PDA

View Full Version : Uyghurni satquchi ikki Uyghur we Huyaobang



Unregistered
07-06-09, 19:37
Uyghurni satquchi ikki Uyghur we Huyaobang

M.Azat

Tünügün,Huyaobang heqqide bir xatire yazdim.bugün Uyghur millitini top setiwetish qrarigha kelgen ikki neper Uyghur bilen Huyaobangning otturisiki munasiwet heqqide melumat berip ötimen.axirghiche oqung!

xatiremde qelishiche 1985.yili idi.Beyjinggha bir ish bilen kelgen idim."Shinjiang bensichu"mihmanxanisida qaldim. Beyjingda ishleydighan,ottura derijilik emeli bolghan bir dostum manga telipun qildi.intayin muhim bir matiryal barlighini,manga körsitidighanlighini eytti we keldi.etisi ettigende tapshurup berish sherti bilen qoyup ketti.

Bu matiryalning 1.betide Huyaobangning qol yazma testiqi bar idi.testiq mundaq yezilghan; "Hazir 4 ni zamaniwilashturush dewri.Zhunggoning hechbir rayonida siyasi herket elip berishqa bolmaydu.bu dokladtiki "az sanliq millet"digen söz diqqitimni tartti.milli rayonlarda yashaydighan milletlerni az sanliq millet dep atash toghra emes.meningche,"jui zhu minzu"(toplushup olturaqlashqan millet" deyish kerekmu,yaki bashqiche atilamdu,döletlik milli ishlar komititi we milli mesililer tetqiqatchiliri tetqiq qilip bir qarargha kelse"dep yezilghan idi.

Bu testiq bilen birge ikki neper Uyghurning imazsi bilen Huyaobanggha yezilghan Hanzuche doklad bar idi.
Dokladta,Uyghur aptonom rayonida az saniliq millet (yerlik milletler dimekchi)lerning xorigi ösüp qalghanlighi,Hanzu yoldashlarning hayati bu rayonda tekrar tehditke duch keliwatqanlighi,Hanzu yoldashlarning bu rayonni qurush,güllendürüshtiki hel qilghuch roli heqqide tepsili toxtalghan.1980-84.yilliri arisida qeshqer,Ürümchilerde boghan bezi namayish,Hazulargha qarshi yerlik milletchilik idiyisining küchüyüp ketkenligi...toghrisidimu sanliq pakitlar yezilghandin keyin,Uyghur aptonom rayonida yene bir qetim 1957.yildikige oxshash yerlik milletchilikke qarshi bir qetimliq siyasi herket arqiliq hakimiyet we her qaysi sahalargha yushuruniwalghan düshmen unsurlarni tazilash teklip qilinghan."shinjiangda Hanzu xelqini xatirjem qilish üchün bu herketning intayin zürür"ligi tekitlengen.
Huyawbangning testiqi bu dokladqa qarita yezilghan.

Döletlik milli ishlar komititigha chüshürüp berilgen bu doklad,bu idare teripidin memlikettiki 5 aptonom rayonluk milli ishlar komititi we partikomlirigha,bezi ölkilerdiki aptonom oblastlargha we beyjingdiki bölüm derijilikten yuqiri milli ishlargha munasiwatlik idarilargha tarqitilghan.
Bu doklatni yoollighuchlar: Memitimin Yüsüp, Memet Zunun ,dep yezilghan.

U kechisi hech uxliyalmidim.bu doklad 6 ay burun yezilghan bolup Ürümchide qolughum xeli uzun birsi bolushumgha qarimay,hechkimdin bu toghruluq gep tuymighan idim.men dokladni yazghuchi shexislerni tonuymen.ularda bu dokladni yazghuchiliq Hanzuche sewiye yoq idi.

2 neper Uyghurning,Uyghur millitining yene 100 minglighan ziyasisini yoqyutush pilanini qurup,Huyaobanggha doklad yezishi meni qattiq chüchütken idi. bu doklad Huyaobangning qoligha qandaq,kimler teripidin ulashturuldi?
Qelbimde Huyaobanggha nispeten muhebbet tuyghuliri oyghandi.eger Döletning beshida Huyaobangning ornida bashqa birsi bolghan bolsa qandaq qialttuq?digenlerni oylidim...

Ertisi dokladni igisige beriwetip beyjingda yuqiri derijilik bir erbapni yoqlap bardim.wetendiki katta xizmitidin ayrilip Beyjingda toxtutup qoyulghan bir kishi idi.Uyghur rehberler ichide hoquqidin waxitsiz ayrilip qalghanlarning bezilirde "milli hissiyat" küchüyüp qalidu,elbette.men u erbaptin bu doklad heqqide pikir sordum.uning hemmidin hewiri bar iken.hetta Zhunggodiki az sanliq milletler ichidki koriye,Zhuangzu,Tibet qatarliq milletlerning Beyjingdiki wekilliri arisida,bu ikki neper Uyghurni qanun bilen jazalash toghrisida dokilad hazirlighanlarmu bar iken.

