PDA

View Full Version : ghulam yaghmagha 2



Ghalip Uyghurdin
07-04-09, 13:53
Ghulam yaghmaning kishilik pis’hikisi toghrisida (1-)

“ Eski bilen teng bolsang
Yuzung tokuler „

Uyghur jem’iyitide Ata sozi - dep temsil qilinidighan geplermu bezide natoghra bolup qalidighan ohshaydu.

Bizning mehellide shundaq bir ushshuq, kokeme, yetiwaldi, yol qoysa bozek qilidighan, birnerse degen ademni dat- pendiyat deguziwetidighan bir na’ehli bolidighan. Putun mehelle ehli uningdin ozlirini tartiship, uni korgen haman ozlirini chetke eliship qayaqlarghidur yoqulushatti. Heliqi kokeme neshe cheketti, haraq ichetti, qimar oynaytti. Neshe chekken waqitlirida hamush we qorqunchaq bolup qalatti lekin yeqin hoshnilar neshining sesiqchilighida nepes elishtin siqilip azaplinatti. Haraq ichken chaghlirida shirdek horkirep, ishittek hulup, mehellidiki barliq ahalilarni aramida qoymaytti. Qimar oynap utiwalsa, nochiliq qilip kochigha patmaytti, utturup qoysa hoshnilarning tohoyliri, kepterliri hetta qoy, ochkilirimu uning oljisidin aman qalmaytti. Putun mehelle helqi“ tohoy poqi eski bilen teng bolup ozimizni upratmaylichu „ deyiship, bir-birlirige teselli berishetti we heliqi na’ehlige na’ilaj yol beretti. Biraq heliqi mutihem, beshem, tohoy poqi tehimu edep, aghizi- burnini haraq bilen azraq puritiwelipla, qilidighan ish-emeli yol tusap, adem urush,yuwashraq kishini korgende besh-tot tengge chay puli undurelmey qalsa, bicharini urup qan qiliwetidighan boliwaldi. Uning na’ehlilikige taqitim tugep qeliwatqan kunlerning biride, bir ahshimi bizning derwazini qattiq tipip, aghizini buzup haqaret qilishqa bashlidi. Dadam, Apam mening peylimning rastinla buzulghanliqini pemlep, derwazini ichidin quluplap qoyuptu. Achquchni sorisam ular zadila bermidi. Hoylining temi tot metirche igiz bolup, tamdin siritqa sekrep chushushke kishi juret qilalmaytti. Biraq mening nepisim boghulup, kozlirim torlashti-de, tahta shuta bilen yuqurigha orlep, tam ustige chiqtim. Heliqi na’ehli mutihem kokrigini kerip“ anang oghal dep tuqqan bolsa, peylingdin yanma, tamdin sekreshtin qorqsang, yalkemni tutap berimen! Chushmemsen lata guy! „ - dep, shirdek hirs qilishqa bashlidi-de, uning sozi ahirlashmayla igiz tamdin uning ustigila sekridim. Heliqi kokeme, mutihem, tohoy poqi na’ehli horazning astida qalghan mikyandek puklunup, astimda hirqirashqa bashlidi. Meni - “ depter, qelem bilen shughullinidighan ghir, ghir ependi „ oylap yurgen emma mening yoshurun halda janbazchiliqta meshqawul ikenlikimni uhlap chushidimu korup baqmighan heliqi ushshuq na’ehli jan qayghisida qeliwatatti. Uning koksige qattiq tizdap turup- bundin keyin qeningda yuremsen, yaki hazirla jehennemge yolliwiteymu? – dep sorudum ghezep bilen.
- bir qoshuq qenimni tileymen aka, ahirqi qetim bolup qalsun, hech bolmighanda bir qetim bolsimu nepes eliwalay-dep hirildap turup yalwerishke bashlidi.

Shuningdin keyin mehellimizde neshe purimaydighan, haraq keshning ghewghasimu anglanmydighan, holum-hoshnilarning tohoy, kepter, qoy, ochkilirimu hoylidin chiqip mehelle ichide aylinip,danlap, otlap oz igilirige salamet qaytip kiridighan, yuwashlarmu kocha-koylardin hatirjem oteleydighan bolghan idi.

