PDA

View Full Version : Dunyadiki Teritoriyelik aptonomiler -1



M.Azat
16-03-09, 03:00
Dunyadiki Teritoriyelik aptonomiler -1

M.Azat Bask Aptonom Rayoni
Bask-İspaniyening bir Aptonom rayoni.İspaniye 17 aptonom rayon,2 aptonom sheherdin terkip tapqan bir dölet bolup,Bask rayoni bolsa Bask millitini asas qilghan ahale yashaydighan milli aptonomiye.
Bask rayoni jemi 4 wilayettin terkip tapqan bolup,3 wilayiti İspaniye chigrisi ichide,1 wilayiti Firansiye chgrasi ichide. İspaniyening 504.712kilomitirilik zimini ichide igelligen Yer meydani 7234 kuwadiratkilomitir.nupusi 2.125.000 neper.(İspaniyening nupusi 40milyon)
1978.yili İspaniyening yengi asasi qanuni qobul qilindi.bu qanungha asasen Basklarning tarixi heq-hoquqi süpitide Aptonomiye hoquqi 1979.yili 7.ayning 5 küni berildi.
Öz-özini idare qilish hohuqigha ige 3 wilayetning(Araba,Bizkaia,Gipuzkoa) Fediral (lianbang) shekli bilen meydangha kelgen bolup, Bask aptonom rayonining merkizi Wetoria-Gasteiz shehridur.xelq teripidin saylap chiqilghan 25 kishilik parlamint ezasi(xelq qurulteyi wekili) öz ichide hökümet bashlighi saylap chiqidu.hökümet bashlighi bolsa,ministirlarni özi tallap hökümet teshkillesh hoquqigha ige.
Bask aptonom rayonining milli bayrighi qizil zimin üstige yeshil küpeytish belgisi qoyulghan,uning üstide aq ranglik qushush belgisi chüshürülgen tört burjeklik baryarq.
Bask rayonining chigira mudapiye we diplomatiye ishlirini Madirit üstige alghan bolup,bashqa ichiki ishliri toghrisida bask parlamiti qanun we qararnamilernini chiqirish hoquqigha ige.bu qanunlarni ijira qilish Bask hökümitining wezipisi.

Basklargha berilgen aptonomiye qanunigha asasen,rayonning ijtimai tertiwi,Bask millitidin teshkil tapqan saqchi qisimliri arqiliq kontirol qilinidu.mewjut saqchi sani 7500 neper.
Bask tili İpaniyol tili bilen oxshash dölet tili hisaplinidu.
Bask tilida gezit-jornal,radio-teliwizor bar.ETB-Bask rdio-teliwizor idarisi gha qarashliq 4 teliwizor,5 radio istansisi bar.
Bask tili uzun tarixtin biri chong millet bolghan İspaniyollarning til aslimilassiyesige uchirap kelgenligi üchün,rayonda milli tilning tereqqiyatigha alahide ehmiyet berilmekte.
Bask tilidiki maaripni rawajilandurush üchün Bask hökümiti alahide meblex ajirtidu.

İspaniyediki Bask rayoni yer alti-yer üsti baylighi we sanaet tereqqiyatida döletning eng ilghar sewiyesidiki rayon hsaplinidu
Bask rayonida 2007.yili kishi beshigha toghra kelgen milli daramet 30680$.

Baskta 11 siyasi pariye bar bolup,hazirqi hakimiyet beshidiki partiye –Bask milletchi partisi
(bask tilida-Eusko Alderdi Jeltzalea).bu partiye 1895. Sabino de Arana ismidiki bir Bask milliyetchisi teripidin qurulghan bolup,100 yildin artuq tarixqa ige bolghan bir siyasi partiye.Bask millitining aptonomiye hoquqini qolgha keltürüsh yolida tillargha dastan bolghidek shanliq shejerisi bar.bu partiyening bashqa partiyelerdin periqlinidighan alahidiligi-Baskning aptonomiye hoquqini saqlap qelish,musteqqilliq telep qilmasliq pirinsipidur.Bask koministik partiyesi ikkinji chong partiye hisaplinidu.

