PDA

View Full Version : Obama'ning Qahire Nutqi- Uyghucrhe Terjime



Unregistered
11-06-09, 02:46
Prezident’ning Nutqi
Yengi bashlinish
Qahire Universititi
Qahire, Misir

PREZIDENT OBAMA:
Sizlerge Kop rehmet
Xeyirlik Chustin kiyin

Men olmes sheher Qahire’de bolghanliqimdin we bu sheherdiki pewquladde ikki orun teripidin kutiwilinghanliqimdin nahayti chong shan sherep his qildim.

Minglarche yillardin buyan, El-Az’har Islamiy ilimning boshugi bolup kelgen bolsa Qahire Uniwiristiti Misirning ilgirlishidiki eng mohim menbe bolghan idi. Ikki organ daima En-ene we ilgirleshning organik birleshmisige wekillik qildi. Men silerning mihman-dostluqunglargha, Misir xelqining mihman-dostluqigha minnetdarmen.

Sundaqla Amirka xelqining yaxshi tileklirini hemde dewlitimdiki tinchliqsoyer Musliman jamaitining illiq salamini silerge elip kelgendilimdin pexirlinimen.
Assalaamu alaykum. (alqish)

Biz, Amirka Qoshma Shitatliri bilen dunya miqyasidiki muslumanlar arisida meydangha chiqqan we yiltizi hazirqi mewjut siyasi talash tartishlarning otesidiki tarixi weqelerge taqilidighan nahayti jiddiy bir weziyet astida korushup turuptimiz.

Islamiyet bilen Gherp arisidiki munasiwet esirler boyi dawam qilghan teng mewjut bolush we hemkarlisishni, shundaqla toqunush we diniy urushlarnimu oz ichige alidu.
Yeqingha nezer salsaq, bu jiddiylikning yene bir sewebining bolsa kopligen musulmanlarning heq hoquqlirigha hormet qilinmighan koloniyalizim(Munqerzichilik)din we mutleq kop sanliq ahalisi Musulman bolghan dewletlerning qorchaq ornida korulgenlikidek riyalliqtin ozuqlanghanliqinii koruwalalaymiz. Uninggha qoshulup dewirmizdiki zamaniwilishish we globallishish(yersharilishish?) dolquni elip kelgen tiz ozgurushler kopligen musulmanlarning neziride gherp dewletlirini ozlirining Islamiy en-enilirige dushmen korushtek tuyghuni shekillendurdi.

Zorawan ashiri kuchler (Violent extremists) bu jiddiylikni suistimal qelip turup Musulmanlar arisida sani az bolsimu likin qabil bir gurupni azdurup zorawan kuch supitide otturigha chiqti.

2001-yilidiki 11-Sintebir hujumi we bu ashiri zorawanlarning gunahsiz xelqlerge qaratqan tehditkarliqliri dewlitimdiki bezi kishiler arisida Islamiyetni yalghuz Amerika we Gherpke qaritala emes, belki kishilik hoquq noqtisidinmu dushmen kuch dep qaraydighan kishiler muqerrer halda otturigha chiqti. Bularning hemmisi birliship teximu kop qorqu we oz-ara ishenjisizlik tughdurdi.

Eger arimizdiki munasiwetler bizning perqliqliqimiz arqiliq belgulinidighanla bolsa biz tinchliqni emes belki ochmenlikni, insanlar arisidiki heqqaniyet we gullunush uchun yardem qilidighanlar arisidiki hemkarliqni emes belki toqunushni terghip qilghuchilarni kuchlendurgen bolimiz. Bu xil gumanxorluq we chiqishalmasliqlar chembirige choqum xatime berilishi kirek.

Men Qahire’ge Amerika we dunya musulmanliri arisida oz ara menpeet yetkuzush, oz-ara hormet qelish we shundaqla Amerika we Islamiyetning bir birini chetke qaqmaydighanliqi we oz ara riqabet ichide emeslikidek addiy bir heqiqet asasida yengidin bir seype bashlash uchun keldim. emiliyette bolsa Islamiyet we Amerika butun insaniyetke ortaq bolghan heqqaniyet we tereqqiyat, hoshkorush (tolerance) we izzet hormet qatarliq prinsiplarda bir birini toluqlaydu we tolduridu.

Shunimu yaxshi bilimenki bu ozgurushler bir kichide yuz bermeydu. Men bu nutqum heqqide tarqiliwatqan nahayti kop uchurlardinmu xewerdarmen we yillardin buyan shekillengen bu ishenchsizlikning bir nutuq bilen yoq bolup ketmeydighanliqinimu yaxshi bilimen.

Shuninggha ishinimenki, aldimizgha qarap chamdaymiz deydikenmiz, biz choqum kop hallarda yepiq ishik arqisida deyilip kelgenlerni ochuq kongulluk bilen bir birimizge eytishimiz kirek. Birbirimizni tingshashqa, bir birimizdin uginishke, birbirimizge hormet qilishqa we oz-ara ortaq zemin tepishqa izchil gheyret korsitishimiz kirek. Xuddi Muqeddes Qur’an bizge ugetkinidek: “ Daima Allah’ni yad-eyle we heqiqetni sozle” (Alqish)

Bugun men del shuni qilmaqchi, yeni amalimning yetishiche, bizni kutup turghan wezipilerge bolghan kemterlikim, oxshash insanlar bolushimiz seweplik oz-ara birbirimiz bilen bolghan ortaqliqimizning bizni ayriydighan amillargha qarighanda teximu quwwetlik ikenlikige bolghan toluq ishenchim bilen silerge heqiqetlerni sozlimekchimen.

Mening bu ghayem emiliyette mening hayat tejirbemde chongqur yiltiz tartqan. Men bir Xiristiyan, likin mening dadam Keniyelik bolup ailiside bir qanche ewlat musulmanlar bar. Baliliqimda bir qanche yilimni Hindoniziyede otkuzgen waqtimda her kuni seher we aqshamda ezan awazi anglayttim. Yashliqimda bolsa Islamiy itiqatidin ozlirige hozur we shan sherep tapqan kopligen jamaet mensupliri bilen Chikago’da bille ishlidim.

Dunya mediniyet tereqqiyatning qanchilik derijide islamiyetke qerzdar ikenlikini belip yetkenlerdinmen. Esirler boyiche ilim mesh’ilini egiz koturgen, Yawrupaning gullinishi we oyghinishining yolini achqan del Islamiyet we El-Ez’herdek Islamiy bilim yurtliri idi.
(Alqish)
Algibraliq tertiplerni ijat qilghanmu, Magnitliq Kompas we dengiz yolini echish eswaplirini ijat qilghanmu, qelemkeshlik ustiliri we metbechilik texnikirlirini, kisellikning yamrishi we uni dawalashning yengi usulliri qatarliqlarni ijat qilghanlarmu del Musliman jamaetliri idi. Islamiy Mediniyetning bizge miras qalghan eserlerler arisida heshemetlik Munariler we kokke taqashqan qubbeler, olmes shiirlar we hozur beghishlighuchi muzik kuyliri, jelp qilghuchi hosnixetler we insangha hozur beghishlighuchi ibadetgahlar qatarliqlar qisqighine misal bolalaydu. Tarix boyiche Islamiyet hem sozide hem herkitide Diniy xosh-korush (religious tolerance) we irqiy barawerlikning mumkinchilikini eniq korsitip keldi. (Alqish)