Epsus qelem tutqan biraw tohoy poqi, mutihem, na’ehli, kokeme, beshem bolup qalsa, qandaq qilghuluq? Bir yurtlighidin birsi - anglidingizma? ghulam akamne dunya boyiche qelimi pishqan adem deyda, hechkim teng kilelmesmish ununggha –dep, sorighinida, uning tomtaqla, etizdin unup chiqqiniche gherp dunyasigha kelip qalghan bir dehqan balisi ikenlikini bilgenlikim uchun sualgha sual qayturup- shundaqmiken? Uning qelimi ichkiridiki kawap hanida pishqan ohshimamda-dedim chahchaq arlash. chunki u ichkiri hitay yurtlirida yuriwatqan cheghida peyli yamandin birsi kawap hanida uning bir kozige zih tiqiwetken iken-degen gepni shu dehqan balisidin anglighan idim. Ughu meyli dehqan balisi, qelem pishqanning qandaq bolidighanliqini zadila chushenmeydu. Biraq ghulam yaghma bilen yurtdash yene bir heqiqi bilim ehlimu“ way, u degen qelimi otkur, pishqan bir erbap, uning qoligha chushup qelish heterlik“ –dep, quh,quh qilishi kishining eqlini lal qilidiken. Chunki ghulam yaghma qelimi pishqan bir yazghuchi emes, belki u bir het yazalaydighan ushshuq, het yazalaydighan beshem, het yazalaydighan na’ehli, het yazalaydighan mutihem, het yazalaydighan kokeme, shunadqla het yazalydighan nadan kalwa ikenlikini heliqi uni quh quh qilip yurgen bilim ehlimu taza obdan biletti. Ihtimal u mutihemdin qorqidighan yeri bardur… yaki eski bilen teng bolup yuzumni tokmey-depmu ihtiyat qilidighandur. Biraq bizde“ biliki tom birni yenger, bilimi tom mingni „ deydighan ata sozi bar idighu! Shunche kop bilim ehli bir neper het yazalydighan emma nadan, qalaq mutihemge sukut qilishlirini oylisam, heliqi “ Ziyali biz” –dep, ozlirini ustun tutup yuridighanlarning ichi bosh ikenlikini hes qilip qalimen.

Uyghurlar Ziyalini hormet qilidu. bilimning qimmitini bilgen we uni “ Alimning olgini Alemning olgini” degen intayin qisqa ibare bilen ipadilip, omumi jem’iyetke singdurgen Uyghur helqi, bir neper bilim ehli - Alemge teng degen yekunni otturgha qoyghan we Ziyalilirigha, Alimlirigha, bilimlik zatlirigha pewquladde orun, shan-sherep Bergen. Uyghur helqi oz Ziyalisining kozige zih tiqidighan derijide u qeder qara qosaq heq emes…. emeliyet nemishke shunadq boldi?

- ghulam yaghma Mau ning “ Prolitariyat edebiyat-sen’et nezeriyisi” bilen yetishken, Mau ning “ Zidyetsiz jem’iyet tereqqi qilmaydu” nezeriyesi bilen yughurulghan bir Sen’etkardur. Uning yazghanliri eyni chaghlardiki Uyghur jem’iyitige bap kelmigini uchun uning teqdiri shundaq pajie bilen belgulengen.

ghulam yaghma bezen chaghlarda oz - ozige pichirlaydu- yaki men nadan, yaki mendin bashqa barliq Uyghurlar nadan. Undaq bolmighanda neme uchun oy-pikrim ular bilen bir yerdin chiqmaydu?

U yene esebilerche ozini aqlaydu we ozidin bashqa hemmige inkar qilidu- yaq, eger men nadan bolghan bolsam, nemishke Ziyali deydighandin bireri chiqip aldimni tosmaydu? – demek mening deginim toghra! Men heqliq.

