PDA

View Full Version : Qanliq qirghinchiliq we achchiq eslime



Abdugheni Abdukerim
06-07-09, 14:16
Wehshi hitay yawuzlirining insan qilipidin chiqqan qanliq qirghinchiliqni korgendin kiyin,zadila ozumni tutup alalmidim.Bu insan chidighusiz wehshi kornushlerge, buningdin 25 yil ilgiri bolup otken,del mushu kornishke ohshash bir weqe zhore boliwilip,yurek-baghrimni, qosh henzherge ohshash tilip,putkil ezayimni titrek bisip,kuzumdin taramlap yash tokuldi.Yurugum bolsa bu wehshilikni korgendin kiyin,soqushtin tohtap qalghandek boldi. Ey yer we ziminning hem u ikkisining arisidiki putkul mehluq-mehluqat,muzhize-karametlerning birdin-bir igisi bolghan Ulugh Allah!Sanga we sining kitapliringgha iman kelturgen.Sining barliq peyghemberliringge,ularning sining teripingdin ibertilgen berheq peyghember ikenlikige ishengen bu musulman uyghur bendiliringge ozing rehim qilip,nusret ata qilghin!Aamiiin!
1984-yili 5-ayning bash mezgili(iniq isimde qalmaptu,5-ayning 2 din 7-giche bolghan arliq)Yeken Peylo emgek bilen ozgertish meydanining 3-chong etriti.Uning kona ismi bolsa, Topaturma idi.
Topaturma,Yeken nahisining Qeshqerdin kilishte bashlinish yizisi bolghan Awat yizisining shimalidin 15 kilomiter,Maralbishi nayesining eng chet yizisi bolghan Awat yizisining zhenubidin hem 15 kilomiter yiraqliqtiki,qaqas chollikke zhaylashqan idi.Bu turmining "Topaturma" dep atilishi bikar emes idi.70-yilarning otturliri we ahirisi,yoqulang bana-sewepler bilen qolgha ilinip naheq hokum qilinghan ademler turmigha liq tolghan bolsa,kiyin Ahunupning teshkilati dep atalghan teshkilat ezliri, wetenperwer motiwerler yeni,Olkimizning maarip nazarti Turdiyop bashliq, Qeshqer wilayitinining walisi,herbi emeldarliri we birnechche nahining herbi we memuri emeldarliri,keyni-keynidin"Eksilinqilapchi"dep qolgha ilininp.Qeshqer wilayitinining hemde uninggha qarashliq nayilerning turmiliri,mushu turkumdiki kishilerge liqqide tolghachqa,bularni sighdurushqa amal bolmay,yingi bir turma qurushqa toghra kelgen idi.Shu wezhidin,ashu turmilargha sighmay qalghan "zhinayetchilerni"sighdurush mehsitide,etrapi koz yetkusiz qumluq,shorluq-qomushluq,yantaq-qamghaqlardin bashqa,adem yashighudek hich bir imkaniyiti bolmighan bu chollukke 300 din artuq gunsiz mehbuslar, mezhburi yalap ilip kilinip,ularning oz qoli bilen,topidin bir turma bina qilghan idi.Bu topaturmini yasash zheryanida,qanchilghan gunasiz "zhinayetchiler"ning oligi,bu turma sipilige bisilghanliqini eske alghuchilar,kozlirige issiq yash almay qalmayti.Shu wezhidin bu turma "Topaturma"dep atalghan idi.Bu topaturma yasilip bolghandin kiyin,bu turma ozining tupidin yasalghan esli menisini yoqutup,qorqunuchluq bir mudhish zulumning,ichinishliq azaplarning simoligha aylanghan idi.He dise ,sella boyun tawliq qilghan,bashqurush tuzumlirige boysunmighan yaki bashquruwatqan kadir-hizmetchilerning kozige set kornup qalghanlarni,mushu "Topaturmigha"palaydighan bolup qalghachqa,"Topaturmining"ismi tilgha ilinsa,hemme ademning tini shurkunup,yurkini wehime basidighan bolup qalghanti.Bu wehime bolsa,bu "topaturmidiki"insan qilipidin chiqqan wehshiliktin peyda bolghan idi.Bu turmining ozining eng qebihliki bilen chiqarghan nami,Hitayning ichkiri olkilirigiche tarqalghan bolup,ichkir olkide bashqurushqa boysunmighan zhinayetchiler,he digende mushu topaturmigha yutkep kilinetti.
