PDA

View Full Version : Qarash



Unregistered
04-07-09, 01:44
Ehmetjan Qasimining 1948-yilidiki maqalisini korup nahiti hoshal boldum.
Uyghurlar ta hazirghiche tarihdin hulase chiqarmidi, bu mesile herbir heqiqi wijdangha ige bolghan Uyghurning jiddi oylunushqa tegishlik mesilisi.

Egerde biz mushu halette ketiwersek kona tarihni tekrarlashdin bashqa hechqandaq netijige erishelmeymiz.

Qutluq Almas

Unregistered
04-07-09, 11:09
sizmu bir dangliq yazghuchining oghli. mushu ishni bashlisingiz balkim ahiri chiqip kalar. Rexmet.

Unregistered
05-07-09, 10:01
Ehmetjan Qasimining 1948-yilidiki maqalisini korup nahiti hoshal boldum.
Uyghurlar ta hazirghiche tarihdin hulase chiqarmidi, bu mesile herbir heqiqi wijdangha ige bolghan Uyghurning jiddi oylunushqa tegishlik mesilisi.

Egerde biz mushu halette ketiwersek kona tarihni tekrarlashdin bashqa hechqandaq netijige erishelmeymiz.

Qutluq Almas

Ehmetjan Qasimining 1948-yilidiki maqalisini mushu yerge chaplighan bolsingiz bizmu koreyli

Unregistered
06-07-09, 15:05
Diqqet!

bu maqal ilip tashlanghan. oqumaqchi bolsiniz aldi bilen kocuriwiling.

bash soz-
Chetellerde ozini uyghurlarning asasliq teshkilati, uyghurlarning wekili dep atiwalghan ETIC, RFA, UAA, DUQ larning mesulliri nechche on yildin biri „jungxa lenbang-xitay birliki bolimiz“, „junggo -xitay xelqining dimokratiyesi Uchun koresh qilidighan yolni talliwalduq“dep yurginide, DUQ ning Herqaysi ellerdiki Tarmaqlirining mesulliri saylamni tich-amanliq bilen tamamlap bolghandin kiyin tunji qilghan zor ishi -italiyede uyghurlarni teliwini dunyagha
Tetur yetkuzup yureginide, Opmu DUQ ning mesuli rabiye erkin eysaning zorlishi bilen Tixi yiqindila yene " uyghurlar xitaydin musteqilliq telep qilmaydu, bizge awtonumiye kirek" dep yurginideguangdongda xitaylar qirghinchiliqqa tutush qildi. Barin, ghulja we her yerde qirghinchiliq toxtimidi.

Her qitim ortenduq, ghezeplenduq, waydat-peryat chektuq. Yuzlep namayishlarni qilduq. Namayishtin kiyin achchighimiz pesiyip, bizni bashlighanlar nime dise shu ras dep kelduq,
Yene shuk bolop "awtonomiye"ge qaytip kelduq. namyishtin bashqa nim ish qilalaymiz?
uninggha mu yol yoq. qilidihanlirini yazghanlarning oilanlirini bu yerdin ilip tashlaydu.u kim? bilmeymiz, emma uyghur emes ikenlikini bilimiz.

Bu qirghinchiliqlar 1956-yili qurulghan awtonumiye rayunining tarixi ichide boliwatidu. Biz nime digen hamaqet, naele, saxtekar, yalghanchi , yalaqchi Xelq biz, he? Yuzminglighan shehitlirimiz "awtonumiye uchun"dep jan bergenmu?


60 Yildin burun del moshundaq weziyet bolghan iken. Bugun u waqittikige qarighanda bugun ehwal yaman. Chunki uyghurlar quralni tartturup qoydi- milli azatliq armiyesi tarqitildi. Biz dumbalinip, qirilip-qirilip tugesh yolida kitiwatimiz. Bu yolni DUQ mesulliri Bizge: „jungxa lenbang-xitay birliki bolush yoli -DUQ ning sabiq we emili reisi erkin eysaning 10 nechche yil teshwiq qiligha yoli" , „Junggo -xitay xelqining dimokratiyesiuchun koresh qilidighan yolni talliwalduq- DUQ reisning sozi", "yuksek awtonomiye" yoli ... Qatarliqlar dep bizge korsutup birip keldi.

Emma biz dumbalinip, qirilip-qirilip tugesh yolida kitiwatimiz. Nime bolop biz halgha kelduq? Pakitlar sozlisun, biz sozlimeyli. Shehitler sozlisun!

***********************


Uluschilar kimler? Ular öz millitige qandaq xiyanet qilidu?

Exmetjan qasimi .
Milli azatliq armiye qumandani,
Waqitliq hokumet reisi
1948-Yili ittipaq jornili 3-sanidin.

Xelqimizning azadliq herikiti we uninggha ulus (a) ulus esli millet menasida idi, kiyin xelq menasigha kochti. Zamanimizda bu tiximu Shundaq boliwaatidu. Xitayperesler, saxte milletchiler, dinchilar millet - irq bilen xelqning perqini qesten yoqqa chiqirishqa urunuwatidu. Biraq Birawning kim ikenlikini surushte qilghanda yene derhal " u zat qaysi irqtin
ß" Dep milletke qaytip kilishidu.- Kochurup qoyghuchidin) chilarning qilghan xiyaniti

Mes'ut sabir, eysa yusup we ular bilen bille qurday, chinggiz, ghulam hamitqa oxshash in'gliz tamakisi chikip, amérika piwisiIchip, mustemlikichiler kiyimi kiyip, ikki adem sözleshken yerde qulaqliri ding turidighan bu shübhilik unsurlar ürümchige kelgen waqitliridila, xelq ularning yürüsh – turushigha qarap ulardin qattiq nepretlen'gen idi. U waqitlarda xitay mustemlikichilirining qamchiliridin témip turghan qan téxi qurumighachqa ulardin éhtiyat qilghan xelqning derdi ichide idi. ( Bu eysa yusup del erkin alip tikinning dadisi - xitayning yingisargha qorchaq hakimi bolghan satqunni korsitidu- turkiyege kilip isimlirini almashturup alip tikin bolghan- bu sulaligha 100 yilgha yiqin boldi. Biz bir yergila- xitay qini arilashqanlarning sala -sulhiside qalduq. Bir Yergila tiqilip qalduq- izahatchi )

Bitim(sulhi) bolup, xewp peseygendek qildi bolghay, xelqimizni tunjuqturghan xitay mustemlike türmisining ishiki qiya ichilishi bilen, uninggha kirgen sap, erkinlik hawasi yéngi roh yéngi quwwet peyda qildi. Xelqimiz xitaylardin qutuliwatqan deslepki künliridila pütün qehri ghezipini xitay mustemlikchiliridin tiximu esheddi dep bilgen satqun, xainlargha ipade qilatti. Qolgha kilip bolghan uyghurlarning azatliqini, pursitini qolidin yulup tartiwalidighan xainlar ene shular dep bilip pütün wujudi bilen ulargha qarishi chiqti.

Heqiqitenmu mustemlikichilerdin aldi bilen ene shular xewplikrek ikenlikini özlirining nurghun yilliq küresh tejribisi we tebiiy sezgüsi bilen xelqimiz bashtila bilgen idi. Lékin ghulja terep milliy azadliq küresh sépige ixtilap chüshmisun dégen meqsette mes'ut, eysalar bilen muresse qilghinini körgen xelq bizdin ghelitilik his qilip özlirini likkide toxtatqan idi. Bir tereptin mes'ut, eysa we ularning shaykiliri azat rayunlar bilen xitay hokumiti tinchliq toghruluq muzakire yürgüzüwatqan waqitlirida, ghulja wekillirini xitayning ichki ehwalini tonushturush bahanisida ularning ichige kirip ularning teleplirini, ehwalini bilip élip xitay terepke yetküzüsh wezipisini orundisa, ikkinchi tereptin munapiqlarche inqilabchilarni maxtap, ularning ishenchige ige bolushqa tirishtiler. Ghulja wekilleri(milli armiye) aldida yilanche tolghinip, qanjuq ittek erkilep, tülkilik qilip «biz yurt, millet qayghusida yürduq. Emdi bizni bu yerdin siler qoghlimisanglar, biz milletning paydisi üchün padichiliq xizmiti bolsimu qilsaq» dégen yumshaq sözlirige qarap ghulja wekillirimu heqiqette bularda millet, weten muhebbiti bar bolsa kirek. Bular köp yillardin béri wetendin ayrilip xitayda qilip emdi yene uninggha xiyanet qilmas dégen pikrige kélishti. 10-15Yil bular sawaq alghandur dégen oy bilen ular bilen muresse qilishqa bashlidi, bularning: «biz milletchimiz», «biz xelqchimiz»,«biz insaniyetchimiz» dégen shoarlirigha aldinip : "bular bilen hemkarlishalaydikenmiz"dégen ümidni qilishti.

