PDA

View Full Version : Ürümchi qirghinchiliqi we Uyghurlarning kelgüsi (Dawami)



Uyghur Bala
03-08-09, 15:00
Ürümchi qirghinchiliqi we Uyghurlarning kelgüsi (Dawami)

Maqalemning birinchi bölikini yézip bolup, ikkinchi bölikini bashlash aldida bir mehel délighul bolup turup qaldim. Xelqimizde "taghdin tagh égiz" dégen atilar sözi bar. Köpligen moysipitlirimiz, köpni körgen tejribilik ustazlirimizning xelqimizge yol körsitishliri yétishmigendek artuqche memedanliq qilghan bolup qalmay, depmu oylidim. Bashqilarning "bizge eqil ügitishni sanga kim qoydi" déyishidin téximu ensiridim. Yene bir yaqtin, insan ewladining yadigha kelmeydighan wehshiyane zorawanliq we dunyada tengdishi yoq qizil térorluq destidin yürek-baghri pare- pare bolup kétiwatqan, her bir tiniqidin ming patmanlap zulumning hidi kéliwatqan, köngli- köksi déngizdek keng bolsimu alqanchilik saxawet körüsh bextige muyesser bolalmaywatqan xelqimning qat- qétidin zédilen’gen yürikini qayta tatlighum kelmidi. Emma yenimu chongqurraq oylinip baqsam méning qilghanlirim "yol körsitish" ke mensup emesken. Aldi bilen méning bu yerde yazghanlirimning hemmisi peqet özümning oylighanliri bolup, barliq közqarashlar peqet köpchilik bilen ortaqlishish meqsidide munberge chaplan’ghan. Shunga buningda héchqandaq "eqil körsitish" xahishi mewjut emes. Ikkinchidin, özüm shunche yil mektep yüzi körgen turuqluq, yene kélip jahanning u béshidin bu béshighiche özümge chushluq kezgen turuqluq ün-tinsiz yashashni atalmish "ziyali" liq wijdanimgha munasip körmidim. Burunqi danishmenlirimiz "bilim alghan, emma uni xelq üchün ishletmigen alim bir xurjun kitap artilghan éshekke oxshaydu" dégen iken. Xelqimizning mutleq köp qismi heqiqiy ma’arip we telim- terbiyedin ayriwétilgen mushundaq bir ehwalda teliyimning ongluqi seweblik az – tola bilim élish pursetlirige érishken ziyalilarning biri bolush süpitim bilen hés qilghanlirimni pinhan halette saqlashni téximu toghra tapmidim. Némila dégen bilen "heqni bilip turup yoshurmanglar" dégen telim barghu. Méning yazmilirim yene bir yaki birnechche qérindishimizning téximu dana pikirlerni otturigha qoyushigha türtke bolup qalsa, shu bahanide millitimizning azadliq ishlirigha paydiliq bolghan téximu yaxshi közqarashlar barliqqa kelse ejep emes, depmu oylidim. Andin qalsa qérindashlarning yazmamgha qarita bergen ijabiy bahaliri méni yene bir qétim qolumgha qelem élishqa righbetlendürdi. Qéni, emdi özimizning gépige kéleyli.
Ürümchi qirghinchiliqi mahiyette xittaylarning uyghurlargha mejburi téngip kelgen saxta dostluq niqabini axirqi hésapta üzél- késil we ochuq- ashkare halda öz qoli bilen yirtip tashlighanliqqa barawer boldi. Ularning nomussiz xelq ikenlikini uyghurlar, héch bolmighanda köp qisim uyghurlar biletti. Emma bu qeder iplas, wehshi we rezil ikenlikini bolsa köp qisim uyghurlar bilmeytti. Sadda xelqimiz " bu ishlarning hemmisini shinjangdiki yerlik rehberler merkezdin yoshurunche qiliwatidu; Merkezning bu ishlardin xewiri yoq; Xenzu puqralarmu oxshashla azap chékiwatidu" dégendek chüshenchiler bilen özlirini bezlep kéliwatqan idi. Mushu qétimqi paji’e wetinimiz sherqiy türkistandiki zulum qamchisining destisini tutuwatqanlarning béyjingda ikenlikini, uning sayiside terlewatqanlarning kimler ikenlikini asmandiki quyashtek éniq körsetti. Ürümchi kochilirida uyghurlarning qénini derya kebi aqquzghan xitay hökümitining yene héchqandaq nomus qilmastin hemmila yerde "milletler ittipaqliqi" heqqide gep sétishi, özlirining sherqiy türkistandiki mustemlike siyasitini az- tola özgertish heqqide tirnaqchilik muzakirining bolghanliqi yaki bolidighanliqidin bisharet bermesliki mahiyette emdi uyghurlarning ular bilen ténchliq sheklide di’alog tüzüshining héchqandaq mümkinchiliki we zörüriyiti yoq ikenlikidin dérek berdi.
Bu yerde méningche köp qisim qérindashlirimiz aldi bilen aydinglashturiwalidighan mundaq bir nuqta bar: uyghurlarning azadliq kürishi ghelibe qilalamdu? Ghelibe qilsa némige tayinip ghelibe qilidu? Ghelibe qilalmisa buningdiki sewepler néme bolushi mümkin?
Bu mesilige jawap bérish üchün yenila tarixqa murajet qilmay bolmaydu. Uyghurlarning yéqinqi zamanda qulluqqa mehkum bolushiing sewebi ularning qarshiliq rohining yéterlik bolmasliqi yaki ularning küch jehette ajizliqidin bolghan dégendin köre düshmenlirige sélishturghanda héle- mékir babida sawatsiz ikenlikidin bolghan déyish toghriraq bolsa kérek. Qedimkilerning "biliki chong birni yénger, bilimi chong mingni" dégini bikar éytilimighan iken. "héle- mékir" ajizlarning küchlüklerni yéngishtiki en’güshterlirining biri. Insaniy nuqtidin alghanda uni qollinish yirginichlik qiliqtur. Del mushu seweptin uyghurlar tarixida buninggha yéqin yolimay kelgen ( emdi hazirqi künlerde "héle - mékir" dégen bu ibare xelq’arada "siyaset", "déplomatiye" dégendek chirayliq ton ichide közlerni chaqnitiwatidu. Bizningmu uninggha bolghan éhtiyajimiz barghanséri éship bériwatidu. Bu heqte töwende ayrim toxtilip ötimen). Yene bir terepke nezer salsaq uyghurlarning azadliq üchün bergen qurbanliri, tökken qanliri bolsa ulargha qoshna herqandaq qérindash eller xelqiningkidin köp boldi. Emma azadliqning mesh’ili uyghurlargha uzun shola chachalmidi. Aqiwet nurghun kishilirimiz ene shulargha qarap "shunche bedel töleptimiz, bu küreshning ghelibe qilishi mümkin emes oxshaydu" dep délighulluqqa patti. Tarixning qanuniyiti muqeddestur . Chünki u zémin’gha qanuniyet bolup chüshürülgen. Uni özgertish insan üchün mümkin bolmas ishlarning biridur. Ene shu qanuniyetlerning biri -- adaletning zorawanliq üstidin axirqi hésapta ghelibe qilshidur. Shundaq bolghan iken, bizning azadliq kürishimizning ghelibe qilishi sheksizdur. Néme üchün uyghurlarning kürishini adaletlik küresh deymiz?
Tarixning her bir tepsilatini waraqlap qérindashlarning waqtini israp qilishtin mushu atmish yilliq tarixni qisqiche bir eslitip ötüshni yaxshiraq dep oylidim: exmetjan qasimiy bashliq shéhidlirimiz xitay bilen ruslar otturisidiki siyasi sodining qurbani bolup ketkendin kéyin, xitaylar "shinjangdiki gomindang qisimliri qaldurup ketken qan- qerzni qayturimiz; Shuni qayturup bolupla chiqip kétimiz" dése düshmenlerni özidek aqköngül dep oylap qalghan sadde xelqimiz shuninggha ishendi. Shu teriqide düshmen wetinimizge ayaq basti. Ene shuningdin kéyin bolghan ishlarni men qayta tekrarlimisammu xelqimiz uningdin xewersiz emes: deslep kélip kochilarni, uyghurlarning hoylilirini süpürüp yürgen xittaylar kéyin biraqla hemme yaqni "süpürüp" shu zamandiki baylirimizni yoqatti; Ularning hemme mülki türlük qizil shu’arlar asitida xitaylarning tüwi yoq nepsi- balasigha chüshüp ketti. Xelqimiz buninggha adetlen’gen merdaniliki boyiche "boptula, pul dégen qolning kiri, uni yene tépiwalarmiz" dep salwat qildi; "shinjangni azat qilish" (kimdin azat qilish ikenlikining jawabini xitaylar hazirghiche bilelmey kéliwatidu) dégen saxta shu’ar astida wetinimiz sherqiy türkistan’gha kirip kelgen xitay armiyisi putini bu zémin’gha paturiwalghandin kéyinla urushta yéngilgen gomindang armiyisining wetinimizdin qéchishqa ülgürelmigenlirige qoshulup süyi mol we eng munbet yerlirimizni atalmish "bingtuen" dégen namda igiliwalghanda baghri yumshaq xelqimiz "boptula, qorsiqi toyghandin kéyin qaytip kéter" dep özlirini bezlidi; "din – eng küchlük epyun" dégen zeherxende shu’ar astida dinimiz teqip qilin’ghanda "kérek yoq, ibadetni öyde qilsaqmu qobul bolar" dep sewri qildi; Her yili qelender siyaqidiki kishilerdin milyonlap nopus köchürüp, méhnetkesh ejdadlirimiz nechche ming yilda berpa qilghan pak zéminimizni yawa tongguz kebi tilghashqa bashlighanda "qandaq qilimiz? Alidighinini élip, yanchuqliri tolghandin kéyin qaytip kéter" dep bir- birige köngül éytti; "uyghur tili dewr tereqqiyatigha maslishalmidi, shunga xitaychigha köchüsh kérek" dégen zorawan we aldamchi siyaset chiqqanda bolsa özlirining bashqa tillarni anche qiynalmayla üginip kételeydighanliqi bilen xitaylarni sarasimge sélip meshrep oynap yüriwerdi. Ashu birqatar tarixiy bulangchiliqlardin kéyin istibdat hakimiyet bu zéminda ular alalmighan yene birer nersining bar- yoqluqini hésaplap körse téxi élinmighan nersidin birsila qalghanliqi melum boldi. Uning nami xitaylarning hökümranliq deptirining bash bétide qan’gha chilan’ghan moy qelem arqiliq "uyghurlarning jéni" dep yézilghan idi. Xitaylar unimu almaqchi boliwidi sewri qachisi achchiq zerdap bilen liq tolghan, héchqachan mutihemlik bilen bashqa birawgha azar bérip baqmighan, shundaqla bundaq qilishni insan üchün zor nomus dep bilidighan aqköngül uyghur xelqi axiri ornidin chachrap turdi.
Uyghurlar tarim wadisida yashap kelgen nechche ming yillardin buyan héchqaysi tarix kalamlirida ularning qaysidur bir yat elge tajawuz qilghanliqi heqqide birer melumat pütülgen emes. Ularning sherqtiki achköz qoshnisi bolghan xitaylarning zéminigha köz alaytip baqqanliqi téximu melum emes. Ular bashqilarning zéminini tartiwélip ashu jaylarda yashashni emes, teklimakan boyidiki su tolimu qis bolghan bostanliqlarda tebi’et bilen baturlarche küresh qilip özlirining shija’iti, emgekchanliqi, eqil- parasitige tayinip, maqal- temsillerde éytilghandek "chölni bostan, taghni talqan" qilip merdanilarche, erkeklerche yéngiche hayatliq muhiti yaritip yashashni ewzel bildi. "yipek yoli" uyghurlarning zéminidin késip ötken birnechche ming yilda ular bu yoldiki oxshimighan irq we dölettin kelgen herqandaq karwanning derdige derman, renjige shipa bolup achqan’gha ghiza, ussighan’gha su, charchighan’gha öy bérip keldi. Shundaqla buni ewlatmu ewlat dawamlashturup bügünki künde pütün dunya étirap qilghan "uyghurlar aqköngül we méhmandost xelq" dégen ataqqa érishti. Emdi mushu "aqköngül" xelq ata miras "köngülchekning köti ochuq" dégen temsilning bikargha éytilmighanliqini achchiq bilen yadigha almaqta. Shundaq bolghan iken, uyghurlarning azadliq kürishi qil sighmas derijidiki adaletlik küresh hésaplinidu.
Uyghurlarning ashundaq aqköngül we emgek söyerliki üchünmikin ularning rizqi asti- üsti pütmes tügimes bayliq bilen tolghan mushu zémin’gha teqsimlen’gen iken. Wetinimizning qanchilik bayliqqa ige zémin ikenlikini, uningdiki néfit, tebi’i gaz, altun, kömür ...... Dégendek sansiz qimmettiki bayliqlarning sanini élish mümkin emeslikini, "on milyon" yaki "yigirme milyon" nopusqa ige dep qariliwatqan uyghurlarning yetmish ewlad ongda yétip yéyishige yétip éship qalidighanliqini qérindashlargha qayta eskertip olturush hajetsiz, dep qaraymen. Allah téxi özining héchqaysi qowmigha bundaq mol bayliqqa ége zéminni hediye qilghan emes. Yene bu zéminni yawa qollarning yirginichlik tirnaqliridin muhapizet qilghandek uning etrapini taghlar bilen torap, mustehkem sépil qurup bergen iken. Bu dunyada bir qowm üchün buningdinmu artuq német yaki mukapat bolmisa kérek. Emdi biz lilla qilip özimizni tarazigha sélip baqayli: mushundaq bir tengdashsiz sowghatni alghandin kéyin biz jawaben néme qilduq? Uni saqlap qélish we barliq éhtiyajimiz üchün paydilinish, kéyinki ewlatlirimizning xar- zebun bolmay yashishigha yetküzüp bérish üchün qaysi tedbirlerni qollanduq? Buning jawaplirining biri teriqiside biz shuni hés qilip yétimizki, bizning allahtin yamanlaydighan héchqandaq heqqimiz yoq; "xodayimning némishqa közi körmeydighandur, shunche ademlirimiz qurban bolup ketse némishqa halimizgha yetmeydighandur" dep nale qilishimiz orunsizdur. Biz inqilapning axirqi pellisige yétip kelginimiz yoq. Toghriraqi bizning azadliq inqilabimiz téxi emdiletin bashliniwatidu.
Undaq bolsa dewrimizdiki azadliqning yaki inqilabning yoli qeyerde? Méningche bu héchkim aldirap bir- ikki jümle söz bilen jawap béreleydighan su’al emes. Chünki sherqiy türkistan xelqining azadliq inqilabi dunyadiki we bashqa qoshna ellerdiki inqilaplardin zor jehette perqlinidu. Aldi bilen uyghurlarning düshmini bolghan xitay hakimiyiti bir yérim milyard xelqning emgikini ékispilatatsiye we qurban qilish bedilige dunyaning asasliq emgek küchi baziri we towar bilen teminlesh bazisi boliwaldi. Buning bilen xelq’aradiki asasliq döletlerning xitaygha tayinip soda munasiwitini yürüshtürüsh haliti kélip chiqti. Buningdin kirgen kirimning zor bir qismi "komunist" dégen namda yuquri derijilik hoquqlarni tutup turiwatqanlarning (xitay menbelirining ashkarilishiche, pütkül xitay iqtisadining 70% omumiy nopusning 1% ge barmaydighan komunist hakimiyet rehberliri teripidin igiliwélin’ghan) xususiy menpe’etlirini qoghdaydighan dölet mashinisining sadiq, méngisi quuruq qoghdighuchisi bolmish armiyege serp qiliniwatidu. Mushu qétim ürümchide qan tökkenler ene shu bölekke tewe kishilerdur. Ikkinchidin, wetendiki qérindashlirimiz arisida chet’elning qandaqtur yardimidin ümitlinish xahishi yenila belgilik derijide mewjut bolup turmaqta, azadliq kürishining teliwi we istiqbali heqqide wetende omumiyüzlük pikir birliki yaki mepkure shekillenmigen; Üchinchi, düshmenning mutleq üstünlükke ige herbiy küchi yenggili bolmaydighan zor tosaq süpitide mewjut bolup turmaqta; Tötinchi, dunya hazir omumi jehettin ténchliq dewride turiwatidu. Bundaq waqitta urush arqiliq bir hakimiyetni aghdurup tashlash tolimu qiyin..... Bu qatarda biz köpligen seweplerni tizip chiqalaymiz. Bularning hemmisi bizning inqilabimizgha tosqunluq qilghuchi bizge paydisiz amillardur.
Ene shundaq köpligen sewepler tüpeylidin biz 60 yilni asasen ténich ötküziwettuq. Hetta "xelq eskerliri xelqni himaye qilish" shu’ari astida uyghur yashlirigha merhum seypidin ezizi rehberlikidiki qorchaq hökümet teripidin miltiq tarqitip bérilgen 70- yillardiki siyasi boranlardimu qolimizdiki qorallardin paydilinalmiduq. Eqlimizni tapqan waqitlarda bolsa xelqimizning qoralgha yéqinlishishidiki barliq imkaniyetler késip tashlandi. Emdi bolsa uyghurlar "ténchliq küresh shekli" ning ünümsizlikidin aghrinmaqta; (uyghurluq burchini untumighan) Zeydin Yüsüptek etrapidiki düshmenlerdin qoral tartiwélip jihadqa atlan’ghan ezimetlirimiz küch sélishturmisidiki mutleq zor perq sewebidin dunyadin közi ochuq ketmekte (ashu qatardiki shéhidlirimizning jayi firdews jennitidin bolsun); (ziyaliliq burchini untumighan) Ilham Toxtigha oxshash uyghurlarning heq- hoquqini xitayning qanunida belgilen’gen maddilar boyiche qoghdashni teshebbus qilghuchilar bolsa zorawan hakimiyet teripidin türmige tashlanmaqta, shuning bilen uyghurlarning xitaydiki mewjut qanun’gha tayinip özini qoghdiyalmaydighanliqi asasen aydinglashmaqta; "singgen nanni yéyish" yaki milletni hazirqi halitide saqlap qélishni tekitlep, süküt teshebbusini otturigha qoyghuchilar sükütning zalimlar üchün qirghinchiliqni téximu téz yürgüzüshke muhit yaritip bérishtin bashqa nerse bolmaydighanliqini tonup yetmekte. Xulase shu boldiki, uyghurlarning azadliq kürishide noqul birla yolni tallighanda netije qolgha kelmeydighanliqi köp qisim kishilerge ayan boldi. Bu qétimqi ürümchi qirghinchiliqi ashundaq aqiwetni tonup yetmigenlerge bu nuqtini hés qildurdi.
1997- yili déng shyawpingning matem künini heqiqi matemge aylandurghan ezimetlirimiz ürümchide aptobus partlatqanda ashu aptobuslardiki bir qisim uyghurlarmu shu qatarda janliridin ayrildi yaki méyip boldi. Shuning bilen xéli obdan ma’arip terbiyisi alghan bir qisim ziyalilirimiz chéghida özlirining xas muhakimiliride ashu aptobuslardiki bir qisim uyghurlarning ölüp ketkenlikini misal qilip turup ashu herketni qozghighanlarni eyiplidi. Buning bir inqilab ikenlikini, inqilap bolghanda uyghurlarni ayrim bir jaygha möktürüp qoyup turup inqilab qilishning mümkin emeslikini, qolni kesmigüche qan chiqmaydighanliqini, jandin kechmigüche janan’gha yetkili bolmaydighanliqini nimishqidur ular yadigha keltürmidi. Köpchilik bilidighan Maw zédong bilen Jyang jéshining 28 yil dawamlashqan hakimiyet talishish kürishide nechche on milyon xitay puqrasining ölüp ketkenlikini ashu ikki diktator bilmesmu? Shuni aldin bilip turup ular yene shunche uzun élishti. Bizning hazirqi kürishimiz maw zédong padishah bolushning hozurini körüp béqish gherizide mewjut hakimiyetke qarshi atlan’ghandek bir shexsning halawiti üchün bolidighan inqilab emes. Eksiche bizning kürishimiz bizge allah ta’ala teripidin bérilgen, emma biz qoldin bérip qoyghan zéminimizni, heq- hoquqlirimizni qayturiwélish yolidiki shereplik inqilaptur. Biz süküt ichide ümitni balilirimizgha yüklisek, balilirimiz uni özlirining baliliridin kütse u chaghda newre- chewrilirimiz bu ümitni yetküzgidek uyghur perzentini izdep tépip bolalmasliqi mümkin. Inqilab üchün qurban bérelmisek Hitlérning jaza lagérida ölümni kütüp turghan yehudiylarning milyonlap qirilip ketkinidek teqdirdin qéchip qutulalmaydighanliqimiz emdi héchkimge sir emes.
