PDA

View Full Version : D U Q ning guangdung shyawgüen qanliq weqesi heqqidiki bayanati



Unregistered
04-07-09, 07:30
Rabiye xanim pütün uyghurlarni 'shawguen qanliq eqesi' üchün xitay hökümitini soraqqa tartishqa chaqirdi
Muxbirimiz weli
2009-07-03

http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/rabiye-guangdong-weqesi-07032009173608.html?encoding=latin

Dunya uyghur qurultéyining reisi rabiye qadir xanim bügün radiomizning téléfon ziyaritini qobul qilip, wang léchuen 'éshinche emgek küchliri' dep guangdunggha yötkep ketken 800 uyghur, 6 ‏- Ayning 26 ‏- Küni kéchide, xitay hökümiti süküt qilghan ehwal astida, minglighan xitay lükchekliri teripidin ur - Ur qilinghanliqigha qattiq échinghanliqini bildürdi we wehshler teripidin öltürülgen uyghurlargha teziye bildürdi.

Courtesy of Willy Fautre / Human Rights Without Frontiers Int`l

Uyghurlarning meniwiy anisi, uyghur milliy herkitining yétekchisi rabiye qadir xanim yawropadiki namayishlarning biride. Rabiye qadir xanimmu ' tömür ana ' hörnisaxandek, özi, ailisi we baliliri xitay hökümitining türlük ziyankeshliklirige uchrighan ashu uyghur anilirining biri.

Rabiye xanim bu weqeni wehshiy qilimish, buni xitay hökümiti keltürüp chiqarghan, dep qaraydu.

Rabiye xanimning qarishiche, 'shawguen weqesi' wang léchuen, nur bekriler dewatqan 'milletler ittipaqi' dégen siyasetning janliq chüshendürülushi.

Rabiye xanimning qarishiche, wang léchuen ning 'éshinchi emgek küchliri' dégen siyasitige eslidila bir yaman niyet yoshurunghan idi, u, uyghurlarni xitay yurtlirigha apirip öltürüshni meqset qilghan. Rabiye xanimning qarishiche, xitayni qanun bilen idare qilinidighan dölet dégili bolmaydu.

Rabiye xanim bügün pütün uyghur xelqini birdek heriketlinip, xitay hökümitini soraqqa tartishqa, pütün dunyadiki démokratik küchlerni bu weqege ariliship, tekshürüp bir terep qilishqa chaqirdi.

Dunya uyghur qurultiyining guangdung shyawgüen qanliq weqesi heqqidiki bayanatining tepsilati töwendikiche:

* * * *

Dunya uyghur qurultiyining guangdung shyawgüen qanliq weqesi heqqidiki bayanati

Sherqi türkistan eslide uyghurning wetini bolup, xitaylar teripidin 1949 - Yili ishghal qiliwélinghan. Uyghurlargha nisbeten, sherqi türkistan ishleymen dése ishlesh imkani bar, emgek küchige éhtiyajliq bolghan, emgek küchi yétishmeywatqan bir jay.

Uyghurlarning 86% déhqan. Ular xitayning alwang ‏ - Séliqi we milliy zulumi bolmisa, özining ailiside déhqanchiliq bilen shughullinip tirikchilik qiliwatqan bir xelq idi. Aldi bilen xitay hökümiti ularni iqtisadi jehettin weyran qildi, andin maarip jehettin weyran qildi؛ diniy étiqadini, ana tilini yoq qildi. Uyghurning pakize, güzel, eneniwi exlaqini yimirip tashlidi. Sherqi türkistangha xitay köchmenlirini ekilip, uyghur xelqining yer - Zémin, yashash imkanlirini tartip élip xitaylargha berdi. 1980 ‏ - Yillardin bashlap uyghur déhqanlirining perzentlirige yer teqsim qilip bérilmidi. Netijide milyonlighan yersiz, ishsiz, oqushsiz uyghur yashliri qoshuni barliqqa keldi.

Xitay hökümiti mexsus qarar élip, sherqi türkistandiki xizmet orni, imtiyazlarni xitay köchmenlirige berdi. Uyghurlarni ishsizliq, namratliqtin ilajisiz xitay ölkilirige bérip, erzan qul bolushqa maqul deydighan haletke chüshürüp qoydi. 2006 - Yildin bashlap, uyghur qizlirini, yeni 14 yashtin 25 yashqiche bolghan qizlarni, hetta yéngi toy qilghan yash er - Ayallarni erzan emgek küchi qilip xitay ölkilirige on minglap yötkeshke bashlidi. Bu xitay hökümitining uyghurlarni tarqaqlashturup yoqitish we milliy qirghin qilish siyasiti idi.