Ghulja wekillirining ular bilen bashta muresse qilghinining asasi sewebi mana mushundaq idi. Lékin ular bilen birge bolghan bir yil otmey ularning 15 yilda héch nerse ögenmigenlikini, hichnersidin sawaq almighanliqini, wetenni halaketke ilip mangidighanliqini ashkarilandi. Ular öz oz menpetlirige érishish üchün millet qénining deryalap éqishi bilen héch kari yoq ademler ikenlikini ispat qilishti. Ularda hich- pirinsip, zerriche wijdan yoqluqini, ularning heriket-qilmishliri emiliyette korsetti.

Dunyaning qaysi burjikini almang, herqandaq milletning meslek igisi erbablirini almang, ular milliy azadliq mesilisige kelgende ézilgen milletning azadliq herikiti utuq qazinip kétip barghan peytte milliy azadliq kürishi uchun barliq küchini ataydu. Hetta, özini qurban qilishqa razi bolidu. Emdi bu «milletchiler»ge kelsek: ularda uyghur millitige muhebbet bolsa idi, ular öz millitining milliy azadliq herikiti bugunkidek muweppeqiyet qazinip kétip barghanda , u heriket qandaq shekilde kitip barmisun zor utuq qazinip kétip barghan sepni mustehkemleshke kuch chiqarghan bolatti. Barliq talash-tartish mesililerni azatliq uchun toxtatqan bolar idi.

Ular emelde néme qildi? Del eksinche xitay mustemlikichilirining milli azatliq urrush sipimizning birlikini buzush uchun xitayning muqamigha usul oynap, qorchaq mensepni dep milletni zor halaketchilik xewpi astigha qoydi. Xelqimizning utuqluq azadliq herikitige zor xiyanet qildi. Mustemlikichiler milliy azadliq herikitini boghush we pütünley yoqitish üchün bir tereptin mustemlikichilerning tüp négizlik siyasitidin bixewer bolghan nadan ademlerni aldap; "Öz xelqingdin bashliq berduq" dep bir türküm xelqni uning arqisidin egeshtürüp xelqimizning mustehkem milliy azadliq birlik sépige bölgünchilik sélish meqsiti bilen bolsa, ikkinchi tereptin öz menpeetige qaychi kelsimu milliy azadliq heriket muweppeqiyitidin qorqup böre yep ketse ketsun, sanga bolmisun dégen prinsipni aldigha qoyup özige ziyan bolsimu, bizning xelqimizge héch nerse bermeslik prinsipini qattiq tutqan, mustebit xitay mustemlike dairiliri nurghun yillar chong mustemlikichiler béqip asrap kelgen bujeligür(sitilma)lardin paydilinish qararigha keldi. Jeligürlerning biri ölkining yuqiriqi hakimiyet ornini ishghal qilghandin kiyin öz kelgusidin umitsizlen'gen, qorqqan xelq halaketning aldini ilish üchün ulargha qarshi koturuldi.



Ghulja terep, xelqimizning bu herikitige qarita biterep bolup yene xelq düshmenliri bilen muressechilik qilishni muwapiq körmestin ularning qanunsiz igelliwalghan "hökümet" terkibige kirishni ret qilip özlirining qarshiliqiniahshkare ipadilidi. Xelqimiz ghulja terep wekillirining bu herikitini birdin – bir xelqning menpeetini himaye qilghan heriket dep bilip ulargha bolghan, étiqadi, ishenchini yenimu ashurdi. Xelqimiz arisigha bölgünchilik sélish üchün, éngini zeherlesh üchün ular teripidin héch nersidin tartinmay qiliniwatqan teshwiqlerge aldan'ghan ayrim nadan, qalaqlirimiz hem bar. Ular xitay mustemlikichilirining sadiq itliri – mes'ut, eysagha Oxshashlargha ozliri bérip qoyghan metbuat hoquqining qaymuqturishigha uchridi. Oz düshmenlirining mahiyitini bilelmidi. Milli azatliq armiyesining bisimi bilen qolgha kelturgen deslepqi miwilirini «mes'ut ependim zamanida pütün yaxshiliq ishlarning asasi qorulushqa bashlidi. ....» Digenlerge ishendi.

Yurt xelqi, merkez(xitay)ge yiqinlashti» dégen'ge oxshash xitayperes qelemkeshlerning chirayliq sözleri, shéker ornigha zeher bériwatqanliqini ayrip alalmighan éngimiz aldandi. Ayrim ademlirimizning: "ghulja terep néme üchün bulargha düshmenlik qilidiken?" Digenliri peyda boldi.

Alla tabarek wetaala: «innema möhminine ehwa fesselamubin ehwane kum» dep tursa, bular musulman'gha düshmenlik qilishning ornigha ular bilen muresse qilsa bolmasmu? Dégen oygha kélishi mumkin. Biz ulargha bu ayetning yuqirisidiki ayetni yaki süre töwbediki: «yaeyyuhal lezine ameno tenexxudu we aba ikum we ixwanikum ul banes tehbul Kapiru elel iman wemen bedulehum méni kum pailanike wumul zalimu,»dégen ayetni eslep ötüshni ötünimiz.

Ular-mesut, eysalar düshmen sépige ötkenlerdin bolghachqa, ular qarshimizda turghan düshmenlerdinmu esheddiyrek düshmen bolup hésablinidu. Alla tabarek wetaala, peyghemberlirimizge ulargha nisbeten rehimsiz bolushni buyruydu.

«Yaeyyuhal nebi jahizul kupparu wel munapiqine we eza eleyhim we qalu hum jehennem webih selmesir» undaq bolghandin kiyin bu mustemlikichiler bilen bir sep teshkil qilip xelqimizning qan bedilige alghan erkinlik hoquqlirini qayta tartip élishqa qest qilghuchi munapiqlar bilen yene muresse qilish mumkinmu? Elwette mumkin emes. Zadi néme üchün ular sözide milletchimiz, xelqchimiz dep warqirap emelde xelqimizning azadliqigha qarshi we öz millitige qarshi, xelqchilliq siyasiytige qarishi heriket qilidu? Uni bilmek üchün «ependiler» kimler? Kimning paydisi üchün xizmet qilidu? Kimlerning emiri bilen heriket qilidighanliqini yaxshi chüshinish we bilish lazim.

Ependiler kimler, we néme üchün ular öz xelqining menpeetige qarshi ish qilidu?

Bu soalgha jawab bermek üchün ölkimizning jughrapiyiwi ehwali we kéyinki 70 - 80 yildiki xelq'ara ehwallar bilen bir tonushup chiqmaq lazim. Bizning ölkimiz, shimal, we gherbi shimalda s s s r (sowét sotsiyalistik résbuplikilar ittipaqi teyyarlighuchidin) bilen sherqi shimalda, mongghul xelq jumhuriyiti sherqte, gensu, sherqi jenubta chingxey ölkisi, jenubta, tibet, hindistan, gherbte afghanistan bilen chégridash ölkidur. Bizning ölkimiz xitaylar teripidin istila étilgen waqitlarda in'glizlar bilen fransuzlar hindistanni taliship madiras etrapida zembirekler étishmaqta idi, téxi bizning gherbi shimaldiki qoshnimiz ablay xan idi. Téxi xitay döliti mustemlike emes idi. Téxi afriqa qit'esining ichige yawropaliqlardin héchkim kirip baqmighan idi. Qisqisi dunya téxi mustemlikichiler teripidin bölünüp bolunmighan, téxi en'gliyige oxshash chong mustemlikichi döletning aldigha ötidighan héchkim yoq idi. Uningdin kéyin köp sular éqip ketti. Dunya ehwaligha nurghun özgirishler kirdi, in'glizlar hindistan'gha mustehkem orunliship bolmay turup uning chong mustemlikiliridin biri shimali amérika qoshma shtatliri, in'gliz mustemlikichilirige qarshi qozghilang kötürüp istiqlaliyet élan qildi. In'glizlar amérikida tartqan ziyanni qaplimaq üchün barliq küchi bilen afriqini ishghal qilishqa we bashqa jaylardin mustemlike élishqa aldiraydu. Awstraliye, kap, malta, giyuyana, malaya, natal, biju, naliid, bérma, négiriye, sherqi afriqa, shimali bornio, roduziba, uganda we bashqilarni u yerdiki yerlik xelqlerning qanlirini deryalap aqquzup in'glizlar tartip alidu. Fransuzlar, aljir, gherbi afriqa, madaghasqar, we hindi-xitaylarni tartip alidu.

