PDA

View Full Version : Oylighanlirimni yazghim keldi ( 5 )



IHTIYARI MUHBIR
08-05-09, 12:56
SHERQI TURKISTAN ZARI

Sozi : Iliyar Behtiyarning .
Muzikisi : Rozichong Turghan ( yewich ) ning .


Way eziz el,way eziz yurt nur qiyash ,
Behtim ortaq,zarim ortaq qerindash .

Batur heliq Uyghurlarning makani ,
Shair oghlung het kutidu kozde yash .

Mening qiymas qimmetimsen,armenim ,
Sanga digen otluq ishqim bar mening .

Ghalchilargha depsende bop,bugunze ,
Way eziz el,way eziz yurt zarliding .

Qeni sening azadlighing,baylighing ,?
Qeni sening erkinliging,yaylighing .?

Qaqas bolup yunguzlinip boldighu ,
Gulge tolghan baghu-bostan sayliring .

Way eziz el,way eziz yurt gul diyar ,
Otlughidek sende nime gunah bar .?

Ata-bowam makanidin bugunze ,
Saz ornida mungluq yigha anglinar .

Ana yerge kepish bolghan kok chimen ,
Way eziz el , koyup ketti ot bilen .

Bowam tikken derehlerde saye yoq ,
Shahlirini qirqip chushti jut digen .

Eziz yurtni hong wei bilen horlidi ,
Iparhanning chewrisini zorlidi .

Wetenperwer perzentingni kishenlep ,
Gunahsizgha tohmet qilip horlidi .

Tutruq qilip illallah dep sheringni ,
Huqushlargha cheyletmekchi yeringni .

Mutehemler eghil qilip sarayni ,
Horlimaqta Uyghurlarning elini .

Hunsur qilip baylighingni,baghingni ,
Qul qilmaqchi sunbul sachliq yaringni .

Turme qilip Qeshqer,Ghulja, Aqsuni ,
Tohtatmakchi Ili bilen Tarimni .

Way eziz el , way eziz yurt nur qiyash ,
Munglanmighin,zarlanmighin koter bash .

Qara kozning arminini saqlighin ,
Shatliq kuni kelgendimu kerek yash . ( 1 )


Almutining Medew taghliridin eqip kelip,Nikolayefkaning gherip terepi bilen aylinip otup,Qapqchighayning Kolide Ili deryasigha qoshulidighan suning boyidiki piknikte toplanghan Uygurlargha, bir tup Derehning sayisida badashqan quriwelip, bir hilda duttargha tengkexsh qilip bu mungluq weten nahshisini eytqan tagham [ Tayikim ] Rozichong Turghanyewich 21-04-2005 kuni Almutida yurek kesili bilen olup ketti,67 yashta idi.wesiyetige binaen jenazesini Almutidin Yerketke elip berip dadisining yerligining yenigha qoydi.Allah rehmet qilsun ,Amin .

Bu nahshining mungluqlighi,sozliridiki weten ishqi, anglighanlarni bek hayajanlanduriwetti. : " Sozi shair Iliyar Behtiyarning, ahangi ozemning, yeqinda shair Iliyar Behtiyarning tughulghanlighining 60 yillighigha beghishlap echilghan kongresde eytqan idim , " didi.

Tagham [ Tayiqim ] Rozichong anamning ukisi idi,we chong anam rehmetlikning ikki qiz alte oghul sekkiz balisining ichide eng qabili, hushyari,bilimligi idi, we ozi hem hanimi, ikki qizi ,bir oghli aileche hemmisi Doktor idi.1938-yili manasta tughulghan we 1959-yili Qazaqistangha chikip ketken idi.5 yashimda ayrilghan tagham [ Tayiqim ] bilen del 40 yilda yene korushken idim.

Birdin piknikke yighilghanlar oz-ara weten derdige chushup kettuq,orta boy,oruq kelgen atmish yashlarda bar , bashigha Taylandning naylon Seriq chigh qalpighini kiyiwalghan kishi hesret bilen :" Yurtimiz Ghuljining chilpengzide idi , qarisaq yurt bek qattiqchiliq bolup ketti,hitaylar kopuyup, zulum eship ketti, " alesheringni " dep taxshap berip qaytip chiktuq shu, " didi.

Olturghanlar paraqqide kuliship ketti,men ulapla : " Biz helq shu " alesheringni " dep berip qoyup endi alalmay yuriymiz,didim, hetta anchiki eqil ishlitishkimu horunluq qilip, tepishmaq tepishtin yaltiyip, she berimiz, huddi she bermek yanchuqimizdiki shimishkini bergendek, " didim,yene kulke koturuldi,eslide yurekni echishturidighan gep-sozler amma kulkige bahane qilmaqtin bashqa charemiz yoq idi.

