PDA

View Full Version : Uyghur Dewasi Nemishke Ilgiri Basmaydu?



Dewager
05-10-05, 10:06
“Bir Balasi Bolmisa Quyruq Yatamdu Tashta?”

Xitaylarning nispiy islahat dewrining bashlinishida “Tomur Tawaq” largha dez ketip, bezi yarimas we qeri kadirlar eniq uqturushsizla _ yengidin mensepke atimasliq usuli arqiliq qaldurulghan chaghlarda chaghlarda emelge uginip qalghan bu bechchegherlerning beziliri derhal mengisige qan chushup olup ketidighan; bezilirining yurek kesili qozghulup ketip yiqilip chushudighan ehwallar kop sadir bolghanidi. “palanchining ismi chiqmaptiken, shu yerdila mengisige qan chushup doxturxanigha ekitiptu,…” degendek geplerni anglaytuq, meningche buni chushunushke bolatti. Hakimiyet sayisidiki emel demek, bayliq, mertiwe, kuch-quwwet…
Omumen menpe`etlerning jemiyisi idi. Bulardin mehrum bolush elwette yurekni zede qilidighan, chidimighudek ish-te! Emeldarlarda balilirini orunlashturiwelish, halal-haram arilashturup nep elish, emel mashinisi, toy-tokun, nezire-chiraqlardiki tor,…way-wuy, emel sayiside nemiler yoq. Buningdin mehrum bolush nemishke qorqunchluq bolmaydiken?
Mushundaq hadislerning kopuyup qelishi munasiwiti bilen shu zamanlarda Uyghur xelq meselliridin bir qaytidin hayatiy kuch tepip, metbuatlarda kop cheliqqanidi:
Bir yezida bir Yuzbeshi bariken, bek emelge amraq bolush bilen bille bek zorawanken, u qeder qerip bolalmay qalghan bolsimu, ornini boshatqusi kelmeydiken. Kona Ambal ketip ornigha yengi Ambal almashqanda bu Yuzbeshining kargha kelmes halgha kepqalghinini korup uni emeldin elip, uninggha aram bermekchi boptu. Biraq, Yuzbeshi emelsiz yashiyalmaydighan derijide mestane bolup ketkechke, Ambalgha yelinip uningdin bir otunushini rija qilishni telep qiptu.
_ nem teliping bar? _ dep soraptu Ambal.
_ men hayatim boyi kishilerge buyruq chushurup, hokum surup uginip qalghachqa, buningdin ayrilip yashiyalmaydikenmen; bir omur qilghan xizmitimning heqqi hormiti uchun tilikim shuki, mehellimizdiki kolning ustini taxtay bilen yapsam, bir qanche yeridin chelek patqudek toshuk echip qoysam, sugha chiqqanlarni “sen uningdin us, sen buningdin us…” dep konglumge teselliy bersem, biraz teskin taparmidimkin dep oylaymen. Ruqset qilghan bolsila…
Ambal oylap korse buning hech bir ishqa dexlisimu, payda-ziyinimu yoq ish, shunga u iltipat qilip uning bu istikini rija qiptu.
Shuning bilen Yuzbeshi nurghun pul xejlep, taxtayda kolni yepip, bir qanche toshuk qoyuptu. Ozimu kol boyidiki soget astigha jaylashturulghan jayi ustide yatidighan, keche-kunduz demey sugha chiqqanlargha qaysi toshuktin elish toghrisida “hokum suridighan” boptu. Shu yosun omri otuptu.
Emma manga chushiniksiz boliwatqini weten sirtida, “weten qutqazghuchi” teshkilatlarning emilini talishishtiki pidakarliq, hetta pidakarliqtin otup yuzi qelinliqqiche ketken qilmishlar bolup, men buni yuqarqi emelge _ hakimiyet sayisidiki kuch we menpeetke tolghan emelge selishturdum. Chushiniksiz! Normal qarilishta menpeet yoq, eksiche ziyan bolush ehtimali chushunilidu; mertiwe yoq, eksiche hemme adem narazi kotuldaydu; kuch-quwwet yoq, hechkim boysunghili unimaydu,… bu halda uninggha olgidek yopushiwelishni chushinish anche addiy ish emes bolsa kerek?
Biz bilmeywatqan bilen melum menpeet bardek qilamdu-neme? Yaki bashqa bir texirsiz ihtiyaj zoridinmu? Yaki bek wetenperwer bolup, wetenperwerlikidin hemmini unutqan kishiler bolsa, rol yaman ademlerning qoligha chushup ketmisun dep ensirep shundaq qilamdighandu? Bezi ledirlarning yurttiki qeri Anilirining “Pikapta kelgenler” teripidin yoqlinip turishi, birer yata Qoy goshi, tort-besh charek Guruch, Un, Yaghlar bilen hal-ehwali sorulup turushini diqqetke alsaqmu mesile bek ayding bolupmu ketidiken.
Qisqisi, eger bek wetenperwerliki tupeyli, rol yaman ademlerning qoligha otup ketmisiken dep shundaq yupushiwaldi deyli desek, ozining qilip yurgenliri “bek koyungen” dek emes, mana shundaq qilip, kishi ixtiyarsiz halda “bulargha birsi jiddiy tapilaprolni hech qolungdin chiqarma, nan qepi! Maashni bikargha almaywatqandikin, mehkem tur, qolungdin berip qoysang, birer zerikmesning qoligha otup qalsa bizni parakende qilidu!” dewatqan oxshimamdu? Degen qiyasqa kelturup qoyidiken.
Korunushtighu ularmu bir nemilerni qilishqa tirishiwatqandek korunsimu, tashqi jehette barliq Uyghurlarning sozini sozleydighandek korunsimu, qeyerdidur bir muhim sorunlarda, bashqa Uyghurlar bolmighan, anglimaydighan sorunlarda _ Uyghurlarning yurek sadasi zadi nemidu, shuni bir anglap baqayli dep putun Uyghurlargha wakaliten chaqirilghan sorunlarda: “Uyghurlarning arzusi Xitaydin ayrilish emes, peqet erkinlik, demokratiye…” degendek welikizinah gepni qilip, Uyghurlarning yillarche qilghan etkinini bir minut ichide poq qilip tashlaydighan ishlar uchun mana shundaq mehkem turup talashsa kerek. Bezi chet`el hokumetlirining chushinishiche “Uyghur xelqi musteqilliq istimes” mish! Bu nedin kelgen shum geptur? Choqumki, xelqqe inqilabchidek korunup, warqirap jarqirighanlar xilwettiki sohbetlerde mana mushundaq “wekillik sozi” bergenliki muheqqeqtur!