Charrusiye hökümiti, qazaq yüzliri, qoqan, buxara, we xiwe xanliqlirini bésip alidu. 19-Esirning axirlirighiche yer kürisi jahan'gir döletler teripidin bölünüp bolidu. 19- Esirning axirlirida burunqi kona jahan'gir döletler bilen sodililishalaydighan – yéngi jahan'gir döletler peyda bolidu. (Gérmaniye, amérika qoshma shtatliri, yaponiye) bular yer sharini kona mustemlikichiler bölüp élip bolghanliqtin mustemliksiz qélishtilar. Yéngi jahan'gir döletler tereqqiy tapqanséri dunya mustemlikilirini qaytidin bölüp élishni telep qilidu. Kona mustemlikichiler öz mustemlikilirini saqlap qilishqa tirishidu.

Kona mustemlikichilerdin qoral küchi bilen ularning mustemlikilirini tartip élish pilanini qurghan yingi jahan'girlardin biri yéngi tereqqiy tapqan gérmaniye jahan'girliki 20-esirning béshida özining urush hazirliqini körüp bolghan idi. U bir tereptin kona jahan'gir döletlirining öz –ara qarmu –qarshiliqidin paydilinip, ikkinchi tereptin uli téxi hazirliq körüp bolmighan fransiye we rusiyege tézlikte urush bashlap ularni yéngip bolghandin kiyin en'gliye bilen urush bashlash pilanini qurghan idi. Xususen 1914-yili urush bashlashtin awal, gérmaniye, en'gliyini derhal sekrep urushqa kiridu dep oylimighan idi. Chünki en'gliyining mustemlikiliride u waqitlirida xususen irélandiyide, ehwal éghir idi, shuning üchün gérmaniye, rusiye, fransiye, we en'gliye mustemlikiliride jasusluq ishlirini kücheytip aldini élip teyyargerlik körüshke bashlaydu. Rusiyining türkistan kirayigha, en'gliyining hindistan'gha qarita teyyargerlik ishini, ilip bérishqa eng qulayliq jay shinjang idi. Birinchi jahan urushi dewride gérmaniyining ittipaqchisi türkiye idi. Ene shu türkiye gérmaniye uchun wetinimizda turup yardemlishish xizmitini mes'utqa tapshuridu. Mes'ut qanche tiriship ishligen bolsimu birinchi jahan urushida gérmaniye tarmar bolghandin kéyin igisiz qaldi. Lékin aridin uzaq waqit ötmey, uni kona adrés bilen izdep kélip gérmaniyeni meghlup qilghan, en'gliye tépip aldi. Chünki u mezgilde en'gliye üchün undaq – bir adem wetinimizda zörür kérek bolup qalidu.

Seweb birinchi jahan urushi dewride en'gliyige ittipaqchi bolghan nikolay ikkinchi 1917- yili texttin aghdurulup sabiq rusiye impériyisi ornigha yéngi sowétlar hökümiti peyda bolidu. Yer küresining herqandaq burjikide inqilab chiqsa derru basturushqa aldirighan en'gliye hökümiti, yingi peyda bolghan sowétlar hökümitini bashta peyda bolush bilen yoqitish meqsitide sowét hökümitige qarshi ish élip baridu. Sowét hökümiti tughulghan kündin bashlap pütün dunya jahan'gir döletlirining közige nahayiti set körünidu, seweb, sowét hökümiti, hakimiyetni qolgha alghan kündin bashlap, mustemlikichilik siyasitidin özining kéchishini, mustemlikichilik siyaset bashqilarning yerlirini bulap alidighan, naadilliq siyaset ikenlikini élan qilidu. Bundaq siyaset jahan'girlarning siyasitige xewp yetküzidighan siyaset bolghanliqtin hemme jahan'gir döletler birliship uni yoqitish pilanini quridu. In'glizlar üchün hindistandin ayrilish özini – özi öltürüsh bilen barawer idi. Hindistan in'glizlar teripidin istila étilgendin tartip milliy azadliq qozghilang ghulghulisi bésilmay turghan hindistan'gha yéqin qoshna jayda mustemlikichilik siyasetke qarshi siyasetning tughulushi hindistandiki milliy azadliq heriketke chong tesir yetküzüshi éhtimal idi. Shuning üchün hindistanni sowét «zehiridin» saqlashqa, mumkin qeder sowét «zehiridin» hindistanni yiraqlashturush kérek idi, tebiiy uninggha eng qulay jayi biwasite hindistan bilen sowét chégrisi ariliqigha orunlashqan qalaq zeip wetinimiz idi. Wetinimiz xelqi arisida sowét hökümitige qarshi herqandaq hékayilerni tüzüp tarqitish üchün adem kérek idi, sowét hökümiti yéngi qurulghan waqitlarda wetinimizda «sowét hökümiti toghruluq shundaq hékayiler bar idi, mesilen: rusiyide sowét hökümiti quruluptu. Sowét hökümet dégenning menisi ularning béshining otturisida bir közi bar qoligha séwet kötürüp yüridiken, yalghuz yoluqqan ademlerni we kichik balilarni séwetke sélip élip bérip yeydiken, shuning üchün sowét hökümiti deydiken» dégen oxshash! chin rast turkistan-perhat

Lékin xitay mustemlikichilirining qulluqidin qutulalmay turghan wetinimiz xelqige sen gérmaniyige yaki en'gliyige qul bolisen dése undaq ademlerge hergiz egeshmeyti. Shuning üchün wetinimiz xelqining mustemlike asaritidin qutulush intilishige layiqraq, shundaqlasowét hökümitige qarshi masliship kélidighanraq shoar Kérek bolup, umu teyyarlan'ghan idi.
«Rusiye tupriqidiki türklerni we wetinimizdiki türklerni azad qilip osmanli türkliri döliti asasida ulugh türk döliti qurimiz» dégen shoardin ibaret idi. Mustemlikichilerning menpeetini himaye qilmaq üchün mana mushundaq epsaniwi awantyursitliq(siyasi yanchuqchiliq) pilanini emelge ashurimiz dep yurtimizni urush meydanigha aylandurup xelqimizni xani – weyran, milletni halaketke élip baridighan xiyalda yürgen mes'utqa héchkim egeshmidi.

Tarix tereqqiyat dolquni, mes'utni ölke qirghiqigha urup chiqirip tashlidi, u, öz xojayinlirining aldigha qachti, hindistanda u héchqandaq payda keltürülmeydighan bolghachqa, uning xojayinliri uni xitay xitaygha berdi. Aldi bashqa derwazidin kirish pilanini qurghan xojayinliri uni merkezche qilip qoydi, lékin 2- dunya urushi pütün dunya xelq'ara ehwalgha yenimu, bashqa özgirish kirgüzdi. 2- Dunya urushida sowét armiyisi, ataqliq gitlér – gérmaniyining armiyisini we yapon jahan'girlikining ataqliq armiyisini tarmar qilin'ghandin kéyin sowét hökümitining abroyi ghayet derijide ösüp ketti, dunya insaniyetchilikining esheddiy düshmini gérmaniye fashizmi we sherqtiki «yejüj - mejüj» yapon millitarizmi tarmar keltürülgendin kéyin, rohlan'ghan mustemlike ellerde küchlük xelq azadliq dolquni kötürüldi. Birinchi we ikkinchi dunya urushliri dewrliride anche küch chiqarmay düshmenler bilen, soda qilip kelgen, düshmen we bashqa yawropa döletlirining bayliqini bankilirigha solap alghan amérika qoshma shtatlar hökümiti amérika dölitining hemme jahan'gir döletlerdin ötüp ketkinini körüp öz – özini in'gliz mustemlikilirining qanuni mirasxori dep bilip, dunya hökümranliq pilanini qurdi.