Shu kuni ettigini tagham [ Tayiqim ] bilen mana bu bezmining goshini alghili Almutidiki qoy bazirigha barghan iduq. qatar-qatar ketken 50-60 metir kuwadiret kelidighan kichik-kichik qoy qotanlirida, asasen bizning metis qoy deydighan Awustiraliyening rambol qoyliri turatti,

Biz Erebistanda qet,iyen bundaq qoyning goshini yimeymiz,hem erzan, hem sesiq bir hil burighi bar ,hem korinishi set, kichigimizde derislik kitaplirimizda bar idi, Orus baghwen Michuren mewilik derehlerni bir-birige ulap, yengi sort mewe osturup chiqiridiken dep,belki bu qoylarmu shundaq Tongguz bilen shalghutmu digen hiyal keletti kishining eqlige,

Shunchilik qotandin aran ikki qotanda yerlik qazaq qoyliri turatti , epsuski del shu chaghda bu qotanning igisi yoq iken, uyaqqa qarap,buyaqqa qarap birdem turup qalduk,tagham [Tayiq ] birdin, : " shu yandiki botkidiki teyyar soyup esip qoyghan goshlerdin almamduq ,? " didi, men , :" tagha [ Tayiq ] bir qoy soyup qan qilaylik ," didim, meqsidim qoy soyup qan qilishmu emes idi, qoyni islami usulda soydurush uchunla idi, amma bundaq dimidim,ichimde bildim.

Waqit otup ketip baratti,chunki aldirayttuq,bu yerdin 30-40 kilometir uzaqliqtiki Nikolayefkigha berishimiz kerek idi,sorilip botkigha kirduq,tehminen 10 metir kiwadiret kelidighan bu yaghach botkida, 20 ge yeqin bir-biridin semiz qoy goshliri esighlik turatti,amma buni kim soyghan idi,? Qur,anning hukumlirige uyghun soyulghanmu idi,? chunki,Allah Qur,anda tort yerde Allahning eti eytilmay kesilgen haywan goshini musulmanlargha haram qilghan idi . mana bu soalgha jawap tepish uchun derhal u yaq-bu yaqqa qarap qassapni izdeshke bashlidim ,huddi mening izdiginimni bilgendek bir yash Qazaq balisini bashlap kelishti,

U Qazaq balisigha didim : " Bu goshler seningmu,? "
U Qazaq balisi didi : " Iyye meningghoy , alasingbe ,? "
Didim : " Kilosi kanqe ,? "
Didi : " Bir Qoydi putun alsang,kilosu ekijuz tenggeghoy , "
Didim :" 180 tenggidin bermemsen,? "
Didi : " Jok bolmaydighoy . et semizghoy ,sen ozung korshi , "
Didim : " Qoyni kim soyghan , ? qassapni men bir korey,? "
Bir Qazaq balisigha waqiriwedi u bala yetip keldi,soridim: " Bu Qoylarni kim soydi,? "
Didi : " Men soydumghoy , qalay deysing , ? "
Didim : " Qoy soyghanda ' Bismillah Allahu Ekber " didingmu , ? "
Didi : " Woy aytamizghoy , bizde Musulmanbizghoy , qoyshi seni,sen ozung qayjerdensing , ? qitaydansingbe , ? "

He,nime bolsa , " Kozum qarghu , Qolum cholaq . " dep eliliwersem bolghideq dep oylidim , we ichidin hem semiz ,hem yoghan bir Qazak Qoyining goshini korsitip,: buni bergin, didim. we bu putun Qoy Goshi del 44 kilo keldi, 66 Amerika dollari tutatti, chunki bir Amerika dollari u kunlerde Qazaqistanda 135 tengge iken,normal qassapta hem Qoy goshining kilosi 180-200 tengge iken,bu Qazaq manggha kop qimmetke setiwalghan idi ,amma men razi idim we uning tijaretining bereketige dua qildim,chunki gosh semiz we tatliq idi, Mekkide bu pulgha normal Qoy goshidin aran 10 kilo keletti,

Yeqindin beri Qazaqistanning CASPIONET TV qanalida Amerika dollari Qazaq tenggesi qarshisida 118 ge chushuptu we gosh 300 tenggidin eshiptu , Mekkede yerlik " Herri " Qoylirini tirik setip elip soysa kilosi on Amerika dollaridin ashidu, amma goshi Qazaq Qoylirining Goshidinmu , hetta Qeshqer,Kuchar Hoten Qoylirining goshliridinmu jiq tatliq,yigen kishi bilidu ,

Mekkening yerlik Herri Qoyliri , Taiftiki Liye wadisining Anari , Medine-Munewwerening meshhur Ejwa hormisi dunyada tengdashi yoqtur ,


Endi gepning poskallisigha keleylik, ene shu piknikte Qazaqistanliq Uyghurlar Yurt yoli echilghandin beri ozlirining Yurtqa berip, Yurtni we urugh-tughqanlirini korup kelishkenliklirini eytishti ,meyli barsun , hich kimning bulargha,:" nimishke barisen ,? " diyishke heqqi yoq ,hetta mening tagham [ Tayiq ] mu bir nechche ret bardi we hetta hanimi we balalirini bille elip Yurtigha berip balalirigha ayrilghili 30 nechche yil bolghan Yurtini we Ata-Ana bir tughqanlirini korsitip keldi ,bu yaman ish emes , amma shumu raski , bu barghanlarning hemmisi ozlirining yighqan-tugken oz halal pulliri bilen berip keldi ,


Endi yene bir Qazaqistanliq muhajir Uyghur , eger wijdani bilen,ozini-ozi bilip, :" Men Yurtum Sherqi Turkistan azad bolmighunche Yurtumgha barmaymen, chunki hazir Yurtum azad bolmay turup yurtum Sherqi Turkistangha barsam, qizil hitay elchihanisidin wize elishqa mejbur bolidikenmen , bu , mening yurtumni zorluq bilen besiwalghan basqunchi,zalim hitay hakimiyetini yurtum Sherqi Turkistanning qanuni igisi dep tonushimgha sebeb bolidiken ,oz yurtum Sherqi Turkistangha hergizmu bashqilarning ijazeti bilen , bolupmu millitimning qan we jan dushmenliri bolghan zalim hitay hakimiyetining ijazeti bilen hergiz barmaymen." dise , bumu uning ozining wijdani erkinligi , bumu toghra ,