Men yene shuni obdan bilimenki Islam daim Amerika epsanisining bir parchisi bolup kelgen. Dewlitimni resmi itirap qilghan tunji dewlet Marakesh idi. 1796-yili Tripoli’da imzalanghan toxtamnamida, bizning 2- Prezidintimiz John Adams, “ Amerika Qoshma Shitatlirining ozide Musulmanlarning qanunlirigha, adetlirige we dini itiqatigha qarshi hich nerse mewjut emes’ dep yazghan idi. Dewlitimiz qurulghandin beri Musulmanlar Amerika jemiyitini beyitti. Ular urushlarda biz bilen bille jeng qildi, hokumet orunlirida xizmet aqturdi, ammiwiy erkinlik herketliride aldinqi septe tik turdi, muwapiqiyetlik halda yekke tijaretlerni shekillendurup rawajlandurdi, Uniwiristitlirimizda oqutquchiliq qildi, tenherket meydanlirimizda oz talantini namayen qildi, Nobel Mukapatlirigha erishti, tariximizdiki eng egiz binalarni insha qildi we Olimpik mesh’ellerimizni yaqti.

Amerika dewlet mejlisige saylanghan 1- musulman Kongres ezasi texi yeqinda asasi qanunimizni qoghdash uchun ichken qesemnamiside dewletimizning qurghuchi Thomas Jefferson’ning shexsi kutupxanisidiki muqeddes Qur’an’gha qol qoyup qesem berdi.(Alqish)

Shunga deymenki men Islamiyetni, wehiy qilinghan nu tupraqlargha kelishtin burunqi 3 qit’ede alliqachan tonup bolghanmen. Bu tejirbilirimning yitelkchilikide shuninggha toluq ishinimenki, Amerika bilen Islamiyet arisidiki hemkarliq choqum Islamiyetning nime emes ikenlikide emes, belki heqiqiy islamning nime ikenlikide wujutqa chiqishi kirek. Hisaplaymenki, Amerika Prezidenti bolup mening yene bir mesuliyitim meyli nede otturigha chiqishidin qet’I nezer Islamiyet heqqidiki selbi obrazlargha qarshi koresh qelishtin ibaret. (Alqish)

Likin oxshash prinsiplar choqum Musulmanlarning Amerika’gha bolghan qarashliri uchunmu kuchke ige. (Alqish)

Xuddi Musulmanlar addiyghine radikal bir katogoriyesige chushmiginige oxshash, Amerika hem peqet oz menpeetinila oylaydighan addighine yekke qarashtiki bir Impiriye katagoriyesige chushmeydu

Amerika Qoshma Shitatliri dunya tarixida bilingen birdin bir aldigha qarap ilgirleshning yigane menbesi we misali. Biz Impiriyalizimgha qarshi qilinghan inqilap netijiside dunyagha kelduq. Gerche biz “hemme teng baraber yaritilghan” digen prinsiplar asasida dewlitimizni qurghan bolsaqmu, bu sozlerning heqiqi menisini emilileshturush uchun dewlitimiz ichide we dunya miqyaside esirlerche qan tokup koresh qilduq. Biz barliq mediniyetlerdin shekillenduq, dunyaning her bir bulungidin surulup bir yerge kelduq we birla addiy prinsip uchun jem bolduq. U bolsimu “hemme birliship hemmige ortaq birni yaritish”

Mana bugun mendek Barak Huseyin Obama namidiki bir Afriqa neslidin bolghan bir Amerika’liqning Prezident bolup saylinalighanliqi men yuqurida eytqanlirimni ixchamlaydighan tarixi pakittur. (Alqish)

Mening Amerika hikayemni yigane ehwal digili bolmaydu. Gerche hemmining ortaq arzusi bolghan “Amerika arzusi” her bir kishide tengla emilileshmigen bolsimu, likin Amerika’din ibaret bu arzu teminligen pursetler dunyaning 4 bulungidin qirghaqlirimizgha kelgen barliq xelqler uchun, shuning ichide Amerika’da yashawatqan we yilliq kerim we telim terbiye sewiyesi jehettin otturiche Amerika’liqlardin xelila yuquri bolghan 7 milyon musulman uchunmu kuchke ige. (Alqish)

Tehimu mohim bolghini Amerika’diki erkinlik birawning deniy itiqat erkinlikidin ayrilalmaydu. Shunglashqa Amerika’da hazir her bir shitatta kop sanda mesjit bar bolup, Amerika’diki toplam mesjit sani 1200 din ashidu.
Yene shu seweptinki, Amerika hokumiti Musulman xanim-qizlarning yaghliq chigishini qoghdash we buninggha xilapliq qilghanlarni jazalash uchun aliy sotqa berip bu heqte hokum chiqarghuzdi. (Alqish)

Shunglashqa Islam’ning Amerika’ning ayrilmas bir parchisi ikenlikide hich bir shubhe yoq. Men ishinimenki Amerika meyli qaysi erq, din we yaki turmush sheklidin bolushidin qet’I nezer, hemmimizning tinch we bixeter yashash, zorur telim terbiye elish we oz ghururimiz bilen xizmet qelish, ailimizni, jamaetimizni we yaratqan Allah’ni soyush qatarliq putun insaniyetke ortaq bolghan qimmet qarashlarda ortaq arzularghe ige ikenlikimizdek heqiqetke menggu sadiq qalidu. Chunki bu putun insaniyetning ortaq arzusi.

Elwette hemmimizge ortaq bu noqtilarni itirap qelish bolsa wezipimizning eng bashlanghuchidinla ibaret. Chunki sozler insaniyetning teshnaliqini qandurushqa yetmeydu. Bu ihtiyajlar peqet aldimizdiki yillarda hemmimiz yureklik herket qilalighinimizdila, hemmimizge ortaq bolghan bu qeyinchiliqlarni baraber chushenginimizdila emiliy jawapqa irisheleydu, eger bu ihtiyajlargha jawap berishte meghlubiyetke uchrisaq bu meghlubiyet hemmimizni eghir halda azaplaydu.

Yeqindiki iqtisadiy krizlerdin ugenginimiz oxshash, bir dewletning maliye sistimisida meydangha kelgen mesile dunyaning hemme jayliridiki iqtisadiy gullunushke tesir qiliwatidu. Bir zukamdin yuqumlanghan bir shexis hemmimizni xeter girdawigha elip beriwatidu. Bir dewletning atom qorallirigha ige bolishi bolsa barliq dewletler arisidiki atom tehditlirini yuquri kotiriwatidu. Bir tagh qaptilidiki ashiri guruplarning erkin herket qelishi Okyanning bashqa teripidiki insanlarning hayatini tehdit qiliwatidu. Bosniya’da we Darfur’da yuz bergen qirghinchiliqlar bolsa hemmimizning ortaq wijdanimizgha bir dagh bolup yerlishiwatidu. (alqish)

Shundaqken bu 21-esirde dunya’yimizgha artaq bolush digenlik birimizning yene birimizge bolghan mesuliyetlirimizdin ayrilalmaydu digenliktin ibaret. Mana bu qobul qelish nahayti qeyin bolghan bir mesuliyet.