Basklar uzun tarix boyiche siyasi we ixtisadi besimlar tüpeyli yurtliridin köchüp chiqip ketishke mejbur bolghan bir xelqtur.ularning eng köp köchüp barghan yeri Amerika qitesi.bugünki Argintina nupusining 10%ni Basklar teshkil qilidu.Meksikida bolsa Basklar,Monterry,Dorango wilayetlirige merkezliship olturaqlashqan.Amerikada bolsa basiklar İdaho shitaida yashaydu.
Basklarning dunyaning her qaysi döletliride 15 tin artuq küchlük jemiyet we wexpe(fond jemiyiti)liri bar.ular Bask millitini dunyagha tonushturushta muhim rol oynapla qalmastin,Bask hökümitige siyasi we ixtisadi jehettin yardemde bolidu.

Baskta alahide tilgha elishq tigishlik bir mesile bar.u bilsimu ETA-Basik wetini we erkinligi,teshkilati.ETA 1959.yili qurulghan teshkilat bolup,mexsidi,İspaniye we Firansiye diki Bask rayonini birleshtürüp musteqil Bask döliti qurush.9yil siyasi paaliyet elip barghandin keyin 1968.yilida quralliq herkitini bashlidi. Hazirgha qeder ETA 850 neper kishining ölümige sewepchi boldi.ETA Amerika we Yawropa birligi teripidin “terorist teshkilat”dep qara tizimlikke elinghan.ETA ning siyasi qaniti bolghan Birlik (Batasuna)partiyesi(1979.yili qurulghan) Bask raonidiki saylamlarda xelq awazining ottora hisap bilen15% ni elip kelmekte.

2009.03.13 M.Azat

Menbeler;
http://www.euskadi.net/r33-2220/eu
http://www.ertzaintza.net/public/wps/portal/ertzaintza
http://www.nabasque.org/
http://www.juandegaray.org.ar/fvajg/docs/Argentina_y_los_vascos
http://www.euskarakultur.org/
http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~allpoms/genetics3.html
http://www.basqueclubs.com/
http://www.basqueheritage.com/
http://www.juandegaray.org.ar/fvajg/portadas/inicio
http://www.eusko-ikaskuntza.org/eu/
http://www.euskonews.com/
http://basque.unr.edu/

http://www.uyghur-8-4.com/
Tor betidin köchürüldi

Unregistered
16-03-09, 05:51
Kop obdan melumat iken, yezip qoyghan we chaplap qoyghanlargha kop rehmet,kop yahshi melumatlanduq, bizler ulge alsaq bolghudek, eger men Baskta yashaydighan bir Bask bolghan bolsam,choqum ETAni tutattim, saylamda Batasuna partiyesige awaz bergen bolattim, chunki meningche dunyada esareti astida yashashqa layiq birmu millet yoq, we bolmaydu, elbette hitaylar dunyadiki eng pes millet, bu milletning astidas yene on yil mustemlike bolup yashap andin musteqil bolghichilik, bugundin bashlap ilel-ebed Ispanyollarning astida yashashqa razi idim.chunki hitaylarning astida bir yil mustemlike yashighandin Ispanyollarning astida ming yil mustemlike yashighan yahshi.



I.M : MEKKE

Unregistered
28-12-09, 15:27
Kop obdan melumat iken, yezip qoyghan we chaplap qoyghanlargha kop rehmet,kop yahshi melumatlanduq, bizler ulge alsaq bolghudek, eger men Baskta yashaydighan bir Bask bolghan bolsam,choqum ETAni tutattim, saylamda Batasuna partiyesige awaz bergen bolattim, chunki meningche dunyada esareti astida yashashqa layiq birmu millet yoq, we bolmaydu, elbette hitaylar dunyadiki eng pes millet, bu milletning astidas yene on yil mustemlike bolup yashap andin musteqil bolghichilik, bugundin bashlap ilel-ebed Ispanyollarning astida yashashqa razi idim.chunki hitaylarning astida bir yil mustemlike yashighandin Ispanyollarning astida ming yil mustemlike yashighan yahshi.



