PDA

View Full Version : Uyghurlar üchün Yngi bir ümit Nuri-Ýlham Toxti-4



M.Azat
29-03-09, 14:09
Uyghurlar üchün Yngi bir ümit Nuri-Ýlham Toxti-4


M.Azat

4.Ziddiyet we menpetlerning tügün noqtisida-Ýlham Toxti

Zhunggo hökümitining “milletler ittipalighi”teliwi, Uyghurlarning “milletlerning barawerligi”. Teliwi.Zhunggo hökümitining Uyghur aptonom rayonida “muqimliq”,tenichliq”qa bolghan ihtiyaji,Uyghurlarning “ish,ijtimai adalet”ke bolghan ihtiyaji.Hanzu hakimiyiti,ning,milletler arisidiki ziddiyetlerni keskinleshtürüshke paydiliq siyasetlerni mexsetlik halda,tewrenmestin ijra qilishi.Uyghurlarda bolsa,Hanzu hakimiyitige bolghan eng axirqi ümitliriningmu asta-asta tügewatqanlighi,ümitni millet süpitide bashqa tereplerdin izdeshke mejburlinishi…barliq bu ziddiyetlerning we menpetlerning tügün noqtisida Ýlham Toxti turuwatidu.

Ýlham Toxti, “döletning pütünligi”, “teng güllinish”. “barawerlik”. “muqimliq”deydu we ümitning adirisini “Beyjing”dep körsitidu.

Uyghrlar bolsa,milli kelecheklirining ümidi,Beyjngmu,yaki Washingtonmu?digen mesilide texi idiyiwi birlikke kelip bolghini yoq.Beyjingdiki merkizi hökümet ichide, belki,Urumchide qoquqni changgallap tutup turghan az sandiki shuwenist milletchi goruhning tesiride qalidighanlar chiqishi mumkin.Ýlham Toxti we uning pikir eqimigha etibar qilmaslighi mumkin.bu yerdiki mesile Ýlham toxtining jismani küchining atom zerrisidek kichik we erzimes bolushida emes.Mesile,

u yangratqan telep we nidalargha Zhungnanhay din kelgüsi ekis sadagha qolaqlirini ding tutup,ümit bilen teshwish tuyghuliri gireliship ketken 10 milyon Uyghurning kütüp turuwatqanlighida.

Ýlham Toxti,Uyghur teshkilatliri üchünmu,Zhunggo hökümiti üchünmu,Hanzu,Uyghur xelqliri üchünmu ortaq purset.chünki,hemme terep Ýlham Toxti bilen dialog qilalaydu.Ýlham Toxti,milletlerni adil ortaq menpetler etirapida birleshtürgüchi wasta bolup qelishi mumkin.chünki,uning bir qolida Hanzuni,bir qolida Uyghurni tutup ilgirlewatqanlighini körüp turiwatimiz.

Dewrimizdeki medini döletler, az sanliq milletlerni zorawanliq küch bilen boysundurush siyasitidin waz kechip,menpetler etirapida birlishish reallighigha yüzlinish arqiliq uzun wedilik muqimliqqa,milletler arisidi huzurgha erishmekte..

RFA radiosi,Ýlham Toxti bilen elip barghan söhbitining axirqi qismini bügün anglidim.u,sözide,Uyghur aptonom rayoni Atom bombisigha ige bolghan Zhongguning chigra rayoni we atom bombisigha ige bolghan Russiye,Hindistan,Pakistanning xoshnisi ikenligini tekitep,asiyadiki atom bombisigha ige 4 döletning uchurishish merkizide turuwatqan,istiratigiyelik ehmiyetke ige bir rayonda Uyghurlarni xatirjem qilish, Zhunggoning dunyawi dölet bolishi üchün zor paydisi bolidighanlighini eytti.Ýlham Toxtining dahiyane diyagunuzi tetqiq qilishqa erziydu.

1949.Yili Geniral Wangjinning herbi qisimliri yurtimizgha kelgende,gül-destiler bilen ularni qarshi alghan, yeydigha,kiyidighan eng isil nersilirini u armiyege teqdim qilghan,barliq ümidini we kelechegini u,armiyege baghlighan kishilerning baliliri,nime üchün hazir özini halak qilish bedilige u armiyege ziyan salidighan haletke keldi? Sewep mine?jawapkari kim?bu sualgha qachanla bolmusun bir küni,Zhunggoda toghra jawap beridighan bir türküm kishilerning chiqidighanlighigha ishinimen.

