PDA

View Full Version : Her bir qelem bir mesh'el, herbir munber bir mektep, her bir aile bir qorghan!



Unregistered
20-08-09, 21:26
Her bir qelem bir mesh'el, herbir munber bir mektep, her bir aile bir qorghan!


M.Azat


Uyghur milliti jahalet qarangghuliqidin chiqip bolalmidi. Yoruqluqqa chiqishimiz üchün yene qanchilik musape seper qilishimiz kerekligini texmin qilish qeyin.

Esirlep yol yürüp charchighan milletning bir qisim ezaliri qarangghuluqta yashap adetlinip qaldi. Birdinla yorughluqqa chiqsa közlirining buzulup, qarangghuluqtiki ghuwa kölenggülerni periq étish bextidinmu tamamen ayrilip qélishtin qorqidu.

Millitimizning bir qisim ezaliri yoruqluq izdep minglighan goruppilargha bölünüp, terep-terepke kétip qaldi. Kéche qarangghulighida uzaqtin körüngen nurlarning, tashlinip qalghan mazarliqlarda échilip qalghan söngeklerdiki fosfur ikenligi bilindi. Öz-ara tapa-teniler bölün'gen goruppilarning yenimu köp bölünishini keltürüp chiqardi.

Bundaq bölünüsh we tarqilish üsümlüklerde, ziraetlerde bolsa idi, dunya yéshilliqqa pürken'gen bolar idi. Emma, insanlardiki, téximu toghrisini eytqanda Uyghurlardiki bölünüsh insani rohimizni chölleshtürüshtin bashqa hich bir payda élip kelmidi. Küchimiz, waqtimizning orunsiz, bihude serip qilinishi, millitimizning ümitlikler qoshunini azaytip, ümitsizler qoshunining zoruyishigha hesse qoshmaqta.

Kor üchün dunya-tang atmas kéchidur. kéche démek -- ümitsizlik , mehkumluq démektur.

Jahaletning qarangghulighidin meripetning yuruqlighigha chiqishimiz üchün, tekrar bir sep, bir qoshun bolushimizgha qoghra kélidu.
Rus xelq chöchigidiki Danko, qewmini yoruqluqqa élip chiqish üchün yürigini mesh'el qilip yol bashlap mangghan.

Qarangghu tayga ormanlighida Ach, susiz, harghin qewim kéche qarangghuliqida Dankoning mesh'elge aylanghan Yürikining nurida chatqal-sasliqlarda ilgirlep axiri yoruqluqqa chiqqanda, Danko halsizlinip yeqilghan. Uning qewmi bolsa, uzaqta körün'gen su we miwilerni körüp "hurra!" towliship algha qarap yügürüsh esnasida, Danko migh-migh ademning ayaqliri astida yenchilip jan üzgen bolsimu, yolbashchisini yenchip öltürüp qoyghan qewmi yoruqluqqa we hayatliqqa érishken idi.

Bizdimu Dankolar bar. Bezilirini bizge mesh’el qilghan yürigi bilen qoshup ayaqlirimiz astida yenchip öltürüwettuq . Bezilirini yenchiwatimiz, Ölmigen bolsimu jan talishiwatidu. Chiqqusi Dankolar tereddut ichide.

Qarangghuluq zulmitidin millitini qoghdighuchilarning, millitidin özini qoghdashqa mejbur qélishidin artuq pajie barmu?

Hichkimni eyipleshke tilim barmaydu. Peqetla bizni bu qarangghuluqta qaldurghan jahaletni lenetleymen. Chünki, insan özi chüshenmigen shey'ilerning düshminidur. Gunah, bizning eqlimizni, mentiqimizni kor qilghan jahalettidur.

Allah insanlarni gunahsiz yaratqan. Dunyada qutrap turghan qarangghuluq, jahalet bizni ichige yutup ketti. Tekrar gunahsiz halimizgha qaytishimiz üchün, qarangghuluqni, jahaletni yérip yuruqluqqa chiqishimiz lazim. Yoruqluq __ hayat démektur. Emma, yoruqluq qeyerde? qaysi terepte?

Qurani-kerim "Oqu!"dégen ayet bilen bashlinidu.
Shunga men aldi bilen oqughanlargha xitap qilimen;

Ey qelem igiliri ! Qolungizdiki qelem (eger qedrini bilsingiz) bir mesh'eldur. Uni yandurung! Uning nuri aldi bilen sizni, sizning qelbingizni yurutsun!ketidighan nishaningiz ayding bolsun!