U urush dumbiqini chélip asasen sowétqa qarshi urush meydanliri hazirlimaq üchün, sowét döliti bilen chégridash türkiye, iran, we wetinimizlargha qol sundi. 2- Dunya urushidin kéyin öz mustemlikiliride kötürülgen milliy azadliq qozghilangchilarni bésish bilen aware bolghan we 2- dunya urushida zeipleshken in'gliz hökümiti teshebbuskarliqni a q sh gha tapshuridu. Shul jümlidin kéreklik jayda ishlitish üchün mes'utnimu qoshup amérika hökümitige tapshuridu. Mes'ut amérikiliqlargha ötken waqitlirida amérikiliqlarning qoli yapon urush meydanliridin boshimastin mes'ut chünchünde (chungching teyyarlighuchidin) kütüp toxtap qalidu. Chünchün )chungchin(de turup bikar ayliq almisun dep mes'utqa amérika ofitsérlirige
Pahishe xotun tépip bérish wezipisini qoshumche yüklep qoyidu. Yaponmu teslim bolidu. Amérikiningmu qoli boshaydu.

Bizning qehriman milliy azadliq qoshunimizning manasni élip ürümchige méngiptu dégen xewirini anglighan mes'ut öz oghli ertoghrulni yol bashlamchi qilip amérika ofitsérliri bilen wetinimizgha yolgha salidu. Eysamu xitaydin Azat rayunlargha chiqip "chin turkistan"ni teshwiq qilishqa bashlaydu. Bu arida xitay hökümet wekili bilen bizning wekillirimiz arisida
Tinchliq söhbet bashlinip tinchliq imza qilinidu. Andin amérika hökümitining tapshuruqi bilen xitay hökümet himayichisi bolup Mes'utmu wetinimzgha kélidu.

Mes'ut wetinimzge kélip xususen hökümet béshigha chiqqandin kéyin, uning ürümchi yénida olturghan, ili xelqining söngekliri bilen tikilip qanliri bilen sughurulup, chu siling östürgen abad béghi, amérika ofitsérlirining herbiy shtabigha aylinidu. Wetinimizni amérikining urush bazisigha aylandurush pilani bashlinidu.

Dostimiz sowétler hökümitige qarishi pitne pasatlar bashlinidu. Hetta amérikiliqning tamakisi, qutigha solan'ghan piwisi, zajgalkasi (tamaka yanduridighan chaqmaq) xotunlar uchun pedaz boyumliri bilen tolghan ürümchi bazirida sowét ittipaqidin chiqqan mallarni satqan sodigerlerning mallirigha kirsin töküp koydurush hadislirimu bolidu. Xitaychi mes'ut, eysalar

Wetinimiz ehwalini qesten rewishte murekkepleshtürüp, xitayning wetinimizge nurghun esker ilip chiqish meqsitige asasen ghulja terepke qarshi ighwalar tarqitildi. Ghulja terepke yalghan böhtanlarni chaplap, shul munasiwet bilen wetinimizdiki, nurghunlighan, ilghar pikirlik ademlerni sizler ghulja tereplerge yardem qildingizler, dep türmilerge saldi.

Xitay hökümet bilen ghulja wekilliri otturisida tüzülgenni qopalliq bilen buzup ili terepke ikki qétim qoralliq hujum qilidu. Amérika jahan'girlikige, wetinimzni urush meydani qilish kérek deydu. Eger wetinimz urush meydani bolup qalghan teqdirde bu yerdiki xelqning ehwali qandaq bolmaq? Millet halakiti dégen shu emesmu. Shuning üchün wetenning her bir eziz perzenti wetinimzning urush meydanlirigha aylinishigha pütün wujudi bilen qarishi turidu.

Egerde mes'ut,eysalar heqiqette milletni söygüchi we milletchi bolidighan bolsa wetinimiz urush meydanigha aylinish xewpide we millet jeng meydanidiki atlarning tuyaq asti bolush xewpi astida turghanda, özini tartmasmidi? Lékin ular'özini tartalmaydu. We tartmaydu. Lékin wetenning azadliqini söygüchi xelq, uninggha oxshash kona atxanining qighlirini tömür ara bilen élip tashlaydu.

Bügünki xitay gomindangi hokumiti amérika jahan'girlikining tömür penjisige toluq we mehkem kirip ketkechke, mes'ut xitay gomindangi hokumitining himayichisi bolup, wetinimzde ish élip baridu. Eysa ning terjimihali mes'utningkige oxshap kétidu. Lékin, eysa mes'uttin yashraq bolghachqa u 2- dunya urushida gérmaniye jahan'girlikige xizmet qilip ülgürelmidi. Ularning saxta inqilapchiliq qilmishlirini tarixchilar yazar, millitini söygen bir milletchi, öz millitining mustemlikichi xitaygha qarshi urush qilip ghulja merkezlik azat rayunlar berpa qilip, muweppeqiyet qazinip kétip barghan mezgilde uning utuqlirigha shadlinar idi. Shundaqla milliy azadliq birlik sepni mustehkemlesh üchün barliq wujudi bilen xizmet qilar idi. Lékin
Mustemlikichiler, «ependiler»ge tapshurghan asasi wezipe sowét hökümitige qarishi küresh élip bérish bolghachqa öz millitining menpeetidin xitay we amirika qatarliq mustemlikichilerning tapshuruqini orundashqa ular mejburdur.

Bizning jughrapiye ehwalimiz bizdin nimini telep qilidu?

Bizning jughrapiye ehwalimiz bizdin eng awal, bizning wetinimizmizni urush meydanigha aylandurushqa qet'iy yol qoymasliqini telep qilidu. Xususen amérika jahan'girlikini sowét hökümitige qarishi urush bazisigha aylandurushigha yol qoymasliqimizni telep qilidu. Bizning jughrapiye ehwalimiz bizdin, biz bilen qoshna bolghan pütün döletler bilen xususen sowét hökümiti bilen dostane muamilide bolushimizni telep qilidu.

Bizning jughrapiye ehwalimiz, bizdin, bizning milliy azadliq herikitimizni pütün xelq'ara ehwal bilen hésabliship, xelqimizning menpeetini chiqish qilish asasida ish élip bérishimizni telep qilidu. Mushu prinsiplarning asasi bilen ish ilip barmighan herqandaq adem öz millitining ghemxori we himayichisi bolalmaydu. Mes'ut we eysa "ependi"ler biz bilen bekmu uzaq musapida.

Biwasite chégridash bolghan ulugh sowétlar ittipaqi we mongghul xelq jumhuriyiti bilen düshmenlik pozitsiyide bolup, biz bilen héchqandaq munasiwiti bolmighan, bizdin 20 ming kilomitir uzaqliqta turghan mustemlikichi amérika jahan'girlikige, bizni ularning öz yéridiki, bicharilerche yashawatqan hindilar we her saette qul qilinish xewpi astida turghan négirlargha oxshash qul qilip bérish we belki wetinimzni sowét hökümitige qarishi urush bazisigha aylandurup bérip milletni pütünley halaketlik yoligha bashlimaqchi bolghan we ulugh qoshnimiz sowétlar ittipaqigha qarshi tajawuzchiliq pozitsiyiside turghan ademlerdin öz millitige yaxshiliq kütkini bolamdu.?

Amérika jahan'girlikining wetinimizning xitay mustemlikisi astida qiliishi we xelqimizning qul bolushini xalaydighanliqigha ispat – ürümchide chiqqan «oyghan»gézitini abdulla ehet mexsum amérika muxbirlirige élip barghan waqtida «oyghan »gézitining üstidiki ay – yultuzni körüp «bizge bundaq musteqilliq géziti kérek emes!»dep irghitip tashlap bergen. Bu kichik hadise misal bolalmamdu.?

U bir mustemlikichi hökümetqu, eger undaq bolmighan teqdirdimu bizning ata- bowilirimizning «yiraqtiki tughqandin yéqindiki qoshnang ewzel» dégen maqal barghu, biz tinchliqni, dunya xatirjemlikini söygen xelq, shu tinchliqni dep istiqlaliyet dégen sözdin kéchip)sulhi(ge kelgenmiz. Asasidiki, yürgüzülidighan xelqchiliq(azatliq -dimokratik) siyaset wetinimiz xelqning telipige muwapiq kélidu.