Amma biz weten sirtidiki muhajir wetenperwer Uyghurlar uchun eng toghrisi mana mushu yol . mushu ang , mushu wijdandur , amma lekin her kimge bu heqiqetni ugitip bolmak tes , qoyup bereylik ozining wijdanigha qarap ish qilsun ,waqti kelgende tosuymiz ,amma lekin bezi-bir muhim shehsiyetler mesilen ,; Enwer Yusup Turani ependige we Erkin Alptekin ependige ohshashlar bundaqlar, yurtqa hergiz barmaslighi kerek idi, maalesef bardi ,we bezi bir tor betliride eytilishiche her ikkilisi yurtqa dadisigha ,:" Mazar " telep qilghili barghan imish ,elbette belki bu bir tohmettur , amma ,:" Shamal chiqmisa Dereh lingshimaydu ," Artushning hemme yeri Mazardur ,Istanbul tehimu hatirjem Mazardur ,

Endi muhajirettiki musapir Uyghurlirim , bular yetmigendek yeqindin beri uchunji bir yol bilen wetenge berish ewij eliwatidu, bu yol bek yaman yoldur ,bu yol bek heter yoldur ,bu yolda wetenge barghanlarni qet,iyen tosushimiz kerek ,bular tajawuzchi,zalim hitay hokumetining dewetlirige maqul dep, hitay hokumetining pullirigha yurtqa berip ,hitay hokumeti bilen ich-qoyun, tash-qoyun bolushup, ozlirini shu ozliri turghan yurtlardiki Uyghur jamaetchiligining wekilliri qilip korsutup ,hetta Zalim we tajawuzchi Qizil hitay hokumeti bilen oz-ara ikki millet arisidiki milli menpe,etler toghrisida putuxup [ bu gep shu kishilerning Erkin Asiye Radyosidiki oz aghzidin anglighan gepliridin delil-ispat qilip eytilghandur ] qaytip kelgenlerdur ,bular shek-shubhesiz weten we millet hainliridur ,yaki hich bolmisa shu yurt seperide weten-milletke we milli dawayimizgha hiyanet qilghanlardur bular hergizmu Uyghur millitige we hetta shu ozliri turghan yurtlardiki Uyghur jamaetchiligige wekillik qilalmaydu ,eqilliq we wijdanliq Uyghur milliti bundaqlarni hergizmu ozlirige wekil qilmaydu ,men bundak ehwallar toghrilik,: " HEREMDIKI MESHHUR UYGHURLAR " namlik meshhur maqale tiziqlirimning ,:" Abdulhamid Abbas " namliq tiziqida yezip otup ketken idim ,


Elbette bularning beziliri shu ozliri turghan yurtlardiki Uyghur Teshkilatlirining bashliqiri bolishi mumkin ,we hatta ular shu Teshkilatlarning bashliqlighigha belki saylam bilen olturghan bolushimu hem mumkin ,amma nime bolsa bolsun bunlar bu ishtin keyin u orunduqqa layiq emes ,we ularni u orunduqtin elip tashlishimiz kerek ,.bu chaq-chaq gep-soz emes , milli dawayimizgha alaqiliq muhim ish,bu ishqe jiddi pozitsiye tutishimiz kerek


Erkin Asiye Radyosidiki sohbetide Dunya Uyghur Qurultayining Qazaqistandiki temsilchisi Qehirman Ghojamberdi ependi , kop toghra soz qilip ,:" bularning hergizmu Uyghur millitige wekillik qilalmaydighanlighini ," eytqan , we u zat toghra eytqan ,Qehirman Ghojamberdi ependining eytqanliri Uyghur millitining eytidighanliridur ,

Tugidi ,




Not,: Bu maqale uch yil ewwel yezilip bu tor betliride élan qilinghan idi, amma yeqindin beri igelligen istihbarat hewerlirimizge qarighanda, bu yil hem Qizil hitay hokumeti ,chet-ellerdiki Uyghur Muhajirlirining ichige pitne-pasat tughdurush.we Amerikada echilmaq aldida turghan Dunya Uyghur Qurulatyigha tosalghuluq qilish niyitide,arimizdiki bir qisim Wijdansiz, imansiz weten we millet hainlirini yene Yurtqa teshkillik elip berip ziyaret qildurushni bekitken imish,mana bu mes,elelerni nezeri diqqetke elip biz bu maqaleni bu tor betlirige bugun qayta chaplashni layiq korduq.





IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

( 1 ),: Qazaqistan Uyghurlirining tili biz yurttiki Uyghurlarningkidin jiq periq qilidu,ana weten bolmiganlighi uchun tilida sozlerni menisini bilip-bilmey ishlitidu, bu yuqiridiki sheir shu meydanda Tagham ( Tayiq ) terepidin eytilghan, men Video kasettin anglap kochuriwaldim, shu sebebtin jiq sozlerning oqulishini eniq bilelmidim, tehminen yazdim, bu mendiki emes, ulardiki hataliq, Qazaqistan Uyghur edebiyatigha diqqet qilghanlar mana bu periqni op-ochuq bayqiyalaydu,shuning uchun oqurmenler bu sheirni oqughanda sozlerdin ajayip bilingenliridin hata yerlirini tuzitip quyushini umit qilimen.

