PDA

View Full Version : Dunyagha yeghlawatqan Tibet



M.Azat
14-03-09, 03:14
Dunyagha yeghlawatqan Tibet

1959.yili 3.ayning 10. küni Tibet qozghulingi bashlandi.
12.küni Tibet musteqillighini ilan qildi.
19.küni Zhonggo xelq azatliq armiyesi,Tibet qozghulangchilirini tari-mar qildi.
10 minglighan Tibetlik hayatidin ayrildi.
Dalaylama Lasa din ayrildi.Tibetning her qaysi jayliridin Dalaylamagha egiship 100 mingdin artuq ahale mal-mülkini qotaz,xechir,atlargha yüklep milyonlighan charwilarni heydep yolgha chiqti.xelq nege kitiwatqanlighini bilmeytti.peqetla “Dalaylama wetendin kitiwatidu,u qaysi terepke mangsa,bizmu uninggha egiship shu terepke mangimiz.u toxtighan yerde toxtaymiz” dep yolgha chiqishqan idi.
1959.yili 3.ayning 28.küni Zhonggo xelq azatliq armiyesi Lasani tamamen kontroli astigha aldi.bu kün,Tibetlikler, Himalaya muz taghlirini eship,ölgen adem we charwa mallarning jesetlirini we ana wetinini arqisigha tashlap ,tunimighan,bilmigen yat memliketke qarap kitiwatqan kün idi. Bu kün,Zhonggoluqlar üchün “Tibettiki qullarning azat qilinghan küni”dep,Tibetning bayram küni qilip bikitildi.wetinini tashlap chiqip ketken Tibetlikler üchün bu kün “Tibetliklerning tarixi pajiyesining bashlanghan küni”idi.aridin 50 yil ötti.3.ayning kirishi bilen bir terepte tentene,bir terepte matem dawamliship kelmekte.

1959.yili Dalaylamagha egiship Hindistangha saq salamet yetip kelgen ahalining bir qismi hawa kilimatidiki chong periq yüpeyli ölüp ketken bolsimu,köp qismi hayatini dawamlashturdi.til bilmigen,öy-makansiz Tibet köchmenliri engir shert-sharayitlarni beshidin kechürgen bolsimu,yenila musapirchiliq hayatigha adetlendi.hazir Hindistan,Nepal,Botan qatarliq döletlerde Tibetlik yashaydighan 49 sheher,yaza-qishlaq bar.223 butxana we rahip mediriseliri,77 mektep,54 doxturxana bar.bularning hemmisini köchmen Tibetlikler özliri qurghan.Hindistanda yashawatqan Tibetlikning sani 100 mingdin artuq.Dalaylamaning turalghu jayi we Tibet sürgündiki hökümet merkizi Hindistanning Daramsala shehride.Tibet sürgündiki hökümetning dunyaning her qaysi jaylirida 11 ish bejirish orni(gheyri resmi elchixana wezipisini öteydu)bar.dunyaning nurghun jaylirida Dalaylamagha wakaliten buddizim dini tarqanquchi Rahipliri bar.

2009.yili 3.ayning 10.küni Dalaylama ,Daramsalagha yeghilghan onminglighan Tibetlik we Tibet doslirigha nutuq sözlidi.u sözide,50 yildin buyan Tibet xelqi engir azap-uqubet chekkenligini sözlep kilip “hetta mushu minuttimu,Tibettiki Tibet xelqi qorqunuch ichide yashimaqta “digen sözni qilghanda meydandiki minglarche kishi köz yashlirini tutalmay höghirep yighlap ketti.Dalaylama Meydandiki herqaysi ellerdin kelgen muxpirlargha yüzlinip,”Tibet insaniyet duyasidiki bir duzaxqa aylandi”didi.

Dalaylamaning nutqidin keyin Yeghin ehli Zhonggogha qarshi namayish qildi.namayishta,Tibettin yengi chiqqanlarmu xeli köp salmaqni igelletti.Dalaylamani kürüsh we uning bilen Birge yashash arzusida xeterlik taghlardin eship her yili 2500-3000 etirapida Tibetlik Daramsalagha kelidu. Namayish Amerika,Kanada,Awustraliye we barliq yawrupa döletliridimu,Hetta Koriye,Teywendimu dawam qildi.nurghun döletlerning xizmet binalirigha Tibet bayrighi esildi. Shiwitsariyede 190 yerde,Awustiraliyede 120 yerde Tibet bayrighi esilghanlighi metbuatlarda ilan qilindi.

Amerika awam palatsi 3.ayning 11.küni 435 kishilik yeghinda 422 kishining qushulishi bilen “Tibet mesilisini ebidilik hel qilish usulini izdesh”qanunini maqulluqtin ötküzdi.