Bizning wetinimizni amérika jahan'girlikining soqush bazisigha aylandurushigha héchqandaq asas qaldurulmaydu. Shuning üchün urushperes millitaristlar ölümining hökümi bolghachqa ular her türlük yollar bilen, shertlirini orundimasliqqa chidimasliq qilishqa urunidu. Shuning üchün ular özlirining agéntlirining yardimi bilen xelqimizgege asasen bérilgen hoquqlarnimu cheklesh wening ehmiyitini yoqqa chiqarmaqqa urunidu. Xelqimizning erkinlik qedimige putli kashang bolimen dep xelqchilliq tereqqiyatini tosmaqchi bolghan mes'ut, eysalar kebi satqunlar jem'iyet tereqqiyati chaqining astida mijilip halak bolghusidur. Xelqimiz minglighan qedirdan ata-bala, aka -uka. Igiche-singillirining qénining bedilige alghan erkinlik hoquqlirini hergiz chirayliq söz, quruq wedilerge tégishmeydu.

Uluschilarning qilghan xiyanetliri xelqimizning mustehkem iradisige we erkinlik küresh yolidiki birlik sépige héchqandaq tesir yetküzelmigisidur.Wetinimizde xelqchilliq siyasitini turmushqa ashurush shertlirini toluq orundash üchün xelqimiz azatliq we tinchliq berpa qilish uchun axirqi bir tamche qéni qalghan'gha qeder küresh élip barghisidur. Xelqimizning bu kürishi utuqluq we ghelibilik bolghusidur. Elwette. 1948-Yil . Ittipaq jurnili 3- sanidin ilindi.

Kochurup qoyghuchidin izahat: )a( - ulus esli millet menasida idi, kiyin xelq menasigha kochti. Zamanimizda bu tiximu Shundaq boliwaatidu. Xitayperesler, saxte milletchiler, mekkar dinchilar millet - irq bilen xelqning perqini qesten yoqqa chiqirishqa
Urunuwatidu. Biraq birawning kim ikenlikini surushte qilghanda yene derhal " u zat qaysi irqtin?" Dep milletke qaytip kilishidu.Bu maqale UAAdin 26.06.2009 Ilip tashlandi. Turghun almasning oghli qutluq almas, amine, shawket qatarliq kopligen uyghurlarning teliwige
Asasen qayta ilan qilindi.

Kochurup qayta ilan qilghuchi. DUD Reisi sidiqhaji.Musa
(Diplom arxitektur)


****************************

Xitay birliki (jungxa fidratsiyoni) we erkin eysa( alip tikin)

Awtur: sidiqhaji.Musa (Diplom Arxitektur)

Kirish soz: 1990-yildiki ottura asiyada koturulgen musteqilliq dolqunining uyghurlargha yamrap kitishini tosush uchun wetinimiz uyghuristanning top menpeetini satidighan”chin (xitay) turkistan” we “xitay birliki (jungxa fidratsiyoni) kona oyunlar yene bashlandi.

"Xitay birliki"din ibaret bu oyunning birdin bir mexsidi- uyghurlarni xitay butunlikini himaye qiliip, atalmish dimokratiyela telep qilidighan " xitay birliki" ichidiki xitay ailisining ayrilmas ezasi qilip korsotushtur. Xelqimizning pursetlirini qolidin ketkozup, mal we janlirigha zamin bolghan bu rezil oyon moshondaq bashlinip 1997- yil axirighiche bolghan ariliqta kutulgen mexset ishqa ashurulghandin kiyin bir yuqiri derijilik xitay herbi emeldarining "boldi qil" bayanati ilan qilinish bilen teng yighishturuwilindi. Bayanat miyonxindiki erkin eysaning qol astidiki "birlik"jornili qatarliqlarda perhat muhemmedining bash tehrirlikide ilan qilindi. ) Erkin eysa -erkin alptikin bolup xitayning yingsarnahiysi qorchaq hakimi eysa yusupning xitay xotunidin bolghan oghlidur. Weten xelqimizning asan tonushi uchun esli ismi - erkin eysa dep birildi).

“Xitay birliki” yenila dewri halda bugunlerdimu qayta ozini korsetmekte. 2006-Yilgha kelgende uy-tw de riyasetchisi perhat yorungqash dud mesuli rabiya qadir bilen otkuzgen sohbitide “xitay birliki-jungxa fidratsiyoni)”ni qayta tilgha ilip uni duq reisining maqulluqidin otkuzdi. Usa da “xitay birliki” paaliyetliri duq mesuli teripidin ilip birildi…

“Xitay birliki” xitayning mustemlikechi -kingeymichi siyasiti tayinidighan neziriye asasi, uyghurlarni yoqutushtiki uzun muddetlik sitiratigiyesining ejel puritidighan en'gushtiri. Qitan -kidanlar, manjur.... Lar moshu sstima astida irip, xitay ichige singip ozini yoqatti.

Butun tor betliridin ilip tashlan'ghan bu maqale ozining zoruriyitini qayta bildurmekte. Uni ilan qilduq.

1- Oz buyuklerimizning uyghurlarnimu asrettin qutuldurup qerindash tuqqanlar birliki - turkistan fidratsiyoni heqqide iytqanliri:

Islam kerimow: 94-yili 5-may ozbegistan milli mejliside sozligen sozi: uluq turkistan ailisini wujutqa kelturush waxti keldi.

Esqer aqayiw: qirghizlar bilen uyghurlar ming yillarche bir dolet bulup yashighan idi,biz yene ming yillar dawami bille yashaymiz.

Nezer bayiw: jumhuriyetlirimizning siyasetliri birlik we barawerlikke toghra elip baridighan bulushi kerek. Turki jumhuryetliri bir ortaq baj we tashqi siyaset yurguzushning yolini tipip chiqishliri kirek.Til we yiziqlirimiz chuqum birlikke kelturulishi kerek. Doletlirimizning ortaq baziri , kambiu(pul) sistimisi derhal wujutqa kelturilshi kerek.

Dunyaning herqaysi yiride impiriyalistlarning tashlap ketkini ajizliship parchilan'ghan bir dolet we millettin ibaret.

Ataqliq ros siyasiyoni we tarixchisi: ottura asiyadiki qazaq, qirghiz, ozbek, uyghur,tatar,turkmen qatarliq qirindash milletler waxti kelgende tawuzgha oxshash birla yumulap tebi halda birlikke kiliwalidu........................................ .....................

- Erkin eysa (alip tikin)ning uyghurlarni dushminimiz xitaygha sitish uchun “xitay birliki” heqqide iytqanliri:

- Uyghurlar xitay birliki-jungxa fidratsiyonigha kirishi kirek. Men uyghurlargha wakaliten “xitay birliki-chin fidratsiyoni“ni qobol qilimen. Satqunning bu " bayanati " 1994-yili turkiye gezitide ilan qilin'ghan .

- Chin-xitay milliti qaltis mediniyetlik we kuchluk…“ - turk tiliwiziyesi qanali trt gha chiqip sozligenliri.

- "Dunyada uyghurla emes 200 din artuq dawa qilidighan millet bar"- ochiret uyghurlargha mengeu tegmeydu, "chin-xitay birliki"ge kireyli... Dimekchi

- Teywen chong quruqluqni qachan azat qilsa shu chaghda uyghurlarning ishi hel bolidu....

- Uyghurlar islam dinigha itqat qilmisa boptiken....

- Wetendin chiqqan 10 uyghurning toqquzi jasus...

- 10-Ayning 1-kuni sherqi turkistanning matem kuni...

-11, 12. ... Waha-kazalar...

3- Maqalining mexsiti

Bu maqale weten horiyiti uchon koresh qilish niqawi bilen weten menpetini sitiwatqan, uyghurlarning arzusigha xiyanet qiliwatqan, elni tuyuq yolgha bashlawatqan, heqiqi erkinlik jengchilirini qaymuqturup, weten ichi-sirtidiki mujahitlarning hayatini nabut eylewatqan munapiqlargha birilgen agahlandurushtur! uyghurlar uchun hayatat-mamatidiki eng mohim atalghulargha biriliwatqan izahatlardin ibaret..

Maqale arqiliq oghuzxanning komulup qalghan eng kona bir ighiz sozi "men uyghurning xaqani"diki "uyghur" atalghusini yingidin tekrarlashtur. - "Men uyghurning xaqani"- oghuzxan.