Biraq ghulam yaghmaning addi bir sawatnimu qayta oylunup beqishqa chami yetmeydu- “beliq sudin ayrilmas, senet helqtin” chunki ghulam yaghma wetendiki chaghlirida yazghan yazmisi tupeyli u bir kozidin ayrilghan bolsa, Weten sirtida yazghanliri helqtin ayrilghan. Uning qeghez, qelemni zaya qilip, waqtini bimene israp qilip, oz ozini upritip “ kitap” yazdim degen tom, tom gheywet, tohmet, shikayet, heset yighindiliri ehlet , supundiliktinmu orun alalmidi. Chunki uning yazmilirini hechkim ashkare oqushqa juret qilalmaydu. Juret qilalmasliq emes, bashqilar korup qalsa eyiplermikin-degen nomusluq tuyghudin. Chunki ghulam yaghma nomusni unutqan bir ushshuq. Uyghurlar herqanche taptin chiqip ketken halettimu ghulam yaghmadek nomustin chiqip ketmidi.

U arqida mangghanni tepidighan, aldida mangghanni chishleydighan,yanda mangghanni putlaydighan, ilgirlep ketkenni korelmeydighan shundaq bir yawayi haywan teletlik bir Insan. Bu ghulam yaghmaning kishilik pis’hikisi. Men uning “ kitap” liridin neqil kelturushke waqit ajirtalmidim. “ jennetning achquchi” namliq heset toplimidin “ XXX yolida izdinish” namliq echitqusighiche we “Free easternturkistan”, “ eynek” namliq torbetlirigiche hewerdar bolup turghan hemde 9 yil awalqi RFA ning torbetide, hazirqi UAA torbetide kihsilerning quliqigha yawayi haywanning yeqimsiz awazliridek tuyulidighan, shuning uchunla ochurlup turidighan nurghun heset we tohmetlirini korup turidighan birimen.

“Uyghur Helq’ara Qelemkeshler Jem’iyiti”ning qurulushini oz etrapimdiki kishilerge toghra tonushturup, qurulushini qollap, hata chushunup qalghanlargha izahat berip turghan idim. Resmi qurulghandin keyin anglisam Jem’iyetning Muawin bashlighi ghumal yaghma boluptu-degen gepni anglap, barmighimni chishlidim. Chunki weten sirtida shundaq bir organning qurulushi her qaysi dolet we qit’elerde tarqaq yashaydighan Uyghurlarning ana til birligi, Edebiyat, sen’ette ilgirlishi, barliq Uyghurlarning Milli yetilishi qatarliq Ijtima’iy hayatini bir tutash yeteklep, weten sirtidimu Musteqil Uyghur Rohiytining saghlam gullinishini kapaletlenduretti. Emma ghulam yaghmadek Mau ning Prolitariyat edebiyat,sen’et nezeriysi bilen yetilgen bir kishining, AQ Rohiyet kesilige tutulghan bir mejrohning bundaq ulughwar ishqa arliship qelishi kishini heqiqeten umutsizlenduretti.

Men ghulam yaghmadek tohmethor biri emes. shunga uni “ hain, satqun, jasus, munapiq” –degendek sozler bilen haqaretlimeymen. Chunki uning hain, satqun, jasus biri ikenlikige eniq delilim yoq. ihtimal uning weten sirtidiki qilmishliridin hitay unumluk paydilinip ketidighandur. Buningliq bilen uni haqaretleshke Insani Vijdanim yol qoymaydu. Lekin uning mutihem, oktem, kokeme, ushshuq, nadan, na’ehli ikenlikini tilgha alimen.bu noqtilarni Keyinki yazmilirimda bayan qilimen.

Unregistered
07-04-09, 16:21
salam GHalip uyghur ependim! sizdin allah razi bolsun.men yillardin biri oylap yürgen we qelemge alalmighan barliq sözlerni nahayiti yaxshi yizipsiz men bek hursen boldum,chünki naehli
qarghuning ziyankeshligige uchurghuchilardin birimen.

GHulam yaghma qishigha osma qoyuptu!
Sidiq haji yoligha tosma qoyuptu!
Buni anglap GHalip uyghur qesemni ichip!
GHulam qarghu aghzigha qussupqoyuptu!