PDA

View Full Version : Uyghur Axbaratchiligjhida ölge yaratqan –Jornalist



M.Azat
02-04-09, 03:26
Uyghur Axbaratchiligjhida ölge yaratqan –Jornalist

M.Azat

Jornalist bolghan kishide axbaratchiliq kespi bilimliri bolushtin bashqa,kündilik weqeler ichidiki xewer qimmiti bolghan timilarni adlin sizish we tallash tebii qabiliyiti hel qilghuch rol oynaydu.RFA radiosining Uyghurche bölümining muxbiri,yash talant Shöret Hoshur,Uyghur axbaratchilighida parlighan bir yultuz bolup diqqetlirimizni jelip qilmaqata.Shöhret Hoshurning İlham Toxti bilen elip barghan we anglitishi bir hepte dawam qilghan chatma xewerliri wetinimiz miqiyasida mudhish hayajan qozghidi.bu söhbet xatirisi weten ichide onlighan tor betlirining internet radiosigha qoyuldi.sheherlerde,nahiye bazarlirida,yezilarda namsiz,xalis weten xizmetchiliri teripidin kesit,CD largha köchürülüp,mehelle-mehelle,öy-öylerge tarqaldi.radio xewiri birilip bir aydin keyinmu,yurtimizning bulung-pushqaqlirida bu söhbetni anglash dawam qilmaqta.weten sirtidimu belgilik tesir qozghighanlighi iniq.

Ot yurek, yash milli qehriman İlham Toxtining normal tondiki awazi bilen,uqumushluq addi jümliler ichidiki tengri teghidek salmighi bolghan,jewherdek qimmetlik mezmunlar,Uyghur xelqining yürek baghridin etilip chiqqan der-elem pontanliri idi.Uyghur xelqi üchün yürigini meshel qilip kötürüp chiqqan-kelichekning eng küchlük milli yolbashchilirining biri bolghusi millet perzenti İlham Toxtini öz xelqige tonutush üchün sunghuchi-Shöhret Hoshur idi.

Shöhret Hoshur,İlham Toxtining awazini öz xelqige,öz xelqining mihri-shepqitini İlham Toxtigha yetküzüshte kespi talanti we kespi imkaniyiti bilen tarixi rol oynidi.Jornalistning burni we qolighi shundaq sezgür bolishi kirekki,xewer texi sir halitide iken uninggha ulishish,sirni ashkarilash.jemiyetning eksi sadasi yaghrawatqanda bolsa,jornalist jemiyette yengi hayajan dolquni qozghaydighan yengi xewerning arqisidin qoghlap ketken bolishi kerek.Wetinimizde bolsa,talantliq jornalistlirimiz,partiye höjjetliri bilen xewerlerni periqlendürgili bolmaydighan gezit-jornal,radio-teliwizorlarda menilik hayatini menisiz tamamlap dunyadin ötüshke mejbur.qushlar qepezde emes,asmanda perwaz qilalaydu.Jornalistalar üchün qanchilik mahariti bolsa körsiteleydighan payansiz meydan demokiratik tüzümlerde bar.bu meydan,bu meydandin paydilanghuchilargha mensuptur.