Maqalining asasi mexsidi, "chin (xitay)turkistani", "xitay birliki (jungxa fidiratsiyoni) "junggoluq", "shinjangliq" qatarliq mustemlike atalghulirining nime ikenlikini ispatlash emes, belki yiqinda yighishturiwilin'ghan "chin (xitay)turkistani", "xitay birliki (jungxa fidiratsiyoni)" teshwiqatining uyghurliqimizni suslashturup, uyghurstan(sherqi turkistan)liq milli irade, wetensoyer imanimizni bulghash arqiliq xitayning mustemlike tuzumini qobol qildurush we uni qanunilashturush ikenlikini ichip korsotoshtur. "Xitay birliki (jungxa fidiratsiyoni)teshwiqatining uyghurlarning 90-yillardiki musteqilliq purstini qoldin ketkuzup kelturgen chiqarghan hisapsiz balayi-apetlirini tonutushtin ibaret.

4- "Chin (xitay) turkistani", "jungxa fidratsiyoni-xitay birliki"

Xang xi (siriq derya)ning ottora-towen iqimidiki ottora tozlenglik qedimdin tartip xitay millitining ana wetini bolop, etrapidiki menzu we yizu milletlirini chetke qiqish uchon bu jayni "junggo" ( dunyaning merkizi) dep atiwalghan.

"Junggo" - zorawanliqning simwoli-saghlam emes atalghu! uning "ros", "yapon", "erep" atalghulirigha oxshash, belgilik makandiki mediniyetke qaritilghan igilik hoqoqtiki dolet menasi zadi yoq. U bir milli dolet emes, belki dunyagha kingeymichilik qara niyiti bilen yughurulghan kisel atalghu!

Misir, libiye, yemen, erep xelpilikliri qatarliq doletler "erep" arqiliq sopetlinip - erep doletliri dep atilidu. Girmaniyede her qaysisi oz aldigha bashqurush-idare qilish we qanun-tozom chiqirish hoqoqigha ige on alte shitat bolop ular "girman"arqiliq sopetlinip- girmaniye fidiratik birliki dep atilidu. Ottora aziyadiki qazaqistan,

Qirghizistan, ozbekistan, torkmenistan qatarliq doletler "turki" arqiliq sopetlinip ottora aziya torki doletliri depmu atilidu. Ularning yene hazir "torkistan doletliri fidiratsiyoni-birliki" bolop birlishish yolidiki jiddi teyyarliqliri uyghorlarning horlok-azatliqigha her-zaman ihtiyaj sezmekte. Kishilik hoqoq, milletke erkinlik muqeddes dep hisapliniwatqan bugunki dunyada sun'i ayriwitilgen oxshash irq, til, itiqat we orp-adetlerge ige milletlarning bir arigha jem bolishi - qutuplishishi, "her milletning oz wetinini tipiwilishi" omomi yuzlinish bolup qaldi. Bu dunya asayishliqining, kapaliti, derijidin tashqiri impiriyalist zorawanliqnining cheklinshi dep qaralmaqta.

Xitay birlikchisi erkin eysa qatarliqlarning meqsetliri bek ochuq! xitay parchilinip 26 olke we "awtonom rayun" musteqil bolsa Ularning ichide yene kim "chin -xitay turkistani", "jungxa fidratsiyoni-xitay birliki" we "junggo -xitay", "shin jang" atalghulirini "Erep", "girman" we "turk" atalghulirigha oxshash muqeddes korop qobol qilalaydu?

"Jungxa fidratsiyoni" we "chin turkistani" butunley mustemlike atalghu. Uyghurlar bisim astidila "xitay" kelimisi ornigha jonggo yaki xensu diyishke mejbur bolghandimu "chin" ,"jungxa" we "fidratsiyon"ni zadila qollanmaydu. Uni qollan'ghuchilarning niyetliri yaman!

Fidratsiyon(lenbang) uyghur tilida istimal qilinmaydu. U ammibap xeliq tilida bolsun yaki edibi tilimizda oxshashla "birlik" dep atilidu. "Jungxa"-xitay dimektur. Bu yerde niyetliri yamanlar xelqimizning "jungxa fidratsiyoni"ning "xitay birliki" ikenlikini bilmeydighanliqidin Ustuluq bilen paydilan'ghan. Bu ustiliqni kim keship qildi? Uni teshwiq qilghan miyonxinda chiqidighan"birlik"jornili bash tehriri

Perhat muhemmidi uni nedin kochurup alghanliqini izahliyalaydu. Eger"xitay birliki" yaki "xitay turkistani" digende ishning mahiyiti ichilipla qalidu. Junggo turkistani we xitay turkistanimu bazarda otmeydu,

Chunki - sowit turkistani yaki ros turkistani bolup baqmighan. -"Jungxa fidratsiyoni" we "chin turkistani" - nime digen chirayliq isimlar -he? Uyghurlarni azdurush nime digen qulay, he?

Eysa yusup 56 yil ilgiri xitay armiyesining wetinimizni ishghal qilishigha masliship "chin turkistani"ni terghip qilip nenjing we azat rayunlirimizda gizit chiqirip, nutuq sozlep xitay armiyesining wetinimizni ishghal qilishigha maslashqan idi. Bu sala-sulhi arqiliq oqimiz chala tekken idi. Bugun oq atalmas halgha kelduq.

Chunki bu izitqu "chin turkistan" atalghusining uyghur tilimizda "rast turkistan" ,"heqiqi turkistan"digen menalirimu bar idi... Bugun chetellerge chiqqan yillarche yawropa korgen, turkiyeni korgen uyghurlirimizdin xili bir qisimlirimu bu salachilar teripidin azduruldi. Yuqurqilarning tigini bilmeydighanlar bar. Exmetjan qasimning 1948-yilda sozligenlirini estayidil oqup baqqan qanche uyghur bar? Biz emdi bolsimu oquyli!

5- "Xitay (chin) turkistan"

1992- Yili ottura asiyadiki musteqilliq yuzlinishning uyghurlargha yamrap kitishni tososh uchun teywenni ishghal qilghan gomindang xitayliri bilen kominist xitay birlikte alaqzade bolop "chin-xitay turkstan"ni qayta kotirip chiqti. Bu del emdila gorbachow teripidin musteqilliqi birilgen qazaqistan, qirghizistan, ozbikistan qatarliq butun ottora asiya doletlirige qarita ashkare tajawozchiliq menagha ige ighwager pilan bolghanliqi uchun weten ichi-sirtida omomi yuzluk qarshiliqqa uchridi. "...Pilan'gha mes'ul qilinip 250 ming dollar bilen, paaliyetke mes'ul qilin'ghan seypidin ezizi 20 yilgha yiqin solap qoyulghan bekindiki qepezdin chiqirilip ana yurtining shimalidin jenubighiche iwetildi. Tomor dawamet, hamidin niyazlar weten ichide, eysa yusup, erkin eysalar turkiye yawropalarda we ularning xitayperes sepdishi "teywen- xitayliri wekili" abdulla timen ottura asiyaghiche iwetildi. Ularning weten sirtida qilghan urunushliri uzul-kisil musteqilliqqa belbaghlighan uyghurlarning qarshiliqigha uchrap tamamen boshqaketti".

6-Xitay birliki-jungxa fidratsiyoni

Aldinqisigha egiship chiqqan "jungxa fidiratsiyoni- xitay birliki- lenbangi" esli teywen'ge qollonulghan idi. Buaralda musteqilliq sadalirining kuchuyishi bilen teng 1994-yili "birlik" jornili 13- fiwiral maqale ilan qilip teywenni "xitay birliki "ge kirguzushni teshebbus qilghan. Teywenning yerlik igilirini asas qilghan oktichi partiyening "teywen milletchiligi" jornilida maqale ilan qilinip uning bir zorawan, kingeymichiliktin ibaret xitay aldamchiliqi ikenligi pash qilin'ghan, teshebbuschi xitay dujingping mundaq eyiplen'gen: "u, jungxa lenbangini -xitay birlikini xitayning tarixi tejribiliri arisidin tirip-tapqanlighi uchun nezer dairisi cheklinip qilip, hazirqi zaman igilik hoqoqidiki dolet uqumidinmu xewersiz qalghan. Kop bash qaturup yenila birlik -lenbang we birleshme -banglen ichidin chiqalmay, teywen menpeetini tuptin satqan".

Qisqisi bu aldamchiliq teywen xelqi teripidin uzol-kisil ret qilin'ghan idi. Teywen we xitay arisidiki jiddichilik esnasida bu aralda bazar tapalmighan "xitay birliki" qayta janlinip shu yili 16- oktebirde amirikida otkuzulgen"tibet, sherqi turkistan,ichki mungghuliye insan heqliri yighini"gha erkin eysa teripidin chaqirip kilin'gen jawziyangning sabiq bash meslihetchisi- xitay yenjachi teripidin qayta bazargha silindi.