Insaniyet tarixi bir millet yaki bir qebilining, shundaqla bir din’ning ozining xususi menpeetini dep bashqa birini boysundurush tarixidin ibaret. Likin bu yengi dewirde bu xil pozitsiye ozini meghlup qelishtin bashqigha yarimaydu. Hazirqidek birbirimizge baghlanghan bir dunyada bir milletni bashqa millettin yaki bir gurupni yene bashqa bir guruptin ustun tutidighan dunya tertiwi muqerrer halda yengilidu. Shunglashqa biz otmush heqqide nime oylisaq oylayli, likin yalghuz otmushte toxtap qalmayli. Mesililirimizni ortaqlishish arqiliq hel qelishini, tereqqiyatlirimizdinmu bir birimiz bilen ortaq halda nesiplinishni ishqa ashurushimiz kirek. (Alqish)

Bolupmu Nowettiki weziyette, putun yuqarda eytilghanlar hergizmu arimizdiki jiddiylikning menbesige sel qarishimiz kireklikidin direk bermeydu. Riyalliq buning del eksini korsutup turuptu. Biz bu jiddiylik bilen ikkilenmestin yuzlishimiz. Bu asasta biz ortaq taqabil turmaqchi bolghan mesililer heqqide barliq kuchum bilen ochuq yoruq halda pikerlerimni towendikidek bayan qilimen.

Biz yuzlengen birinji mesile bolsa her xil shekildiki ashiri zorawanliqlardin ibaret.
Men Ankara’da “Amerika’ning Islam bilen urushta emeslikini we bolmaydighanliqini” nahayti ochuq bildurup ottum. (Alqish)

Likin biz, bixeterlikimizge tehdit salidighan zorawan kuchlerge nisbeten harmay-talmay koresh qelishni dawamlashturimiz, chunki biz, putun dinlar ortaq ret qilghandek “Bigunah er, ayal we balilarni olturushni ” qet’I ret qilimiz. Amerika Prezidenti bolup mening 1- wezipem Amerika xelqini qoghdashtin ibaret.

Afghanistandiki weziyet Amerika’ning u yerdiki ghayisini namayen qelish bilen teng yene bir tereptin ortaq herket qelishimizning zorurulikini isharet qiliwatidu. 7 yildin beri Amerika keng kolemlik xelqara himaye astida hem Al-Qaeda we Taliban’gha qarshi herketke otken idi. U yerge kitishimiz bizning tallishimiz emes, belki bizge chushken mejburiyettin boldi. Texiche 11-Sintebir heqqide guman qiliwatqan we hetta 11-Sintebir weqesini toghra boldi dewatqanlar yoq emes. Aldi bilen shuni eniq otturigha qoyayli. U kuni Al-Qaeda zorawanliri 3000 din artuq insanni olturdi. Bu weqening qurbanliri Amerika we dunyaning bashqa yerlirige tewe bolghan bigunah er, ayal we balilar bolup, ular hichkimge ziyanliq hich bir ish qilmighan idi. Hal shundaqken Al-Qaeda bu insanlarni wehshilerche olturup we bu qirghinchiliqtin ozige pay chiqiripla qalmastin, hetta mushu peytte hem top halette teximu kop insanlarni olturush uchun niyitining mustehkem ikenlikini hokurewatidu. Ularning nurghun dewletlerde murutliri bolupla qalmastin ozlirining tesir dairisini teximu kengeytish uchun izchil herkette turiwatidu. Bular talash tartish qilidighan timilar emes, belki qobul qlishqa tegishlik riyalliqlardur.

Hichkim hatalashmisunki Biz qoshunlirimizni afghanistanda menggu tutmaymiz, u yerde hichbir eskiriy baza qurmaymiz. Yash er-ayal eskerlirimizni Afghanistanda qurban berish putun Amerika’liqlarni biaram qilidighan ehwaldur. Uning ustige bu urushning tennerqi nahayti qimmet bolup siyasi jehettin bu toqunushni dawamlashturiwirishmu imkansiz. Qolidin kelse imkaniyetning bariche teximu kop Amerika’liqlarni olturushke niyetlengen Afghanistandiki zorawan ashiri kuchlerning we shu anda Pakistanda bash koturgen zorawanlarlarning yoqalghanliqigha toluq ishenche peyda qilghan peytimizde hich bir Amerika’liq eskerni u yerlerde tutmaymiz we hemmisni derhal qayturup kilimiz.
Likin biz hazirche u noqtigha yetkinimiz yoq. Shu seweptin biz Afghanistanda 46 dewlet bilen hemkarliq ichide herket qiliwatimiz. Urush chiqimining qanchilik bolishidin qet’I nezer Amerika’ning bu heqtiki qarari ajizlimidi.

Elwette bu zorawanlargha hichbirimiz kengchilik qilmasliqimiz kirek. Chunki ular kopligen dewletlerde nurghun insanlarni olturdi. Ular olturgen kishiler arisida xilmu xil itiqattiki kishiler bar bolup, ularning eng kop olturgeni yenila ozliri bilen oxshash itiqattiki musulmanlardin ibaret.

Ularning qilmishlirini insaniyetke teelluq bolghan heq hoquq noqtisidin, milletlerning algha besishi noqtineziridin we hetta islamiyetning asaliq prinsipliri jehettinmu qobul qelish mumkin emes . muqeddes Qur’an bizge: “ eger kimiki bigunah insandin birni olturse putun insaniyetni olturgendek we kimiki bir hayatni qutqazsa putun insaniyetni qutqazghandek bolidu” dep ugitidu. (Alqish)

Milyarttin kop sanliq musulmanlarning itiqati nahayti az sanliq kishilerning ochmenlik idilogiyesidin teximu kuchluk we qudretliktur. Islam az sanliq zorawanlargha qarshi urushta hergizmu mewjut mesilining bir parchisi emes, belki dunya miqyasida tinchliqni terghip qelishning eng mohim amildin ibaret

Bugun biz yene yalghuz eskiriy kuchning Afghanistan we Pakistandiki mesililerni hel qelishqa yetmeydighanliqini yaxshi bilimiz. Shu seweptin biz her yili 1.5 milyart dollar mebleghni 5 yil boyiche ajritip Pakistan bilen ish birliki ichide u yerdiki mekteplerni, Dohturxanilarni, yollarni we yengi tijariy muesseselerni berpa qelishtin bashqa oy makanliridin ayrilghanlar uchun yuz milyonlarche pul ajritip ularni muwapiq orunlashturush uchun yardem qiliwatimiz. Uninggha qoshulup Afghanistan’gha 2.8 Milyart dollar pul ajritip ularning iqtisadini janlandurush we oz xelqigha zorur bolghan xizmetlerni temin qilalishi uchun yardem beriwatimiz.

Men Iraq heqqidimu toxtilip otey. Afghanistanning eksiche Iraq urushi oz dewlitimdimu uzliksiz talash tartishlargha we perqliq pikirlerge duch kelgen bizning tallishimizdiki bir urush idi.