Jornalistlarningmu dosliri,yeqinlri bar.amma,xewerchilikte dosluq,yeqinliq yaki düshmenlik tuyghuliri ariliship qalsa,xewerningla qimmiti emes,xewerchiningmu qimmiti chüshüp kitidu.bu xil jornalistlar asta-asta jamaetningmu közidin chüshüp qalidu.Gizi kelgende bir-ikki misal birey;Washington post direktorliri (bash muherir) her hepte axirliri digüdek Amerikaning prizdenliri bilen ailiche mihmandarchiliqlarda bile bolidu.amma,xewerchilikke kelgende Prizdenlarning kuch-qudiritige yaki köz yashlirighimu baqmaydu.Öz waxtidiki Washington post gezitisining derctori Ben Bradlee ning “ A Good Life” (yaxshi hayat) digen kitiwida bu toghruluq tepsili eslimiler bar. Ben Bradlee ning perezdent John F.Kennedy we ayalining uning öyide ailisi bilen birlikte dostane söhbet qiliwatqan resimi kitapta berilgen.resimdin arisidiki dosluqning qanchilik semimi ikenligini köriwelish mumkin.uning Nixon bilen bolghan doslighimu shundaq qoyuq idi. Amma,Nixonni textidin aghdurup tashlighan adem süpitide tarixta ismi qaldi.Nixonning bashqilarning telipunini qanunsuz mexpi anglash uchun jasusluq aparati qoyghuzghanlighi toghrisida Washington post gezitisi xewer aldi. “Watergate weqesi”dep tarixqa yezilghan bu weqeni Washington post geziti besishqa hazirlandi.bu ishtin xewer tapqan Nixon gezitning igisi we Ben Bradlee ning ayali bolghan Graham xanimgha telipun qilip,bu xewerning gezitte chiqishini tosup qelishini iltimas qildi.Graham xanim “men gezitning ixtisadi mesililirige mesul.xewer ishliri heqqide Bradlee bilen körüshüng”dedi.Nixson, Bradlee gha telipun qildi we uningdin xewerni bermeslikni iltimas qildi.“Gezit besiliwatidu”digen jawapni alghan Nixon derghezep boldi.Nixon sordi “bizning doslughimiz?”Ben Bardlee “doslughumiz ikkimizge ait”.Nixon yalwardi.netije alalmidi we “ja…ning balisi”didi. Telipun turobkisini qoydi.Nixonning hoquqini ishlitip erkin metbuatqa arilashqanlighi teximu egir exlaqsizliq süpitide gezitlerde yar aldi. Bu xewerler aylap gezitlerning bash betidin chüshmidi.axiri Nixon istifa berishke mejbur qaldi.
Dimekchi bolghinim shu,jornalist shexsi munasiwitittiki payda ziyinigha qarap xewerchilik qilsa,kespi hayatini öz qoli bilen yerligide qoyiwetken bolidu.Shöhret Hoshur,İlham Toxtining xewer qimmitini burunla sizip yetken we uni parijda tepiwelish muwapiqiyitige erishken.bundaq xewerchilik pursiti her kimge nisip bolidighan amet emes.belki bashqilar “men burunraq u xewerge erishken bolsam,uningdin yaxshi qilghan bolattim”dep oylishi mumkin.talantlarning alahidilig- bashqilar texi his qilmighan nesrini his qilish sezgürligining bolghanlighida.shunga dunya “kashki shu ish mening eqlimge baldurraq kegen busa idi…” dep kashkilar… bilen ömrüni axirlashturghan eqilliq,bilimlik kishiler bilen tolup-tashqan.
Shöhret Hoshurnini teqdirge layiq körüshim,yalghuzla yash talant we Uyghurlarning kelechegi üchün parlighan yultuz İlham Toxtining awazini Uyghur xelqige we dunyagha yetküzüsh maharitini körsitishila emes.u, RFA Uyghur bölimige berilgen 60 minutluq anglitish waqitning weten ichidiki 10 milyon Uyghurgha mensup ikenligini chongqur his qilghan muxbirlarning birsi.Shunga uning xewer elish üchün zihni weten ichige merkezleshken.Shöhret Hoshur radio dolqunliri arqiliq,ana qarnidiki buwaqni qatilliq süyqestidin saqlap qaldi.bundaq “buwaq qatilliri”ning Uyghurlarning milli hayatigha tehdit seliwatqanlighini dunyagha jamaetchiligige anglatti.Wetenimizning zimini nahiyiti keng,ahalilar tarqaq olturaqlashqan.erkin metbuat bolmighachqa bir yerde bir weqe,bir pajiye yüz berse bashqa bir yerdikilerning xewiri bolmaydu.Eger RFA Uyghur bölümige berilgen 60 minutluq anglitishning 50 minuti weten ichidiki xewerler üchün serip qilinsa idi,xelqimizning hoquqlirini ayaq-asti qilghuchilarning biraz bolsimu ihtiyat qilishigha,mezlumlarning köz yashlirining biraz bolsimu aziyishigha törtkisi bolar idi.yüreklerni lerzige salidighan xewerler wetenning her yeridin tepilidu.

Shöhret Hoshur bu xil xewerlerni tapqanlighi üchün qisqa waqit ichide shöhriti weten ichi,sirtigha tarqaldi.Shöhret Hoshurning İlham Toxti bilen qilghan söhbetlirining kesit,cd lerde qoldin-qolgha ötüp yeza-yaylaqlarghiche tarqilishi buning ispati emesmu?bir Uyghur jornalist üchün buningdin artuq mukapat barmu?Bir septe mengiwatqan kisiler heqqide selbi “yazma yezish”digen jümle mining loghitimda yoq.amma,tirikler heqqidimu ijabi yazmilarni yezishqa bexillighim bar.chünki,hayattiki insanning qachan,qandaq hataliqlarni sadir qilidighanlighini bilgili bolmaydu.Shöhret Hoshurgha kelgende bu bexilliqtin waz kechtim.

Qerindishim Shöhret!awazingni radiodin anglawatimen.sini hich körmidim.kimliging heqqide melumatim yoq.bular men üchün muhim emes.toghra yolda ilgirlewatisen.wetende yene seni kütüwatqan qatmu-qat taghlardek xewerler bar!
Seni tebirikleymen we muwapiqiyet tileymen!



2009.03.31

Unregistered
02-04-09, 04:48
Bu makalini okuwetip ,hayajinimda kozlirimdin taramlap yaxlar akti we ekiwatidu.Bu makalini yazghan journalistning kelem kuqimu helk suyer muhbir xohret huxurdin kelixmaydighandek kilidu.Qunki uning her bir soz uzundisi ,oz hissiyatini ipadilexke ajiz minglighan radio anglighuqilarning kelp sozidur.ot yurek Weten oghlanliri silerge rehmet!!!

Unregistered
02-04-09, 06:55
ejep hayajangha salda bu yazma, yashlirimni toxtitalmaywatimen.nime digen yahshi yezilghan yazma bu. M.Azat ependi qolingizgha dert kelmisun. biz silerni chin qelbimizdin söyimiz.