Yaki egerde Qazaqistan Uyghurliridin bu maqaleni oqup qalghanlar bolsa,shu shairimiz Iliyar Behtiyarning sheirini tepip bu yazghanlirimdiki hatalarni tuzitip qoysa kop hursend bolimen.

I.M : MEKKE

Unregistered
09-05-09, 01:29
chilpengzidin ikenligingizni bilmey yuruptimen. Ili vadisining kedimi makanliridin biri bolghan chilpengzide 4la uyghur ailisi kalghan idi. Putun chilmengze ahalisini Seridin digen bengbash bashlap kazak istangha kitiptiken. Hazir chilpengze bingtuen hittaylirining ayak astida kaldi.
chilpengzilikning mekkige ketkenlirimu bar denga?!Karangla buning yamanlighini, hoyma obdan kilipla!



SHERQI TURKISTAN ZARI

Sozi : Iliyar Behtiyarning .
Muzikisi : Rozichong Turghan ( yewich ) ning .


Way eziz el,way eziz yurt nur qiyash ,
Behtim ortaq,zarim ortaq qerindash .

Batur heliq Uyghurlarning makani ,
Shair oghlung het kutidu kozde yash .

Mening qiymas qimmetimsen,armenim ,
Sanga digen otluq ishqim bar mening .

Ghalchilargha depsende bop,bugunze ,
Way eziz el,way eziz yurt zarliding .

Qeni sening azadlighing,baylighing ,?
Qeni sening erkinliging,yaylighing .?

Qaqas bolup yunguzlinip boldighu ,
Gulge tolghan baghu-bostan sayliring .

Way eziz el,way eziz yurt gul diyar ,
Otlughidek sende nime gunah bar .?

Ata-bowam makanidin bugunze ,
Saz ornida mungluq yigha anglinar .

Ana yerge kepish bolghan kok chimen ,
Way eziz el , koyup ketti ot bilen .

Bowam tikken derehlerde saye yoq ,
Shahlirini qirqip chushti jut digen .

Eziz yurtni hong wei bilen horlidi ,
Iparhanning chewrisini zorlidi .

Wetenperwer perzentingni kishenlep ,
Gunahsizgha tohmet qilip horlidi .

Tutruq qilip illallah dep sheringni ,
Huqushlargha cheyletmekchi yeringni .

Mutehemler eghil qilip sarayni ,
Horlimaqta Uyghurlarning elini .

Hunsur qilip baylighingni,baghingni ,
Qul qilmaqchi sunbul sachliq yaringni .

Turme qilip Qeshqer,Ghulja, Aqsuni ,
Tohtatmakchi Ili bilen Tarimni .

Way eziz el , way eziz yurt nur qiyash ,
Munglanmighin,zarlanmighin koter bash .

Qara kozning arminini saqlighin ,
Shatliq kuni kelgendimu kerek yash . ( 1 )


Almutining Medew taghliridin eqip kelip,Nikolayefkaning gherip terepi bilen aylinip otup,Qapqchighayning Kolide Ili deryasigha qoshulidighan suning boyidiki piknikte toplanghan Uygurlargha, bir tup Derehning sayisida badashqan quriwelip, bir hilda duttargha tengkexsh qilip bu mungluq weten nahshisini eytqan tagham [ Tayikim ] Rozichong Turghanyewich 21-04-2005 kuni Almutida yurek kesili bilen olup ketti,67 yashta idi.wesiyetige binaen jenazesini Almutidin Yerketke elip berip dadisining yerligining yenigha qoydi.Allah rehmet qilsun ,Amin .

Bu nahshining mungluqlighi,sozliridiki weten ishqi, anglighanlarni bek hayajanlanduriwetti. : " Sozi shair Iliyar Behtiyarning, ahangi ozemning, yeqinda shair Iliyar Behtiyarning tughulghanlighining 60 yillighigha beghishlap echilghan kongresde eytqan idim , " didi.

Tagham [ Tayiqim ] Rozichong anamning ukisi idi,we chong anam rehmetlikning ikki qiz alte oghul sekkiz balisining ichide eng qabili, hushyari,bilimligi idi, we ozi hem hanimi, ikki qizi ,bir oghli aileche hemmisi Doktor idi.1938-yili manasta tughulghan we 1959-yili Qazaqistangha chikip ketken idi.5 yashimda ayrilghan tagham [ Tayiqim ] bilen del 40 yilda yene korushken idim.

Birdin piknikke yighilghanlar oz-ara weten derdige chushup kettuq,orta boy,oruq kelgen atmish yashlarda bar , bashigha Taylandning naylon Seriq chigh qalpighini kiyiwalghan kishi hesret bilen :" Yurtimiz Ghuljining chilpengzide idi , qarisaq yurt bek qattiqchiliq bolup ketti,hitaylar kopuyup, zulum eship ketti, " alesheringni " dep taxshap berip qaytip chiktuq shu, " didi.

Olturghanlar paraqqide kuliship ketti,men ulapla : " Biz helq shu " alesheringni " dep berip qoyup endi alalmay yuriymiz,didim, hetta anchiki eqil ishlitishkimu horunluq qilip, tepishmaq tepishtin yaltiyip, she berimiz, huddi she bermek yanchuqimizdiki shimishkini bergendek, " didim,yene kulke koturuldi,eslide yurekni echishturidighan gep-sozler amma kulkige bahane qilmaqtin bashqa charemiz yoq idi.