Gerche diktatur Saddam’din kiyin Iraq xelqi yaxshiraq kun koruwatqan bolsimu, likin Iraqtiki bu hadisiler bizge mumkin bolghan muddetche mesililerni hel qelish uchun diplomatiye qanalliri arqiliq xelqaraliq bir hemkarliqni berpa qelishning zoruriyitini xatirlatmaqta. (Alqish)

Elwette Thomas Jefferson’ning “ mening umudum kuchimizning eshishigha egiship exlaq pezilitimizningmu kuchlinishi we qachanki kuchimizni az qollansaq axirida teximu kuchlik halgha kilidighanliqimizni” kuchluk halda ipadiligen u meshxur sozini daima zihnimizde tutqinimiz yaxshi (alqish)

Bugun Amerika’ning qoshlap mesuliyiti bar, u bolsimu Iraqliqlarning teximu yaxshi kelgusige ige bolishi uchun yardem berish we Iraq’ni Iraqliqlargha tinch halette otkuzup berishtin ibaret. (Alqish)

Men Amerika’ning Iraq’ta eskiri baza qurush yaki ularning tirritoriyesi, ziminliridiki bayliqliri heqqide hich qandaq telipining yoqliqini Iraq xelqighe ochuq eskertip ottum. Iraq’ning igilik hoquqi Iraq’liqlargha ait. Shu seweptin men Amerika hujumchi qoshunlirini kiler yeli awghusttin burun Iraq’tin chekindurush heqqide buyruq chushurdum. Biz Iraq xelqi teripidin dimokratik usulda saylanghan Iraq hokumiti bilen bolghan barliq toxtamnamilargha sadiq qalghan halda, Iraqtiki hujumchi Amerika qoshunlirini qayturup kelgendin bashqa yene 2012-yilighiche barliq Amerika eskerlirini Iraqtin chikindurup chiqip bolimiz. (Alqish)


Biz Iraq’liqlargha ozlirining eskiri qoshunlirini terbiylishi we iqtisadini janlandurushi uchun zorur bolghan barliq yardemni berimiz. Biz Iraq’ning bir putunlukini qoghdash we bixeterlikni qolgha kelturush jeryanida hergiz Iraq’qa xojayinliq qilghan asasta emes belki bir ortaqliq chushenjisi ichide herket elip barimiz.

Axirida yene tekitleydighinim, biz Amerika’liqlar Ashiri zorawanlargha qet’I qarshi turush bilen bille yene ozimizning prinsiplirimizdin chetnimeslikimiz we uni unutmasliqimiz kirek.

11-Sintebir dewlitimiz uchun eghir zerbe boldi. Gerche bu zerbidin kiyin otturigha chiqqan qorqu we ghezeplinishni chushunush mumkin bolsimu, bezi hallarda bu xil rohiy keypiyat ozimizning en-enilirimiz we idiyallirimizgha zit qilmishlarning yuz berishigha sewepmu boldi. Biz bularni ozgertish uchun konkirtni tedbirlerni eliwatimiz. Men Amerika’da qeyin qistaqni uzul-kesil cheklesh uchun buyruq chushurush bilen bille, kiler yiligha qalmay Guanatanamo turmisining taqilidighanliqini ilan qildim. (Alqish)

Amerika bashqa dewletlerning igilik hoquqigha hormet qilghan we qanun bilen dewlet bashqurush prinsipligha emel qilghan asasta ozini mudapiye qilidu. Biz bularni texiche tehditke uchrawatqan musulman jamaetliri bilen hemkarlashqan halda ishqa ashurimiz. Zorawan ashiri kuchlar qanche tiz yetim qalsa we musulman dunyasida qarshi elinmaydighan halgha otse bizmu shunche tiz bixeterlikke erishken bolimiz.

Muzakire qelishimizgha tegishlik arimizdiki jiddiylikke sewep boluwatqan ikkinji mesile bolsa, Israel, Pelestin we Erep dunyasi arisidiki toqunushtin ibaret.

Amerika’ning Israel bilen bolghan qan bilen goshtek munasiwiti yaxshi bilinidu, bu baghlinish buzulmas baghlinishtur. Bu baghlinishning mediniy we tarixi yiltizi bolupla qalmastin belki, Yehudiylarning oz ana ziminigha bolghan intilishliri jeryanida yuz bergeni ret qilghili bolmaydighan tarixi tragidiyeler bilenmu zich munasiwetlik.

Dunya miqyasida Yehudiylar esirlerdin beri her xil jazalargha duchar bolush bilen Yawrupadiki Yehudiy dushmenliki tarixtiki eng chong Yehudiy qirghinchiliqigha sewep oldi. Ete men Yehudiylar qul qelinghan, ten jazasigha uchrighan, oqqa tutulghan we gaz bilen zeherlinip olturulgen kopligen jaza lagirlirining biri bolghan Buchenwald’ni ziyaret qilimen. Shu zamanlarda bugunki Israil nopusidinmu koprek bolghan 6 milyondin kop Yehudiy olturuldi. Bu tarixi pakitlarni ret qelishning hich asasi yoqla bolup qalmastin belki bu bir jahilliq we ochmenliktin bashqa nerse emes. Israel’ni yoq qelish bilen tehdit qelish, Yehudiylarni tehdit qilidighan kona muqamlarni tekrarlawirish nigizidin eytqanda eghir xata bolupla qalmastin yene bir tereptin bu achchiq xatiralarni pat-pat Yehudiylargha xatirlitish arqiliq emiliyette bu rayon xelqigha taza kireklik bolghan tinchliqni emelge ashurushqa tosalghuluq qelish bolup hisaplinidu.

Yene bir tereptin pelestindiki musulmanlar we Xiristiyanlarmu ozlirining ana ziminigha bolghan intilishliri yolida nahayti kop azaplargha duchar boluwatidu.

60 yildin koprek waqittin buyan ular oz makanliridin ayrilghanning derdini tartiwatidu. Yene kopliri Gherbiy Qirghaq, Gaza we xoshna dewletlerdiki musapirlar lagirlirida hayati boyi tinchliq we bixeterlik arzusi bilen qiynilip arzusigha yetmey kun otkuziwatidu. Ular her kuni isghal qelinishtin meydangha kelgen chong yaki kichik bolup her xil xorluqqa duchar boliwatidu. Hich shubhe yoqqi, Pelestinliklerning hali chidighusiz. Amerika hergizmu Pelestin xelqining izzet abroyi we oz dewlitini qurush yolidiki heqliq intilishlirige dumbisini qilmaydu. (Alqish)
nechche onyillardin buyan bu yerde bir qatmalliq dawamlishiwatidu. Her berining ozini heqliq korushi we otmush tarixining her xil dert elem bilen tolghan bolishi bu ikki xelqning bir birige yol berishini qeyinlashturiwatidu.

Bir-birini eyiplesh nahayti asan, Pelestinler uchun eytqanda Israil’ning otturigha chiqishi we ziminlirini isghal qelishdin meydangha kelgen oy-makansizliqlar, Israillikler uchun eytqanda tarixtin buyan xoshniliri we bashqilar teripidin uchrighan zerbiler we dushmenlikler. Eger biz bu toqunushni peqet bir tereplimilik bilen korudighan bolsaq u halda heqiqetke qarghularche muamile qilghan bolimiz. Her ikki terepning arzusigha mas kilidighan birdin bir chare bolsa oz –ara xoshna we musteqqil, bir biri bilen inaq we bixeterlik ichide yashiyalaydighan Israil we Pelestin dewlitidin ibarettur. (Alqish)

chunki bu Israil’ning menpeetige, Pelestinning menpeetige, Amerika’ning menpeetige we dunyaning menpeetige uyghun. Shu seweptin men bu qeyin wezipe teqezza qilghan putun sewirchanliqim we terishchanliqim bilen mezkur nishanni emelge ashurush uchun kucumni serp qilimen. (Alqish)

tereplerning burunqi yol xeritisining ihtiyaji seweplik ustige alghan mesuliyetliri nahayti eniq. Eger tinchliq bolidighan bolsa, ularning we hemmimizning ustimizge alghan mesuliyitimizni ada qelishning waqti keldi dimektur.

