Canada
20-03-09, 01:30
Kanadaning xitaydiki menpeetlirige qayta baha
Muxbirimiz kamil tursun
2009-03-18
Kanada xelqara komitéti kanadaning xitay siyasiti heqqidiki doklatini élan qildi. Bu doklatta, xitay jasuslirining kanadada barghanséri paaliyetlirini kücheytiwatqanliqi we xitay jasuslirining kanadaning béyjingdiki elchixane we bashqa sheherlerdiki konsulxanilirighimu singip kirgenliki, kanadadiki uyghurlarni öz ichige alghan siyasi paaliyetchilerning xitay jasuslirining parakendichilikige uchratqanliqi eskertilgen.
Kanada xelqara komitéti kanadaning tashqi siyasitini tetqiq qilidighan organ
"Kanadaning xitaydiki menpeetlirige qayta baha"namliq bu doklat, "tereqqiyat we kishilik hoquq", "siyasi we iqtisadiy munasiwetler", "tibet, uyghur, mongghul we falungong mesililiri"qatarliq bölümlerge ayrilghan bolup, ottawaning xitaydin ibaret, köp nopusluq we iqtisadiy chong döletke qaratqan siyasetliridiki yétersizlik we nuqsanlar otturigha qoyulghan. Bu doklatta asasliqi kanadaning xitay jasuslirining tehditke uchrawatqanliqi we kanadaning xitay bilen bolghan munasiwette yenila quruq xiyallarda boluwatqanliqi nuqtiliq tilgha élinghan.
Xitay jasusliri kanada elchixanisigha singip kirdi
Doklatta kanadaning béyjingdiki diplomatlirining xitay tilini bilmigenliki üchün, xitayche gézit - Jornallarni körelmeydighanliqi, ularning xitay tili jehettiki qiyinchiliqni hel qilish üchün xitay terjimanlarni yallashqa mejbur bolghanliqi we bu sewebtin xitay jasuslirining kanadaning béyjingdiki elchixanisigha we bashqa sheherliridiki konsulxanilirigha héch japa tartmayla singip kirgenliki, kanada diplomatliridiki bu ajizliqlarning xitay hökümiti üchün tépilghusiz purset bolghanliqi, bayan qilinghan.
Doklatta kanadaning jasusluqqa qarshi organliridin xitayning jasusluq heriketlirige jiddi muamile qilish we ular üstidin axbarat toplash xizmitini kücheytish we bu sahediki kespiy xadimlarni toluqlash telep qilinghan.
Doklatta kanada xewpsizlik idarisining bashliqi jim juddning xitay jasuslirining paaliyetliridin endishe qiliwatqanliqi heqqidiki sözlirigimu yer bérilgen. Buningdin ilgiri, kanada bixeterlik idarisining bashliqi jim juddiy parlamént xewpsizlik komitétida qilghan sözide, xitay jasuslirining kanadagha jiddi tehdit séliwatqanliqini otturigha qoyghanidi.
Kanadaning öz mejburiyitini ada qilish kérek
Doklatning "tibet, uyghur, mongghul we falungong mesililiri" bölümide: kanada hökümiti tibetlikler, uyghurlar we mongghullarni öz ichige alghan kanadaliqlarning, xitay bixeterlik organliri we kanadadiki xitay diplomatliri teripidin parakendichiliklerge uchrawatqanliqi we tehdit qiliniwatqanliqi heqqidiki shikayetlirige alahide inkas qayturushi kérek, déyilgen.
Doklatta, kanada elchixane we konsulxaniliri teripidin yallanghan xitay puqrasi xitaylarni ishtin boshitish, ularning ornigha xitayche bilidighan kanadaliq xadimlarni seplesh we xitay hökümitining kanadadiki, eslide xitaydin kelgen, jümlidin xitaylarni öz ichige alghan kanadaliqlargha qaratqan siyasi meqsettiki programmilirining aldini élish we uni cheklesh telep qilinghan.
Kanadaning xitaydiki yardem bérish türlirige xitay hökümiti üchün nazuk rayon dep qaralghan tibet, sherqi türkistan we ichki mongghul rayunliriningmu oz ichige élishi kérekliki alahide tilgha élinghan doklatta: kanada hökümiti tibet, uyghur we mongghollarning kanadadiki teshkilatlirining pikir - Teleplirige köngül bölüshi we ularning ana tupraqlirigha qarita yardem bérish programmilirini orunlashtürishi kérek. Chünki ularning bu ana tupraqlirida qérindashliri yashimaqta. Bu xil programmilar tibet, uyghur we mongghol musteqilchilirining heqqaniy musteqilliq teleplirini qollashtin dérek bermeydu we shundaqla, xitay hökümitining bu rayonlardiki resmiy hökümranliqighimu tehdit shekillendürmeydu, déyilgen.