Yighindin kiyinla erkin eysa bir turk muxbirgha xitayning uyghurlargha wede qiliwatqan "xitay birliki(jung xa lenbangi)" ni qobol qilidighanliqini bildurup turkiye gizitide xewer ilan qilghuzdi. Xitay bilen uyghurni perq qilalmaydighan turk muxbiri “uyghurlarning rohani liderining oghli chin-xitay birliki fidrasiyesini uyghurlargha wakaliten qobol qilip bayanat ilan qildi “dep uyghurlarning qelbige xenjer uridighan xewer berdi. Xewer uyghurlarda ghulghula we keng narazilq peyda qildi.

7-“Xitay birliki-jungxa fidratsiyoni” istambulda

Istanbulda chiqidighan erkinning kontirollighida, perhat muhemmetning riyasetchilikidiki bir uyghurche gizit xitay yen jachining bu aldamchiliqigha boton bir bette yer berdi. Xitay yen jachining aldamchiliqliri towendikiche:

1-Din jezmen oz-ara hormet qilishimizkirek.

2-Din, sozloshosh arqiliq choshonosh hasil qilishimiz kirek.

3-Din, oz-ara bir-birimizning halimizgha yitishimiz lazim.

4-Din, ziddiyet yoz bergende siyasi yollar arqiliq kingiship hel qilishimiz kirek... Miningche bu meslini hel qilshning yoli jungxa lenbang-xitay birlikidin ibaret...".

8-“Xitay birliki-jungxa fidratsiyoni” girmaniyede

“Xitay birliki" aldamchiliqi girmaniyede dawam qildi. "Erkin eysaning xitay birliki teshwiqati teshwiqatchiliridin bashqa uyghurlargha yaqmidi. Erkin eysaning jungxa fidratsiyoni) xitay birliki(ge we xitaylar bilen musteqilliqni tilgha almaydighan bolushup tuziwatqan satqunluq kilishimnamilirige qarshi chuqanlar koturuldi. Weten ichi-sirtida koturulgen isyanlarni xitay bilen birliship basturush teyyarliqi bashlandi. Xitayning aghzi arqiliq miyonxinda turup butun dunya uyghurlirigha tehdit silindi.

Sistimiliq, aldin-ala we mukemmel teyyarlan'ghan bir qirghichiliqning harpisida amrikidin dimokratiyechi niqawidiki bir xitay erkin eysa teripidin miyonxin'gha chaqirip kilindi. Emma xitayni ayriportqa chiqip qarshi ilishqa mejburlan'ghan uyghurlarning arisida ozi yoq idi. Bundaq iplasliqlarda dayim mejburlan'ghanlar otturigha chiqip qalidu.Omride birer qitim ayriportqa chiqip bir xitayni qarshi ilip baqmighan, aldin - ala hich ishtin xewiri yoq, erkin eysaning xitayche oyunlirini bilmeydighan sadde uyghurlar ozlirini kim aldap ayriportqa iwetkenlikini yaxshi bilidu. Ular bu qitimmu aldan'ghan idi. Biz moshundaq aldinip kelduq. Bizni aldashqa otturidiki wakaletchiler ozini atighan.Ular aldap berguchi, tutup berguchi, yizip berguchi, ilan qilip berguchi, maxtap berguchi, tohmetchi, kaltekchi, qalpaqchi ... Lardur. Ular "kozor" dep atilidu.

9- Erkin eysaning xitay tuqqini miyonxinda

Xitay ghuljidiki qirindashlirimizning olumige aldin chiqirilghan hokumni ilan qildi: "silerge ikki yol bar: biri, tinj-ittipaq bolup, kiliship

Siyasi yol bilen hel qilish. Yene biri qarshiliq herketliri bilen shughullunup qattiq basturushqa uchrash. Miningche...Tin ibaret".

Derweqe, uzun otmey, uyghurlar ghuljida heqiqiten qattiq basturuldi. Olgenlerning uruq-tuqqanlirigha iwetip birish uchun pul yighildi. Miyonxinda erkin eysaning qol astida chiqidighan, perhat qara yorungqash bash tehrirlikidiki"birlik" jornili bu xitayning uyghurlargha qilghan tehditliri we "xitay birliki" aldamchilighini eyiplesh u yaqta tursun, uni mihman sopitide resturan'gha ziyapetke teklip qilip etiwarlidi. Esletme shuki- bu teywende chiqidighan" birlik" jornili emes, biraq her'ikkisi oxshash waxtta “xitay birliki”ni parallil teshebbus qilghan... Erkin eysa etisi uyghurlarni yighip xitayning dokilatini anglatquzdi. Birlik jornal bolsa :”…tiximu qiziqarliqi shuki... U bashtin axir sherqi turkistan kelimisini qollandi." Dep xitayning sozlirini goher tipiwalghan xushalliq bilen maxtap kokke koterdi. Xitaymuuning ejrini amirikida korsetti...

10- Xitaygha qarshi namayishlarning burmulinishi

Sabiq duq yeni"yawropa sherqi turkistan birligi" teshkilatining hoquqini qoligha kirguziwalghan erkin eysa we uning bir nechche qanat-quyruqliri biri istipa berse, yene biri uning ornida chandurmay, xelqara soronlarning bulung-pushqaqlirida uyghurlar namini suyistimal qilip, uyghurlarning tup menpeetini satidighan bu rezil oyon'gha bashlamchiliq qilip keldi. Dimokratiyechi niqawidiki xitaylar bilen biwaste siyasi alaqe ornotup oz-ara bardi_keldi qilishti. Uyghurlarning xitaygha qarshi namayishilirigha tosqonloq qildi, amal bolmighanda uyghurlarni xitaylarning bayrighi astida namayishqa chiqishqa yaki bayriqimizni xitaylargha tutquzushqa mejbur qildi. Bisim astida oyoshtorolghan namayishlarni girmaniyening bayram we dem ilish konlirige toghrilidi. Heqliq we qanuni koreshlirimizning mexsidini, mahiyitini we uyghurlarni muxbirlardin yoshurdi. Moshu seweptin 1994-yili miyunxinda lipinggha qarshi uyghurlarning tunji musteqilliq namayishini tosup qalalmay radio, xelqara gizitlerde chiqqan uyghurlarning resimi astigha ularni dimokratiyechi xitaylar yaki tibetlikler dep xewer berguzdi. Orginal pakitlargha qarang. Erkineysaning muxibirni aldighan sozining bir nusqisi widiyogha alghuchi miyinxindiki dilshatning qolida.

11- “Xitay birliki-jungxa fidratsiyoni” nining xilmu-xil ipadiliri

Xelqimizning pursetlirini qolidin ketkozup, mal we janlirigha zamin bolghan bu rezil oyon moshondaq bashlinip, 1997- yil axirighiche bolghan ariliqta kutulgen mexset ishqa ashurulghandin kiyin bir yuqiri derijilik xitay herbi emeldarining "boldi qil" bayanati ilan qilinish bilen teng yighishturuwilindi. Bayanat miyonxindiki erkin eysaning qol astidiki "birlik"jornilida ilan qilindi. Epsuski “xitay birliki” yenila dewri halda bugunlerde qayta ozini korsetmekte. Uy-tw riyasetchisi perhat yorungqash dud mesuli rabiya qadir bilen otkuzgen sohbitide “xitay birliki-jungxa fidratsiyoni)”ni qayta tilgha ilip uni dud reisining maqulluqidin otkuzdi. Usa da “xitay birliki” paaliyetliri xilmu-xil shekilde duq mesuli teripidin ilip birildi.”Uyghur-xensu bir tuqqan” lozunkisi koturup xitaylar bilen birge “jung goning dimokratiyesi uchun”namayish qilshti.

“Xitay birliki” xitayning uyghurlarni yoqutushtiki uzun muddetlik ejel puritidighan, dewri halda xilmu-xil shekilde ipadilinidighan enggushtiri. Uning xilmu-xil ipadiliri : "yuksek awtonumiye", "junggo xelqining dimokratiyesi uchun koresh qilidighan yol", "awtonomiye"," fidratsyun", “jung go dimokratiyesi”,... Qatarliqlardur.