Shu kuni ettigini tagham [ Tayiqim ] bilen mana bu bezmining goshini alghili Almutidiki qoy bazirigha barghan iduq. qatar-qatar ketken 50-60 metir kuwadiret kelidighan kichik-kichik qoy qotanlirida, asasen bizning metis qoy deydighan Awustiraliyening rambol qoyliri turatti,

Biz Erebistanda qet,iyen bundaq qoyning goshini yimeymiz,hem erzan, hem sesiq bir hil burighi bar ,hem korinishi set, kichigimizde derislik kitaplirimizda bar idi, Orus baghwen Michuren mewilik derehlerni bir-birige ulap, yengi sort mewe osturup chiqiridiken dep,belki bu qoylarmu shundaq Tongguz bilen shalghutmu digen hiyal keletti kishining eqlige,

Shunchilik qotandin aran ikki qotanda yerlik qazaq qoyliri turatti , epsuski del shu chaghda bu qotanning igisi yoq iken, uyaqqa qarap,buyaqqa qarap birdem turup qalduk,tagham [Tayiq ] birdin, : " shu yandiki botkidiki teyyar soyup esip qoyghan goshlerdin almamduq ,? " didi, men , :" tagha [ Tayiq ] bir qoy soyup qan qilaylik ," didim, meqsidim qoy soyup qan qilishmu emes idi, qoyni islami usulda soydurush uchunla idi, amma bundaq dimidim,ichimde bildim.

Waqit otup ketip baratti,chunki aldirayttuq,bu yerdin 30-40 kilometir uzaqliqtiki Nikolayefkigha berishimiz kerek idi,sorilip botkigha kirduq,tehminen 10 metir kiwadiret kelidighan bu yaghach botkida, 20 ge yeqin bir-biridin semiz qoy goshliri esighlik turatti,amma buni kim soyghan idi,? Qur,anning hukumlirige uyghun soyulghanmu idi,? chunki,Allah Qur,anda tort yerde Allahning eti eytilmay kesilgen haywan goshini musulmanlargha haram qilghan idi . mana bu soalgha jawap tepish uchun derhal u yaq-bu yaqqa qarap qassapni izdeshke bashlidim ,huddi mening izdiginimni bilgendek bir yash Qazaq balisini bashlap kelishti,

U Qazaq balisigha didim : " Bu goshler seningmu,? "
U Qazaq balisi didi : " Iyye meningghoy , alasingbe ,? "
Didim : " Kilosi kanqe ,? "
Didi : " Bir Qoydi putun alsang,kilosu ekijuz tenggeghoy , "
Didim :" 180 tenggidin bermemsen,? "
Didi : " Jok bolmaydighoy . et semizghoy ,sen ozung korshi , "
Didim : " Qoyni kim soyghan , ? qassapni men bir korey,? "
Bir Qazaq balisigha waqiriwedi u bala yetip keldi,soridim: " Bu Qoylarni kim soydi,? "
Didi : " Men soydumghoy , qalay deysing , ? "
Didim : " Qoy soyghanda ' Bismillah Allahu Ekber " didingmu , ? "
Didi : " Woy aytamizghoy , bizde Musulmanbizghoy , qoyshi seni,sen ozung qayjerdensing , ? qitaydansingbe , ? "

He,nime bolsa , " Kozum qarghu , Qolum cholaq . " dep eliliwersem bolghideq dep oylidim , we ichidin hem semiz ,hem yoghan bir Qazak Qoyining goshini korsitip,: buni bergin, didim. we bu putun Qoy Goshi del 44 kilo keldi, 66 Amerika dollari tutatti, chunki bir Amerika dollari u kunlerde Qazaqistanda 135 tengge iken,normal qassapta hem Qoy goshining kilosi 180-200 tengge iken,bu Qazaq manggha kop qimmetke setiwalghan idi ,amma men razi idim we uning tijaretining bereketige dua qildim,chunki gosh semiz we tatliq idi, Mekkide bu pulgha normal Qoy goshidin aran 10 kilo keletti,

Yeqindin beri Qazaqistanning CASPIONET TV qanalida Amerika dollari Qazaq tenggesi qarshisida 118 ge chushuptu we gosh 300 tenggidin eshiptu , Mekkede yerlik " Herri " Qoylirini tirik setip elip soysa kilosi on Amerika dollaridin ashidu, amma goshi Qazaq Qoylirining Goshidinmu , hetta Qeshqer,Kuchar Hoten Qoylirining goshliridinmu jiq tatliq,yigen kishi bilidu ,

Mekkening yerlik Herri Qoyliri , Taiftiki Liye wadisining Anari , Medine-Munewwerening meshhur Ejwa hormisi dunyada tengdashi yoqtur ,


Endi gepning poskallisigha keleylik, ene shu piknikte Qazaqistanliq Uyghurlar Yurt yoli echilghandin beri ozlirining Yurtqa berip, Yurtni we urugh-tughqanlirini korup kelishkenliklirini eytishti ,meyli barsun , hich kimning bulargha,:" nimishke barisen ,? " diyishke heqqi yoq ,hetta mening tagham [ Tayiq ] mu bir nechche ret bardi we hetta hanimi we balalirini bille elip Yurtigha berip balalirigha ayrilghili 30 nechche yil bolghan Yurtini we Ata-Ana bir tughqanlirini korsitip keldi ,bu yaman ish emes , amma shumu raski , bu barghanlarning hemmisi ozlirining yighqan-tugken oz halal pulliri bilen berip keldi ,