Mining bu turmigha kilip emgek bilen ozgurush "mezgburiyitimni"otewatqinimgha bir yil,bir ay bolghan idi.Tohmet yishi bilen,mining yishimni 18 ge toldi qilip,mini bu turmigha ekilp kelgechkimu,mining teqqi-turqimdin osmurluk mana men dep chiqip turghachqa,konilar(bu yerge kelginige 3 yildin ashqanlar,turma sozi bilen konilar dep atilatti,3yil bolmighiche konilar qatarigha otkili bolmayti)mini kadir balisi dep atiship,miningmu ulardek,emgek bilen ozguriwatqan zhinayetchi ikenlikimni,ten almighandek,chaqchaq qilishatti.Menmu ularning bu chaqchaqlirigha kulupla zhawap birettim.1984-yili, bash ete yaz bolghanda,Sherqi-shimaldiki uch olkide,bashqurushqa boysunmighan 300 din artuq hitay mehbuslirini yutkep ekilp,ularni,brundin tartip,mushu chollukte emgek bilen mezhburi ozgertiliwatqan hitay zhinayetchilirge qoshuwetti.Ular,putun turma boyinche hokmiran bolush niyitide,biz uyghurlar bilen qesten surkulush peyda qilish uchun,biz turushluq qorogha ussup kirip yolsizliq qilishni bashliwetti(ular kilishtin burun bu yerde uch chong etret bar bolup,ularning ikkisi uyghurlar,birsi hitaylar idi.herbir etretning hoyla-qorosi ayrim-ayrim idi.likin herbir qoroning ishikliri yoq bolup,halighanche kirip-chiqqili bolatti).
Ular,biz uyghurlar turuwatqan qorogha basturup kirishni aldin pilan qiliwalghan bolup,yoqulang ishni bana qilip,teyyarlap qoyghan kaltek-toqmaqlarni koturushup,qorogha basturup kirip kilishti.Bu chaghda hichnimidin hewersiz turghan 250 din artuq uyghur mehbuslar,bularni korup oz yataqlirigha kirip mokunup ilishqa aran ulgurgen idi.Hitaylar,qorogha basturup kirgende,men hazhet sundurwatqan idim.Qiya-chiya,chum-chuqandin aldirap hazhethanidin chiqsam,30-40 tin artuq,hitaylar birsini hedep uriwatqan iken.Ular manga diqet qilmidimu yaki kormey qaldimu,eytawur men bilen hich kari bolmay,hiliqi yerde dum yatqan birsini,qetti rehim qilmastin urushni dawam qiliwerdi.Men,hitaylar qonaq soqqandek uriwatqan bu ademning Ekrem ikenlikini bildimde,qolumgha uchrighan bir orunduqni ilip ulargha itildim.Del shu chaghda ular,yerde yatqan ademni urushtin tohtap,minga qarap yopurlup kilishti.Ular kop, men yalghuz adem,herqandaq qilip bolsimu ozumni qoghdashqa mumkin bolmidi,shundaq qilip,ularning rehimsizlerche urghan kaltek-toqmaqliri minning usti bishimgha yamghurdek tigishke bashlidi.Shu qitim, wehshilikte uchigha chiqqan hitaylarning,tayaq zerbisidin,bishimdin 22 santimeter yer yirilip,uchamgh we qollurumgha tekken tayaqning zehmisdin bir ayghiche qoshuq tutalmay qalghan idim.Del shu yawuz hitaylardin 4 adem turmidin chiqip,Maralbishi nayesining Awat yizisigha birip,yolgha yiterlik pul-puchek,yimek-ichmek ilish tamasida,bir dihqanning oyge kirip,oydiki yettezhan kishini,nahayiti qebi usul bilen olturwetken idi.Buninggha ohshighan,biz bilidighan yaki bilmeydighan wehshilikler sanap tugetkusiz.Ularning yawuzliqi meyli wetnning turmilirida bolsun yaki yiza-qishlaqlirida bolsun bir kunmu tohtap qalghini yoq.Ey ulugh Allah!Biz uyghur musulman bendiliringge,buyawuzlardin och ilish pursitini bergin!Bizlerge,ulargha taqabil turalighudek eqil-idrak,kuch-quwet ata qilghin!Amin!!!!!!!!!!!!!!!!!
Swedsiyedin
Abdugani Abdukerim
2009-07-07