Memitimin Yüsüp,Wang in maoning xususi shipiyuni iken.Uyghurlarning yoqiri ,ottura qatlam kishiliri ni uzun yillardin beri nazaret qilip,biwaste Wang in maogha dokilad beridiken.1957-58.yillirida "aktip"bolup ösken iken.manga sözlep bergüchi erbap shu hikayini qushup eytip berdi. "yerilik milletchilikke qarshi küresh taza yuqiri dolqungha chiqqan künlerning biride,Memitimin Yüsup öz öyide 8-10 neper nazir derijilik kadirni chaqirip mihman qiliptu.etisi idarisining birinji bashlighining ishxanisigha kirip,"tünügün axsham mihmandarchiliqta mesligimdin paydilinip brsi yanchughumgha bu xetni selip qoyuptu,dep, bir parche xetni chirip beriptu.bashliq Uyghurche bilmigechke,sen oqup ber,deptu.Memitimin Yüsüp oquptu.xetning mezmuni "sen milli munapiq,millitimizning xaini,aqiwiting ölüm!"
Bashliq xetni elip qaptu we axshamqi olturushta bille bolghanlarning tezimliginimu yeziwaptu.bir kündin keyin olturushta Mrmitimin Yüsüp bilen bille bolghan 9 neper nazir,muawin nazir tutup ketiliptu.ularning arisida turmida ölüp ketkenler bar iken."
Bu chong erbap,hikayini sözlep bolup "u waxittin beri Memitimin Yüsüpning Wang in mao bilen shexsi munasiwiti bar.xizmitining üsüshini arzu qilidighan bir munche milli rehberler aldi bilen Memitimin Yüsüp bilen yeqinlishidu"dep qoshup qoydi.
-Hazir,u adem qerip qaptu.üsüsh imkaniyiti yoq. bu dokiladni nime mexsette yazdi?
-Bu wang inmao ning ishxanisida teyyarlanghan dokilad.Wang inmao ning eng ishenchilik adimi u.Memet Zunun bolsa,Memitimin Yüsüpning ikki tuqqan inisi.Wanginmao bilen tonushturghan bolishi mumkin.Hu zung shujining danalighi bilen bu pilan emelge ashmay qaldi.biraq,az waqit ichide Memet Zununning Dashue edibiyat pakoltiti muellimligidin,aptonom rayonluq partikum teshwiqan bölümining muawin bujanglighigha,yaki Mediniyet nazaritining muawin nazirlighigha öskenligini körisiz.bu wezipige kelishtin burun enchuan tingdiki resmiyetlini bejirishi lazim.
-Bu qandaq resmiyet?
Chong erbap mening saddilighimgha kölüp qoyup;
-Muawin nazir we wali derijilik kadirlar aldi bilen bixeterlik teshkilatida sinaqtin ötmey turup bu xizmetlerge öselmeydu.dedi.
-Sizmu shundaq öskenmu?
-yaq.men öskende Wanginmoda hoqoq yoti.
Aridin bir yil öter-ötmey Memet Zunun Mediniyet nazaritigha muawin nazir bolup östi.

Men Huyaobangni xatirleymen.Chünki u,bir qetimliq Uyghurning közi bilen Uyghurni nazaret qilish,Uyghurning tili,qelimi bilen Uyghurni pash qilish,Uyghurning qoli bilen Uyghurning beshini elish ammiwi herkitini tosup qalghan idi.
Huyaobangning u testiqi we MemitiminYüsüp,Memet Zununning u dokladi hazirmu döletlik milli ishlar komititining arxiwida bolushi mumkin.tetqiqatchilar bu matiryallarni retlep qoysa kelichek üchün paydisi bar.
Uyghurni satquchi bu ikki Uyghur bilen Huyaobangni selishturup baqayli!
Memitimin Yüsüp,Memet Zunun...lar bizning arimizdiki birsimu?yaki Huyaobang bizning arimizdiki birsimu?
Qarar sizning.



bu yazmini bashqa munberdin kuchurup keldim.

menbesi :www.wetinim.org

http://www.wetinim.org/forum/viewthread.php?tid=569

Unregistered
09-06-09, 03:36
Hey Ekrem,

Munihta qimar uynap bashqilargha qerzdar bolghansiri aghzingha kelgeni yazidighan bolup qaldingmu qandaq !