Zulum insan balisining taqiti yetmigüdek derijige barghanda xelqimiz buninggha qarshi adalet telep qilsa "térorchi" bolup qaldi. Undaqta "térorluq" dégen néme? Hazirqi dunyada buning sherhisi shu boldiki, küchlükler ajizlarni bozek etse bu ténchliqni qoghdighanliq bolidu; Ajizlar özini qoghdisa yaki qarshiliq körsetse térorluq bolidu. Uyghurlar téxi térorluq qilghudek derijide omumiyüzlük halda zorawan hakimiyetke qarshi chiqqini yoq. Barche térorluqni xitay merkizi hökümiti qiliwatidu. Emma yenila yémigen mantining pulini töligendek uyghurlar "térorchi" dep atiliwerdi. Chet’eldiki uyghur teshkilatlirining özlirining ashu "térorchi" largha baghlinishliq emeslikini ispatlash urunushlirini bir qisim kishilirimiz eyiplidi. Bu teshkilatlirimizning shundaq qilmisa bolmaydighanliqini, ular turiwatqan xelq’ara shara’itning ulardin shuni kütidighanliqini biz anche hésapqa élip ketmiduq. Bu teshkilatlarning asasliq mejburiyitining dunyagha uyghurlarning ehwalini anglitish ikenlikini, wetenni azat qilidighan asasliq küchning yenila wetendiki xelqimiz ikenlikini, chet’elde uyghurlarning bayraqdari bolup tonuliwatqan kishilerning diplomatiye sahesidiki xas maharetler boyiche ( yaki bolmisa atilar sözi bolghan "yekcheshmining shehrige barsang bir közüngni qisiwal" dégen temsilde éytilghandek) "ténchliq" shu’arini kötirip yüriwatqanliqini, déplomatiyede héchqachan "éytqan sözige emel qilish" yaki "mikrafon aldida sözliginini choqum kelgüside emelge ashurush" dégen maddining mewjut emeslikini, bu ehwalning uyghur bayraqdarliri üchünmu oxshash ikenlikini yadimizgha almiduq. Yene beziler dahining qandaq bolushi kérekliki heqqide bir qatar shertlerni tizip chiqishqimu ülgürdi. Uyghurlarning inqilabi téxi resmiy bashlanmighan tursa biz qaysi dahini bahalighudekmiz? Dahini birnechche kishi emes, tarix belgileydu, inqilapning özi dahini tallap chiqidu. Shunga buninggha hazirche bash qaturush waqit israp qilghanliqtin bashqa nerse emes.
Uyghurlargha hazir eng zörür boluwatqini chet’el metbu’atlirigha uyghurlarning radikal musulman emeslikini chüshendürüsh, shundaqla uyghurlarning térorchi emeslikni ispatlash emes. Eksiche, chet’el hökümetlirining uyghurlarni qandaq bahalishidin biperwa halda uyghurlarni saqlap qélish mesilisidur. Chünki uyghurlarning mewjutluqi sherqiy türkistan dewasining mewjutluqidin dérek béridu. Undaqta uyghurlarni qandaq saqlap qalghili bolidu? Buning hazirche bizge eng ünüm béridighan usuli milletni saqlap qélish idiyisi bilen "adem bomba" herkitini zich birleshturüsh bolsa kérek. "adem bomba" (hazir metbu’atlarda mushundaq atash sel omumlashqandek qilidu. Til nuqtisidin buni bek toghra terjime dep ketkili bolmisimu hazirche yenila mushundaq atashni muwapiq kördüm) herkiti – köpinche yekke shekildiki partizanliq herkitini körsitidu, uningda bedinige bomba téngiwalghuchi düshmenning arisigha kirip bombini partlitidu. Biz buning uqum da’irisini sel kéngeytip "san jehette bek köp bolmighan kishilerning teshkillik we pilanliq haldiki yoshurun hujum shekli" dep chüshensekmu xata bolmas dep oylaymen. Ürümchi qirghinichiliqida eziz janlirini sélip bergen shir yürek ezimetlirimizning échinishliq teqdiri bizge shuni uqturdiki, sherqiy türkistan zéminida herqandaq shekildiki kolliktip élip bérilghan "ténchliq we démokratiye" kürishining ziyini paydisidin nechche hesse, hetta nechche on hesse éghir bolidu. Buningda biz turmaq, ashu jan bergen qérindashlirimizning rohi söyün’gidek netijimu qolgha kelmeydu, bizge qalidighini yürikimizni lexte- lexte qan qilidighan achchiq hesret bolidu. Kolliktip yosundiki qoralliq kötirilishmu oxshash aqiwetke duchar bolidu. Netijimu anche perqliq bolmaydu. Yéqinqi on-yigirme yil ichide wetinimizde yüz bergen birnechche qétimliq meshhur qoralliq qozghilanglar ashundaq achchiq heqiqetler bilen netijilendi. Hazirqi xitaylarning adetlen’gen usuli boyiche sherqiy türkistanda hakimiyetke qarshi xaraktérdiki qoralliq qozghilang yaki ténich namayishqa birdek zor sandiki herbiy qisimlarni yötkep kélip, qanliq basturush arqiliq jawap béridu. Herket jeryanidiki shu’arning qandaq bolushidin qet’inezer uning xaraktéri birdek "bölgünchilik" dep békitilidu. Uning axirqi netijisi herketke qatnashqanlarning ölümge höküm qilinishi bilen axirlishidu. Bizge qalidighini yüzligen ezimetlirimizning bi’ejel kétip qalghinigha bolghan cheksiz ökünüsh we shunche zor qurban bedilige düshmen’ge héchqanche zerbe bérelmeslikke bolghan téngirqash bolup qalidu. Shundaq bolghan iken hamini hayat qalmighandikin hakimiyetke kolliktip qarshi chiqqandin puxta teyyarliq qilip, yekke halda partizanliq sheklide zerbe bérish eng aqilaniliq bolidu. Birinchidin belgilik sandiki düshmenni öltürüsh meqsidige yetkili bolidu; Ikkinchidin, xelq ammisini terbiyiligili bolidu; Üchinchidin, hayatidin ayrilidighanlar kolliktip herket qozghighandiki ehwalgha sélishturghanda zor derijide az bolidu, düshmenning oq atidighan nishani qanche kichik bolsa shunche az kishiler shéhid bolidu; Tötinchidin, buning xelq’araning diqqitini tartishtiki jelpkarliqi kolliktip namayish yaki qoralliq kötirilishtin kem bolmaydu. Derweqe, bu ishni amérikida, yawropada yashawatqanlar weten’ge qaytip qilmaydu, yene kélip bundaq qilalaydighanlar méningche anche köp bolmisa kérek. Wetendiki xelqimiz hazir mushu xildiki küresh sheklini qollinishning zörürlikini alliqachan tonup yetti. Ularning küresh netijiliri pat arida wujudqa kélidu, insha’alla. Bu yerdiki muhim mesile ashundaq jihadlar barliqqa kelgende keng uyghur xelqining mushu küresh sheklini qandaq chüshinishi, shundaqla uni qobul qilish yaki ret qilish mesilisidur. Chet’eldiki uyghur teshkilatliri shu waqitta muxbirlarning bu heqte sorighan su’allirigha qilche ikkilenmestin diplomatiyediki omumlashqan adet boyiche "biz herqandaq shekildiki zorawanliq herkitige qarshi turimiz. Ularning qilghini xelqning zulumgha taqiti qalmighanliqtin kélip chiqqan qarshiliq" dep jawap berse boliwéridu. Azadliq kürishimizde chet’eldiki uyghur teshkilatlirining ténchliq namidiki bu xil jama’et pikri toplash xizmiti kem bolsa bolmaydighan bir türlük muhim halqa hésaplinidu, elwette.
Belkim nurghun qérindashlirimiz "wetenni azad qilidighan asasliq küch yenila wetendiki qérindashlar" dégen sözümge qarita gumaniy qarashta bolushi mümkin. Shuning bilen birge "wujudi ashu derijide yanchiwétilgen, qolida ketmendin bashqa héchnersisi bolmighan, zulumdin mükcheygen gewdisidin achchiq hesret tökülüp turghan xelqimiz mushu milyonlap zamaniwi qoshun’gha ige xitay dölitidin wetinimiz sherqiy türkistanni qandaq qutuldurar" dégen shübhe köp qisim kishilirimizning kallisigha kélidu. Ular hazir qutuldurmaydu, waqti kelgende qutulduridu. Eger uyghurlar ghayip bolsa u halda hechkim uyghurni qutuldurmaydu. Sherqiy türkistanni xitaylarning qara qolidin qutuldurup chiqish üchün eng aldi bilen shu küreshni zimmisige alalaydighan sherqiy türkistanning heqiqiy égisi bolmish sherqiy türkistanliqlar öz mewjutluqini saqlap qélishi kérek. Bu millet saqlinip qélish bilen birge bizning kürishimiz az bedel bilen zor netije qolgha kélidighan partizanliq urush sheklide dawam qilishi kérek. Millet saqlap qélinmisa düshmen’ge qarshi küresh qilidighan küch ghayip bolidu. Undaqta düshmenni yoqitidighan küch yaki yardem bizge qeyerdin kélidu?
Xitaytin ibaret bu küchlük düshmenni tar-mar qilidighan reqib amérika yaki yawropa ittipaqi emes, del ashu xitay hakimiyitining tüp xaraktiéri belgiligen, shu xaraktérning qanuniyiti boyiche künséri ösüp zoriyiwatqan xitayning özidiki menfiy tereptur. Xitay dölitining hazirqi iqtisad güllinishke yüzlen’gen ijtima’i muhiti bilen mushu muhitning ichide künséri ösüp zoriyiwatqan mustebitlik hakimmutleqliqi menggü sighishmas ikki terep hésaplinidu. Ularni zorluq küchi bilen waqitliq bir yerge élip kelgili bolushi mümkin, emma uzaq muddet bir yerge toxtitish mümkin emes. Bu xuddi su toldurulghan chögün otning üstide köyüp ketmey turiwergen bilen su pargha aylinip tügigende chögünning yuquri hararetke berdashliq bérelmey kiysiyip qalghinidekla bir ish. Xitayning qedimki danishmenliri "özini we özgini teng chüshen’gen adem héchqandaq jengde yéngilmeydu" dep toghra éytqan. Xitay hakimiyiti dunyagha kelgendin tartipla ayrim shexslerning xususiy menpe’etini qoghdash mashinisi süpitide mewjut bolup keldi. Bu halet kompartiye hakimiyetni üzél- késil qolgha alghan 1949- yilidin bashlap mewjut bolghan emes. Xitayning özliri jakaliwalghan atalmish besh ming yilliq tarixi mushu qanuniyet boyiche dawam qilip keldi. Kompartiye peqet izchil dawamliship kelgen kona hakimiyet tüzülmisini yéngiche nam bilen otturigha chiqardi, xalas. Bir dölet aparati pütün nopusning yüzdin birige yetmeydighan ademlerning bashqilarni ézish asasidiki menpe’etini qoghdaydighan mashina süpitide wujudqa kelgen iken, uning peyda bolghan künidin tartip ichki qismidiki menpe’et ziddiyiti ötkürliship baridu. Mushu ziddiyet axirqi hésapta tereplerning mez’hepke ayrilip döletning gumran bolushini keltürüp chiqiridu. Buni tosup qélish bolsa héchqandaq shexsning qolidin kelmeydu. Xitayning tarixi bashtin- ayaq mushu qanuniyet boyiche dawam qilip kéliwatidu. Tarixning bir zor alahidiliki shuki, qanuniyet tekrar we tekrar dawam qilidu. Uningdiki pursetni tutalighanlar ghaliplar süpitide textke chiqidu. Démek, xitay dölitining nechche ming yillap dawam qilghan tüplük qanuniyiti yene oxshash netijini wujudqa keltüridu .Buning köpligen deslepki bixliri alliqachan köklep méwe bérish aldida turidu (xitay dölitini qurushta asas bolghan "sotsiyalizim we komunizim" bayriqi hazir yéngiwashtin bash kötiriwatqan "milletchilik" bayriqigha orun boshatti, xitaylarning yuquri qatlamdikiliri eyni waqittiki xitay men-menchiliri "biz dégen jahan medeniyitining merkizi, pütün dunyaning merkizi xitaydur" dep meyli yawropa bolsun meyli amérika bolsun héchkimni yaratmay quduq ichidiki paqigha aylinip qélip hemme yerde peshwa yigendek [ buning addiy misalliri teriqiside xongkong we makaw sheherlirining nechche ming kilométir néridin kelgen nediki bir kichik döletler teripidin igiliwélinishini körsitish mümkin] hemme yerde özlirini qaltis chaghlap térisige patmay qélishlar omumiyüzlük hadisige aylandi; Dölettin ibaret bu "kéme" ni leylitidighan we sugha gherq qilalaydighan keng xelq ammisi peqet herbiy réjim sewebidinla hakimiyetke qarshi chiqalmaywatidu; Döletning halaketke yüz tutqanliqini körisitidighan herqandaq xewer qattiq teqib qiliniwatidu ). Epsuski, pütün dunyagha ortaq bolghan tarixtiki tekrarliq hadisisi bizning béshimizgha kelgende biz uyghurlarning uninggha igidarchiliq qilalmay qélishimizdin allah ta’ala öz panahida saqlisun. Tömür xelipe 1911-yili mensepke olturush üchün ürümchige chaqirtilip kallisi élin’ghanni öz közi bilen körgen xojaniyaz hajining oxshash teklipni qobul qilishi we oxshash netijining yüz bérishi, mushu ishlardin xewiri bar exmetjan qasimiy qatarliq inqilapchilarning oxshash shekilde hayatidin ayrilishi tarixtiki tekrarliqtin saqlinishning éytmaq asan, qilmaq qiyin ish ikenlikini yadimizgha salidu. 1946- yilidiki "11bétim" ("11 maddiliq kélishim") ene shu xildiki hadise idi. Eyni shu kélishim 1955- yili "aptonom rayon" namida qaytidin otturigha chiqip uyghurlarning put- qolini pütünley chüshep tashlidi. Biz buning derdini hazirghiche tartip kéliwatimiz.
Xitay döliti özini özi weyran qilidighan ene shu waqit (buning qanchilik waqit ikenlikini allahtin bashqa héchkim bilmes. Emma uning uzaq emesliki eqil közi bilen xitayni chüshinip béqishqa tirishqanlargha anche zoruqushsizla ayan bolidu) yétip kelgiche sherqiy türkistan xelqi ana wetende mewjut bolup turushi kérek . Xelqning mewjut bolushi biz üchün qanche zörür bolsa xelqning terbiyilinshimu shunche muhim. Küresh toxtap qalmighandila andin xelqni terbiyiligili bolidu, téximu emiliy terbiyiligili bolidu. Közligen netije qolgha kelmeydighan kolliktip kötirilish arqiliq düshmenning oqigha top- top halda qara (nishan) bolush milletning tayanch küchlirini orunsiz nabut qiliwétidighan bihude qurban bérishtur. Téximu ochuqraqini dégende bu yawuz düshmenlerning qiltiqigha desseshtin bashqa nerse emes. Ular hazir del mushundaq kötirilishning köprek bolushini ümit qilmaqta. Xitay leshkerliri shunche ilghar qoralliniwalghanliqi, san jehette shunche köp bolghanliqi, siyasi we iqtisadiy jehette mustebit dölet hakimiyitining mutleq qollishigha ige bolghanliqigha qarimay qolida pichaqtin bashqa héchnerse yoq qarshiliq körsetküchi ezimetlirimizge goya tashqi pilanéttin kélip qalghan oq ötmes ademler bilen jeng qiliwatqandek qorqunchqa toyun’ghan halette mu’amile qilmaqta. Bu qandaqtur éhtiyat qilish hadisisi emes, belki düshmenning hali shunchilik bolghanliqining netijisi. Qolidiki qoral bolmighinida özlirining ikki tépikke yarimaydighanliqi ulargha besh qoldek ayan. Bu xitaylarning özliri ishlep tarqatqan "bölgünchilerni yoqitish" namidiki höjjetlik filimlerde eks etken ortaq keypiyat. Ene shu seweptin dölet kirimining köp qismini serp qilish bedilige sétiwalghan zamaniwi qorallirini meshq qilidighan’gha jay tapalmay turghan düshmen hakimiyet baturlirimizning ashundaq top – top halda oq yémi bolup közi ochuq kétishini bekla arzu qilidu. Shunga bundaq onlap, yüzlep netijisiz qurban bérishtin yekke haldiki "adem bomba" herkiti arqiliq orunluq qurban bérish ming hesse ewzel.
Kelgüsidiki küresh üchün millet bolmisa bolmaydu. Ene shu xelq bizning eng qudretlik qoralimizdur, chünki zulumdin qeddi yadek égilgen ashu xelq, ularning hörlükke, azadliqqa bolghan déngizdin chongqur teshnaliqi milyonlighan tanka- browniklar bilenmu yenchip tashlighili bolmaydighan eng küchlük qoraldur. Bu qoralni hazirqidek dewr shara’iti piship yétilmigen waqitta ashkara kötirip chiqish peqet qoralimizni ajizlitishla bolup qalidu. Hetta hazirqi köp qisim kishilirimiz chéghida shübhe bilen qarawatqan ene shu qoral öz waqitida dewr shara’iti piship yétilgende jumhuriyitimizni uda ikki qétim dunyagha kélish bextige muyesser qilalighan. Düshmenler "boghuzlisaqmu tipirlimaydu" dep mesxire qilghan ashu yuwash xelq öz waqitida düshmenlerni tipirlitip "chashqan töshüki saray körün’gen" halda beder qéchishqa mejbur qilalighan. Insha’alla kelgüside hem shundaq qilghusi. Allah ta’alagha yüz ming qetre shükranilar bolsunki, azadliq kürishimizni ikki tagh süpitide bésip turghan küchlerning biri bolmish Sowétler impériyisi bir teripimizdin ghayip boldi. Emdi xitay bilen saxta dostluq munasiwetliri ornitip topilangdin toghach oghrilawatqan gherbiy türkistandiki yéngidin musteqil bolghan döletler sowét dölitining tariximizda oynap kelgen aghdurmichiliq rolini dawamliq oynimaydu. Xitay bilen özlirining ariliqida bir mudapi’e tosuqining bolushini neqeder arzu qilidighan ottura asiya döletliri, bolupmu xitayning tehdidi netijiside paytextni almutadin astanige yötkigen qazaqistan’gha oxshashlar xitayning ichki jangjali bashlan’ghanda xitay bilen bolidighan saxta dostluq munasiwitini chörüp tashlap, uyghurlarning ular üchün kelgüside dawamliq xitay bilen özliri otturisidiki qalqan rolini oynishi üchün uyghurlargha "qérindashliq" namida yardemlerni qilishi mümkin (derweqe, bundaq yardemler héchqachan bikargha bolghan emes. Eyni waqitta "seksen qoygha bir miltiq" bolghan bolsa, emdilikte "80 kaligha bir miltiq" bolushi éhtimaldin yiraq emes). Bular elwete hazir bash qaturushning lazimi yoq bolghan kéyinki ishlardur.
Söz mushu yerge kelgende, beziler "xitaylarning hazirqi sür’ette dawamlashturiwatqan asmilatsiye siyasiti tüpeylidin sen éytqan u waqitqa barghiche uyghurlar amérikidiki indiyanlardek yoqap ketmesmu" dep sorishi mümkin. Uyghurlar asmilatsiye bolup yoqap ketmeydu, emma uning süküt ichidiki qarshiliqsiz halette qirghin qilinip yoqap kétish xewpi mewjut. Uyghurlar hélihem öz dini, öz til- yéziqi, özige xas medeniyet chembiriki bar xelq süpitide mewjut bolup turmaqta. Normal mölcher boyiche bolghanda, xitaylar hazirqi sür’ette asmilatsiye siyasitini yürgüzse uyghurlarning xitay tewesidiki manjulargha oxshash yoqap kétishige ikki yüz yillar yaki uningdinmu uzunraq waqit kétishi mümkin. Xelqimizning köp qismi yenila déhqan, yene kélip ularning hazirqi we kelgüsidiki xitay ma’aripi bilen uchrishish imkaniyiti tézdin öz tilini untush derijiside emes. Mesilining négizi shu yerdiki, xitay padishahi xu jintawmu kompartiye hakimiyitining yene yüz yil mewjut bolup turalaydighanliqigha ishenmeydu. Ejdatlirimizdin qalghan hékmetlerning xatasi yoq. Ene shularning biri "ümitsizlik – sheytanning ishi".
Mewjutluqi zörür bolghan ey rebbim! Azadliq ishlirimizgha özüng asanchiliq ata qilghaysen, hemmimizni bu yolda mustehkem qilghaysen. Amin!
(Eskertish: eserdiki közqarash aptorgha xas bolup, héchqandaq bir teshkilatqa wekillik qilmaydu. Mezkur maqale xelq menpe’eti heqqidiki qayghu asasida yézilghan bolghachqa pütün neshir heqqi xelqqe mensup. Herqandaq shexs yaki organning xelq men’epe’eti üchün heqsiz ishlitishi qarshi élinidu)