Xitay hökümiti uyghurlarni xitay ölkilirige yötkesh bilen bille, pütün xitaylargha uyghurlarni dawamliq bölgünchi, térrorchi, yawayi millet dep teshwiqat qilip, xitay ölkiliride uyghurgha yataq bermeydighan, uyghurlarni körse urup öltürgisi kélidighan keypiyat peyda qilghan idi.

Bir nechche qétim uyghur oqughuchilarni xitaylar öltürse ulargha héchqandaq tedbir qollanmay, xitaylarning kallisida uyghurlarni urup öltürsek mukapat alimiz dégendek keypiyat peyda qildi.

Mushundaq öchmenlik keypiyati ichide yashawatqan xitaylarning arisigha uyghurlarni ekilip tashlap bérishning qandaq yaman aqiwetlerni élip kilidighanliqi toghrisida chetellerdiki uyghur kishilik hoquq teshkilatliri xitay hökümitini tekrar agahlandurghan idi.

Shundaq ehwal astida, bu yil bishida 800 neper uyghur yash er - Ayallar guangdung ölkisidiki shyawgüen oyunchuq zawutigha yütkep kilindi. Bu zawutta 6 mingdin artuq yerlik ishchi bolup, zawutqa yötkep kilingen er - Ayallarning tughuti cheklendi؛ er - Ayallarni putunley ayrip tashlap, erlerge ayrim, ayallargha ayrim qilip yataq bérildi. Yash qiz ‏ - Ayallarni kechliri xitay emeldarliri depsende qilidighan, uyghur exlaqigha muxalip ishlar bilen ularni xarlighan we ghururigha tekken ishlar yüz bérip turdi. Zawutqa kelgen er - Ayallar bu heqte bir nechche qétim pikir qilghan, naraziliq bildurgen we qarshiliq erzi bergen hemde qaytip kétimiz dése qaytishqa ruxset qilmighan we erzigimu héchkim perwa qilmighan.

Éytishlargha qarighanda, shu weqe yüz bergen küni bir nechche qizlar erliri bilen birge erz qilghan؛ u yerde xitay emeldarliri bilen ular otturisida majra chiqqan, weqening kélip chiqishi ene shundaq bashlanghan.

Erkin asiya radiosining muxbirining, weqe bolghan neq meydandin qéchip qutulup, hazir shawgüendiki bir méhmanhanida panahlinip turuwatqan ikki neper uyghur balisi bilen 7 - Ayning 2 - Kuni ötkuzgen sohbitidin qarighanda, 2009 - Yili 6 - Ayning 26 - Kuni, shyawgüen shüri oyumchuq zawutidiki ishchilar we sirttin kirgenler bolup, 10 mingdin artuq xitay, kech saet 12 lerdin 7 gike, uyghur ishchilarning yataqlirigha bésip kirip, qoralsiz, yöleksiz, bigunah uyghurlarni qoghlap yürüp urup öltürgen؛ xitaylarning qolida tomur kaltekler, palta, uzun pichaqlar bolup, bu qorallarning ularning qolida qandaq qilip bundaq tiz peyda bolup qalghanliqi kishini oylanduridu. Undin sirt, yotubtiki we xitay tor betliridiki filim (2009 - Yili 7 - Ayning 2 - Kuni qoyulghan) larda, xuddi yoqiriqi ölümdin qutulup qalghan charisiz uyghur balilar bayan qilghandek, neq meydanda 50 tin artuq ölgen uyghurning qan ichide yatqan ehwali körsitilgen.

Bu 2 bigunah balining éytishiche, 50 tin artuq uyghurning urup öltürülgenliki؛ 300 din artuq uyghurning éghir we yinik derijide yaridar bolghanliqi we hetta qizlarningmu rehimsizlerche öltürülgenliki qeyt qilinghan.

Hetta, guangdung shawgüendiki uyghurlarni dawalawatqan melum doxturxana xadimi muxbir téléfon qilghanda, uyghurlarning yaman adem ikenlikini, ularning ölüshi kéreklikini éytqan.

Démek bu weqe we weqening arqa körünüshidin, shundaqla xitay hökömitining uyghurlarni xitay ölkilirige yötkesh weqeliridin shu nerse éniqki, mahiyet jehettin xitay hökümiti gerche uyghurlarni xitay sheherlirige yötkep, ulargha ish berduq digen bahanini körsetsimu, emeliyette, xitay hökümiti saqchi we hokumet arqiliqla emes, putun xitay puqralirini seperwer qilip uyghurlarni körgen yerde öltür, uchrighan yerde ujuqtur dégendek seperwerlik shepisini namayen qilghan.