Onminglighan, yüz minglighan mesh'el ,milli karwanimizning yolini yorutushqa yétidighan nur bilen teminleydu.

Mesh'elni kötürgenler bir nishangha qarap, bir septe mangidighanla bolsaq, mazarliqtiki qurup ketken jesetlerning söngekliridin parlighan fosfurni nur bilip éziqqanlarmu, qanche ming goruppilarlagha bölünüp tinep, éziqip yürgenlermu, kéche qarangghuliqigha öginip qalghanlarmu yultuzlar topidek éqin’gha aylinip heriket qiliwatqan mesh'eller karwanigha qoshulishi mumkin. Chünki, kéche qarangghuliqidiki yalghuzluqning dehshetlik qorqunuchluq ikenligini qorqunchaqlar hemmidin yaxshi bilidu.

Bizning qachan yoruqluqqa chiqishimiz éniq bolmighan bu seperimizde, her bir oqutquchining köngli bir liksiye munbiridur. her bir munber-bir mekteptur. Ewlatlirimiz u mektepte yoruqluq toghrisida bilimge érishidu. Ümid bilen seperde chong bolidu. Seperde halsizlinip yéqilghanlarning qolidiki mesh'elni alidu....

Bir jup er-ayalning özara yaxshi körüshüp juplishishi netijiside perzent meydangha kélidu. perzen-ailining söygü bolighidur. deryalarning bashlinish noqtisi tagh jilghiliri bolghinigha oxshash,milli gewde ailelerdin ibaret hüjreliridin bashlinidu.Bu karwanimiz aililerdin terkip tapqan. Biz üchün her bir aile -bir qorghan démektur.her bir aile özini qoghdashqa qadir bolsila,karwanning bixeterligi kapaletke ige bolidu. Aile bashlighi u qorghanning qomandanidur. U qorghanni muhapizet qilish qomandan we eskerlerning ortaq wezipisidur.

Jahalet qarangghuliqidin qutulush sepiri ene shundaq dawam qilidu. Her bir kishining bir wezipisi bar. Seper kéchede dawamlishiwatqanlighi üchün, her minut yoldin ézip kétish xewpining barliqi toghrisida bir birmizni agahlandurup,mügidep qalghanlarni uxlatmay elip mengish mejburiyitimiz bar.

Men ümidlikmen. Ümidlik bolushmning sewebi, yürikini mesh'el qilghuchilar az bolsimu, qelimini mesh'el qilghuchilar az emes. mesh'eller azliqtin köpiyip baridu. Mesh'ller köpeygensiri egeshküchi qoshun köpiyidu.

Bezide ümitsizlinimen, ümitsizlinishimning sewebi, bir yolgha pétishmay yol taliship qélish, charchighanda yaki yoldin biraz ézip qalghanda öz arimizdin jawapkar izdep, pütmes-tügimes chigish ziddiyetlerning sirliq tori bilen özimizni chirmiwelip, seperni unutup kétip yolni jeng meydanigha aylandurush ihtimalimiz. küresh öz ichimizde qizip ketkende,tashqiridin düshmen'ge ihtiyajimiz bolmaydighanlighi köp qetim ispatlandi.
dushmen bilen uchirashmastin turup,öz-özimizni meghlup qilghan zamanlirimizni oylisaq hemmimiz xijalettin yerge qaraymiz.biraq deris elish niyitimizning bolmaslighi meni teshwishlendüridu.

Men yenila qelimini mesh'el qilidighanlarning belgilik sanni igileydighanliqigha, seperni öz-ara jeng qilidighan meydan'gha aylandurushqa ruxset qilmaydighanlighigha ishinimen.ishinishke mejburmen.

Renjitsemmu, agahlandurmay turalmaymen; Qedirdan qelem igilirimizdin Perhat Tursun bilen Yalqun Ruzi ning 1998 - yili bashlanghan hayat-mamatliq “kürishi” hazirghiche dawam qilmaqta. Bu ikki neper qérindishimizning eng molhosulluq 10 yilliq yashliq bahari “jeng” ichide ötti. Ular we ularning terepdarliri, bu jengni tamasha qilip hozurlanghuchilarning 10 yilliq énirgiyisini toplighan bolsaq iduq, Ürümchidiki Uyghur ahalisining eng az dégende bir yilliq tok ihtiyaji qamdalghan bolatti.
Öz-ara “jeng” üchün énirgiyisini xejlewatqanlar az emes.