I.M : MEKKE

shundaqmu?

Unregistered
17-01-11, 09:48
aptonomiye sozi uyghurchide melum bir partiye tuzumi bilen idare qilinghan rayon uqumini ipadileydu.qalghan gepler chushinishlik.

Unregistered
19-01-11, 05:48
aptonomiye sozi uyghurchide melum bir partiye tuzumi bilen idare qilinghan rayon uqumini ipadileydu.qalghan gepler chushinishlik.

Avtonomye sozi, demokratik dletlerde melum bir helqning zige teelluq teritoryede, amma bir necche milletlerni z ichige algan dlet ichidiki, ichki ishlirini, ye'ni z- zini bashqurudigan shekildiki siyasiy tzmi, dimektur.

Avtonomye huquqining shekli ve derijisi dletlerge ve soz ketivatqan helqlerning telibige kre perqliq. Jumlidin, be'zi milletler kpraq siyasiy avtonomye huquqiga, be'ziliri medeniy sahede kengraq huquqqa, yene be'ziliri kpraq iqtisqadiy avtonomye huquqiga ige. Avtonomye huquqining derijisi ve shekli qandaq bolishidin qet'inezer, bundaq teritoryelerde yerlik hkmetler, Parlamentler, trlk siyasiy partiyeler boludu. Jmlidin, erkin saylqamda utup chiqqan siyasiy partiye Parlamentte kpchlk orunga ige bolgini uchun hakimiyet beshida boludu, qalganliri ktchi partiye spitide hkmetning ijraatlirini kztp turudu, orni kelgende tenqit qilidu ve zi hakimiyet beshiga kelse lkini tehimu yahshiraq bashqurudiganliqini isbatlashqa ve helqninig kpchlgini zige jelb qilishqa tirishidu. Bu usul qilinivatqan ishning spiti artishiga ve netijide helq tehimu yahshi bashqurulishiga yol achidu. Helqning yahshi bashqurulushi, dimek, helqning peravanliqi , dimektur!!!

Avtonom lkiler, yilliq milliy daramettin melum bir qismini merkeziy hkimetke tapshurudu veyaki merkeziy hkmet umumiy daramettin bir qismini ihtiyajga ve ehvalga qatrqap Avtonom lkige teqsimlep beridu. Bu miqdar u7mumiy darametke ve Avtonom teritoryening ehvaliga qarap belgilinidu.

Tashqi siyaset, dlet mudapeesi, ermiye ve uumum kirim-chiqimga ohshash sahelerdin merkeziy hhmet javabger. Ammeviy hayatning bunungdin bashqa barche tarmaqliri yerlik hkmet, ye'ni avtonom lklk hkmetning ihtiyariga tapshurulgan. Avtonom qanunlar bilen umum dlet qanunliri bir-birige zit kelip qalgan ehvalda muzakire yoli bilen hemmebab chare tepildu.

...." melum bir partiye tzmi bilen bashquruludu" digen sz vetinimizni besip turgan Xitay hkmetining helqimizge mejburiy tanggan tzmini ipadilise kirek.

Eskertish: yuqurida yezilganlar peqet yurttashlirimizning melumati uchndur, Bu togrida toluqraq melumatqa ige bolganlarning toluqlap yezishlirini mit qilimen.

Unregistered
20-01-11, 12:38
Atalmish..............aptonomiya tashwikatima bu?
<arkin dulatta yashapmu kilcha arkinlik uganmapsila...nimiga bazi yazmilarni uchurup tashlaysilar ?>