http://freasturkistan.org din elindi

Unregistered
05-10-05, 13:54
Nimidigen yalghanchiliq bilen tolghan yazma bu. Quruq gepni az qilip emili ish qiling.


“Bir Balasi Bolmisa Quyruq Yatamdu Tashta?”

Xitaylarning nispiy islahat dewrining bashlinishida “Tomur Tawaq” largha dez ketip, bezi yarimas we qeri kadirlar eniq uqturushsizla _ yengidin mensepke atimasliq usuli arqiliq qaldurulghan chaghlarda chaghlarda emelge uginip qalghan bu bechchegherlerning beziliri derhal mengisige qan chushup olup ketidighan; bezilirining yurek kesili qozghulup ketip yiqilip chushudighan ehwallar kop sadir bolghanidi. “palanchining ismi chiqmaptiken, shu yerdila mengisige qan chushup doxturxanigha ekitiptu,…” degendek geplerni anglaytuq, meningche buni chushunushke bolatti. Hakimiyet sayisidiki emel demek, bayliq, mertiwe, kuch-quwwet…
Omumen menpe`etlerning jemiyisi idi. Bulardin mehrum bolush elwette yurekni zede qilidighan, chidimighudek ish-te! Emeldarlarda balilirini orunlashturiwelish, halal-haram arilashturup nep elish, emel mashinisi, toy-tokun, nezire-chiraqlardiki tor,…way-wuy, emel sayiside nemiler yoq. Buningdin mehrum bolush nemishke qorqunchluq bolmaydiken?
Mushundaq hadislerning kopuyup qelishi munasiwiti bilen shu zamanlarda Uyghur xelq meselliridin bir qaytidin hayatiy kuch tepip, metbuatlarda kop cheliqqanidi:
Bir yezida bir Yuzbeshi bariken, bek emelge amraq bolush bilen bille bek zorawanken, u qeder qerip bolalmay qalghan bolsimu, ornini boshatqusi kelmeydiken. Kona Ambal ketip ornigha yengi Ambal almashqanda bu Yuzbeshining kargha kelmes halgha kepqalghinini korup uni emeldin elip, uninggha aram bermekchi boptu. Biraq, Yuzbeshi emelsiz yashiyalmaydighan derijide mestane bolup ketkechke, Ambalgha yelinip uningdin bir otunushini rija qilishni telep qiptu.
_ nem teliping bar? _ dep soraptu Ambal.
_ men hayatim boyi kishilerge buyruq chushurup, hokum surup uginip qalghachqa, buningdin ayrilip yashiyalmaydikenmen; bir omur qilghan xizmitimning heqqi hormiti uchun tilikim shuki, mehellimizdiki kolning ustini taxtay bilen yapsam, bir qanche yeridin chelek patqudek toshuk echip qoysam, sugha chiqqanlarni “sen uningdin us, sen buningdin us…” dep konglumge teselliy bersem, biraz teskin taparmidimkin dep oylaymen. Ruqset qilghan bolsila…
Ambal oylap korse buning hech bir ishqa dexlisimu, payda-ziyinimu yoq ish, shunga u iltipat qilip uning bu istikini rija qiptu.
Shuning bilen Yuzbeshi nurghun pul xejlep, taxtayda kolni yepip, bir qanche toshuk qoyuptu. Ozimu kol boyidiki soget astigha jaylashturulghan jayi ustide yatidighan, keche-kunduz demey sugha chiqqanlargha qaysi toshuktin elish toghrisida “hokum suridighan” boptu. Shu yosun omri otuptu.