Allah bezilerge köp söygü,bezilerge köp nepret bexish etken iken.
nepretni qural qilghanlar arisida tarixta nami qalghan genirallar bar.ular,zalimmu,yaki qehrimanmu digen talash-tartish tügigini yoq.biraq,qelem tutqanlar arisida qelimige reng ornigha nepret toldurghanlar ichide nami yashighanlarni xatirlimeymen.
Biz qarangghuluq ichide nepret deryasida eqip ketiwatqan bilqlargha oxshaymiz.
Yürigimizni,qerindashlirimizgha nepret ishlep chiqiridighan istanuk qilshqa ihtiyajimiz yoq.

Bir zamanlar menmu, shexsi izzet-nepsimni öz qerindashlirimdin qoghdash üchün küch serip qilghan chaqlirim bolghan. U zamanlar nadan idim. Biraz chong boldum, eqil taptim. Oylisam yüzüm qiziridu. kéyin méni tillap, hetta haqaret qilip maqale yazghan, kitap yazghan shexis boldi. bir éghiz jawap bermidim. Chünki, méning “heset” késili bilen aghrighan kishilerni dawalaydighan rétsipim yoq." meshhur" bolushning eng asan yoli __ meshhurlarni chishlesh. Hayatimni millitimge bexit izdesh yoligha serip qildim. Méni tillap puxadin chiqqan, méni tillap bextlik bolghanlar bolsa, u elbette méning bextim. Méning nepritim uninggha emes, uni esirge éliwalghan jahalet zulmitigidur.

1989-yili 2-ayning 3-küni chaghan bayrimi harpa küni idi. Tibbi inistétut doxturxanisigha Téyipjan Eliyupni yoqlap chiqqan idim. Manga shundaq dégen idi: “ukam,saqiyalmaydighan oxshaymen. Hayatimda pushayman qilidighan bezi xataliqlirim boldi. Bularning arisida, 1958 - yili “tarim” jornilida Ziya Semedini eyiplep yazghan bir maqalem bar. U maqalini yazghanlighim üchün özemni hich kechürelmidim. Nadan idim. deydeyge keldim. Siler yash, manga oxshash xataliqlarni sadir qilmanglar”. Biz söhbet qiliwatqanda, Téyipjan akining ayali ikkmizni tartip qoyghan resim hélimu men bilen bille.

Bu söhbettin 12 kün kéyin, Téyipjan aka wapat etti. U untulmas bir talant idi. Biraq bir qétimliq xatasi uninggha bir ömür sayisidek egiship kelgenligini u söhbette hés qilghan idim.

Men Abliz Mexsum, Ötkür ependim, Turghun Almas, Abdushukur Memet imin, Zordun Sabir…larning köp qétimliq söhbitige daxil bolush sheripige ige bolghan birsimen. Ularning bir ortaq alahidiligi bar idi. Söhbetlerde yaki eserliride, bir septe kétiwatqan hichbir Uyghur qérindishini chishlep tartmaytti. Mesililer heqqide sözleytti. Mesililer heqqide yazatti. kishilerning könglini yorutatti, ghesh qilmaytti.

Ulugh kishiler mesililer heqqide, adettiki kishiler ademler heqqide sözlishidu.

Ular téxi tünügüngiche bizning arimizda idi. Hem yürigini hem qelimini mesh’el qilip , qarangghuluqning zulmitide bizlerni bashlap mangghan. Biz qarangghuluq ichide yene ularning izidin mangimiz.

Ejdatlargha tuzkorluq qilishning ziyinini tuzkorluq qilghuchilar tartishqa mejbur.

Özimizdin halqishimiz lazim. shexsi shan-shereptin milli shan-sherepning ela ikenligini tonuydighan zaman keldi. Eger tonimisaq, jahalet zulmiti özining küch-quwwiti bilen bizning sayning téshidek chéchilip yatqan shan-shereplirimizni cheylep bit-jchit qiliwétidu. Menggü tupraq astida qarangghuluqqa hemra bolimiz.

Bizning sanimiz azayghansiri, mazarliqlirimiz kéngeymekte. Özara boghushushtin charchiduq. "karwan seperde tüzilidu".


Axirida özem üchün, siler üchün, biz érishküsi yoruqluq üchün tekrar xitap qilimen;

Her bir qelem bir mesh'el !
Her bir munber bir mektep!
Her bir aile bir qorghan!

Ey, hemme ishqa qadir Allahim! bizge(bizning bügün eng jiddi ihtiyajimiz bolghan) özara söygü, özara sadaqet, jasaret we ömlük ata qil !

2009.04.23