Pelestinlikler choqum zorawanliqtin waz kechishi kirek. Zorawanliq arqiliq qarshiliq qelish we olturush hem xata hem netije bermeydu.

Esirler boyi Amerikadiki qara tenlikler qamcha toxmaq astida ezildi we ayrimchiliqqa uchridi. Biraq ularning baraberlik we adil heq hoquqini qolgha kelturushtiki tutqan yoli hergizmu zorawanliq emes idi. Del eksiche Amerika’ning qurulishidiki idiyallarni merkez qilghan tinchliq asasidiki uzliksiz qarshiliq idi. Oxshash hikayilerni Jenebi Afriqa’din jenebiy Asiyaghiche, Sherqiy Yawrupadin Hindoniziyegiche uzartish mumkin. Bu hikayilerning heqiqiti nahayti addi bolup, zorawanliq chiqmas yoldur. Yerim kichide uxlawatqan bir bowaqqa qaritip rokita etish we yaki yashanghanlar olturghan Aptowuzni partlitish qandaqtur kuchluklukning we yaki merdaniliqning bishariti bolalmaydu. Uning ustige bu esla meniwi ustunluk emes belki teslimiyetchiliktin ibaret.

Mana emdi Pelestinlikler nime bina qilalaydighanliqigha merkezlishishi kirek. Pelestinlikler choqum ozlirini idare qilidighan we oz xelqining ihtiyajigha jawap bireleydighan organlarni qurup chiqishi kirek. Xamas’ning bezi Pelestinlikler arisida itibari bar, shundaqken ularmu ozliridiki mesuliyetni belishi kirek. Pelestin xelqining arzulirining emelge eshishi, Pelestin xelqining putunlishishi uchun Xamas choqum zorawanliqtin waz kechishi, burunqi tuzulgen toxtamnamilerge riaye qelishi we Israil’ning mewjutluq hoquqini itirap qelishi kirek.

Oxshashla Israil’mu shuni belishi kirekki xuddi Israil’ning mewjutluq hoquqi ret qilinalmighinidek Pelestinning mewjutluq hoquqimu ret qilinalmaydu. AQSH Israil dawamlashturiwatqan yerlishim kengeymichilikini qobul qilmaydu. (Alqish)

Bu yerlishim inshaatliri burunqi toxtamnamilargha xilapla bolmastin belki tinchliqni berpa qelishning hulini kolashtin bashqigha yarimaydu. Bu yerlishim merkezlirining toxtash waqti keldi. (Alqish)

Israil’mu Pelestinliklerning oz tupriqida yashiyalishi we oz jemiyetlirini tereqqi qilduralishi heqqidiki jawapkarliqini ishqa ashurushi kirek., Gaza’diki dawamlishiwatqan insaniy kirizis we Gherbiy qirghaq’tiki boghulma Israil’ning bixeterlikige payda ekelmeydu. Shunglashqa Pelestin xelqining kundilik turmushigha asanliq tughdurushlar choqum yol xeritisining ayrilmas parchisi bolishi we Israil buni emelge ashurush uchun konkiritni tedbir elishi kirek.

Axirida Erep dewletlirimu shuni toluq his qilishi kirekki, yengidin bashlanghan Erep Tinchliq herkiti mohim bir bashlanghuch bolsimu likin ularning jawapkarliqining axirlashqanliqidin direk bermeydu. Erep-Israil toqunushi hergizmu ularning nowettiki mewjut ichkiy mesililiridin ahalining diqqitini burashtiki bir waste qelinip qollunalmasliqi, del eksiche Pelestin xelqining ozlirini idare qelishta we dewlitini dawamlashturushta zorur bolghan dewlet aparatlirining berpa qelinishigha yardem berishi, Israil’ning heqqaniyliqini itirap qelishi, oz-ozini meghlup qelish asasidiki otmushke emes belki kelgusi tereqqiyatqa diqqitini merkezleshturushi shert.

Amerika tinchliqni ishqa ashurushtiki siyasetlirini del bu prinsiplargha binaen yurguzidu we biz Israil, Pelestin we Erep dewletlirige pinhan yerde nimilerni digen bolsaq ammiwi sorundimu oxshash meydanni tekitleymiz. (Alqish)

Biz Tinchliqni mejburiy halda tangalmaymiz. Kopligen Musulmanlar Israil’ning bir yerge yoqap ketmeydighanliqini tonup yeti. Oxshashla kopligen Yehudiylarmu Pelestin dewlitining zoruriyitini tonup yetip boldi. Bizge chushken wezipe hemmige ayan bolghan likin eytilmighan bu heqiqet boyiche herket qelishtur.(Alqish.)

Nurghun koz yashlar we koplep qanlar tokuldi. Hemmimizning mesuliyiti Pelestinlik we Israiliye’lik anilarning hichbir qorqusiz halda perzentlirini bixeter halda terbiyliyeleydighan bir kunni ishqa ashurush uchun koreshmektur. 3 chong dinning muqeddes jayi bolghan bu muqeddes tupraqlar xuddi Allah arzu qilghandek tinchliq makani bolushi kirek. Quddus (Yerusalim) qachanki Yehudiylar, Xiristiyanlar we Musulmanlar uchun bixeter we mengguluk makan bolghinida, xuddi Isra(Qur’an’diki Isra surisi’diki hikayini kozde tutqan)’da (Alqish) qeyt qilinghinidek Ibrahim’ning barliq ewlatliri oz-ara quchaqlishalaydighan tinch bir makangha aylanghandila, Musa, Eysa we Mohammed (hemmisige tinchliq yar bolsun) bir arida dua qilalighandila andin bu tupraqlardiki tinchliq ishqa ashqan bolidu.(Alqish)

Bizge ortaq bolghan jiddiylikning yene bir sewebi bolsa dewlet we Milletlerning Atom qoralliri jehettiki hoquqliri we mesuliyitidin ibaret.

Bolupmu bu mesile AQSH bilen Iran Islam Jumhuriyiti arisidiki chong jiddiylikke sewep boliwatidu. Uzun yillardin buyan Iran ozini dewlitimge qarshi bir kuch supitide teriplep keldi. tariximizda bu boran chapqunluq munasiwetlerge dair kop pakitlarmu mewjut. Soghuq urush dewride Amerika Iran xelqi teripidin dimokratik usulda saylanghan Iran hokumetning aghduruslushida rol oynidi. Islam Inqiliwaidin kiyin Iran gorege elish yoli bilen Amerika eskerliri we xelqighe qarshi zorawanliq pozitsiyesi tutti. Bu tarixlar yaxshi bilingen tarixtur. Otmushtiki weqelerge tutsaq bolush ornigha, men Iran rehberliri we xelqighe bundin kiyin aldimizgha qarap qedem besishqa teyyarlanghanliqimni ochuq ipadilidim. Hazirqi sual Iranning nimige qarshi turushi emes belki Iran’ning qandaq bir kelgusi berpa qilmaqchi ikenlikidin ibaret.