Eger, xitay hökümitining özi éyqandek, uyghur ‏ - Xitay munasiwiti barawerlik we qanuniy yollar bilen bir terep qiliniwatidu dégen sepsetisi rast bolsa, néme üchün xitay qatil puqraliri yöleksiz uyghurlarni qoghlap öltürgende qol qoshturup chette turidu? kéchiliri uyqu ichide héch ishtin bixewer yatqan uyghurlarni yatqan yiride urup öltürüdu? néme üchün neq meydanda xitay saqchiliri arilashmay qarap turidu? yuqiriqi ikki balining éytishiche, saqchilar emelyette, neq meydangha tang étip, weqe axirilishay dégende kilip, shu yerde qipqalghan yaridar we ölük uyghurlarni urup - Soqup tutup kétishken.

Xitay hökümranlirining bu xaraktérdiki uyghurlarni yoqitish siyasiti, barliq xitay ölkiliride we her xil sahelerde uyghurlarning béshigha omumyuzlik kéliwatidu. Xitay ölkilirining meyli aliy mektepliride bolsun, kochilirida bolsun we yaki birer ish ornida bolsun, uyghurlarni kemsitidighan. Xorlaydighan, chetke qaqidighan. Urup ‏ - Soqidighan we öltürüwétidighan pajielik weqeler arqa - Arqidin yüz bériwatidu.

Démek, xitay kommunist hökümiti uyghurlarni tüp yiltizidin qurutush üchün sherqi türkistanda siyaset we qoral bilen basturush élip barsa, xitay ölkiliride xitay puqraliri we hetta xitay jinayetchilirining qoli bilen basturushqa bashlidi.

Xitay tajawuzchiliri sherqi türkistanni bésip alghandin kéyin, 1954 - Yili xelq gézitide élan qilinghan bir parche maqaliside, uyghurlargha méhmandos, aqköngül, senetkar, tinchliqperwer, rastchil, pakiz, mohitni asrashqa nahayiti ehmiyet béridighan millet, ular chirayliq, tirishchan, medenyetlik millet dep baha bergen idi.

50 Yildin kéyinki bügünki künde bolsa, uyghurlarni térrorchi, bölgünchi, yawayi millet, oghri dégenge oxshash haqaretlik we töhmetlik illetler bilen atashqa bashlidi.

Biz putun dunyagha murajet qilimiz:

Uyghurlarning gunahi eshu güzel, munbet, bay zéminning igisi bolup qalghanliqila xalas.

1. Xitay hökümiti sherqi türkistandin xitay ölkilirige emgek küchi niqabida yötkep kétilgen barliq uyghurlarni hetta uyghur ottura mektep oqughuchilirini sherqi turkistangha qayturup kilishi, ularni depsende qilish xahishlirini jiddiy tedbir qollinip toxtitishi kérek.

2. Xitay hökümiti sherqi türkistangha yötkep kelgen xitay kochmenlirini qayturup ekitishi, uyghurlarning ish - Imtiyazini özige qayturushi kérek. Uyghurlarning xitay köchmenlirige élip bérilgen zéminliri qayturup bérilishi kérek.

3. Hazirghiche xitay hökümiti bu weqeni yushurup, axbaratni kontrol qilip, weqe heqqide éniq ipade bildürmidi, shunga xitay hökümiti qanliq weqe heqqide dunyagha ashkara pozitsiyisini bildürüshi, axbarat wastilirining weqe heqqidiki xewerlirini kontrol qilishni toxtitishi, uyghur tor betlirige qaritilghan küchlük nazaritini toxtitishi hemde dunya xelqi aldida ölgen we yarilanghan uyghurlarning heqiqiy sanini élan qilishi kérek.

4. Xitay hökümiti qatillarni we weqeni kelturup chiqarghanlarni éniqlap, qatillarni jazagha tartishi kérek. Weqede chette turghan saqchi we amanliq qoghdash qisimlirining mesuliyiti sürüshtürülüp jawabkarliqqa tartilishi kérek.

5. Xitay hökümiti xelqara biterep teshkilatlarning hemde b d t kishilik hoquq komitétining mexsus guruppa teshkillep weqeni tekshürüshige yol qoyushi kérek.

Dunya uyghur qurultiyi

2009 - Yili 3 - Iyul



* * * *

Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.

Eskertish: bayanatni tehrirligüchi ablikim baqi

Unregistered
05-07-09, 06:25
yaxshi ish qilwatisiler DUQ we RFA diki Qerindashlar,yena dawamliq gherret qilayli!?

Unregistered
05-07-09, 08:02
Rabiye ana rexmet sizge! men sizdin ötiney özingizni asrang salametlikingizge diqqet qiling, bu weqe heqiqeten qayghuluq emma ichingizge ep ketmeng özingizni normal tutung siz bizge kerek. xittaylar mushundak kilish arkiliq sizning ichngizge achchiq salmaqchi. bu mening qarshim. sizni chin qelbidin söyguchi uyghur qizingizdin.