Unregistered
03-08-09, 15:27
hekiketen guzel bir eser boptu.....bekmu guzel...hekiki yol...toghra yol

Unregistered
03-08-09, 16:09
hapa bolmay e-mail adrisingizni kaldurup koyalamsiz? hata qushanmang , semimimiyatlik bilan soridim.

Unregistered
03-08-09, 19:32
oylaymenki Hazir millet wekkili bolup sozlewatkan rabiye animiz muxundak her jehettin bilimi bar tarihqi we siyasiyetqi ziyali kixilirimzimni etrapka toplap hazirki we kelgusi togruluk jikrak pikir alamxturgan bolsa tehimu yahxi bolatti.

Unregistered
03-08-09, 21:00
Rexmet sizge.

Unregistered
03-08-09, 21:43
tolimu atraplik pikir yurguzupsiz.dinimizni, tilimizni yokatmay milletni saklap kelix bilan birga
ozimizdiki barlik xaraitlardin toluk paydilinip harhil sahalerda utuk kaziniximiz kerak. hamda ewlatlarnimu yahxi terbilex kerak. qunki bizga bundak kixilar bek kerak bolidu.

Unregistered
03-08-09, 23:48
Makalini okup bolghandin keyin ganggirap kaldim, aptur ikki nokti nazar otturgha kuyuptu, biri halkimizning hayati we sanini saklap kelish, yane beri adem bomba bulush yaki kiqik atret buyiqe karshilik kilish. Aptur tunji asirde keyinki ketimda adem bomba bulush hakkide sozlimakqi idi. Bu asiride burunki asirige ohshash meghizlik gaplar kop amas. Adem bomba toghurluk tapsili tohtalmaptu, kandak bulidu? kandak yasaydu? kandak harket elipo baridu? Kerindishimizning kuzutush we yurutup berish kabiliyti kuquluk ikan, ashu jahatlarde tapsilirek tohtilishini omut kiliman.

Unregistered
04-08-09, 00:53
Makalini okup bolghandin keyin ganggirap kaldim, aptur ikki nokti nazar otturgha kuyuptu, biri halkimizning hayati we sanini saklap kelish, yane beri adem bomba bulush yaki kiqik atret buyiqe karshilik kilish. Aptur tunji asirde keyinki ketimda adem bomba bulush hakkide sozlimakqi idi. Bu asiride burunki asirige ohshash meghizlik gaplar kop amas. Adem bomba toghurluk tapsili tohtalmaptu, kandak bulidu? kandak yasaydu? kandak harket elipo baridu? Kerindishimizning kuzutush we yurutup berish kabiliyti kuquluk ikan, ashu jahatlarde tapsilirek tohtilishini omut kiliman.

bu noktida tepsili tohtilixni toghra korgenler, bu buradirimiz bilen e-mail arkilik alake kilsa yahximikin deymen....u tepsilatlarni bu yerde yazsa muwapik bolmasmikin dep karaymen.

Unregistered
04-08-09, 02:15
http://www.wetinim.org/forum/redirect.php?tid=2432&goto=lastpost#lastpost


Birinchi nuqtida, xitayning ichki jehettin yimirilishi heqqide toxtalduq. Bu yimirilish aldimizgha nurghun soallarni tashlaydu. Xitay ichki jehettin yèmirilse, buningdin alidighan menpietimiz nime? Mushu pursettin paydilinip musteqil bolalamduq? Maddi we meniwi hazirliqimiz barmu? Wetinimizni milyonlighan qoralliq düshmen bèsip yatidu. Ichki yimirilish bilen tengla bu düshmenler özlikidin chèkinip chiqip kètemdu? Tarilip kitemdu? Qoral tashlap bizge el bolamdu? Yaki bizning musteqilliqimizni ètirap qilip, bizge esker bolamdu? Ularni qoral tashlatquzghidek, teslimini qobul qilghudek, musteqilliqimizni ètirap qilghuzghudek halimiz barmu? Milyonlighan xitay puxralirichu? Ularning hemmisi wetinimizni tashlap qachamdu? Yaki yèngi uyghur jumhuriyiti puxrasi bolup yashamdu? Bu jumhuriyetni kim, qandaq quridu? Qaysi küch bilen?