Ýlham Toxti uzun yil Beyjingda oqup we xizmet qilip,Hanzularning arisida yashighan,Hanzu xelqnini yaxshi chüshünidighan bir Uyghur.u,Hanzulargha ishengechke,Uyghur mesilisini ulargha chüshendürüshke bashlighan we netije alalaydighanlighighimu ishengen.men bu köz qarashlirini qollaymen.

Zhunggoda 3 yil oqughan we yurtimizning Qeshqer,Xotenchiche hemme yerlirini kizip körgen bir Amerikaliq dostumdin sorighan idim “Biz insani qedir-qimmitimizge tekrar erishishimiz üchün qandaq qilsaq bolidu?bir chetelllik dost bolush süpiting bilen qandaq tewissiyeliring bar?”dostum manga shundaq jawap bergen idi “mesililiringlarni Hanzu xelqige chüshendürünglar.ular chüshünüp yetkende netije alalaysiler”.bu 15 yil aldidiki bir söhbet idi.keyinmu bir qanche chetelliktinmu bu xil tewissiyelerni adlim.burun Hanzu xelqige derdimizni chüshendüridighan sharait yoq idi.hazir bar.shunga Ýlham Toxti we Hanzuche maarip terbiyiside yetishken qabiliyetlik Uyghur ziyalilirining bu yoldiki gheyretlirini alahide alqishlaymen.ilgirki yazmalirimdimu tekitlidim “qanche köp Hanzu xelqi Uyghurlarning adaletsiz muamilige uchirap kelgenligini,Uyghurlarning yürigidiki azapliq jarahet izlirini his qilghansiri,Uyghurlar bilen Uyghurlarning erkinligi arisidiki musape shunche qisqiraydu”.

Ýlham Toxtinga shuni xatirlitip qoyushni muwapiq körimenki,Zhunggoda dost tepish jehette u, Dalalamdin ametlik.elbette,Dalaylamaning we Tibetliklerning Gherip döletliride 100 milyonlighan Tibet dosliri bar.bu Tibetlikler üchün aldin tesewur qilish mumkin bolmighan ghayet zor muwappiqiyet.eger bunchiwala köp sandiki Tibet dosti Zgunggoda bolghan bolsa idi.Tibet mesiliside,Tibetning sayisida hetta Uyghur mesiliside zor ilgirleshler meydangha kelgen bolatti.Dalaylamagha Zhunggoda dost tepish pursiti bolmidi.amma,Ýlham Toxtigha bu purset bar.

1960-1962.yilliri arisida Firansiyening Aljiriyediki eskirining sani 500 minggha qeder chiqqan idi.her küni eng az digende 20-30 Firansuz eskirining jinazisi Parijgha keletti.biraq Parij kochilirida,Aljiriyeliklerge nepret qilidighanlargha qarighanda ulargha hisdashliq qilidighanlar köp idi.Parijda 50-100 neper Erep namayishqa chiqsa ulargha 5 ming-10ming Firansuz egiship bille namayish qilatti.Firansuzlarning bu doslighini,Firansiyede oqup yetishken Firansuzlashqan Erep yashliri qolgha keltürgen.

Beziler “Firansuzlar Yawropaning eng medini milliti.Zunggoluqlarni ulargha selishturghuli bolmaydu”deyishi mumkin.öz waxtidimu,Zhunggoning paytexti Nanjingde Uyghurlarning semimi dosliri bolghan.Sun zhungshenning oghli Sun zi win ning semimi,durust bir Uyghur dosti bolghanlighi Muhemmet Emin Bughraning xatireliride tepsili yezilghan.Zhang zhi zhung Hanzu chong milletchisi bolsimu,Uyghurlar heqqide toghra sözlerni sözleshke juret qilghan bir erbap.Hanzu xelqi ötken esirde Lushunge oxshash,bu esirde “Zhunggoning wijdani” dep atalghan Liu bing yen ge oxshash insani exlaqni , milli menpettin üstün tututidighan mutepekkur, yazghuchilarni chiqarghan xelq.bügün ataqliq Hanzu yazghuchisi Lin bao hua,Uyghurlar toghrisida yalqunluq maqalilarni ilan qilip turiwatidu.biz ulardin shühbelenmey ishinip derdimizni anglatsaq,Ularningmu Ürümchidiki tash yürek zalimlargha nepiriti oyghunidu.