Men onnecche yillardin kelgen bu ishenchsizlikning bir terep qelinishing asan emeslikini bilimen, likin irade, keskinlik we uzliksizlik ichide bu ishni axirghiche dawamlashturimen. Ikki dewlet arisida muzakire qilinidighan nahayti kop mesililer mewjut we biz oz-ara hormet asasida hichqandaq aldinqi shert qoshmastin aldimizgha qarap yol alimiz.

Mesilige waqip bolghan tereplerge nahayti eniqki, Atom yadro qoralliri mesiliside biz keskin bir noqtigha kelip yettuq. Ottura Sherq’te butun rayunda we yersharida nahayti xeterlik netijilerning tughulushigha sewep bolidighan atom yadro qoralliri riqabitining aldini elish yalghuzla Amerika’ningla menpeeti emes.

Men yene nime uchun bezi dewletlerning Atom qoralliri bar we bezilirining nimishqa yoq digen chushenje asasida oz naraziliqlirini bildurgenlernimu yaxshi chushunumen. Hich bir yekke dewlet kimning atom qoraligha ige bolishi yaki bolmasliqigha qarar bermesliki kirek. Shu seweptin men Amerika’ning hich qandaq dewletning Atom qorallirigha ige bolmasliqidek meydanini yene bir qetim mueyyenleshturmekchi. (Alqish)

Her qandaq dewlet, Iranmu buning ichide, Atom qorallirining tarqilishini cheklesh ehdinamisige boysunush sherti astida zorur bolghan tinchliq meqsitidiki Atom Inirgiyesidin paydilinishqa hoquqluq. Bu mesuliyet mezkur ehdinamining yadrosi bolup mutleq shekilde boysunush zorur bolghan belgilimidin ibarettur. Ishinimenki bu rayundiki barliq dewletler mezkur ghayige ortaqlishalaydu.

Men tekitleydighan 4-mesile bolsa Dimokratiye’dur. (Alqish)
Yeqindin buyan, bolupmu Iraq urushigha munsiwetlik halda Dimokratiyeni terghip qelish jehette kop qarmu-qarshiliqlarning mewjutliqidin xewerdarmen. Men nahayti ochuq we keskin halda eytayki, hich bir dewlet sistimisi bashqilargha bashqa bir dewlet we yaki millet teripidin mejburlanmasliqi kirek.

Bu digenlik hergizmu hokumetlerning emiliyette xelqning iradisini eks etturushi kirekliki toghrisidiki mening iradimni ajizlashturmaydu. Her bir dewlet oz xelqining en-eniwi adetliri we hayat shekilliri asasida bu prinsiplargha kireklik menalarni yukleydu. Xuddi tinchliq asasida elip berilghan saylamlarning ghaliplirini biz belguliyelmiginimkzdek olturghan yerimizde kimge nimining yaxshi ikenlikini bilelishimizmu mumkin emes. Shundaqtimu barliq insanlarning ortaq bir arzugha ige ikenlikige keskin halda ishinimen. Yeni oz konglidikini erkin ipadilesh, qandaq idare qeliniwatqanliqlirigha dair oz pikrini bayan qelish, qanun bilen dewlet bashqurushqa we adaletning adil ishleydighanliqigha ishenje baghliyalash, hokumetlerning ochuq ashkara ish qelishi we bashqilarning heqqini oghurlimasliqi, herkimning ozi tallighan yerde yashiyalish erkinliki qatarliqlar tipik misallardur. Bular yalghuz Amerika’ning idiyalliri bolupla qalmastin belki bular eng tebiy insani hoquqliridur. Shundaq bolghini uchun biz bu idiyallarni her yerde qollaymiz. (Alqish)

Nowette bu wedilirimizni ishqa ashurushning tuz ketken bir yoli yoq. Likin shunisi nahayti eniqki, bu hoquqlarni qoghdighan, himaye qilghan dewletler teximu muqim, muwappiqiyetlik we bixeter halda tereqqi qiliwatidu. Pikirlerni basturush hich bir shekilde u pikirlerni yoq qiliwitelmeydu. Bezide biz hich bir shekilde qobul qilmisaqmu, qanun ichide we tinchliq asasida barliq pikirlerning erkin halda iapdilinishige toluq hormet qelip kelduq. Barliq saylanghan, tinchliqsoyer hokumetlerning oz xelqining bu heqlirige hormet qilghan asasta dewletni idare qelishini qarshi alimiz.

Bu yerde yene bir noqta nahayti mohim, chunki beziler peqet hoquqtin ayrilip qudritidin uzaq qalghandila andin dimokratiyeni terghip qilishqa bashlaydu. Emiliyette ular hoquq tutqanda rehimsizlerche bashqilarning hoquqlirini depsende qilidu. (Alqish)

shundaqken, nime bolishidin qet’I nezer xelq teripidin Xelq uchun dep hoquqqa chiqqan hokumetlar barliq insnalar uchun ortaq bir olchem bekitishi shert. Ular oz hoquqlirini zorawanliq asasida emes belki xelqning raziliqi astida yurguzushi, az sanliqlarning hoq hoquqlirigha hormet qelishi, yol qoyush we keng qosaqliq prinsipliri bilen idare qelishi, oz xelqining aliy menpeetini hemde dewlettiki siyasi mihaynizimlarning heqqani jeryanlirini ozlirining partiyesining menpeetidin ustun tutushi shert. Bu terkipler ishqa ashurulmay turup yalghuz saylam otkuzush bilen heqiqiy dimokratiye berpa qilghili bolmaydu.

Tingshighuchilar : Barack Obama, Biz eni soyimiz!
PRESIDENT OBAMA: Teshekkurler. (Alqish)

Tekitleshke tegishlik 5- mesile bolsa Diniy Erkinliktur.
Islam’ning oz-ara xosh-korush(Tolerance) heqqide pexirlik tarixi bar. Biz buni Andalusiye we Kordoba tetqiqatliridinmu koreleymiz. Men kichik waqtimda teqwadar Xiristiyanlarning mutleq kopsaliq musulmanlardin teshkillengen Hindoniziyede qanchilik erkin halda ibadet qilalighanliqini oz kozum bilen korgenmen. Biz bugun del shu rohqa muhtajmiz. Her dewlettiki her bir xelq ozining kongli we rohiy dunyasi qandaq aram tapqan bolsa shu boyiche ozining itiqatini erkin tallashqa hoquqluq bolishi kirek. bu hoxhkorush en-eneisi gerche Dinning gullinishide halqiliq yer tutqan bolsimu mana hazirqi kunimizde kop tereplerdin eghir qeyinchiliqlargha duch keliwatidu.

Bezi Musulmanlarda ozining deniy itiqatini heqqani chiqirish uchun bashqilarning itiqatini ret qelish yuzlinishi otturigha chiqiwatidu. Meyli Liwan’diki Maronitlar uchun bolsun yaki Misir’diki Koptlar uchun bolsun deniy kopxilliqtin ibaret bu bayliq choqum ishqa eshishi kirek. (Alqish) . eger ozimiz bilen semimiy bolalisaq shunisi eniqki Musulmanlar arisidiki chiqishalmasliq chembiri, bolupm tragidiyelik qirghinchiliqlargha sewep bouluwatqan Iraqtiki Sun’I we Shia bolunushi barghansiri kichiklishi we yoqulishi kirek.