Xitay hökümiti kanadadiki bezi uyghurlarni kanadagha térrorchi qilip körsetken
Birleshken döletler teshkilati ehdinamisidiki mejburiyetler boyiche, kanadaningmu uyghurlar, tibetlikler we mongghullarning kishilik hoquq, milli kimlik, til we mediniyet hoquqlirini qoghdash mejburiyitining barliqi, emma nöwette yuqirqi xelqlerning siyasi we medeniyet jehettiki hoquqlirining depsende qiliniwatqanliqi eskertilgen doklatta: xitay hökümiti kanadadiki bezi uyghurlarni térrorchi teshkilatlarning ezaliri, dep élan qilghan bolsimu, bu eyibleshler hazirghiche héchqandaq ispatlanmidi, déyilgen.
Doklatta yene, kanada xelqara tereqqiyat komitétining xitaydiki iqtisadiy yardem bérish türlirini toxtitish we buning ornigha xitayning démokratiyilishishige yardem béridighan démokratik tereqqiyat we kishilik hoquq programmilirini seplesh telep qilinghan.
Kanadaning hüseyin jélil mesilisidiki inkasi küchlük bolmidi
Doklatta kanada puqrasi hüseyin jélilning xitayda qanunsiz tutup turiliwatqanliqi,xitay hökümitining xelqara ehdiname we qanunlarni ayaq asti qilishigha qarita, kanadaning deslepte,taza dégendek küchlük inkas qayturalmighanliqi, xitay dairilirining bügünki kündimu, yenila kanada diplomatlirining hüseyin jélil bilen körüshüsh telipini dawamliq ret qilip kéliwatqanliqi bayan qilinghan.
Kanada bilen xitaydin ibaret ikki dölet otturisidiki "timtasliq diplomatiyisi" asasigha qurulghan, 10 neche yillar dawam qilghan, kishilik hoquq söhbitining héchqandaq bir emeliy ünümi bolmighanliqi bayan qilinghan doklatta, kanada dairliridin, xitay rehberliri bilen bolghan herqandaq uchrishishta, ularni birleshken döletler teshkilatining kishilik hoquq ehdinamisidiki mejburiyetlirini ada qilishqa ündesh we xitay dairiliri bilen bolghan yuqiri derijilik alaqilarni kücheytish telep qilinghan.
Qisqisi, doklatta kanada hökümitidin xitay hökümiti we xitay kommunist partiyisining siyasetlirige taqabil turghudek yéngi bir tashqi siyaset tüzüp chiqish telep qilinghan.
http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/kanada-xitay-munasiwiti-03192009073029.html/story_main?encoding=latin
Muxbirimiz kamil tursun
2009-03-18
Kanada xelqara komitéti kanadaning xitay siyasiti heqqidiki doklatini élan qildi. Bu doklatta, xitay jasuslirining kanadada barghanséri paaliyetlirini kücheytiwatqanliqi we xitay jasuslirining kanadaning béyjingdiki elchixane we bashqa sheherlerdiki konsulxanilirighimu singip kirgenliki, kanadadiki uyghurlarni öz ichige alghan siyasi paaliyetchilerning xitay jasuslirining parakendichilikige uchratqanliqi eskertilgen.
Kanada xelqara komitéti kanadaning tashqi siyasitini tetqiq qilidighan organ
"Kanadaning xitaydiki menpeetlirige qayta baha"namliq bu doklat, "tereqqiyat we kishilik hoquq", "siyasi we iqtisadiy munasiwetler", "tibet, uyghur, mongghul we falungong mesililiri"qatarliq bölümlerge ayrilghan bolup, ottawaning xitaydin ibaret, köp nopusluq we iqtisadiy chong döletke qaratqan siyasetliridiki yétersizlik we nuqsanlar otturigha qoyulghan. Bu doklatta asasliqi kanadaning xitay jasuslirining tehditke uchrawatqanliqi we kanadaning xitay bilen bolghan munasiwette yenila quruq xiyallarda boluwatqanliqi nuqtiliq tilgha élinghan.
Xitay jasusliri kanada elchixanisigha singip kirdi
Doklatta kanadaning béyjingdiki diplomatlirining xitay tilini bilmigenliki üchün, xitayche gézit - Jornallarni körelmeydighanliqi, ularning xitay tili jehettiki qiyinchiliqni hel qilish üchün xitay terjimanlarni yallashqa mejbur bolghanliqi we bu sewebtin xitay jasuslirining kanadaning béyjingdiki elchixanisigha we bashqa sheherliridiki konsulxanilirigha héch japa tartmayla singip kirgenliki, kanada diplomatliridiki bu ajizliqlarning xitay hökümiti üchün tépilghusiz purset bolghanliqi, bayan qilinghan.
Doklatta kanadaning jasusluqqa qarshi organliridin xitayning jasusluq heriketlirige jiddi muamile qilish we ular üstidin axbarat toplash xizmitini kücheytish we bu sahediki kespiy xadimlarni toluqlash telep qilinghan.