Endi yene bir Qazaqistanliq muhajir Uyghur , eger wijdani bilen,ozini-ozi bilip, :" Men Yurtum Sherqi Turkistan azad bolmighunche Yurtumgha barmaymen, chunki hazir Yurtum azad bolmay turup yurtum Sherqi Turkistangha barsam, qizil hitay elchihanisidin wize elishqa mejbur bolidikenmen , bu , mening yurtumni zorluq bilen besiwalghan basqunchi,zalim hitay hakimiyetini yurtum Sherqi Turkistanning qanuni igisi dep tonushimgha sebeb bolidiken ,oz yurtum Sherqi Turkistangha hergizmu bashqilarning ijazeti bilen , bolupmu millitimning qan we jan dushmenliri bolghan zalim hitay hakimiyetining ijazeti bilen hergiz barmaymen." dise , bumu uning ozining wijdani erkinligi , bumu toghra ,

Amma biz weten sirtidiki muhajir wetenperwer Uyghurlar uchun eng toghrisi mana mushu yol . mushu ang , mushu wijdandur , amma lekin her kimge bu heqiqetni ugitip bolmak tes , qoyup bereylik ozining wijdanigha qarap ish qilsun ,waqti kelgende tosuymiz ,amma lekin bezi-bir muhim shehsiyetler mesilen ,; Enwer Yusup Turani ependige we Erkin Alptekin ependige ohshashlar bundaqlar, yurtqa hergiz barmaslighi kerek idi, maalesef bardi ,we bezi bir tor betliride eytilishiche her ikkilisi yurtqa dadisigha ,:" Mazar " telep qilghili barghan imish ,elbette belki bu bir tohmettur , amma ,:" Shamal chiqmisa Dereh lingshimaydu ," Artushning hemme yeri Mazardur ,Istanbul tehimu hatirjem Mazardur ,

Endi muhajirettiki musapir Uyghurlirim , bular yetmigendek yeqindin beri uchunji bir yol bilen wetenge berish ewij eliwatidu, bu yol bek yaman yoldur ,bu yol bek heter yoldur ,bu yolda wetenge barghanlarni qet,iyen tosushimiz kerek ,bular tajawuzchi,zalim hitay hokumetining dewetlirige maqul dep, hitay hokumetining pullirigha yurtqa berip ,hitay hokumeti bilen ich-qoyun, tash-qoyun bolushup, ozlirini shu ozliri turghan yurtlardiki Uyghur jamaetchiligining wekilliri qilip korsutup ,hetta Zalim we tajawuzchi Qizil hitay hokumeti bilen oz-ara ikki millet arisidiki milli menpe,etler toghrisida putuxup [ bu gep shu kishilerning Erkin Asiye Radyosidiki oz aghzidin anglighan gepliridin delil-ispat qilip eytilghandur ] qaytip kelgenlerdur ,bular shek-shubhesiz weten we millet hainliridur ,yaki hich bolmisa shu yurt seperide weten-milletke we milli dawayimizgha hiyanet qilghanlardur bular hergizmu Uyghur millitige we hetta shu ozliri turghan yurtlardiki Uyghur jamaetchiligige wekillik qilalmaydu ,eqilliq we wijdanliq Uyghur milliti bundaqlarni hergizmu ozlirige wekil qilmaydu ,men bundak ehwallar toghrilik,: " HEREMDIKI MESHHUR UYGHURLAR " namlik meshhur maqale tiziqlirimning ,:" Abdulhamid Abbas " namliq tiziqida yezip otup ketken idim ,


Elbette bularning beziliri shu ozliri turghan yurtlardiki Uyghur Teshkilatlirining bashliqiri bolishi mumkin ,we hatta ular shu Teshkilatlarning bashliqlighigha belki saylam bilen olturghan bolushimu hem mumkin ,amma nime bolsa bolsun bunlar bu ishtin keyin u orunduqqa layiq emes ,we ularni u orunduqtin elip tashlishimiz kerek ,.bu chaq-chaq gep-soz emes , milli dawayimizgha alaqiliq muhim ish,bu ishqe jiddi pozitsiye tutishimiz kerek


Erkin Asiye Radyosidiki sohbetide Dunya Uyghur Qurultayining Qazaqistandiki temsilchisi Qehirman Ghojamberdi ependi , kop toghra soz qilip ,:" bularning hergizmu Uyghur millitige wekillik qilalmaydighanlighini ," eytqan , we u zat toghra eytqan ,Qehirman Ghojamberdi ependining eytqanliri Uyghur millitining eytidighanliridur ,

Tugidi ,




Not,: Bu maqale uch yil ewwel yezilip bu tor betliride élan qilinghan idi, amma yeqindin beri igelligen istihbarat hewerlirimizge qarighanda, bu yil hem Qizil hitay hokumeti ,chet-ellerdiki Uyghur Muhajirlirining ichige pitne-pasat tughdurush.we Amerikada echilmaq aldida turghan Dunya Uyghur Qurulatyigha tosalghuluq qilish niyitide,arimizdiki bir qisim Wijdansiz, imansiz weten we millet hainlirini yene Yurtqa teshkillik elip berip ziyaret qildurushni bekitken imish,mana bu mes,elelerni nezeri diqqetke elip biz bu maqaleni bu tor betlirige bugun qayta chaplashni layiq korduq.





IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

( 1 ),: Qazaqistan Uyghurlirining tili biz yurttiki Uyghurlarningkidin jiq periq qilidu,ana weten bolmiganlighi uchun tilida sozlerni menisini bilip-bilmey ishlitidu, bu yuqiridiki sheir shu meydanda Tagham ( Tayiq ) terepidin eytilghan, men Video kasettin anglap kochuriwaldim, shu sebebtin jiq sozlerning oqulishini eniq bilelmidim, tehminen yazdim, bu mendiki emes, ulardiki hataliq, Qazaqistan Uyghur edebiyatigha diqqet qilghanlar mana bu periqni op-ochuq bayqiyalaydu,shuning uchun oqurmenler bu sheirni oqughanda sozlerdin ajayip bilingenliridin hata yerlirini tuzitip quyushini umit qilimen.

Yaki egerde Qazaqistan Uyghurliridin bu maqaleni oqup qalghanlar bolsa,shu shairimiz Iliyar Behtiyarning sheirini tepip bu yazghanlirimdiki hatalarni tuzitip qoysa kop hursend bolimen.

I.M : MEKKE

Unregistered
09-05-09, 09:14
Kop rehmet I.M ependim , sizning yazmilirngiz daim meni hoshal kilip, guzel wetimni , eslitish bilen bille uruq -tukkanlirimni eslitip , meni dushmenlirimdin segek bolushka chakiridu. men sizni tonumisammu sizning weten uchun qandak azap chikiwatqan bir hekiki uyghur ikenligingizni belinip turuptu .siz bashkilardek oz belidighani ishlerni bashkilar bilen bille ortaqalishishqa halimay yaki uni bilmey , tohum qelip besip palaq kilidighan kishilerdin emessiz . siz korgenliringizni bashkilar bilen bille behriman bolushka teyyar , bashkilarni belip qelishke heydakchilik kilidighan kishi . qolingizgha dert bermisun ependim , dawamlik bilgen we his qilghanliringizni yezip turung .u bizge nurghun hozur we bezide nurghun oylinishlarni elip kelidu.
siz degendek men turiwatqan bu dolettimu , panaliq elip turupmu yuzini "heliqi birnimimg chemidek" qelip , birer qetimmu uyghur uchun mamayish we bashqa paaliyetlerge qatnashmaydighan peqet chirayila insan , yurek-baghri putunley haywandin bolghan , ozini yene iza tarmastin uyghur dep yuridighan etidin keshkiche uyghur rehberlirining arqisidin quruq gep tepip , ghiwet qelip yuridighan qezil yuzler bar . sizning yazmilringhiz ene ashundaklargha dora we begiz bolidu.rexmet , alla halisa bir kunlerde sizni korushke muyesser bolup qalamduk tehi .

Unregistered
11-05-09, 06:58
Kop rehmet I.M ependim , sizning yazmilirngiz daim meni hoshal kilip, guzel wetimni , eslitish bilen bille uruq -tukkanlirimni eslitip , meni dushmenlirimdin segek bolushka chakiridu. men sizni tonumisammu sizning weten uchun qandak azap chikiwatqan bir hekiki uyghur ikenligingizni belinip turuptu .siz bashkilardek oz belidighani ishlerni bashkilar bilen bille ortaqalishishqa halimay yaki uni bilmey , tohum qelip besip palaq kilidighan kishilerdin emessiz . siz korgenliringizni bashkilar bilen bille behriman bolushka teyyar , bashkilarni belip qelishke heydakchilik kilidighan kishi . qolingizgha dert bermisun ependim , dawamlik bilgen we his qilghanliringizni yezip turung .u bizge nurghun hozur we bezide nurghun oylinishlarni elip kelidu.
siz degendek men turiwatqan bu dolettimu , panaliq elip turupmu yuzini "heliqi birnimimg chemidek" qelip , birer qetimmu uyghur uchun mamayish we bashqa paaliyetlerge qatnashmaydighan peqet chirayila insan , yurek-baghri putunley haywandin bolghan , ozini yene iza tarmastin uyghur dep yuridighan etidin keshkiche uyghur rehberlirining arqisidin quruq gep tepip , ghiwet qelip yuridighan qezil yuzler bar . sizning yazmilringhiz ene ashundaklargha dora we begiz bolidu.rexmet , alla halisa bir kunlerde sizni korushke muyesser bolup qalamduk tehi .


Ependim yazmilirim bilen her birlirige wetenni eslitip, milli his-tuyghulirini kuchlendirip,arimizdiki weten hainlirigha qarshi segek bolushlirigha sebeb bolalighan bolsam men toghra qiliwatqanlighimni millitimge testiqlatqan bolimen, Allah ozliridin razi bolsun, manggha qimmet bergenlirige,

Nawada Allah nisip eylep Mekkige Umre we Hejge yolliri chushup qalsa meni untimisila,men her birliri bilen tonushushqa weten we milletning derdige derman bolidighan sohbetlerni qilishqa ashiq birsimen,

Rehmet her birlirige,men bilgenlirimni yazimen we buni weten dawasi dep bilimen.


IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

Unregistered
23-06-11, 21:27
Hazir Tayiqim,( Tagham ) ning eytqan bu,;" Sherqi Turkistan Zari " digen nahshisini anglap kop lezzet qildim, sozi hem tatliq, mungi hem lezzetlik iken, mumkin bolghanda bu nahshini Yotubege chiqirip qoyimiz,

Oqumenler hich bolmisa sozidin bolsimu behriman bolsun niyiti bilen bu meydangha qayta chapliduq.


IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

Unregistered
04-01-12, 08:18
Hazir Tayiqim,( Tagham ) ning eytqan bu,;" Sherqi Turkistan Zari " digen nahshisini anglap kop lezzet qildim, sozi hem tatliq, mungi hem lezzetlik iken, mumkin bolghanda bu nahshini Yotubege chiqirip qoyimiz,

Oqumenler hich bolmisa sozidin bolsimu behriman bolsun niyiti bilen bu meydangha qayta chapliduq.


IHTIYARI MUHBIR : MEKKE





Yeqindin beri Qazaqistanning CASPIONET TV qanalida Amerika dollari Qazaq tenggesi qarshisida 118 ge chushuptu we gosh 300 tenggidin eshiptu , Mekkede yerlik " Herri " Qoylirini tirik setip elip soysa kilosi on Amerika dollaridin ashidu, amma goshi Qazaq Qoylirining Goshidinmu , hetta Qeshqer,Kuchar Hoten Qoylirining goshliridinmu jiq tatliq,yigen kishi bilidu ,

Mekkening yerlik Herri Qoyliri , Taiftiki Liye wadisining Anari , Medine-Munewwerening meshhur Ejwa hormisi dunyada tengdashi yoqtur ,


Hazir Mekkide Qoy Goshliri Yuzde ellik eship ketti. Mekkining yerlik Herri Qoylirini soysa kilosi tehminen 20 Amerika dollirigha tohtaydu.

Mekkidiki Qassaplarda bu yerlik Herri Qoylarnining Goshlirini satmaydu, qimmet dep, Mekke we etrapidiki Qoy Permilirida bodighan Sudanning yaki Suriyening yerlik Qoylirining Goshini satidu, Gosh qattiq amma temi yaman emes heli tatliqtur. kilosini 10-12 Amerika Dolliri etrapida setishidu.


IHTIYARI MUHBIR : MEKKE





IHTIYARI

Unregistered
22-05-12, 05:54
SHERQI TURKISTAN ZARI

Sozi : Iliyar Behtiyarning .
Muzikisi : Rozichong Turghan ( yewich ) ning .


Way eziz el,way eziz yurt nur qiyash ,
Behtim ortaq,zarim ortaq qerindash .

Batur heliq Uyghurlarning makani ,
Shair oghlung het kutidu kozde yash .

Mening qiymas qimmetimsen,armenim ,
Sanga digen otluq ishqim bar mening .

Ghalchilargha depsende bop,bugunze ,
Way eziz el,way eziz yurt zarliding .

Qeni sening azadlighing,baylighing ,?
Qeni sening erkinliging,yaylighing .?

Qaqas bolup yunguzlinip boldighu ,
Gulge tolghan baghu-bostan sayliring .

Way eziz el,way eziz yurt gul diyar ,
Otlughidek sende nime gunah bar .?

Ata-bowam makanidin bugunze ,
Saz ornida mungluq yigha anglinar .

Ana yerge kepish bolghan kok chimen ,
Way eziz el , koyup ketti ot bilen .

Bowam tikken derehlerde saye yoq ,
Shahlirini qirqip chushti jut digen .

Eziz yurtni hong wei bilen horlidi ,
Iparhanning chewrisini zorlidi .

Wetenperwer perzentingni kishenlep ,
Gunahsizgha tohmet qilip horlidi .

Tutruq qilip illallah dep sheringni ,
Huqushlargha cheyletmekchi yeringni .

Mutehemler eghil qilip sarayni ,
Horlimaqta Uyghurlarning elini .

Hunsur qilip baylighingni,baghingni ,
Qul qilmaqchi sunbul sachliq yaringni .

Turme qilip Qeshqer,Ghulja, Aqsuni ,
Tohtatmakchi Ili bilen Tarimni .

Way eziz el , way eziz yurt nur qiyash ,
Munglanmighin,zarlanmighin koter bash .

Qara kozning arminini saqlighin ,
Shatliq kuni kelgendimu kerek yash . ( 1 )



I.M : MEKKE




http://www.rfa.org/uyghur/programmilar/muhit_salametlik/ilya-bextiyar-05212012182619.html?encoding=latin

Qazaqistanda shair ilya bextiyarning tughulghanliqining 80 yilliqi xatirilendi
Ixtiyariy muxbirimiz abdulla
2012-05-21
Qazaqistan jumhuriyetlik uyghur medeniyet merkizi, yazghuchilar ittipaqi hemde uyghur nahiyilik hkmetning uyushturushi bilen uyghur shairi ilya bextiyar tughulghanliqining 80 yilliqini xatirilesh paaliyiti tkzldi.

Uyghur shairi ilya bextiyar (1932-1987)

Yuqiridiki awaz ulinishidin tepsilatini anglighaysiler


Yettesuluq meshhur Uyghur shairi,; Iliyar Behtiyarning tughulghanlighining 80 yilighini hatirilep bu maqaleni qayta chaplap qoydum.

IHTIYARI MUHBIR : MEKKE