Diniy erkinlik insanlarning bir arida ortaq halda yashiyalishidiki asasliq amillarning beri. Shunglashqa biz bu haletni saqlashning yollirini daima izlishimiz zorur. Mesilen Amerika’da deniy iane berish toghrisidiki chiqirilghan yengi belgulimiler kopligen musulmanlarning deniy mesuliyitini ijra qelishigha qeyinchiliq peyda qiliwatidu. Shunglashqa men Amerika’diki Musulmanlar bilen bille ishlep Musulmanlarning Zakat perzini layiqi bilen orunliyalishi uchun terishimen.

Oxshashla Gherp dewletliriningmu Musulman jamaitining ozliri layiq korgen kiyim kichekler bilen ozlirining deniy emellirini qelishigha tosalghuluq qilidighan we yaki Musulman ayallarning qandaq kiyinishini tangidighan basqichi siyasetlerdin uzaq turushi nahayti mohim. Biz Liberalizim korunushi astida bashqa dinlargha bolghan dushmenliklerni yoshurup qalalmaymiz.

emiliyette bizni diniy itiqatlar bir arigha ekileleydu. Shu seweptin biz hazir Amerika’da Musulmanlarni, Yehudiylarni we Hiristiyanlarni bir arigha ekilidighan her xil programmalar ustide ishlewatimiz. Yene oxshash seweptin Seudi Padishahi Abdullah’ning dinlar arisi diyalog herkitini we shundaqla Turkiye bashchiliqida bashlanghan mediniyetler ittipaqi herketlirini qizghin qarshi alimiz. Dunya miqyasida biz diyaloglarni dinler arisi hemkarliqqa aylandurghinimizda kishiler arisida qurulghan bu meniwi kowrukler emiliy herketke aylinidu we bu herketler xuddi Afriqa’diki Malariya’gha oxshash yoqumluq kisellerge qarshi kampanyada bolsun we yaki tebiy apetlerdin kiyinki insaniy qutquzush hem yardem berish kampanyalirida bolsun ozining kuchluk tesirini namayen qilalaydu.

Men toxtalmaqchi bolghan 6-mesile bolsa Ayallarning heq hoquqi mesilisi (Alqish)

Belishimche, we xuddi bu yerde olturghanlar tewsiye qilghandek, bu heqqide dunyada nahayti saghlam bir talash tartish yuz beriwatidu.

Men Gherptiki bezilerning beshini yogesh yolini tallighan musulman ayallarning baraberliktin az behrimen bolishi heqqidiki qarashlirini ret qilimen. Beshini yogigenliki uchun bezi insanlarni muariptin behrimen qaldurushning ozi emiliyette ularning bashqilar bilen baraber hoquqqa ige ikenlikini ret qelish hisaplinidu.(Alqish) Ayallarning muarip sewiyesi yuksek bolghan dewletlerning teximu bay we tereqqi qilghan dewletke aylanghanliqi hich bir shekilde tasadipyliq emes.

Shuni yene bir qetim ochuq we keskin halda otturigha qoyay. Ayallarning baraberliki mesilisi hichqandaq bir shekilde Islam bilenla munasiwetlik mesile emes. Turkiye, Pakistan, Bingal, Hindoniziye qatarliq kopsanliq musulman ahalisi bolghan dewletler dewletlirining beshigha ayal yitekchilerni saylap chiqalidi.

Texiche ayallarning barawerliki mesilisi yalghuz amerika’dila emes belki dunya miqyasidiki kopligen dewletlerdimu bir koresh bolup dawamlishiwatidu.
Men toluq ishinimenki bizning qizlirimizmu xuddi oghullirimigha oxshashla jemiyitimizning tereqqiyati uchun oxshash tohpisini qoshalaydu. (Alqish)

Er-ayal bolup putun insaniyet ozining ortaq potinsiyalini toluq ishletkinidila Ortaq gullinishimiz algha ilgirliyeleydu. Shunimu unutmasliqimiz kirekki ayallar ozlirining barawerlikini ishqa ashurushi uchun huddi erlerge oxshash tallashqa mejbur bolishining orni yoq we ozining en-eniwi hayatini dawamlashturushni tallighan ayallar ozlirining bu erkin tallishi uchun toluq hormetke sazawer bolishi kirek. Shu seweplerdin Amerika bugun Musulman ahalisi kop sanda bolghan dewletler bilen yeqin ishbirliki qurup ayallarning sawadini yuquri koturush, mikro-maliye yardimi programmiliri bilen yash xanimlarning ishqa orunlishishi qeyinchiliqini hel qelip ularningmu oz arzulirigha yitelishi uchun ishlewatidu. (Alqish)

Eng axirida men Iqtisadiy tereqqiyat we Pursetler heqqide tohtilimen.

Iqtisatning Globallishishi Kopligen kishilerning konglide ziddiyetlik bir uqumgha ige. Intirnet we Tiliviziye qatarliqlar bilim we uchurlarni oyimizghiche yetkuzup qalmastin yene bir tereptin biz xalimighan jinsellik we shiddet sehnilirinimu koz aldimizgha zorlawatidu. Tijaret bir tereptin bayliq we yengi pursetler yaratqan bolsa yene bir tereptin her bir jamaetchilik uchun tosalghuluqlarnimu peyda qiliwatidu.. Amerika’ni oz ichige alghan barliq dewletler uchun bu xildiki tiz ozgurushler melum derijide qorqu elip kelmidi digili bolmaydu. Bu bolsimu nowettiki zamaniwiyliq sewebidin ozimizde burundin bolup kelgen iqtisadiy jehettiki tallashlirimiz, siyasi jehettiki imkanlirimiz we eng mohimi uzundin buyan jamaetimizni, ailimizni, en-enilirimizni we shundaqla diniy itiqatimizni renglendurup janlandurghan ozimizning shexsi kimlikimizni yoqutup qoyush heqqidiki qorqudin ibarettur. Yene bir tereptin tereqqiyatni ret qilghili bolmaydu. Tereqqiyat we en-ene otturisida bundaq bir ziddiyet bolmasliqi kirek. Yaponiye we Jenubiy Koriye qatarliq dewletler bir tereptin ozlirining en-enewi mirasini saqlap qelish bilen teng iqtisadiy jehettin nahayti tiz tereqqiyatlarni qolgha kelturelidi. Oxshash riyalliqni Musulmanlar kopsanliqni igelligen Kuala Lumpur’din Dubai’ghiche koplige yerlerde koreleymiz. Otmushimizde we kunimizde Musulmanlar yengiliq yaritish we telim terbiye jehetlerde eng aldinqi frontlarda yer elip kelgen.

Bular nahayti mohim mesililer bolup, yer astidin nime chiqarkin digenge qarapla hich bir iqtisadiy tereqqiyat stiratigiyesini belguligili bolmighinidek, bu xil tereqqiyatlarni hem mutleq kopsanliq yash nopusni ish imkanidin mehrum qilish bilen saqlap qalghili bolmaydu.

Kopligen qoltuq dewletliri (Gulf States) nifit bayliqi sewebidin nahayti kop bayliqqa erishti we shundaqla hazir teximu kop xil iqtisadiy tereqqiyat uchun diqqitini merkezleshturiwatidu. Shuni unutmasliqimiz kirekki 21-esirdiki eng kuchluk kapital del telim terbiye we ijatchanliqtin ibaret. (Alqish). Epsuski kopligen musulman dewletliri bu sahagha yiterlik meblegh salmaywatidu. Men oz dewlitimde bu xildiki meblegh selishni ilgiri suriwatimen. Otmushte Amerika Nifit we Gaz sahasi boyiche bu rayunlargha koplep meblegh salghan idi mana emdilikte biz kop xildiki iqtisadiy tereqqiyatning yolliri uchun uriniwatimiz.