Emma manga chushiniksiz boliwatqini weten sirtida, “weten qutqazghuchi” teshkilatlarning emilini talishishtiki pidakarliq, hetta pidakarliqtin otup yuzi qelinliqqiche ketken qilmishlar bolup, men buni yuqarqi emelge _ hakimiyet sayisidiki kuch we menpeetke tolghan emelge selishturdum. Chushiniksiz! Normal qarilishta menpeet yoq, eksiche ziyan bolush ehtimali chushunilidu; mertiwe yoq, eksiche hemme adem narazi kotuldaydu; kuch-quwwet yoq, hechkim boysunghili unimaydu,… bu halda uninggha olgidek yopushiwelishni chushinish anche addiy ish emes bolsa kerek?
Biz bilmeywatqan bilen melum menpeet bardek qilamdu-neme? Yaki bashqa bir texirsiz ihtiyaj zoridinmu? Yaki bek wetenperwer bolup, wetenperwerlikidin hemmini unutqan kishiler bolsa, rol yaman ademlerning qoligha chushup ketmisun dep ensirep shundaq qilamdighandu? Bezi ledirlarning yurttiki qeri Anilirining “Pikapta kelgenler” teripidin yoqlinip turishi, birer yata Qoy goshi, tort-besh charek Guruch, Un, Yaghlar bilen hal-ehwali sorulup turushini diqqetke alsaqmu mesile bek ayding bolupmu ketidiken.
Qisqisi, eger bek wetenperwerliki tupeyli, rol yaman ademlerning qoligha otup ketmisiken dep shundaq yupushiwaldi deyli desek, ozining qilip yurgenliri “bek koyungen” dek emes, mana shundaq qilip, kishi ixtiyarsiz halda “bulargha birsi jiddiy tapilaprolni hech qolungdin chiqarma, nan qepi! Maashni bikargha almaywatqandikin, mehkem tur, qolungdin berip qoysang, birer zerikmesning qoligha otup qalsa bizni parakende qilidu!” dewatqan oxshimamdu? Degen qiyasqa kelturup qoyidiken.
Korunushtighu ularmu bir nemilerni qilishqa tirishiwatqandek korunsimu, tashqi jehette barliq Uyghurlarning sozini sozleydighandek korunsimu, qeyerdidur bir muhim sorunlarda, bashqa Uyghurlar bolmighan, anglimaydighan sorunlarda _ Uyghurlarning yurek sadasi zadi nemidu, shuni bir anglap baqayli dep putun Uyghurlargha wakaliten chaqirilghan sorunlarda: “Uyghurlarning arzusi Xitaydin ayrilish emes, peqet erkinlik, demokratiye…” degendek welikizinah gepni qilip, Uyghurlarning yillarche qilghan etkinini bir minut ichide poq qilip tashlaydighan ishlar uchun mana shundaq mehkem turup talashsa kerek. Bezi chet`el hokumetlirining chushinishiche “Uyghur xelqi musteqilliq istimes” mish! Bu nedin kelgen shum geptur? Choqumki, xelqqe inqilabchidek korunup, warqirap jarqirighanlar xilwettiki sohbetlerde mana mushundaq “wekillik sozi” bergenliki muheqqeqtur!

http://freasturkistan.org din elindi

Unregistered
08-10-05, 17:51
sizdek kurukgepni kop kilidighan, emiliy ixka kelgende tikiwitighan latilar kop bolghaxka emelge axmaydu.

Unregisteredoo
29-10-05, 09:06
ololololololioloinhinl