Doklatta kanada xewpsizlik idarisining bashliqi jim juddning xitay jasuslirining paaliyetliridin endishe qiliwatqanliqi heqqidiki sözlirigimu yer bérilgen. Buningdin ilgiri, kanada bixeterlik idarisining bashliqi jim juddiy parlamént xewpsizlik komitétida qilghan sözide, xitay jasuslirining kanadagha jiddi tehdit séliwatqanliqini otturigha qoyghanidi.
Kanadaning öz mejburiyitini ada qilish kérek
Doklatning "tibet, uyghur, mongghul we falungong mesililiri" bölümide: kanada hökümiti tibetlikler, uyghurlar we mongghullarni öz ichige alghan kanadaliqlarning, xitay bixeterlik organliri we kanadadiki xitay diplomatliri teripidin parakendichiliklerge uchrawatqanliqi we tehdit qiliniwatqanliqi heqqidiki shikayetlirige alahide inkas qayturushi kérek, déyilgen.
Doklatta, kanada elchixane we konsulxaniliri teripidin yallanghan xitay puqrasi xitaylarni ishtin boshitish, ularning ornigha xitayche bilidighan kanadaliq xadimlarni seplesh we xitay hökümitining kanadadiki, eslide xitaydin kelgen, jümlidin xitaylarni öz ichige alghan kanadaliqlargha qaratqan siyasi meqsettiki programmilirining aldini élish we uni cheklesh telep qilinghan.
Kanadaning xitaydiki yardem bérish türlirige xitay hökümiti üchün nazuk rayon dep qaralghan tibet, sherqi türkistan we ichki mongghul rayunliriningmu oz ichige élishi kérekliki alahide tilgha élinghan doklatta: kanada hökümiti tibet, uyghur we mongghollarning kanadadiki teshkilatlirining pikir - Teleplirige köngül bölüshi we ularning ana tupraqlirigha qarita yardem bérish programmilirini orunlashtürishi kérek. Chünki ularning bu ana tupraqlirida qérindashliri yashimaqta. Bu xil programmilar tibet, uyghur we mongghol musteqilchilirining heqqaniy musteqilliq teleplirini qollashtin dérek bermeydu we shundaqla, xitay hökümitining bu rayonlardiki resmiy hökümranliqighimu tehdit shekillendürmeydu, déyilgen.
Xitay hökümiti kanadadiki bezi uyghurlarni kanadagha térrorchi qilip körsetken
Birleshken döletler teshkilati ehdinamisidiki mejburiyetler boyiche, kanadaningmu uyghurlar, tibetlikler we mongghullarning kishilik hoquq, milli kimlik, til we mediniyet hoquqlirini qoghdash mejburiyitining barliqi, emma nöwette yuqirqi xelqlerning siyasi we medeniyet jehettiki hoquqlirining depsende qiliniwatqanliqi eskertilgen doklatta: xitay hökümiti kanadadiki bezi uyghurlarni térrorchi teshkilatlarning ezaliri, dep élan qilghan bolsimu, bu eyibleshler hazirghiche héchqandaq ispatlanmidi, déyilgen.
Doklatta yene, kanada xelqara tereqqiyat komitétining xitaydiki iqtisadiy yardem bérish türlirini toxtitish we buning ornigha xitayning démokratiyilishishige yardem béridighan démokratik tereqqiyat we kishilik hoquq programmilirini seplesh telep qilinghan.
Kanadaning hüseyin jélil mesilisidiki inkasi küchlük bolmidi
Doklatta kanada puqrasi hüseyin jélilning xitayda qanunsiz tutup turiliwatqanliqi,xitay hökümitining xelqara ehdiname we qanunlarni ayaq asti qilishigha qarita, kanadaning deslepte,taza dégendek küchlük inkas qayturalmighanliqi, xitay dairilirining bügünki kündimu, yenila kanada diplomatlirining hüseyin jélil bilen körüshüsh telipini dawamliq ret qilip kéliwatqanliqi bayan qilinghan.
Kanada bilen xitaydin ibaret ikki dölet otturisidiki "timtasliq diplomatiyisi" asasigha qurulghan, 10 neche yillar dawam qilghan, kishilik hoquq söhbitining héchqandaq bir emeliy ünümi bolmighanliqi bayan qilinghan doklatta, kanada dairliridin, xitay rehberliri bilen bolghan herqandaq uchrishishta, ularni birleshken döletler teshkilatining kishilik hoquq ehdinamisidiki mejburiyetlirini ada qilishqa ündesh we xitay dairiliri bilen bolghan yuqiri derijilik alaqilarni kücheytish telep qilinghan.
Qisqisi, doklatta kanada hökümitidin xitay hökümiti we xitay kommunist partiyisining siyasetlirige taqabil turghudek yéngi bir tashqi siyaset tüzüp chiqish telep qilinghan.
http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/kanada-xitay-munasiwiti-03192009073029.html/story_main?encoding=latin