Bu xil soallarni marjandek tizghili bolidu. Emma jawabigha til ajizliq qilidu. Xitay ichki jehettin yèmirilgende, bu yèmirilish belki merkizi rayonlardiki hakimiyet almishish bilenla cheklinishi mümkin. Bu almashqan hakimiyetning bizge musteqilliq pursiti ata qilish – qilmasliqi bir mesile. Eger bu yèmirilish omumi xitay miqyasida yüz bergen ammiwi ghelyan bilen emelge ashsa, bu pursettin paydilinip bizningmu omumi xelqimizni qozghap hakimiyet tartiwèlish imkanimiz barmu – yoq? xeliqni qozghash tamamen mümkin. Partlash aldidiki wolqandek qanliri qaynap, qisas tuyghuliri dewrep turghan millitimiz birla nida bilen ornidin des turidu. Emma milletning qolida pichaqtin bashqa nerse yoq. milyonlighan xitay armiyisining xelqimizning bu isyanlirigha süküt qilishi natayin. Biz eng zor bedel bilen sheher we yizilar hakimiyitini tartiwalalighan teqdirdimu, omumi wetenning igilik hoquqini tartiwèlishqa ajizliq qilimiz. Eng zamaniwi qorallar bilen qorallanghan milyon kishiliktin artuq xitay muntizim armiyisini meghlup qilishqa ajizliq qilimiz. Bu yèmirilishning bizge musteqilliqni tènch halda sowgha qilidighan xasiyetlik bir hadise bolishi natayin. xitayning shundaq bir yèmirilish pursiti bilen bizge musteqilliqning shert - sharaiti nisip boldi, dep qarighan teqdirdimu, biz hakimiyetni qolgha èlish üchün muqerrer rewishte qanliq küresh qilishqa mejbur bolimiz. Bizge qoral kirek bolidu. Chet`elning __ xitay düshmenlirining yardimi kirek bolidu. Chünki xitayning meyli armiyisi, meyli hökümèti yaki puxrasi bolsun, mejburlanmighiche hakimiyetni bizge bermeydu. Bu wetenning igilik hoquqidin waz kechmeydu. Peqet bolmighanda bulangchiliq, buzghunchiliq we qirghinchiliqtin qol üzmeydu. Xitayning bu özgermes tebiitini hich unutmasliq kirek.

Dimek, mundaq bir pursette, biz hem özimizni qoghdash hem hakimiyetni tartiwèlish üchün qoralgha, qoralliq qoshungha, küresh bilimlirige ige bolushqa muhtaj. Bu sahede bizning ne tejribimiz, ne imkanlirimiz yoq. hich bolmighanda chet`eldiki wetenperwerler bu jehette belgilik tèrishchanliq, teyyarliqta bolushi kirek. Sözlisek gep tola. Bu yimirilishni biz qandaq kütiwalimiz? digen mesilige jawap bèrish üchün köp gheyret körsitishke toghra kèlidu.

Ikkinchi nuqtida, xitaydiki hakimiyet almishish mesilisi heqqide toxtalduq. Bügünki kommunistik xitay yoqulup, dèmokratik bir hakimiyet xitayda hökümranliq textige chiqqanda, bizning teqdirimizde qandaq özgürüsh bolishi mümkin? Xitaydiki hakimiyet almishish __ dèmokratiyining ghelibisi bizning arzulirimiz bilen ong tanasipmu? Dèmokratik junggo bizning heq – hoquqlirimizni tonup, musteqil yashash istikimizge hörmet qilishi mümkinmu? Köprek kishilirimiz ümidni xitaydiki mushu xil özgirishke baghlaydu. Xitay dèmokratiyige köchkendin kèyin, bizge musteqilliq bèrishi yaki erkin saylam arqiliq wetinimizning teqdirini xelqimiz iradisining belgilishige yol qoyushi mümkin, dep oylaydu. Dèmokratik xitayni gheriptiki dèmokrat milletlerge oxshitidu yaki shundaq bolishini ümid qilidu. Epsusuki, xitay hichqandaq milletke oxshimaydu. Dèmokratik xitayning eng zor alijanapliq, keng qorsaqliq bilen bizge bireleydighini aliy aptonomiye, we hetta fèdiral jumhuriyet hoquqi bolishi mümkin. Dunyaning közini boyash, xelqimizge èmizge sèlish üchün bexish etken bu qimmetlik sowghisi mahiyette bügünki aptonomiyening perdazlanghan sheklidin ibaret bolidu. Chünki xitayning meyli kommunisti yaki dèmokrati bolmisun, wetinimizning xitayning qoynidin ayrilip chiqip musteqil bolishini hergiz xalimaydu. Bu nuqtida her ikki xitay oxshash mewqede. Kommunist xitay emelge ashuralmighan 1 milyard 300 milyon xitayning qorsaq mesilisi, turalghu mesilisi, xizmet mesilisini hel qilish mejburiyitige dèmokratik xitay tèximu sadiq kèlidu.

Dèmokratik xitay digenlik __ öz millitining milliy menpietige tèximu köngül bergen xitay milletchiliri, digenliktur. Milletchi xitayning kommunist xitaydin keng qorsaq bolishi natayin. üch wilayet inqilawi mezgilide, milliy armiyimizning quwwetliridin halsirighan dèmokratik xitay axirqi tèniqida milliy armiyige teslim bolmay, qizil armiyige teslim bolush arqiliq wetinimizning musteqilliqini ret qilghan idi. xelqimiz bu achchiq sawaqqa köre “qara xitaymu, qizil xitaymu beribir xitay” digen tejribini yekünlidi. Buningdin yèngiliqchi xitaylar hakimiyet bèshigha chiqqanda bizning ziddiyetlirimizning tèximu ötkürlishidighanliqini köriwalalaymiz. Biz xitay dèmokratiyige köchkende, xitaydiki bu hakimiyet almishishtin ongayla wisalimizgha yètishni ümid qilsaq tolimu addi oylighan bolimiz. Shundaq bir sharait yaralghan teqdirde, biz yene qoralgha murajiet qilip, yèngi hakimiyetning hökümranliqini keskin qarshiliq bilen ret qilishqa mejbur.

Dimekki, biz yene qoralliq küreshke bash urushtin bashqa charige ige emes. Bizge qoral we chetning yardimi kirek.

Üchünchi nuqtida, dunyaning sotsiyalizim lagirini gholitish tèrishchanliqi netijiside peyda bolidighan musteqilliq pursiti heqqide toxtalduq. Amerika bashchiliqidiki gheripning bu ghayisi xitay – amèrika urushi yüz bermigen teqdirde, xitaydiki ammiwi topilang, keng kölemlik ish tashlash, oqughuchilar herikiti, qoralliq qarshiliq, xitay ölkilirining ayrilip chiqish ghewghaliri yaki merkezde siyasi özgürüsh qozghash, hoquq tartiwèlish kürishi qilish qatarliq wastilarning biri bilen emelge ashidu. Buning ünimi urush arqiliq xitayni özgertishtin paydiliq. Xitayning ichki qismida bolsa buning sharaitliri yiterlik. Bu özgürüshning aqiwiti yenila kommunistik rèjim bikar qilinip, dèmokratik bir hökümetning hakimiyet igilishidin ibaret bolidu.

Elwette, bu yèngi hakimiyet dunyaning nöwettiki siyasi qaidisige binaen, Amèrikining iradisige bèqinghan bolidu. Amèrika bundaq bir zamanda, 50 yildin bèri bèqip kelgen Dalay lama hökümètini tibetke hökümran qilip, tibetliklerning musteqilliq arzusining emelge èshishigha yol qoyamdu – yoq? bu bir mesile. bu pursette hem muhajirettiki uyghur teshkilatlirigha iqtisadi yardemde bolup, uyghurlargha xitaygha qarshi radio qanallirini qurup bèrip, rabiye qadirgha oxshash uyghur ayallirini xeliq`araliq mukapatlar bilen mukapatlap uyghurlarni xitaygha qarshi kozur qiliwatqan Amèrikining uyghur millitining iradisige yol qoyush – qoymasliqi yene bir mesile. Bu özgürüshning xitayni chak – chèkidin parchilap, her bir ölke öz aldigha musteqilliq èlan qilidighan derijide bolishi natayin. shundaq bolghinida, düshminimiz zeipleshken, musteqilliqni qolgha keltürüsh imkanimiz zorayghan bolatti. Eksinche bolghinida, biz yene qoralliq mujadilige mejbur.

Tötinchi nuqtida, Amèrika – xitay urushi tèma qilindi. Bu urush yüz bèrip, xitay yèmirilgen halette, uning aqiwiti biz yuqirida sözlep ötkenge oxshash bolidu.

Beshinchi nuqtida, dunya urushi yaki rayon xaraktèrlik urushning bizge nisip ètish èhtimali bolghan pursetliri heqqide toxtalduq. Yene bir qètimliq dunya urushining yüz bèrish mümkinchilikini hichkim inkar qilalmaydu. Amèrika Awghanistangha bèsip kirip, arqidinla iraqqa hujum qildi. Yene iran, koriye qatarliq hujum nishanigha alghan dewletlirige qol uzutush hazirliqida turiwatidu. Dunya urush qaynimigha yene bir qètim gheriq bolush aldidida turghandek bir weziyetni her kim hès qiliwatidu. Emma shundaq bir urush yüz berdi, dègendimu, bu urushning aqiwètining bizge paydiliq bolush – bolmasliqini tesewwur qilish tes. Urush oti xitaygha qeder tutashti, digende, bizge paydiliq bir pursetlerning quchaq èchip qèlish èhtimali yoq emes. Her qètimliq dunya urushi bizge bir pursetlerni nisip qilip keldi. Emma ya biz bu pursetlerdin paydilinalmiduq yaki bu pursetler küchlük döletlerning “yalta shertnamisi” kebi adaletsiz kilishimliri tüpeyli, ularning xususi menpietlirining qurbanigha aylinip ketti. Mubada yene bir qètim bu pursetlerge èriship qalsaq, uni köz yèshimiz, quruq tamalar bilen kütüwèlishtin hich netijige èrishelmeymiz. Belki qan we jan bedilige qarshi èlishtinla ghelibige yüzlineleymiz.

Altinchi nuqtida, dunyawi diniy we milliy heriketlerdinmu purset tama qilduq. Bügünki musulman dunyasidin bizge hichqandaq bir rewishte yardem kelmeydu. Eksinche biz ularning neziride tamamen untulghan, hette mewjud bolmighan bir barliq. Türik dunyasining hali bolsa tèximu xarap. Ular bizge yardemde bolush tügül, bizning menpietlirimizni sètip xejlewatidu. Mujahidlirimizni öz qolliri bilen ölümge tutup bèriwatidu. Qachqunlirimizgha panah jay bèrishkimu yarimaywatidu.

Yettinchi nuqtida bolsa, Allahning rehmiti yaki adalet dunyasining bu rehmet tüpeyli bizge iltipat qilishi mümkin bolghan pursetlirini tekitliduq. Dunya dawalghush ichide turiwatidu. Dunyaning siyasi weziyiti künsiri özgiriwatidu. Ezeldin özgürüshchan bir dunya bu. Biz hem özgüriwatimiz. Illetlerge kömülgen bir millet bolishimizgha qarimay, heqqimizni tonuwatimiz, ghayimizni biliwatimiz, düshminimizning mahiyiti we meqsidini chüshiniwatimiz. Musteqil bir uyghur dewliti dunyagha kelmigiche, bügünki pajielik hayattin xalas bolalmaydighanliqimizgha barghansiri chungqur ishiniwatimiz. Janabi Heqtin tilewatimiz, qan töküp qurban bèriwatimiz. Turmilarda yètiwatimiz, purset tapsaq isyan kötüriwatimiz. Chet`ellerde nale, shikayetler qiliwatimiz. Ish qilip, yiterlik bolmisimu, qolimizdin kelgenni qiliwatimiz. Allahi Taala bularni körüp, bilip turiwatidu. Tümenligen bigunah qurbanlarning, künimizde xar – zarliq ichide yashawatqan xelqimizning pighani yètip, bizge nijadliq bexish ètishni xalisa, her sewep bilen qutulush sheripige èrishimiz. Allah qutuldurghanni bende xarliyalmaydu. Allah xarlighanni bende qutulduralmaydu. Her ish teqdir irade boyiche bolidu.

Yalghuz sewepla kar qilmaydu, elwette. Yèqinqi 10 nechche yil ichidila chichenler bir milyondin artuq insanni qurban bèripmu musteqilliq wisaligha yitelmidi. Pelestinde künde digügek nechche adem shèhid bèriwatidu. Qanliq küreshler izchil dawam qiliwatidu. Emma pelestin döliti tèxi qurulmidi. Dalay lama sergendar hökümètining 50 yildin bèri qilmighan mujadilisi qalmidi. Qaysila döletke barsa shu döletning pirizdènti aldigha chiqip qarshi alidu. Lèkin tibetning teqdiride özgürüsh bolghini yoq. zangzular bizge oxshashla xarliq ichide yashawatidu.

Dimekchimenki, sewep qilish bilen birge Heq taalaning rehmitini kütüsh kirek. Heq taalaning rehmitige telmürüsh bilen birge, sewepning netijisige ishinish kirek. Sewepsiz hich nerse hasil bolmaydu.

Xulase qilghanda, yuqirida biz tekitligen pursetlerning emelge ashqan waqti, Janabi heqning bizge qilghan rehmitining del zamani bolishi mümkin. Uningdin ünümlik paydilish – paydilinalmasliqimiz, yeni layiqida sewep qilip, bu büyük rehmet nisiwisidin milletning arzuyini qanaetlendürüsh – qanaetlendürelmeslikimiz özimizning eqli we ejrige baghliq. Shuni hich unutmasliqimiz kirekki, bizge nisip bolghan herqandaq bir sharait bizdin yiterlik bedel telep qilidu. Bu bedel shübhisizki, axirqi hèsapta qan we jan bilen pütidu. Biz Allah rizasi üchün shèhidlik mertiwisige ulushushning her qandaq pursitini qoldin bermeslikning yiterlik teyyarliqida bolmay turup, weten _ milletning bexit saaditi üchün qan we jan teqdim qilish iradisini tiklimey turup ghayimizge ulishalmaymiz. U pursetlerning ghayiptin kelgen rehmettek musteqilliqni ikki qollap sunushini ümid qilish xiyalini chörüp tashlimaq kirek.

Bizni musulman dunyasi yaki türik dunyasi weyaki Amèrika bashliq gheripning sewepsiz we ejrimizsiz shundaqla musteqil qilip qoyush tamasida yashawatqanlar, hemde yuqarqi pursetlerning möjize kebi iltipatigha ishtey saqlawatqanlar, shundaq bir zaman kelgende nimiler bolidighanliqini, nimilerni qilishimiz kireklikini, halimizning nichük ikenlikini chongqurraq oylunup körüshliri, biraz rèalni bolushliri, duch kèlishimiz mümkin bolghan herqandaq aqiwetlerni neziridin saqit qilmasliqi kirek.

Hosh, yigitler biz bizge kilichekte nisip bolishi mümkin bolghan sharaitlar heqqide toxtulup öttüq. Bu sharaitlar qachan yarilishi mümkin? Yene besh yildimu? on yildimu? Yaki 50 yildimu? Biz shu sharaitlar yaralghiche nime qilishimiz kirek? Uni texir bilen kütishimiz kirekmu? Uni kütüp yashash bilen nimige èrishimiz we nimidin mehrum bolimiz? Shundaq bir sharaitni özimiz yaritishimiz kirekmu? Yaki sundaq bir sharaitning yarilishigha hesse qoshushimiz kirekmu? Yaki bu nisidin teley kütmey, neq üchün küresh qilishimiz kirekmu? Biz küresh qilip ghelibe qilalamduq? Ghelibilik küreshning yoli qaysi? Mana bu soallarning jawabini bèrish mesilisige emdi kèlimiz. Bu soallargha jawap bèrishtin ilgiri, özimizning nöwettiki halini yaxshi bahalashqa toghra kèlidu.

oghuz qizi
04-08-09, 03:14
mushu kunlarda Guaung dong diki, Urumchidiki arqa-arqidin bolhan qirghinchiliq yurukumni titma titma qiliwatti, kunda kozunmdin yash ,yaq yash amas, yurukumda qan yihlap yurdum.
kichilirni ashu shighit katkan yigit-qizlirimiz ni ,shularning ata-aniliri ,uruq-tuqqanlirining ahu paryatini oylap ,azap-hasrattin tang atkuzhan kunlirimmu boldi . uningsizmu , mushu yiqin tarixta xitaylarning qilip kiliwatqan qanhorliqidin yurukum zardap bolup,azapqa ,hazapka toshuq idi, kicha-kunduz bu iplas xitayning paskina ayaq astida bulhiniwatqan watianni oylihanda wujudum azaptin, puchlinatti. kallam nurhun hiyal ham yishilamas su allar bilan tolatti.
bu bir ay huddi dengizdeki nishandin adeship , laylap yurgan qolwaqqa oxshap qalhan idim. qalbim umutsizlikka tolhan idi. sining bu maqlingizni oqup, yurukumga ishanch we umut uruqini chacht.