Muarip jehette oqughuchi almashturush programmilirini kengeytish bilen teng, mening dadamni Kenya’din Amerika’gha ekelgen oqush mukapat programmalirinimu ashurimiz. (Alqish)

oxshash waqitta yene biz kopligen Amerika’liqlarning Musulman dewletliride oqushini righbetlendurimiz. Biz istiqballiq Musulman oqughuchilarning Amerika’da praktika qelishigha, dunyaning her qaysi jayliridiki oqutquchi we oqughuchilarning intirnettin oqush imkaniyetlirige erishishige meblegh salimiz. Shundaq bolghandila Kansas’tiki bir yash qolayliq bilen Qahire’diki bir yash bilen derhal alaqe quralaydighan bolidu.
Yene bir tereptin biz Musulman dewletler bilern ortaq halda ishliyeleydighan xalisane bir tijariy sahaning qurulushi uchun bash qaturiwatimiz. Bu yil men Amerika we Musulman dewletliridiki tijaret, wehpe we ijtimayi sahalerdiki liderlerni bir arigha toplap ortaq hemkarlishalaydighan turlerni ayrip ishqa bashlash uchun ali derijilik we kop tereplimilik bir uchrushushqa sahipxanliq qilimen.

Pen we texnika jehettin bolsa yeqinda biz Musulman dewletlerdiki tereqqiyatni ilgiri surush uchun texnika yotkep berish, teximu kop ish sahalirining echilishi uchun yengi pikirlerning pishshiqlinip ishlishige kireklik bolghan yengi bir fond yeni meblegh ajritimiz. Biz yene Afriqa, ottura sherq, sherqiy jenebuy asiya qatarliq jaylarda nemunilik pen texnika merkezlirini qurush bilen teng yengi inirgiye menbelirining echilishi, yeximu kop yeshil ish orunlirining echilishi, arxiplarning dijitallishishi, pakiz su we yengiche usulda ziraet yetishturush texnikilirigha mes’ul bir elchi teyinleymiz, bugun men yene Islam Konfransi teshkilati bilen hemkarliq asasida Polio(?)’ni yoqutush uchun xelqaraliq bir hemkarliqni ilan qelimen. Undin bashqa yene musulman dewletler bilen birliship Balilar we anilar saqliqini kapaletlendurush uchun ortaq herket qilimiz.

Yuqarqilarning hemmisi choqum hemkarliq ichide elip berilishi kirek. Amerika dunya miqyasidiki musulman dewletlerning puqraliri, hokumetliri, jamaet teshkilatliri, deniy rehberliri we tijaret erbapliri bilen qol tutushup xelqlirimizning teximu yaxshi kilecheklirini yaritishi uchun hemkarliqqa hazir.

Men toxtalghan mesililerni bir terep qelish unche asan emes, biz ozimiz arzu qilghan bir dunya uchun, yeni ashiri zorawanlar esla xelqimizge tehdit qilmaydighan, Amerika qoshunliri oz oyige qaytip kelgen, Israil we Pelestinlikler ozining dewlitide bixeterlikke erishken, atom inirgiyesi tinch meqsetler uchun xizmet qilidighan, hokumetler oz puqralirigha adil xizmet qilidighan, Allah yaratqan barliq insanlarning heq hoquqi toluq hormetlengen bir dunya uchun yuqarqilarni ishqa ashurushqa mejburmiz. Mana bu biz istigen dunya. Likin biz baraber bolghandila bu dunyani ishqa ashuralaymiz.

Men musulman yaki musulman bolmighan kopligen kishilerning bu yengi bashlinishni emelge ashuralaydighanliqimiz heqqide gumanda ikenlikini yaxshi bilimen. Bular emiliyette otmushtiki bolunush yalqunlirini oxchutup kelgusi tereqqiyatning yolini torap turiwalghanlardur. Hetta beziler bularni sinashqimu erzimeydu, chunki biz ozara chiqishalmasliqqa teqdir qelinghan we arimizdiki medniyetler soqulushqa teyyar halette dep yurgenlermu az emes. Chunki uzun yillardin beri shunchilik kop ishenchsizlik we qorqu binasi insha qelindiki eger biz yenila otmush bilen qapsilip qelishni tallisaq kelgusige bir qedemmu basalmaymiz. Men bu sozumni qaysi dinda bolishidin qet’I nezer putun dunyadiki yash nesillerge eytmaqchi: hemmidin bekrek siler bu dunyani yengidin tesewwur qelish we qurush uchun qabiliyetliksiler.

Hemmimiz bu dunyada qisqa bir muddet uchun ortaq yashaymiz. Nowettiki sual bolsa bir-birimizni bir birimizdin uzaqlashturghan mesililer uchun diqqetni merkezleshturemduq yaki barliq gheyritimizni putun insanlarning izzet abroyigha hormet qilidighan, ewlatlirimiz uchun biz arzu qilghan we uzun muddet dawamlishalaydighan ortaq bir kelgusi tepishqa serp qiliamduq digendin ibaret..

Urush bashlitish axirlitishtin asan. Bashqilarni eyplesh ozining ich duyasigha nezer selishtin qolay. Yene shundaqla bashqilarning bizge oxshimaydighan noqtilirini tepish hemmimizge ortaq bolghan qimmetlerni bayqashtin tehimu asan. Biz qolay yolni emes belki toghra yolni tallishimiz kirek. Putun dinlargha ortaq bolghan qaide bar u bolsimu ozenge rawa kormigenni bashqilargha rawa korme. (Alqish)

Heqiqetler we toghra bolghanlar milletler we dewletlerdin halqip otidighan qimmetlerdur. Itiqat yengi bir uqum emes bolghinidek, qara, aq we yaki qizil renglikmu emes. Itiqat yalghuz Xiristiyanliq, Musulman we yaki Yehudiyliqtin ibaret bolghanmu emes. Itiqatlar mediniyetning boshugidin bashlinip milyartlighan insanlarning yurikide texiche urghuwatqan ortaq bir ritim. Mening bashqa insanlargha bolghan ishenjim del meni bu yerge elip kelgen seweptur.

Muqeddes kitaplarda yezilghanlarni xatirlighan halda eger bizde ortaq bir shijaet bolidiken dunyani biz arzulighan boyiche qaytidin shekillendureleymiz:

Muqeddes Qur’an bizge deyduki: Ey Insanlar, biz silerni er we ayal yarattuq, silerning bir birnglarni tonushunglar uchun silerni oxshimighan dewlet we qebililerge ayriduq.

Talmud bizge deyduki, putun Tewrat tinchliqni terghip qelishni meqset qilghan.

Muqeddes Injil bizge deyduki: Tinchliq yaratquchilargha allahning merhemetliri bolsun, ular Allah’ning oghulliri dep chaqirilishi kirek. (Alqish

Dunyadiki insanlar tinchliq ichide bille yashiyalaydu. Buning yaratquchining arzusi ikenlikini yaxshi bilimiz. Shundaqken bumu bizning bu dunyadiki ortaq ghayimiz bolishi kirek

Teshekkurler, Allah’ning rehmiti ustunglarda bolsun. Koplep teshekkurler.
Alqish


Terjime: M.Tohti