmet Emin ependining arisida heli periq bar idi, chunki yurttin qechip chiqqandin keyin Mehmet Emin Bughra ependi hazirmu jiq qimmetlik hesaplinidighan ,:" Sherqi Turkistan Tarihi " digen kitapni Afghanistanda yazghan kishi idi. Mehmet Emin Bughra ependi Eysa ependining nesihetioge muhtaj birimu,?

Amma insan ozgiridiken, huddi Dini Jihaddin on yil ichide Ehmetjan qasimi we uch wilayet hokumetige qarshi hitaydin Yurtimizgha Ali Muhtariyet telep qilidighan derijide ozgergengenge ohshash,. Mehmet Emin Bughra ependi keyinki kunleride yene mundaq ozgergen iken.

Abulqadir Ibrahim Tohta Hoja manggha mundaq bir weqelikni eytip bergen idi,:" Hezritim hayatining ahirqi kunliride hetta Heremge kelse Namazgha ezan eytiwatsa Heremge Namazgha kirmey talada Tamaka chekip waqit otkuzidighan halda ozgergen idi,"

Men bu weqelikni Enqerediki Dr; Yaqup Bughra gha eytip bersem u zat hich inkar qilmighan we ,:" Hayat u kishini shundaq yashashqa mejbur qilghan idi," dep jawap bergen idi.

Bu yazghanlirimni suistimal qilmasliq sherti bilen jawap yezinglar,


Bu yazminimu men yazghan idim, oz ismimni yezishni untulup qaptimen, yezip toluqlap qoydum.


IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

Unregistered
07-05-12, 09:05
Towende Erkin Alptekin ependining bergen jawapliridin shundaq hokum qilishqa bolidu,,:" bu uch ependiler Ehmetjan Qasimi we Ili Hokumetige raghmen hitaylardin yurtimizgha Ali Muhtariyet telep qilghan, we Ruslargha qetilip qelishning aldini alghan, "

Amma Ehmetjan Qasimi 1947-yili Nan Jingda hitaylargha qarshi yurtimizgha Yuksek Aptonomiye telep qilghan, bu ikki telepning mahiyeti tuptin ohshimaydu,

1931- Yili yurtimiz Sherqi Turkistanda peqetla din uchun islam echip, Jihat qilip kokrek kerip chiqqan Erkek oghli Erkek Mujahit dini alim, dini inqilapning rehberi Muhemmed Emin Bughra ependi,ahiri berip 1943- yili Chong Chinggha barghan we taki 1946- yili yurtimizgha qaytip kelgichilik hitayda yashighan,

Esli Meqsidi kapirlarni olturush , hitaylarni olturush bolghan bu zat, aylinip shu ozi qirip tashlighan hitaylarning qoynigha berip yahsahsni ozige heter kormigen.we heter kormeydighan derijide ishinishke ozgergen,

Amma eyni ishlarni qilghan Mehmut Muhiti hetta oz yurtidiki Sheng Shi Cai gimu ishenmey yurtidin qechip chiqip Yaponlargha ishengen we del Muhemmed emin Bughraning teturidin hitaygha kirgen,

Bir insan qandaq bolup bunchilik ozgiralaydu,bir diyishlerge qarighanda Eysa ependining nesiheti bilen ozgergenmish, oylap baqayli eqil we idrakta shu chaghlarda hem Eysa ependi bilen Mehmet Emin ependining arisida heli periq bar idi, chunki yurttin qechip chiqqandin keyin Mehmet Emin Bughra ependi hazirmu jiq qimmetlik hesaplinidighan ,:" Sherqi Turkistan Tarihi " digen kitapni Afghanistanda yazghan kishi idi. Mehmet Emin Bughra ependi Eysa ependining nesihetioge muhtaj birimu,?

Amma insan ozgiridiken, huddi Dini Jihaddin on yil ichide Ehmetjan qasimi we uch wilayet hokumetige qarshi hitaydin Yurtimizgha Ali Muhtariyet telep qilidighan derijide ozgergengenge ohshash,. Mehmet Emin Bughra ependi keyinki kunleride yene mundaq ozgergen iken.

Abulqadir Ibrahim Tohta Hoja manggha mundaq bir weqelikni eytip bergen idi,:" Hezritim hayatining ahirqi kunliride hetta Heremge kelse Namazgha ezan eytiwatsa Heremge Namazgha kirmey talada Tamaka chekip waqit otkuzidighan halda ozgergen idi,"

Men bu weqelikni Enqerediki Dr; Yaqup Bughra gha eytip bersem u zat hich inkar qilmighan we ,:" Hayat u kishini shundaq yashashqa mejbur qilghan idi," dep jawap bergen idi.

Bu yazghanlirimni suistimal qilmasliq sherti bilen jawap yezinglar,


Bu yazminimu men yazghan idim, oz ismimni yezishni untulup qaptimen, yezip toluqlap qoydum.


IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

nimilerni dep yuriyla hajim! Memtimin boghra afghanistanda yaponye ,engiliye we bashqa dvlet elchi we emeldarliri bilen kvrvshvp hoddi hazirqidek siyasi dewa qilip yurwatqanda , hitaylar bundaq kitiwese sherqi tvrkistan dewasi helqara mesilige aylinip kitidu dep qarap , Eyse yvsvp aliptikinni ewetip "bu yerde quruq dawa qilghandin hitayning kelbige kirip shular bilen mujadile qilayli ,undaq qilimiz ,mundaq qilimiz ,aldi bilen muhtariyat , undin kiyin musteqillip andin kiyin tvrk impiyesi......"dep aldap qayturup eketken gep , eysa yvsvp ning gep svzlirige qarap memtimin boghra vzidinmu bekrek milletchi iken dep qarap uning keynidin nenjingge barghan shu , Memtimin boghra ning "siyasi kvreshlirim" din buni bilishke bulidu, Memtimin boghraning toxtimay tamaka chikip achchiq yutushi mushu seweptin dep chvshinish kirek!