Dalay lama <tinichliq nobil mukapati>gha irishkandin biri dunyani toxtimay choglap ,tinichliq yoli bilan tibatlaning arkinliki ,ali aptonomysi uchun nutuq solap kaldi,
otkan yili tibatliklar tinichliq bilan namayish qilip, qanliq basturulhanda putun dunyda degudak tewrap katti, xitay ozining sesiq namini chitqa yiyip koturup manghan <Olompik mash eli >naga barmisun shu dowlatlarda qattiq qarshiliqlargha uchridi , likin xitaylar yenila dimighida kulup qoyup, Dlay tarap bilan soxbat otkuzushka maqul bolduq degan quruq emizgini sep qoyup,rengwazliq, koz boyamchiliq bilan tolhan Olimpikni otkuzdi.Dunyadeki millat we eriqlarning tinichliqini ,itpaqliqini umut qilip otkuzulidehan tinichliqning simowli bolhan Olimpik bolsa , maynet xitaylarning dolitida bulhandi, haqiqi manisini , ahmiytini yoqtti. Olimpikni bakmu chong bilattim, otkan yildin kiyin
nezirimdin chup katti. bu dunya rangwazliq, koz boyamchiliq, ozlirining shaxsi man patini dap
xaliqning jinini qurban qilidehan naxaqchiliqqa toshqanliqini ,olimpikning dowlatlar arisedeki bir siasy rengwazliq , man-manchilik pa aliyti ikanlikini tehimu his qidim.

jimiqip katkan tibat maslisiga qarap, bakmu umutsizlandim. shu qadar dunyadeki matbuatlardemu ,TV demu muhim hawer bolup, dunyani zil-zilga salhan tibat maslisi , bir otkuncha boran-chapqundak jimip katti.

Urumchideki qirghinchiliq yuz berganda , ang awal andisha qilhinim bu qirghinchiliqmu , otkunchi boran-chapqundak jimip kitarmu, xitay besimi asteida , matbu atlar xitay tarapning yalhan xawerini birip, aqqan yshlar , tokulgan qanlar untulnip kitarmu . ashu dunyada 2- yoq usti oschuq turma) wetnimde xaliqlar nima kunlarga muptila bolar dap anserash boldi.
qirghinchiliq yuz berganda, mening atrapimdeki tonush-bilishla, sawahdashlirim
telhon , mail arqiliq ahwal sorash bolhan idi, hapta otup, na TV, na gizit, na jornallarda uyghurlar tohriliq hawermu yoqap katti.otkan yili tibat qirhinchili haqqideki hawerlarmu shundaq bolhan.

man siyasi jahatlardeki jiq ishlarni chushanmisammu, oxshash taqderdash bolhan tibatlar bilan selishturup , tinichliq yol bilan , ali aptonomiyeni talap qilish shu ariha intayin ishanchisiz bop qaldim. umutsizlandim. ajdatlirimidin kalhan ana tupraq Sharqi turkistanda , paskina-qanxor xitay bilan billa yashash manggu mumkin amaslikini teximu chuhinip yattim.
tarix we amilyat shuni ugattiki , bolsa bu qanxor xitayni ana watandin 1ni qoymay qoghlap chiqirip , parazit quruttak yamrap kitiwatqan bu maynaet, chupranda xitayning 70 pushtihicha, sharqi turkistan tarapka qarap siyishtinmu qorqidehan qiliwetish kirakkan.

alla ozang asanliq ata qilghaysen.

Unregistered
04-08-09, 08:02
Analiz yaxshi boptu, emma, hazir ozimizge-ozimiz Uyghurche sozlep yurgenning paydisi chong emes. Mumkin bolsa English yaki bashqa tillarda yezip elan qiling.

Unregistered
04-08-09, 08:08
Hormetlik Uyghur bala, Kerindishim.
Bu esiringizni okup men uzundin beri izlevatkan kerindishimni tapkandek, bir turup kiqigimdim bille qong bolghan aghiynemni uzun yilladin keyin tepivalghandek ve yaki huddi davamlik hem pikir ohshash koz karashtiki sebdishim bilen mungdishvatkandek bok kaldim ,elbet bu tuyghu putun Uyghur helkining tuyghusi dep oylaymen hemde bu yazmingizni okup meningdek his kilghan yalghuz menla emes
sizning mulahizliringiz, izdinishingiz, ve Millitimiz keleqigi hekkidiki yolliringiz intayin mukemmel keleqek yoli iken.
huddi siz digendek bizning kureshlirimiz emdi bashlinivatidu ,sizning ejringiiz uqun allah razi bolsun ve bu zehinni ata kilghan allah bizge sizge ohshas insanlirimizni tehimu kopeyter inshaallah!.
Yaratkan Allah siz ve aile bala jakiliringizni aman kilsun.

Unregistered
04-08-09, 08:12
Analiz yaxshi boptu, emma, hazir ozimizge-ozimiz Uyghurche sozlep yurgenning paydisi chong emes. Mumkin bolsa English yaki bashqa tillarda yezip elan qiling.


nahayiti toghra depsiz, keni hiq bolmisa siz mushu eserni terjume kiliska bosimu eskatsingiz millet sizdinrazi bolidu. keni bir kishlik hizmet sizge.

Unregistered
04-08-09, 08:50
nahayiti toghra depsiz, keni hiq bolmisa siz mushu eserni terjume kiliska bosimu eskatsingiz millet sizdinrazi bolidu. keni bir kishlik hizmet sizge.

Mende terjime qilghudek sewiye bolghan bolsighu shundaq qilattim. Men English sozleydighan dolette yashimaymen. Mening English sewiyem bek towen, kechurung....

Unregistered
04-08-09, 10:58
Mende terjime qilghudek sewiye bolghan bolsighu shundaq qilattim. Men English sozleydighan dolette yashimaymen. Mening English sewiyem bek towen, kechurung....

bu meydangha englischa yazghanning nima paydisi, nimandaq lawza gep qilisen,uyghurgha uyghurcha yazmamdu, moshuningghimu bir putaq tapay depsenda, qilalmisang jim oltamamsen.

Unregistered
04-08-09, 11:05
buni korunglar

Unregistered
04-08-09, 18:09
Analiz yaxshi boptu, emma, hazir ozimizge-ozimiz Uyghurche sozlep yurgenning paydisi chong emes. Mumkin bolsa English yaki bashqa tillarda yezip elan qiling.


Bu bizning milletke uygansun dep yazgan nimini nime uqin englizqe yazisen, uni ulargu ukitip nime paydisi. " way ejep boptoo" dep dunbeg ge bir ni urip kuiyido, "oh poor soul" uzengnin uzenmu kutkizalmeysen deydo xu biqare.

Bu ni sendekler ukip quxensun degen gep.

Unregistered
04-08-09, 18:31
Bu bizning milletke uygansun dep yazgan nimini nime uqin englizqe yazisen, uni ulargu ukitip nime paydisi. " way ejep boptoo" dep dunbeg ge bir ni urip kuiyido, "oh poor soul" uzengnin uzenmu kutkizalmeysen deydo xu biqare.

Bu ni sendekler ukip quxensun degen gep.

Toghra deysiz. Bu Uyghurlargha qarita yézilghan, kem uchraydighan maqala. Uni Radio we bashqa usullarda tarqitip qanche köp Uyghurning oqushi we anglishini qolgha keltersek shunche yaxshi.

Men bu qerindishimning pikirini bekmu qollaymen... Pikirimizning shunchiwala ortaq chiqqinidin heyran qaldim. Allah hemmimizning eqlini ziyade qilghay! Amin

Cholpan
05-08-09, 04:44
Uighur aka,

bu yazghan eseringizge chong rexmet. Tazimmu tesirlik iken. Bu yerdiki bashka akilar ohshash meningmu oyum sizge ohshash edi, oyumdikini yezipsiz dep eytalmaymen. Eksinche, men siz bu eserde gepini kilghan "baska ellerge xapa bolup jurgen" uigurlarning biri edim, amma sizning eseringiz tupeylidin mening koz karishim helila ogerdi, shukri. Millitimiz ichidin, bolupmu yashlardin siz ohshash ekillik, bilimlik ademler yetilip chikishini Alla nesip kilsun. Eser her kandak uighur uchun paydilik ekenligige ishinimen, o yuzden ottura asia yashlirining hemmisila uighurche yahshi bilmigenligi uchun rus tiligha terjime kilish niyitim bar, birak uyghurche tola sozlerni chushenmiginim uchun bir az kiynilip kaldim... Amma yardemchi tapkan zaman terjime kilimiz Insha Alla. Sizdin yene moshundak eserlerni yaritip uighur yashlirigha toghra yol korsitishingizni tileymen.

Unregistered
05-08-09, 12:09
[Muxterem Uyghur Bala,

Abzorleri bek yaxshi yeziliptu, köp raxmet.

Ama Xitaylar hazir Sherqi Türkistan xelqige qarshi "Da Han Ju-i" yani "Chong bir Xitay Milleti Berpa Qilish" digen 2000 yillq milli siyasetini emelge ashuruwatidu. Bilgenleridek, "Xinjiang Ribao" geziti, 1960. yilining 12. ayining 14. küni neshir qilghan bir maqaleside qisqiche mundaq dep yazidu:

"Xitay Xelq Jumhuriyetining nupusining 94 protsentini Xensular teshkil qilidu. Biz Xitaydiki barcha az sanliq milletlerning qaynashturulup bir Xensu milletining göwdeside birleshtürülishini isteymiz. Bu siyasetke hich kimning qarshi chiqmasliqi kerek. Zadi hich kimmu qarshi chiqalmaydu."

Xitaylarning hazirqi nufus köchürüsh, tughutni cheklesh, Uyghur edebi tilini Xitaylashturush, Uyghur mekteplelerini Xitaychalashturush, yash Uyghur ösmürlerini Xita ichige elip berip "terbiyelsh" ohshash siyasetleri Sherqi Türkistan xelqini Xitaylashturushni köz aldida tutudu.

Moshu siyaset arqiliq Manjularni Xitaylashturup tügetti.i. Xitaydiki Monghollarmu ayni aqbette duchar boluwatidu. Besh milyonluq Monghollardin feqét bir milyoni ana tilini bilidikin. Qalghanlar ana tiilini, örp-adetlerini ve hetta dininimu unutup dinsizliship bolghan.


"Yetip ölgünche, etip öl" digendek bugün Sherqi Türkistan xelqi ya assimile bolup tedriji rewishte tarix sehnisidin yoq bolup ketish, veyaki urush yoli bilen ölüp ketish oxshsah iki yolning birini tallashqa mejbur qilinghan bir sheraitte.

Mana moshundaq bir sheraitte Uyghurlarning qandaq bir yol izleshi kerek?

Unregistered
05-08-09, 12:52
kirindaxlar bugun urumqi kirghinqilikigha 1 ay boptu,bu bir ay jeyanida bu munazire meydanida nahahiyit hexemetlik makalilar we bekmu bediligi we siyasi ehmiyiti yukuri eserler ,xundakla helkimizni oyghitixka sewep bolidighan kuqluk mulahiziler we bularni kollap kuwwetligen minglighan guzel inkaslar boldi.....emma biz peket computer aldida koyulghan het tahtisiki herplerni ikran yuzige retlik kilip tizip yukuridiki hexemetliklarni peyda kilghandin baxka, muxu bir aydin buyan hittaygha karxi birtal kilni bir yerdin bir yerge yotkimiduk,<bu diginimni hata quxenmeslikinglarni umit kilimen > xuning bilen birge bu munazire meydani bilen heplixiwatkan kirindaxlirimizning hemmisi qet'elde ,bu yerdiki bu guzel mulahizilerning paydisi bizge karighanda wetinimiz iqide yaxawatkanlargha koprek paydilik we ulargha yol korsiteleyti , qunki emili herket peket weten iqide, birak bu yerge hittay asaritide yaxawatkan kirinxalirimiz kirelmeydu ,hem bu mulahizilerdin behriman bolalmaydu .weten sirtida bu yerde diyilgenlerning iqide siyasi kurextin baxka hiqbirini kilghili bolmaydu . qetellerdiki kirindaxlirimiz bolsa kop kismining wetenge kirix imkaniyiti yok we kirix imkaniyiti bolsimu wetenge kirip kaytip qikkangha keder arkisida paylakqi bar xunga kirgenlermu bir ix kilalmaslighi mumkin, eger undak bolmighanda qetellerde , wetenge kirip her biri on ..onbex ademge bax bolup kiqik tiptiki partizanlik herketlerni elip baralighudek kabiliyetke ige , muxundak herketlerge munasiwetlik muntizim telim terbiyelerni alghan kirindaxlirimiz dunyaning herkaysi jaylirida heli bar.emma bularning pasport arkilik kanuny yol bilen wetenge kirelixi esla mumkin emes,qigridin kirip bolghiqe put kolini yerge tekkuzmey baridighan yerige yetkuzup koyidu,emdi awu yuzige paypak tartkanlargha kelsek ular bir bulung puxkaklarda kapsilip kelighlik ularningmu wetenge kirelixi tehimu mumkin emes,bolmisa bizning ximal tereptiki rayunlarning taghlik ormanlikliri kiqik guruppidiki partizanlik herketlirige bekmu mas kiletti, we hittay uzining neqqe ming kixilik korkunqak eskerlirini korkunq iqide tohtimay uyaktin buyakka yutkexke mejbur bolatti,hittaygha karxi qongrak bir herket elip baralmisakmu xu partizan guruppilirining uzun muddet xu yerde mewjut bolup turuxining uzimu biz uqun bekmu qong ghelibe idi, uzun muddetlik bu herketlirimiz arkilik deslepki kedemde yukurida kirindiximiz eytkandek helkni terbiyeleytuk yene bir tereptin hittaylargha korkunq selip ularning bizning wetenge koplep yerlixixini tosap kalattuk. yukuridikilerni yeziximimdiki sewep....bu mulahize eserler weten iqidikilerge ixlimeydu qunki ular buni okuyalmaydu okuwatkanlar hem mulahize kiliwatkanlar qet'elde,xunga bu qeteldiki uyghur kirindaxlar uqun .dimekqi bolghinim bu ixlarni yurguzux uqun biz qeteldikiler nime ix kiliximiz kirek, hittaygha karxi bir tal tax atmay, muxundak mulahize yezip, birsimiz yazghanni onimiz okup yuriweremduk, zadi kandak kelimiz?

Unregistered
05-08-09, 22:41
http://www.youtube.com/watch?feature=related&v=qTKkkY_mUHA

Unregistered
05-08-09, 23:24
bu hitaylarni hey senler yahshi kara hitay dep elip kilip,yasha disenglarmu wakti kelgende <ozining nurghun yillardin kilghan iplaslighini oylap bolsimu beter kachidu bu hekiket nurghun ketim ispatlanghan.HITAYlarda sevietning buguni ,hitaning etisi .digen koz karash nahayiti keskin.shunga hitay kanhor emeldarlar kanchilik kop pul hiyanet kilip Amerika yaki Kanadagha tikiwetsem digen hiyalda .u 24 saet koral bilen bashturup bashkuruwatkan komminist jemiyitide dawamlik ish chikidighanni alli burun bilidu bu jallat hitaylar.HITAYLAR KECHISHKA KELGENDE,INTERNETTIKI E-MAILDINMU TEZREK YUGREYDU.