2008.yili 10.ayning 31.küni Zhonggo-Tibet 8.qetimliq söhbiti ötküzülgen idi.biraq söhbet netijisiz axirlashti.bu söhbetning dawam qilishini gherp döletliri birdek telep qilmaqta.

Dalaylama BBC muxbirining 50 yilliq xatire künliride “eger 50 yil aldida Tibette qalghan bolsingiz bugün Tibette weziyet qandaq bular idi?”digen soaligha,
“eger Beyjing 1951.yili arimizda tüzülgen 17 maddiliq kilishimge riaye qilghan bolsa idi,1959.yildiki toqunush chiqmighan bolatti.sergerdan bolup chiqip ketishim toghra tallash bolghan iken.peqet shundaq qilghandila qarshiliq körsütishni we dini enenini saqlap qalghili bolidu”dep jawap berdi.u yene shuni qoshup qoydi, “10. Benchen lama 50-60.yilliri,koministik partiyining Tibetliklerge qilghan besimigha naraziliq bildürüp pikir bayan qilghini üchün 10 yil turmida yatti.ziyankeshlikke uchiridi”

Zhonggo hökümiti bilen Tibet hökümiti otturisida 1951.yili tüzülgen 17 maddiliq kilishimde,Tibetlikler,Tibet Zhonggoning bir qismi ikenligini itirap qilish,Zhonggo Tibatning chighrisini qoghdashtin bashqa Tibetning ichige ekser kirgüzmeslik,yer islahati elip bar masliq,komunizim teshwiqati elip barmasliq,Tibetning ichki ishlirini Tibetlik özi bashqurush… qatarliq maddilar bar idi.bu kilishim Dalaylamaning qolida we Zhonggoning arxiwida bolupla qalmay,barliq gherip döletlirining parlamintliridimu bar.
Zhonggodiki köp sanliq xelq ammisi bu “kilishim”din xewersiz.ular,”chetellikler Zhonggoni parchilashqa uruniwatidu”dep oylaydu.

Uyghurlar bolsa “Gherip dunyasi Tibetni rastinla qollaydu,Uyghurlarni aghzidila qollaydu”dep qaraydu. Uyghurlarning Exmetjan qasimi bashchilighidiki rehberliri kelishim tüzüsh üchün Beyjinggha ketiwetip yuqap ketti.Dalaylama bashchilighidiki Tibet wekilliri yuqap ketmey Beyjinggha baralidi.Uyghurlarning qolida Gomindang bilen tüzgen 6 maddiliq kelishim bar.her ikki tereptin imza qoyghuchilar bügün hayatta emes we Zhonggoda sözi ötmeydu.Tibetlikning qolida Gong chandang bilen tüzgen 17 maddiliq kelishim bar.Qol qoyghan Dalaylama hayat.Gongchendangmu hayat.
Dalaylama,17 maddiliq kilishimni barghanla yerde dölet bashliqlirigha,muxpirlargha,xeliqqe tarqitip yeghlap yürüydu.”shu kelishimge emel qilayli men yurtumgha kitey”deydu.anglighanlarning hemmisi “toghra”deydu.Zhonggo terep bolsa,Tashqi dunyagha”bundaq kelishim yoq idi”diyelmeydu.öz xelqige bolsa bundaq kelishining barlighidin söz etmeydu.memliket ichi-sirtigha birla gepni takirarlap turudu; “Dalaylamaning esli meqsidi wetenning birligini parchilash”
İkki terep otturisidiki dawa dawam qiliwatidu.
Tibet,dunyagha yeghlashni dawamlashturuwatidu….

Bu tereqqiyatlar,Zhonggoda milli mesililerni hel qilishning asan emesligini chüshendüridu.
Shundaqtimu,Dalaylama we Tibet dawagerliri bir mesilige izchil diqqet qilip keldi.u bolsimu,söz,herketliride Hanzu xelqining milli hissiyat we ghururini renjitmeslikke ehmiyet berdi. hisap-kitawining hakimiyet bilen ikenligini her zaman tekitlep keldi.
Uyghurlarning,Tibet mesilisini yeqindin küzütishining Milli istiratigiyeni mukemmelleshtürüshte paydisi bar dep oylaymen.

2009. 03 .12 M.Azat
http://www.uyghur-8-4.com/xewerler1.php?news=55

Unregistered
14-03-09, 04:30
11 meddilik kilishim 6 maddilik yazilip qaptu.tüzütüp oqushinglarni teileymen. Hörmet bilen.
M.Azat

Unregistered
14-03-09, 10:51
tibet hukumeti xitay xelq jumhuryeti hukumeti bilen kelishim tuzdi.tibetning musteqilliq ilani oz wahtida urush menisige keliptuken.ulum wehimesi qaplaptuken.xitay xelq azatliq armiyesi dunya tinchliqini bozuptiken.