12- “Xitay birliki-jungxa fidratsiyoni” ottura asiyada eyiplendi

Ottura asiyada merhum yusupbek muxlisi rehberliki astidiki uyghurche we rosche chiqidighan bir gizit xitayning bu mexsidini mundaq dep korsetken idi: "ottora asiyadiki turki milletlerge musteqilliq yoli ichilghandin kiyin wetinimzdiki quruq aldamchiliqtin ibaret awtonom rayonning emdi bir tiyinligimu qalmighanlighi koronup qaldi. Pekin mosho esirning axirighiche shinjanggha yoz milyon emes, ellik milyon xitayni kochorop chiqiwalghandin kiyin meyli chin torkistan, xitay fidratsiyoni we bashqa bir shekilde jumhuriyet qurmisun u chaghda xitay noposi ustonligidiki saylam netijiside uyghurgha hichnime qalmaydighan menzirini koriwatidu. Bu pilanni emelge ashurush uchon waxt kirek. Bu waxt ichide chin(xitay) torkistani we jungxa xitay birliki (jung xa fidiratsiyoni)qatarliq hile-mikirler bilen uyghurlarni aldimaqta. Xitay ...Mustemlikidin waz kechmey turup nime qursa qursun,.. Qattiq dawam qiliwatqan herbi diktatura ozgermeydu. Shlepchiqirish armiyisi tarqitilmaydu... Xitaylashturush esla ozgermeydu. Millilargha yorgozoliwatqan tughut cheklesh toxtutulmaydu. Birla atom sinighini toxtotushi mumkin, chunki bu telepni hazir tarimgha chiqqan xitaylarning ozliri qoymaqta...".

“Xitay birliki-jungxa fidratsiyoni” nining pajielik aqiwetliri

Pul, mensep we menpet hirisigha tolghan , siyasi panaliq tilep baqmighan, xalighan waxtida xitaygha kirip_chiqip yoridighan, xitay ashxanisidin chiqmaydighan, xitaydin bolghan erkin eysa we uning qanat quyruqliri "yawropa sherqi turkistan birligi" ni qurghan yette neper uyghurning qolidin hesh-pesh digiche hoquq tartiwilish bilen teng, xitaygha qarshi siyasi koreshlerni boshogide boghup keldi. Uyghurlarning millet we wetinini soygen erkinlik jengchiliri dunyaning qeyiride bolidiken ulargha tohmet, suiqestler ishlitip, weyran qilip keldi. Arzu-armanliri bilen wetenni terk itip, xitay zulmi we ziyankeshligidin shikayet qilip siyasi panaliq tiligen wetendashlirimizning iltijasi ularning tosqunluq we buzghunchiliqliri tupeylidin bolopmu uyghurlarni yawropa jamaetchilikige "xitay birligi"diki eza qilip korsitip kelgenlikidin, eslide xelqara qanunlarning munasiwetlik belgilimilirige asasen iltija teliwi shertsiz halda qobol qilinshi kirek bolghan uyghurlarning panaliq teliwi arqa_arqidin ret qilinip, hor dolette turupmu dozaq temini titishqa mejbur qilindi. Girmaniyege kilipmu xitay diktaturisini his qilidighan boldi. Pajieler merhum zununning olumi bilen axirlashqini yoq!

Yashisun uyghurlar!

Izahat:
* Maqaligha ait neqiller- orginal tiksit, suret, un alghu…qatarliqlar istiguchiler uchun temin itilidu. Maqalini her qandaq jayda kochurup tarqitish, neshir qilish, tuzitip, ozgertip oz namida ilan qilish her kimning heqqidur. Qarshi pikir, tenqit, reddiye qarshi ilindu haqaret tigishlik qarshiliqqa uchraydu.

* Bu maqale 24.11.2006 Larda qayta ilip tashlandi. Torbetlerdin ilip tashlan'ghan “jung go we zorawanliqning shekillinish”digen
Maqalining dawami.

Www.Uyguria.Chom
Imfo@u y g u r i a.Chom
Dud reisi sidiqhaji.Musa (diplom arxitiktur)
Frankfurt.M germaniye
Axirqi soz:

1948-Yillardiki mesut, eysalarning sala-sulhiliri dewrimizde eynen tekrarlinip kelmekte. Dewrimizning eysaliri tixi hayat. Ularni tazilash uyaqta tursun ularning xitayperes guppangchiliri bizge he dep ularni sayeqilmaqta. Otturida salachiliq qilmaqta. Tipik xitayperesliktin, yalaqchiliqtin sizge misal:

26-06-09, 09:09 UAA Torbitidin ilindi.
-Parhat sizga kop rahmat,silarning qilghininglani haliq untulup qalmaydu!!!
(Bu xet erkin eysa din)

Perhat yorungqashning jawabi:
Salam ependim, bu mesilige kongul bolguningiz uchun sizge kop rexmet !
Bu yilning bashlirida mohterem rehbirimiz erkin alptekin ependimning hayati heqqide mexsus hojjetlik filim ishleshni qarar qilghan we bu heqte jiddi teyyarliq elip barghan iduq, epsuski merkizimizning ishxanisi miyonxin shehridin 700 nechche kilometir yiraqliqtiki bashqa sheherge kochkini uchun, yuqarqi pilanimizni hazirghiche emelge ashuralmiduq, emma filimge kereklik matiriyallarning hemmisi teyyarlandi, xuda buyrisa bu heqtiki filimni aldimizdiki aylarda tamamlap sizler bilen yuz korushturushke tirishimiz.

Erkin alptekin ependimni 70 yashqa kirgenliki munasiwiti bilen yurektin tebrikleymiz we ependimge janabi allahtin salametlik, xatirjemlik we yengi muwapiqiyetler tileymiz !
Ehtiram bilen : < Uyghur.tv > Namidin

perhat yorungqash (Muhemmid)

(Bu xet orginal)

Kilerki sanda sidiqhaji. Rozining "erkin alip tikinning weten satqanliqining emili pakitliri" mawzuluq maqalisi eynen ilan qilinidu.
Info@************. info@u y gu r i a.com
DUnya uyghur Dosliri Teshkilati -DUD teyyarlidi

Unregistered
06-07-09, 16:15
DUD ning baxlighi sen ahiri uz ejiling bilen ulmeydighan boldung.

Unregistered
06-07-09, 20:30
Bu ademni nime dep tunjuqturup qoymaysiler?

Unregistered
07-07-09, 13:23
"Oz ejili bilen olush" satqunlarning haywani hayatidur. bir wijdanliq uyghur weten xelqi uchun oz ejelini kutup olturmaydu.

sen satqunlar dadang Eysa yusupke oxshash bir omur xitay xotunining qumandanliqi bilen uyghurlarni aldap "oz ejili bilen olush"ning koyida bolushiwatisen!

koyidadiki digendiki "koy" xitay pulining atilishi, beshkoy, onkoy digendek. emma senler beshkoy, onkoyning koyida emes...

u oz ejili bilen olushning koyida emes. asanliqche tunjuqup qalidighan birsi emes.uninggha zadi bir olumni puritip turishiwatisenler. u qandaq olushni obdan bilidu. uning yazghanliri uyghurlarni oyghutiwatidu. ular uning wesiyiti bolup qilidu. qanche yuzligen uyghurni olturup bolushtung.

yazghan olum tehdiditliring xitay kuchukliri ikenlikingni korsitidu. chunki bir abzas, uzunraq bir nerse yazalmaysen. chunki xitaychigha kitip qalisen. ashkare bolop qalisen. senlerning erkin eysalar ikenlikingni ashkarilaydighan birdin-bir belge bu! qisqa, qisqa-peqet haqaret, uyghurlarni bir-birini olturiwitishke, utnjuqturiwitishke kushkurtidighan qisqa we qisqa rezil yazmilar. uyghurlar aldinip bir-birini olturiwitip kelgen. bu sawaqni qobul qilghanda senler olisen. ya olum, ya musteqilliq digen moshu.


hey namert xumsi, ismingni ilan qil! ozengning tunjuqidighan kunung az qaldi. Ata Uyghur Exmetjan Qasimining 48-yil maqalisi qattiq tigiwatamdu?

Mortum

Unregistered
07-07-09, 15:40
bir soz bolsimu uyghurche soz qolgha chushti.men buninggha xosh.rexmet.

dsagadsfgsdf
07-07-09, 15:54
mu dellaning yazghinni derhal ochurweting ! mushundagh suhenchiler bizni weyran qilidu!