Unregistered
05-08-09, 23:48
Barlik sherkiy turkistanda rezillik bilen yashawatkan hitay hokumiti we hitay korallik kuchliri,hitay wakitlik<60yil yaki 70yil>puhralirigha omumi bir chushenche:uyghurlarning ana wetini bolghan sherkiy turkistan silerning<hitaylarning> ana wetini emes,silerning echinglarda yahshi hitaylar bolsimu sherkiy turkistan silerning yeringlar emes,tezdin yer-jahanning tench waktida keyerdin kelgen bolsanglar shu yerge ketinglar.siler hitaylarning oyida gerche nechche ewlat hitayning oligini tuprak beshigha komup bolup ,uyghurning ana weten tuprighini biz hitayning dewasanglar,insaniyet tarihigha ket,i has kelmeydu.21 -esir kommunist hitay hokumitining sherkiy turkistanni kanlik basturulghan bir esir.

Unregistered
06-08-09, 00:16
Urumqi kanlik wekesi bir aydin ashkan bolsimu.bu 21-esirdiki toluk iplas ,meynet rezillik bilen tolghan dunya siyasiti kommunist hitayning pulini hejlep jim turmakta.eger argentinadolitining (alexadria )arilidiki engiliye eskiri yaki puhrasi olgen bolsa nechche minuttin keyin ak saray jowlep narazilik bildurer bolghiyti.youropamu alakzade bolup ketetti,uyghurning wetinida nechche minglighan uyghurlar olse aghzi-yaki kotini tutup jim turiwaldi.bu dunyada atalmish demukiratiye<marketing democracy> terghip kiliwatkan gherp doletliri ozlirining koz aldidiki dolet menpe,etini dep uyghurlarning beshigha kelgen balayi apet iyul aylirida ,tech un-siz soz kilmighini yaki heriket bolmighini pak sherkiy turkistanliklarni,gherp elliri hitaylar bilen birliship uyghurlani taghargha selip beremdiki digen chong gumangha selip koydi.













0

Unregistered
06-08-09, 12:11
Barlik sherkiy turkistanda rezillik bilen yashawatkan hitay hokumiti we hitay korallik kuchliri,hitay wakitlik<60yil yaki 70yil>puhralirigha omumi bir chushenche:uyghurlarning ana wetini bolghan sherkiy turkistan silerning<hitaylarning> ana wetini emes,silerning echinglarda yahshi hitaylar bolsimu sherkiy turkistan silerning yeringlar emes,tezdin yer-jahanning tench waktida keyerdin kelgen bolsanglar shu yerge ketinglar.siler hitaylarning oyida gerche nechche ewlat hitayning oligini tuprak beshigha komup bolup ,uyghurning ana weten tuprighini biz hitayning dewasanglar,insaniyet tarihigha ket,i has kelmeydu.21 -esir kommunist hitay hokumitining sherkiy turkistanni kanlik basturulghan bir esir.

toghra deysiz......bu nijiz qanxor ,jallat xittaylar wetimizdin chiqip ketishi kerek.......tezdin chiqip ketishi kerekkkkkkkkkk

Unregistered
06-08-09, 12:33
Ürümchi qirghinchiliqi we Uyghurlarning kelgüsi (Dawami)