Gep dostluq üstide ketiwatqan iken shuni unutmasliq lazimki,Uyghurlarning,Amerika bashchilighidiki gherip dunyasida,Türk dunyasida,msulman dunyasida sani az bolmighan qimmetlik dosliri bar. ular,Uyghur millitining allahtin bashqa himayichisi yoq eghir künlerde,Uyghurlarning beshini silighan,baghrigha basqan dostlar.bu dosluqlarni qolgha keltürüsh üchün ketken ejirimizmu az emes.bu herqandaq shert-sharayit astida qedirlinidighan dostluqlar.bizning hem Zhunggoda,hem dunyada dostlirimiz bolushi lazim.dustimiz qanche kop bolsa biz özimizni shunche bexitlik his qilimiz.

Ýlham Toxti tonulghansiri,ziddiyetlerningla tügüni bolup qalmastin dosluqlarningmu uchurushush merkizige,köwrügige aylinidu.Zhunggoluq dostliri bolghinigha oxshash chetellik dostlirimu köpiyidu.Ýlham Toxtining ittipaqlashturghuchi,birleshtürgüchi roli teximu ehmiyet qazinidu.

Ýlham Toxti,yumshaq,xetersiz,hemme terepke menpet eilip kelidighan teklip bilen otturigha chiqti.yurtimizda Uyghur we Hanzular arisida,her ikki terepte xewiplik radikal pikir eqimliri bar.ilham Toxti bu radikal pikir eqimlirining yumshishi üchün emili töhpe qoshalaydu.insanlarning ijtimai hayati huzurgha erishkensiri,tinichliqni qoghdashqa bolghan arzu we mesuliyiti küchiyidu.

Ýlham Toxti ,hazirghiche eser yezish,liksiye sözlesh,muxbirlar bilen söhbet qilsh...tin bashqa bir ish qilish sharaitigha erishkini yoq.men bu maqalini,Ýlhasm Toxtining tor beti taqiwetilgen,awazi öchürülgen,özining nede ikenligi bilinmigen,hayatidin teshwishliniwatqan bir waqitta yeziwatimen.dunyaning eng küchlük döletliridin birsi bolghan Zhunggoning paytexti Beyjingda eng ajiz we ziyansiz bir awazning buguluwatqanlighi meni teshwishlendürmekte,epsuslandurmaqta.Ýlham Toxti,Zhunggo hökümitidin asmandiki qoyashni ekilip berishni telep qiliwatqini yoq.qanunda bar bolghan hoquqning emililishishini telep qiliwatidu.

Öliwatqan ümitning qalduridighan mirasi-radikalliqtur.Ýlham Toxti hökümetke radikalizimni ishlep chiqiridighan qanunsiz zawotlarni taqash teklipini beriwatidu.

Zhunggoda Ýlham Toxtini chüshünidighan,uni himaye qilidighan dölet rehberlirining chiqip qelishigha tilekdashmen.chünki,Uyghur xelqi Beyjingdin ümüdini tamamen üzgini yoq.



2009.03.29

Unregistered
29-03-09, 16:05
xitayda ilham toxtidek ziyalilar samanning nerqide.chunki xitayning ishlepchiqirish kuchliri ilghar.mesilen ishlepchiqirish qurulush armiyesi bir misal.ilham toxtidek ziyalilar on yil toxtimay gep qilsimu yene bir xilla gep qiliduken±sizni teghdirleymen.

Unregistered
01-04-09, 13:52
ilham tohtining hayat yaqi olgenligi toghriliq RFA hewer berse?ihtidarliq we hormetqe sazawer muhbir shohret hoshur uningdin choqum hewri bar!!! hewerni yasidingiz muashni aldingiz ,muqapatmu bolushi mumqun?hewerning ahirichu?ilham nerde?