Maqalemning birinchi bölikini yézip bolup, ikkinchi bölikini bashlash aldida bir mehel délighul bolup turup qaldim. Xelqimizde "taghdin tagh égiz" dégen atilar sözi bar. Köpligen moysipitlirimiz, köpni körgen tejribilik ustazlirimizning xelqimizge yol körsitishliri yétishmigendek artuqche memedanliq qilghan bolup qalmay, depmu oylidim. Bashqilarning "bizge eqil ügitishni sanga kim qoydi" déyishidin téximu ensiridim. Yene bir yaqtin, insan ewladining yadigha kelmeydighan wehshiyane zorawanliq we dunyada tengdishi yoq qizil térorluq destidin yürek-baghri pare- pare bolup kétiwatqan, her bir tiniqidin ming patmanlap zulumning hidi kéliwatqan, köngli- köksi déngizdek keng bolsimu alqanchilik saxawet körüsh bextige muyesser bolalmaywatqan xelqimning qat- qétidin zédilen’gen yürikini qayta tatlighum kelmidi. Emma yenimu chongqurraq oylinip baqsam méning qilghanlirim "yol körsitish" ke mensup emesken. Aldi bilen méning bu yerde yazghanlirimning hemmisi peqet özümning oylighanliri bolup, barliq közqarashlar peqet köpchilik bilen ortaqlishish meqsidide munberge chaplan’ghan. Shunga buningda héchqandaq "eqil körsitish" xahishi mewjut emes. Ikkinchidin, özüm shunche yil mektep yüzi körgen turuqluq, yene kélip jahanning u béshidin bu béshighiche özümge chushluq kezgen turuqluq ün-tinsiz yashashni atalmish "ziyali" liq wijdanimgha munasip körmidim. Burunqi danishmenlirimiz "bilim alghan, emma uni xelq üchün ishletmigen alim bir xurjun kitap artilghan éshekke oxshaydu" dégen iken. Xelqimizning mutleq köp qismi heqiqiy ma’arip we telim- terbiyedin ayriwétilgen mushundaq bir ehwalda teliyimning ongluqi seweblik az – tola bilim élish pursetlirige érishken ziyalilarning biri bolush süpitim bilen hés qilghanlirimni pinhan halette saqlashni téximu toghra tapmidim. Némila dégen bilen "heqni bilip turup yoshurmanglar" dégen telim barghu. Méning yazmilirim yene bir yaki birnechche qérindishimizning téximu dana pikirlerni otturigha qoyushigha türtke bolup qalsa, shu bahanide millitimizning azadliq ishlirigha paydiliq bolghan téximu yaxshi közqarashlar barliqqa kelse ejep emes, depmu oylidim. Andin qalsa qérindashlarning yazmamgha qarita bergen ijabiy bahaliri méni yene bir qétim qolumgha qelem élishqa righbetlendürdi. Qéni, emdi özimizning gépige kéleyli.
Ürümchi qirghinchiliqi mahiyette xittaylarning uyghurlargha mejburi téngip kelgen saxta dostluq niqabini axirqi hésapta üzél- késil we ochuq- ashkare halda öz qoli bilen yirtip tashlighanliqqa barawer boldi. Ularning nomussiz xelq ikenlikini uyghurlar, héch bolmighanda köp qisim uyghurlar biletti. Emma bu qeder iplas, wehshi we rezil ikenlikini bolsa köp qisim uyghurlar bilmeytti. Sadda xelqimiz " bu ishlarning hemmisini shinjangdiki yerlik rehberler merkezdin yoshurunche qiliwatidu; Merkezning bu ishlardin xewiri yoq; Xenzu puqralarmu oxshashla azap chékiwatidu" dégendek chüshenchiler bilen özlirini bezlep kéliwatqan idi. Mushu qétimqi paji’e wetinimiz sherqiy türkistandiki zulum qamchisining destisini tutuwatqanlarning béyjingda ikenlikini, uning sayiside terlewatqanlarning kimler ikenlikini asmandiki quyashtek éniq körsetti. Ürümchi kochilirida uyghurlarning qénini derya kebi aqquzghan xitay hökümitining yene héchqandaq nomus qilmastin hemmila yerde "milletler ittipaqliqi" heqqide gep sétishi, özlirining sherqiy türkistandiki mustemlike siyasitini az- tola özgertish heqqide tirnaqchilik muzakirining bolghanliqi yaki bolidighanliqidin bisharet bermesliki mahiyette emdi uyghurlarning ular bilen ténchliq sheklide di’alog tüzüshining héchqandaq mümkinchiliki we zörüriyiti yoq ikenlikidin dérek berdi.
Bu yerde méningche köp qisim qérindashlirimiz aldi bilen aydinglashturiwalidighan mundaq bir nuqta bar: uyghurlarning azadliq kürishi ghelibe qilalamdu? Ghelibe qilsa némige tayinip ghelibe qilidu? Ghelibe qilalmisa buningdiki sewepler néme bolushi mümkin?
Bu mesilige jawap bérish üchün yenila tarixqa murajet qilmay bolmaydu. Uyghurlarning yéqinqi zamanda qulluqqa mehkum bolushiing sewebi ularning qarshiliq rohining yéterlik bolmasliqi yaki ularning küch jehette ajizliqidin bolghan dégendin köre düshmenlirige sélishturghanda héle- mékir babida sawatsiz ikenlikidin bolghan déyish toghriraq bolsa kérek. Qedimkilerning "biliki chong birni yénger, bilimi chong mingni" dégini bikar éytilimighan iken. "héle- mékir" ajizlarning küchlüklerni yéngishtiki en’güshterlirining biri. Insaniy nuqtidin alghanda uni qollinish yirginichlik qiliqtur. Del mushu seweptin uyghurlar tarixida buninggha yéqin yolimay kelgen ( emdi hazirqi künlerde "héle - mékir" dégen bu ibare xelq’arada "siyaset", "déplomatiye" dégendek chirayliq ton ichide közlerni chaqnitiwatidu. Bizningmu uninggha bolghan éhtiyajimiz barghanséri éship bériwatidu. Bu heqte töwende ayrim toxtilip ötimen). Yene bir terepke nezer salsaq uyghurlarning azadliq üchün bergen qurbanliri, tökken qanliri bolsa ulargha qoshna herqandaq qérindash eller xelqiningkidin köp boldi. Emma azadliqning mesh’ili uyghurlargha uzun shola chachalmidi. Aqiwet nurghun kishilirimiz ene shulargha qarap "shunche bedel töleptimiz, bu küreshning ghelibe qilishi mümkin emes oxshaydu" dep délighulluqqa patti. Tarixning qanuniyiti muqeddestur . Chünki u zémin’gha qanuniyet bolup chüshürülgen. Uni özgertish insan üchün mümkin bolmas ishlarning biridur. Ene shu qanuniyetlerning biri -- adaletning zorawanliq üstidin axirqi hésapta ghelibe qilshidur. Shundaq bolghan iken, bizning azadliq kürishimizning ghelibe qilishi sheksizdur. Néme üchün uyghurlarning kürishini adaletlik küresh deymiz?
Tarixning her bir tepsilatini waraqlap qérindashlarning waqtini israp qilishtin mushu atmish yilliq tarixni qisqiche bir eslitip ötüshni yaxshiraq dep oylidim: exmetjan qasimiy bashliq shéhidlirimiz xitay bilen ruslar otturisidiki siyasi sodining qurbani bolup ketkendin kéyin, xitaylar "shinjangdiki gomindang qisimliri qaldurup ketken qan- qerzni qayturimiz; Shuni qayturup bolupla chiqip kétimiz" dése düshmenlerni özidek aqköngül dep oylap qalghan sadde xelqimiz shuninggha ishendi. Shu teriqide düshmen wetinimizge ayaq basti. Ene shuningdin kéyin bolghan ishlarni men qayta tekrarlimisammu xelqimiz uningdin xewersiz emes: deslep kélip kochilarni, uyghurlarning hoylilirini süpürüp yürgen xittaylar kéyin biraqla hemme yaqni "süpürüp" shu zamandiki baylirimizni yoqatti; Ularning hemme mülki türlük qizil shu’arlar asitida xitaylarning tüwi yoq nepsi- balasigha chüshüp ketti. Xelqimiz buninggha adetlen’gen merdaniliki boyiche "boptula, pul dégen qolning kiri, uni yene tépiwalarmiz" dep salwat qildi; "shinjangni azat qilish" (kimdin azat qilish ikenlikining jawabini xitaylar hazirghiche bilelmey kéliwatidu) dégen saxta shu’ar astida wetinimiz sherqiy türkistan’gha kirip kelgen xitay armiyisi putini bu zémin’gha paturiwalghandin kéyinla urushta yéngilgen gomindang armiyisining wetinimizdin qéchishqa ülgürelmigenlirige qoshulup süyi mol we eng munbet yerlirimizni atalmish "bingtuen" dégen namda igiliwalghanda baghri yumshaq xelqimiz "boptula, qorsiqi toyghandin kéyin qaytip kéter" dep özlirini bezlidi; "din – eng küchlük epyun" dégen zeherxende shu’ar astida dinimiz teqip qilin’ghanda "kérek yoq, ibadetni öyde qilsaqmu qobul bolar" dep sewri qildi; Her yili qelender siyaqidiki kishilerdin milyonlap nopus köchürüp, méhnetkesh ejdadlirimiz nechche ming yilda berpa qilghan pak zéminimizni yawa tongguz kebi tilghashqa bashlighanda "qandaq qilimiz? Alidighinini élip, yanchuqliri tolghandin kéyin qaytip kéter" dep bir- birige köngül éytti; "uyghur tili dewr tereqqiyatigha maslishalmidi, shunga xitaychigha köchüsh kérek" dégen zorawan we aldamchi siyaset chiqqanda bolsa özlirining bashqa tillarni anche qiynalmayla üginip kételeydighanliqi bilen xitaylarni sarasimge sélip meshrep oynap yüriwerdi. Ashu birqatar tarixiy bulangchiliqlardin kéyin istibdat hakimiyet bu zéminda ular alalmighan yene birer nersining bar- yoqluqini hésaplap körse téxi élinmighan nersidin birsila qalghanliqi melum boldi. Uning nami xitaylarning hökümranliq deptirining bash bétide qan’gha chilan’ghan moy qelem arqiliq "uyghurlarning jéni" dep yézilghan idi. Xitaylar unimu almaqchi boliwidi sewri qachisi achchiq zerdap bilen liq tolghan, héchqachan mutihemlik bilen bashqa birawgha azar bérip baqmighan, shundaqla bundaq qilishni insan üchün zor nomus dep bilidighan aqköngül uyghur xelqi axiri ornidin chachrap turdi.
Uyghurlar tarim wadisida yashap kelgen nechche ming yillardin buyan héchqaysi tarix kalamlirida ularning qaysidur bir yat elge tajawuz qilghanliqi heqqide birer melumat pütülgen emes. Ularning sherqtiki achköz qoshnisi bolghan xitaylarning zéminigha köz alaytip baqqanliqi téximu melum emes. Ular bashqilarning zéminini tartiwélip ashu jaylarda yashashni emes, teklimakan boyidiki su tolimu qis bolghan bostanliqlarda tebi’et bilen baturlarche küresh qilip özlirining shija’iti, emgekchanliqi, eqil- parasitige tayinip, maqal- temsillerde éytilghandek "chölni bostan, taghni talqan" qilip merdanilarche, erkeklerche yéngiche hayatliq muhiti yaritip yashashni ewzel bildi. "yipek yoli" uyghurlarning zéminidin késip ötken birnechche ming yilda ular bu yoldiki oxshimighan irq we dölettin kelgen herqandaq karwanning derdige derman, renjige shipa bolup achqan’gha ghiza, ussighan’gha su, charchighan’gha öy bérip keldi. Shundaqla buni ewlatmu ewlat dawamlashturup bügünki künde pütün dunya étirap qilghan "uyghurlar aqköngül we méhmandost xelq" dégen ataqqa érishti. Emdi mushu "aqköngül" xelq ata miras "köngülchekning köti ochuq" dégen temsilning bikargha éytilmighanliqini achchiq bilen yadigha almaqta. Shundaq bolghan iken, uyghurlarning azadliq kürishi qil sighmas derijidiki adaletlik küresh hésaplinidu.
Uyghurlarning ashundaq aqköngül we emgek söyerliki üchünmikin ularning rizqi asti- üsti pütmes tügimes bayliq bilen tolghan mushu zémin’gha teqsimlen’gen iken. Wetinimizning qanchilik bayliqqa ige zémin ikenlikini, uningdiki néfit, tebi’i gaz, altun, kömür ...... Dégendek sansiz qimmettiki bayliqlarning sanini élish mümkin emeslikini, "on milyon" yaki "yigirme milyon" nopusqa ige dep qariliwatqan uyghurlarning yetmish ewlad ongda yétip yéyishige yétip éship qalidighanliqini qérindashlargha qayta eskertip olturush hajetsiz, dep qaraymen. Allah téxi özining héchqaysi qowmigha bundaq mol bayliqqa ége zéminni hediye qilghan emes. Yene bu zéminni yawa qollarning yirginichlik tirnaqliridin muhapizet qilghandek uning etrapini taghlar bilen torap, mustehkem sépil qurup bergen iken. Bu dunyada bir qowm üchün buningdinmu artuq német yaki mukapat bolmisa kérek. Emdi biz lilla qilip özimizni tarazigha sélip baqayli: mushundaq bir tengdashsiz sowghatni alghandin kéyin biz jawaben néme qilduq? Uni saqlap qélish we barliq éhtiyajimiz üchün paydilinish, kéyinki ewlatlirimizning xar- zebun bolmay yashishigha yetküzüp bérish üchün qaysi tedbirlerni qollanduq? Buning jawaplirining biri teriqiside biz shuni hés qilip yétimizki, bizning allahtin yamanlaydighan héchqandaq heqqimiz yoq; "xodayimning némishqa közi körmeydighandur, shunche ademlirimiz qurban bolup ketse némishqa halimizgha yetmeydighandur" dep nale qilishimiz orunsizdur. Biz inqilapning axirqi pellisige yétip kelginimiz yoq. Toghriraqi bizning azadliq inqilabimiz téxi emdiletin bashliniwatidu.
Undaq bolsa dewrimizdiki azadliqning yaki inqilabning yoli qeyerde? Méningche bu héchkim aldirap bir- ikki jümle söz bilen jawap béreleydighan su’al emes. Chünki sherqiy türkistan xelqining azadliq inqilabi dunyadiki we bashqa qoshna ellerdiki inqilaplardin zor jehette perqlinidu. Aldi bilen uyghurlarning düshmini bolghan xitay hakimiyiti bir yérim milyard xelqning emgikini ékispilatatsiye we qurban qilish bedilige dunyaning asasliq emgek küchi baziri we towar bilen teminlesh bazisi boliwaldi. Buning bilen xelq’aradiki asasliq döletlerning xitaygha tayinip soda munasiwitini yürüshtürüsh haliti kélip chiqti. Buningdin kirgen kirimning zor bir qismi "komunist" dégen namda yuquri derijilik hoquqlarni tutup turiwatqanlarning (xitay menbelirining ashkarilishiche, pütkül xitay iqtisadining 70% omumiy nopusning 1% ge barmaydighan komunist hakimiyet rehberliri teripidin igiliwélin’ghan) xususiy menpe’etlirini qoghdaydighan dölet mashinisining sadiq, méngisi quuruq qoghdighuchisi bolmish armiyege serp qiliniwatidu. Mushu qétim ürümchide qan tökkenler ene shu bölekke tewe kishilerdur. Ikkinchidin, wetendiki qérindashlirimiz arisida chet’elning qandaqtur yardimidin ümitlinish xahishi yenila belgilik derijide mewjut bolup turmaqta, azadliq kürishining teliwi we istiqbali heqqide wetende omumiyüzlük pikir birliki yaki mepkure shekillenmigen; Üchinchi, düshmenning mutleq üstünlükke ige herbiy küchi yenggili bolmaydighan zor tosaq süpitide mewjut bolup turmaqta; Tötinchi, dunya hazir omumi jehettin ténchliq dewride turiwatidu. Bundaq waqitta urush arqiliq bir hakimiyetni aghdurup tashlash tolimu qiyin..... Bu qatarda biz köpligen seweplerni tizip chiqalaymiz. Bularning hemmisi bizning inqilabimizgha tosqunluq qilghuchi bizge paydisiz amillardur.
Ene shundaq köpligen sewepler tüpeylidin biz 60 yilni asasen ténich ötküziwettuq. Hetta "xelq eskerliri xelqni himaye qilish" shu’ari astida uyghur yashlirigha merhum seypidin ezizi rehberlikidiki qorchaq hökümet teripidin miltiq tarqitip bérilgen 70- yillardiki siyasi boranlardimu qolimizdiki qorallardin paydilinalmiduq. Eqlimizni tapqan waqitlarda bolsa xelqimizning qoralgha yéqinlishishidiki barliq imkaniyetler késip tashlandi. Emdi bolsa uyghurlar "ténchliq küresh shekli" ning ünümsizlikidin aghrinmaqta; (uyghurluq burchini untumighan) Zeydin Yüsüptek etrapidiki düshmenlerdin qoral tartiwélip jihadqa atlan’ghan ezimetlirimiz küch sélishturmisidiki mutleq zor perq sewebidin dunyadin közi ochuq ketmekte (ashu qatardiki shéhidlirimizning jayi firdews jennitidin bolsun); (ziyaliliq burchini untumighan) Ilham Toxtigha oxshash uyghurlarning heq- hoquqini xitayning qanunida belgilen’gen maddilar boyiche qoghdashni teshebbus qilghuchilar bolsa zorawan hakimiyet teripidin türmige tashlanmaqta, shuning bilen uyghurlarning xitaydiki mewjut qanun’gha tayinip özini qoghdiyalmaydighanliqi asasen aydinglashmaqta; "singgen nanni yéyish" yaki milletni hazirqi halitide saqlap qélishni tekitlep, süküt teshebbusini otturigha qoyghuchilar sükütning zalimlar üchün qirghinchiliqni téximu téz yürgüzüshke muhit yaritip bérishtin bashqa nerse bolmaydighanliqini tonup yetmekte. Xulase shu boldiki, uyghurlarning azadliq kürishide noqul birla yolni tallighanda netije qolgha kelmeydighanliqi köp qisim kishilerge ayan boldi. Bu qétimqi ürümchi qirghinchiliqi ashundaq aqiwetni tonup yetmigenlerge bu nuqtini hés qildurdi.
1997- yili déng shyawpingning matem künini heqiqi matemge aylandurghan ezimetlirimiz ürümchide aptobus partlatqanda ashu aptobuslardiki bir qisim uyghurlarmu shu qatarda janliridin ayrildi yaki méyip boldi. Shuning bilen xéli obdan ma’arip terbiyisi alghan bir qisim ziyalilirimiz chéghida özlirining xas muhakimiliride ashu aptobuslardiki bir qisim uyghurlarning ölüp ketkenlikini misal qilip turup ashu herketni qozghighanlarni eyiplidi. Buning bir inqilab ikenlikini, inqilap bolghanda uyghurlarni ayrim bir jaygha möktürüp qoyup turup inqilab qilishning mümkin emeslikini, qolni kesmigüche qan chiqmaydighanliqini, jandin kechmigüche janan’gha yetkili bolmaydighanliqini nimishqidur ular yadigha keltürmidi. Köpchilik bilidighan Maw zédong bilen Jyang jéshining 28 yil dawamlashqan hakimiyet talishish kürishide nechche on milyon xitay puqrasining ölüp ketkenlikini ashu ikki diktator bilmesmu? Shuni aldin bilip turup ular yene shunche uzun élishti. Bizning hazirqi kürishimiz maw zédong padishah bolushning hozurini körüp béqish gherizide mewjut hakimiyetke qarshi atlan’ghandek bir shexsning halawiti üchün bolidighan inqilab emes. Eksiche bizning kürishimiz bizge allah ta’ala teripidin bérilgen, emma biz qoldin bérip qoyghan zéminimizni, heq- hoquqlirimizni qayturiwélish yolidiki shereplik inqilaptur. Biz süküt ichide ümitni balilirimizgha yüklisek, balilirimiz uni özlirining baliliridin kütse u chaghda newre- chewrilirimiz bu ümitni yetküzgidek uyghur perzentini izdep tépip bolalmasliqi mümkin. Inqilab üchün qurban bérelmisek Hitlérning jaza lagérida ölümni kütüp turghan yehudiylarning milyonlap qirilip ketkinidek teqdirdin qéchip qutulalmaydighanliqimiz emdi héchkimge sir emes.
Zulum insan balisining taqiti yetmigüdek derijige barghanda xelqimiz buninggha qarshi adalet telep qilsa "térorchi" bolup qaldi. Undaqta "térorluq" dégen néme? Hazirqi dunyada buning sherhisi shu boldiki, küchlükler ajizlarni bozek etse bu ténchliqni qoghdighanliq bolidu; Ajizlar özini qoghdisa yaki qarshiliq körsetse térorluq bolidu. Uyghurlar téxi térorluq qilghudek derijide omumiyüzlük halda zorawan hakimiyetke qarshi chiqqini yoq. Barche térorluqni xitay merkizi hökümiti qiliwatidu. Emma yenila yémigen mantining pulini töligendek uyghurlar "térorchi" dep atiliwerdi. Chet’eldiki uyghur teshkilatlirining özlirining ashu "térorchi" largha baghlinishliq emeslikini ispatlash urunushlirini bir qisim kishilirimiz eyiplidi. Bu teshkilatlirimizning shundaq qilmisa bolmaydighanliqini, ular turiwatqan xelq’ara shara’itning ulardin shuni kütidighanliqini biz anche hésapqa élip ketmiduq. Bu teshkilatlarning asasliq mejburiyitining dunyagha uyghurlarning ehwalini anglitish ikenlikini, wetenni azat qilidighan asasliq küchning yenila wetendiki xelqimiz ikenlikini, chet’elde uyghurlarning bayraqdari bolup tonuliwatqan kishilerning diplomatiye sahesidiki xas maharetler boyiche ( yaki bolmisa atilar sözi bolghan "yekcheshmining shehrige barsang bir közüngni qisiwal" dégen temsilde éytilghandek) "ténchliq" shu’arini kötirip yüriwatqanliqini, déplomatiyede héchqachan "éytqan sözige emel qilish" yaki "mikrafon aldida sözliginini choqum kelgüside emelge ashurush" dégen maddining mewjut emeslikini, bu ehwalning uyghur bayraqdarliri üchünmu oxshash ikenlikini yadimizgha almiduq. Yene beziler dahining qandaq bolushi kérekliki heqqide bir qatar shertlerni tizip chiqishqimu ülgürdi. Uyghurlarning inqilabi téxi resmiy bashlanmighan tursa biz qaysi dahini bahalighudekmiz? Dahini birnechche kishi emes, tarix belgileydu, inqilapning özi dahini tallap chiqidu. Shunga buninggha hazirche bash qaturush waqit israp qilghanliqtin bashqa nerse emes.
Uyghurlargha hazir eng zörür boluwatqini chet’el metbu’atlirigha uyghurlarning radikal musulman emeslikini chüshendürüsh, shundaqla uyghurlarning térorchi emeslikni ispatlash emes. Eksiche, chet’el hökümetlirining uyghurlarni qandaq bahalishidin biperwa halda uyghurlarni saqlap qélish mesilisidur. Chünki uyghurlarning mewjutluqi sherqiy türkistan dewasining mewjutluqidin dérek béridu. Undaqta uyghurlarni qandaq saqlap qalghili bolidu? Buning hazirche bizge eng ünüm béridighan usuli milletni saqlap qélish idiyisi bilen "adem bomba" herkitini zich birleshturüsh bolsa kérek. "adem bomba" (hazir metbu’atlarda mushundaq atash sel omumlashqandek qilidu. Til nuqtisidin buni bek toghra terjime dep ketkili bolmisimu hazirche yenila mushundaq atashni muwapiq kördüm) herkiti – köpinche yekke shekildiki partizanliq herkitini körsitidu, uningda bedinige bomba téngiwalghuchi düshmenning arisigha kirip bombini partlitidu. Biz buning uqum da’irisini sel kéngeytip "san jehette bek köp bolmighan kishilerning teshkillik we pilanliq haldiki yoshurun hujum shekli" dep chüshensekmu xata bolmas dep oylaymen. Ürümchi qirghinichiliqida eziz janlirini sélip bergen shir yürek ezimetlirimizning échinishliq teqdiri bizge shuni uqturdiki, sherqiy türkistan zéminida herqandaq shekildiki kolliktip élip bérilghan "ténchliq we démokratiye" kürishining ziyini paydisidin nechche hesse, hetta nechche on hesse éghir bolidu. Buningda biz turmaq, ashu jan bergen qérindashlirimizning rohi söyün’gidek netijimu qolgha kelmeydu, bizge qalidighini yürikimizni lexte- lexte qan qilidighan achchiq hesret bolidu. Kolliktip yosundiki qoralliq kötirilishmu oxshash aqiwetke duchar bolidu. Netijimu anche perqliq bolmaydu. Yéqinqi on-yigirme yil ichide wetinimizde yüz bergen birnechche qétimliq meshhur qoralliq qozghilanglar ashundaq achchiq heqiqetler bilen netijilendi. Hazirqi xitaylarning adetlen’gen usuli boyiche sherqiy türkistanda hakimiyetke qarshi xaraktérdiki qoralliq qozghilang yaki ténich namayishqa birdek zor sandiki herbiy qisimlarni yötkep kélip, qanliq basturush arqiliq jawap béridu. Herket jeryanidiki shu’arning qandaq bolushidin qet’inezer uning xaraktéri birdek "bölgünchilik" dep békitilidu. Uning axirqi netijisi herketke qatnashqanlarning ölümge höküm qilinishi bilen axirlishidu. Bizge qalidighini yüzligen ezimetlirimizning bi’ejel kétip qalghinigha bolghan cheksiz ökünüsh we shunche zor qurban bedilige düshmen’ge héchqanche zerbe bérelmeslikke bolghan téngirqash bolup qalidu. Shundaq bolghan iken hamini hayat qalmighandikin hakimiyetke kolliktip qarshi chiqqandin puxta teyyarliq qilip, yekke halda partizanliq sheklide zerbe bérish eng aqilaniliq bolidu. Birinchidin belgilik sandiki düshmenni öltürüsh meqsidige yetkili bolidu; Ikkinchidin, xelq ammisini terbiyiligili bolidu; Üchinchidin, hayatidin ayrilidighanlar kolliktip herket qozghighandiki ehwalgha sélishturghanda zor derijide az bolidu, düshmenning oq atidighan nishani qanche kichik bolsa shunche az kishiler shéhid bolidu; Tötinchidin, buning xelq’araning diqqitini tartishtiki jelpkarliqi kolliktip namayish yaki qoralliq kötirilishtin kem bolmaydu. Derweqe, bu ishni amérikida, yawropada yashawatqanlar weten’ge qaytip qilmaydu, yene kélip bundaq qilalaydighanlar méningche anche köp bolmisa kérek. Wetendiki xelqimiz hazir mushu xildiki küresh sheklini qollinishning zörürlikini alliqachan tonup yetti. Ularning küresh netijiliri pat arida wujudqa kélidu, insha’alla. Bu yerdiki muhim mesile ashundaq jihadlar barliqqa kelgende keng uyghur xelqining mushu küresh sheklini qandaq chüshinishi, shundaqla uni qobul qilish yaki ret qilish mesilisidur. Chet’eldiki uyghur teshkilatliri shu waqitta muxbirlarning bu heqte sorighan su’allirigha qilche ikkilenmestin diplomatiyediki omumlashqan adet boyiche "biz herqandaq shekildiki zorawanliq herkitige qarshi turimiz. Ularning qilghini xelqning zulumgha taqiti qalmighanliqtin kélip chiqqan qarshiliq" dep jawap berse boliwéridu. Azadliq kürishimizde chet’eldiki uyghur teshkilatlirining ténchliq namidiki bu xil jama’et pikri toplash xizmiti kem bolsa bolmaydighan bir türlük muhim halqa hésaplinidu, elwette.
Belkim nurghun qérindashlirimiz "wetenni azad qilidighan asasliq küch yenila wetendiki qérindashlar" dégen sözümge qarita gumaniy qarashta bolushi mümkin. Shuning bilen birge "wujudi ashu derijide yanchiwétilgen, qolida ketmendin bashqa héchnersisi bolmighan, zulumdin mükcheygen gewdisidin achchiq hesret tökülüp turghan xelqimiz mushu milyonlap zamaniwi qoshun’gha ige xitay dölitidin wetinimiz sherqiy türkistanni qandaq qutuldurar" dégen shübhe köp qisim kishilirimizning kallisigha kélidu. Ular hazir qutuldurmaydu, waqti kelgende qutulduridu. Eger uyghurlar ghayip bolsa u halda hechkim uyghurni qutuldurmaydu. Sherqiy türkistanni xitaylarning qara qolidin qutuldurup chiqish üchün eng aldi bilen shu küreshni zimmisige alalaydighan sherqiy türkistanning heqiqiy égisi bolmish sherqiy türkistanliqlar öz mewjutluqini saqlap qélishi kérek. Bu millet saqlinip qélish bilen birge bizning kürishimiz az bedel bilen zor netije qolgha kélidighan partizanliq urush sheklide dawam qilishi kérek. Millet saqlap qélinmisa düshmen’ge qarshi küresh qilidighan küch ghayip bolidu. Undaqta düshmenni yoqitidighan küch yaki yardem bizge qeyerdin kélidu?
Xitaytin ibaret bu küchlük düshmenni tar-mar qilidighan reqib amérika yaki yawropa ittipaqi emes, del ashu xitay hakimiyitining tüp xaraktiéri belgiligen, shu xaraktérning qanuniyiti boyiche künséri ösüp zoriyiwatqan xitayning özidiki menfiy tereptur. Xitay dölitining hazirqi iqtisad güllinishke yüzlen’gen ijtima’i muhiti bilen mushu muhitning ichide künséri ösüp zoriyiwatqan mustebitlik hakimmutleqliqi menggü sighishmas ikki terep hésaplinidu. Ularni zorluq küchi bilen waqitliq bir yerge élip kelgili bolushi mümkin, emma uzaq muddet bir yerge toxtitish mümkin emes. Bu xuddi su toldurulghan chögün otning üstide köyüp ketmey turiwergen bilen su pargha aylinip tügigende chögünning yuquri hararetke berdashliq bérelmey kiysiyip qalghinidekla bir ish. Xitayning qedimki danishmenliri "özini we özgini teng chüshen’gen adem héchqandaq jengde yéngilmeydu" dep toghra éytqan. Xitay hakimiyiti dunyagha kelgendin tartipla ayrim shexslerning xususiy menpe’etini qoghdash mashinisi süpitide mewjut bolup keldi. Bu halet kompartiye hakimiyetni üzél- késil qolgha alghan 1949- yilidin bashlap mewjut bolghan emes. Xitayning özliri jakaliwalghan atalmish besh ming yilliq tarixi mushu qanuniyet boyiche dawam qilip keldi. Kompartiye peqet izchil dawamliship kelgen kona hakimiyet tüzülmisini yéngiche nam bilen otturigha chiqardi, xalas. Bir dölet aparati pütün nopusning yüzdin birige yetmeydighan ademlerning bashqilarni ézish asasidiki menpe’etini qoghdaydighan mashina süpitide wujudqa kelgen iken, uning peyda bolghan künidin tartip ichki qismidiki menpe’et ziddiyiti ötkürliship baridu. Mushu ziddiyet axirqi hésapta tereplerning mez’hepke ayrilip döletning gumran bolushini keltürüp chiqiridu. Buni tosup qélish bolsa héchqandaq shexsning qolidin kelmeydu. Xitayning tarixi bashtin- ayaq mushu qanuniyet boyiche dawam qilip kéliwatidu. Tarixning bir zor alahidiliki shuki, qanuniyet tekrar we tekrar dawam qilidu. Uningdiki pursetni tutalighanlar ghaliplar süpitide textke chiqidu. Démek, xitay dölitining nechche ming yillap dawam qilghan tüplük qanuniyiti yene oxshash netijini wujudqa keltüridu .Buning köpligen deslepki bixliri alliqachan köklep méwe bérish aldida turidu (xitay dölitini qurushta asas bolghan "sotsiyalizim we komunizim" bayriqi hazir yéngiwashtin bash kötiriwatqan "milletchilik" bayriqigha orun boshatti, xitaylarning yuquri qatlamdikiliri eyni waqittiki xitay men-menchiliri "biz dégen jahan medeniyitining merkizi, pütün dunyaning merkizi xitaydur" dep meyli yawropa bolsun meyli amérika bolsun héchkimni yaratmay quduq ichidiki paqigha aylinip qélip hemme yerde peshwa yigendek [ buning addiy misalliri teriqiside xongkong we makaw sheherlirining nechche ming kilométir néridin kelgen nediki bir kichik döletler teripidin igiliwélinishini körsitish mümkin] hemme yerde özlirini qaltis chaghlap térisige patmay qélishlar omumiyüzlük hadisige aylandi; Dölettin ibaret bu "kéme" ni leylitidighan we sugha gherq qilalaydighan keng xelq ammisi peqet herbiy réjim sewebidinla hakimiyetke qarshi chiqalmaywatidu; Döletning halaketke yüz tutqanliqini körisitidighan herqandaq xewer qattiq teqib qiliniwatidu ). Epsuski, pütün dunyagha ortaq bolghan tarixtiki tekrarliq hadisisi bizning béshimizgha kelgende biz uyghurlarning uninggha igidarchiliq qilalmay qélishimizdin allah ta’ala öz panahida saqlisun. Tömür xelipe 1911-yili mensepke olturush üchün ürümchige chaqirtilip kallisi élin’ghanni öz közi bilen körgen xojaniyaz hajining oxshash teklipni qobul qilishi we oxshash netijining yüz bérishi, mushu ishlardin xewiri bar exmetjan qasimiy qatarliq inqilapchilarning oxshash shekilde hayatidin ayrilishi tarixtiki tekrarliqtin saqlinishning éytmaq asan, qilmaq qiyin ish ikenlikini yadimizgha salidu. 1946- yilidiki "11bétim" ("11 maddiliq kélishim") ene shu xildiki hadise idi. Eyni shu kélishim 1955- yili "aptonom rayon" namida qaytidin otturigha chiqip uyghurlarning put- qolini pütünley chüshep tashlidi. Biz buning derdini hazirghiche tartip kéliwatimiz.
Xitay döliti özini özi weyran qilidighan ene shu waqit (buning qanchilik waqit ikenlikini allahtin bashqa héchkim bilmes. Emma uning uzaq emesliki eqil közi bilen xitayni chüshinip béqishqa tirishqanlargha anche zoruqushsizla ayan bolidu) yétip kelgiche sherqiy türkistan xelqi ana wetende mewjut bolup turushi kérek . Xelqning mewjut bolushi biz üchün qanche zörür bolsa xelqning terbiyilinshimu shunche muhim. Küresh toxtap qalmighandila andin xelqni terbiyiligili bolidu, téximu emiliy terbiyiligili bolidu. Közligen netije qolgha kelmeydighan kolliktip kötirilish arqiliq düshmenning oqigha top- top halda qara (nishan) bolush milletning tayanch küchlirini orunsiz nabut qiliwétidighan bihude qurban bérishtur. Téximu ochuqraqini dégende bu yawuz düshmenlerning qiltiqigha desseshtin bashqa nerse emes. Ular hazir del mushundaq kötirilishning köprek bolushini ümit qilmaqta. Xitay leshkerliri shunche ilghar qoralliniwalghanliqi, san jehette shunche köp bolghanliqi, siyasi we iqtisadiy jehette mustebit dölet hakimiyitining mutleq qollishigha ige bolghanliqigha qarimay qolida pichaqtin bashqa héchnerse yoq qarshiliq körsetküchi ezimetlirimizge goya tashqi pilanéttin kélip qalghan oq ötmes ademler bilen jeng qiliwatqandek qorqunchqa toyun’ghan halette mu’amile qilmaqta. Bu qandaqtur éhtiyat qilish hadisisi emes, belki düshmenning hali shunchilik bolghanliqining netijisi. Qolidiki qoral bolmighinida özlirining ikki tépikke yarimaydighanliqi ulargha besh qoldek ayan. Bu xitaylarning özliri ishlep tarqatqan "bölgünchilerni yoqitish" namidiki höjjetlik filimlerde eks etken ortaq keypiyat. Ene shu seweptin dölet kirimining köp qismini serp qilish bedilige sétiwalghan zamaniwi qorallirini meshq qilidighan’gha jay tapalmay turghan düshmen hakimiyet baturlirimizning ashundaq top – top halda oq yémi bolup közi ochuq kétishini bekla arzu qilidu. Shunga bundaq onlap, yüzlep netijisiz qurban bérishtin yekke haldiki "adem bomba" herkiti arqiliq orunluq qurban bérish ming hesse ewzel.
Kelgüsidiki küresh üchün millet bolmisa bolmaydu. Ene shu xelq bizning eng qudretlik qoralimizdur, chünki zulumdin qeddi yadek égilgen ashu xelq, ularning hörlükke, azadliqqa bolghan déngizdin chongqur teshnaliqi milyonlighan tanka- browniklar bilenmu yenchip tashlighili bolmaydighan eng küchlük qoraldur. Bu qoralni hazirqidek dewr shara’iti piship yétilmigen waqitta ashkara kötirip chiqish peqet qoralimizni ajizlitishla bolup qalidu. Hetta hazirqi köp qisim kishilirimiz chéghida shübhe bilen qarawatqan ene shu qoral öz waqitida dewr shara’iti piship yétilgende jumhuriyitimizni uda ikki qétim dunyagha kélish bextige muyesser qilalighan. Düshmenler "boghuzlisaqmu tipirlimaydu" dep mesxire qilghan ashu yuwash xelq öz waqitida düshmenlerni tipirlitip "chashqan töshüki saray körün’gen" halda beder qéchishqa mejbur qilalighan. Insha’alla kelgüside hem shundaq qilghusi. Allah ta’alagha yüz ming qetre shükranilar bolsunki, azadliq kürishimizni ikki tagh süpitide bésip turghan küchlerning biri bolmish Sowétler impériyisi bir teripimizdin ghayip boldi. Emdi xitay bilen saxta dostluq munasiwetliri ornitip topilangdin toghach oghrilawatqan gherbiy türkistandiki yéngidin musteqil bolghan döletler sowét dölitining tariximizda oynap kelgen aghdurmichiliq rolini dawamliq oynimaydu. Xitay bilen özlirining ariliqida bir mudapi’e tosuqining bolushini neqeder arzu qilidighan ottura asiya döletliri, bolupmu xitayning tehdidi netijiside paytextni almutadin astanige yötkigen qazaqistan’gha oxshashlar xitayning ichki jangjali bashlan’ghanda xitay bilen bolidighan saxta dostluq munasiwitini chörüp tashlap, uyghurlarning ular üchün kelgüside dawamliq xitay bilen özliri otturisidiki qalqan rolini oynishi üchün uyghurlargha "qérindashliq" namida yardemlerni qilishi mümkin (derweqe, bundaq yardemler héchqachan bikargha bolghan emes. Eyni waqitta "seksen qoygha bir miltiq" bolghan bolsa, emdilikte "80 kaligha bir miltiq" bolushi éhtimaldin yiraq emes). Bular elwete hazir bash qaturushning lazimi yoq bolghan kéyinki ishlardur.
Söz mushu yerge kelgende, beziler "xitaylarning hazirqi sür’ette dawamlashturiwatqan asmilatsiye siyasiti tüpeylidin sen éytqan u waqitqa barghiche uyghurlar amérikidiki indiyanlardek yoqap ketmesmu" dep sorishi mümkin. Uyghurlar asmilatsiye bolup yoqap ketmeydu, emma uning süküt ichidiki qarshiliqsiz halette qirghin qilinip yoqap kétish xewpi mewjut. Uyghurlar hélihem öz dini, öz til- yéziqi, özige xas medeniyet chembiriki bar xelq süpitide mewjut bolup turmaqta. Normal mölcher boyiche bolghanda, xitaylar hazirqi sür’ette asmilatsiye siyasitini yürgüzse uyghurlarning xitay tewesidiki manjulargha oxshash yoqap kétishige ikki yüz yillar yaki uningdinmu uzunraq waqit kétishi mümkin. Xelqimizning köp qismi yenila déhqan, yene kélip ularning hazirqi we kelgüsidiki xitay ma’aripi bilen uchrishish imkaniyiti tézdin öz tilini untush derijiside emes. Mesilining négizi shu yerdiki, xitay padishahi xu jintawmu kompartiye hakimiyitining yene yüz yil mewjut bolup turalaydighanliqigha ishenmeydu. Ejdatlirimizdin qalghan hékmetlerning xatasi yoq. Ene shularning biri "ümitsizlik – sheytanning ishi".
Mewjutluqi zörür bolghan ey rebbim! Azadliq ishlirimizgha özüng asanchiliq ata qilghaysen, hemmimizni bu yolda mustehkem qilghaysen. Amin!
(Eskertish: eserdiki közqarash aptorgha xas bolup, héchqandaq bir teshkilatqa wekillik qilmaydu. Mezkur maqale xelq menpe’eti heqqidiki qayghu asasida yézilghan bolghachqa pütün neshir heqqi xelqqe mensup. Herqandaq shexs yaki organning xelq men’epe’eti üchün heqsiz ishlitishi qarshi élinidu)

Maqalingizning dawamini teqezzaliq bilen kutup, dawamidin intayin xursen bolghan bolsammu,bir yerini qet'i tuzetmise bolmighachqa, azraq tuzitish elip berishingizni sorap bu yazmini yazdim!.
Maqalingizgha " merhum Seypidin Eziz qural tarqitip bergen" digen mezmunni kirguzupsiz.
1-din Seypidin Eziz bir munapiq xain, uni uyghur xelqi "merhum" dep atisa Sherqi Turkistan Jumhuriyitini qurush inqilawida hem uningdin keyinki 60 yilda qurban bolghan, qiynap olturulgen biguna nechche milyon qehriman oghul-qizlirimiz,ofetsir-jengchilirimiz,alim-mutexesislirimizning rohi hergizmu koz yumalmay,gorliri ore olturushi mumkin, chunki 1949-yildin keyinki qiynap olturulgen herbir rehberlirimiz,ofetsir-jengchilirimiz we alim-mutexesislirimizning issiq janlirida xain Seypidin Ezizning barmaq izi bar.
Biz hergizmu hessiyatqa tayinip shexislerge baha bersek bolmaydu!
U dewrdiki xelq ichide saxlan'ghan qorallarning hemmisi, ashu bizning Sherqi turkistan Jumhuriyitimizdin qalghan oz pulimizgha oruslardin setiwalghan qorallar teweruk qorallar bolup bu hergizmu Seypidin Eziz digen munapiqnig uyghurlargha qilghan " shepqiti " emes shundaq bolsimu xain Seypidin Eziz xitay dadisi bergen wezipige olturghandin keyin, bu qorallarni oymu-oy kirip hemmini yighip, xitaygha elip berip, andin Sherqi Turkistandin xitay dadisining ziminigha resmi yusunda qochmen bolup ketip, shu manapiq xitayning quchughida jan bergen bolsimu, uning ziminigha xainning oligimu patmay yenila bizning ana tuprughimizni bulghap olugi qayturup kelindi.Shu dewrde bizning oydimu Sherqi Turkistan musteqilliq inqilawining teweruki bolghan uch dane qoral bar idi,80-yildin burun bir-birlep yighip tugetti.

Unregistered
07-08-09, 04:09
http://www.kanzhongguo.com/news/304653.html