PDA

View Full Version : Yawa kepter ´din´ilham alghan ´kishining ´ilhami ´toghrisida



SIDIQHAJI ROZI
06-03-09, 17:45
BU maqale www.azatliq.com da. merhemet qiling .
www.azatliq.com

inkas yizing -- azatliq2008@gmail.com

SIDIQ HAJI ROSI
06-03-09, 18:05
"yawa kepter"din" ilham "alghan kishining" ilhami" toghrisida
sidiqhaji rozi

2-bölüm

uyghurning istédatliq qelemkeshliridin béri nur memet yasin "qeshqer edebiyati" jornilida "yawa kepter" mawzuluq bir parche nesir élan qilip qolgha élindi we 12yilliq qamaq jazasigha höküm qilindi. Bu ishning tamam jeryani bekmu échinishliq boldi. Bir kishining lilla bir éghiz gep qilishighimu, bir kishining bir parche eser yézip ichki dunyasini ashkarilishighimu ruxset yoqmu bu elde ? Yoq ! Chünki, bu el xitaygha mustemlike bulup qalghan weten,de!
Inqilabchi we inqilabchi bulush buisim we bu uqumlargha layiq bér ademning otturigha chiqishi sen chüshen'gendek, men chüshen'gendek undaq ongay ish emes. Bir koplit shéir ning ichide ah ,weten deydighan imliq sözlerdin ikki yerde keltürüsh bilen yaki gholam osman ependige oxshash"men azadliq körishimizning teqdirige sizdek saqta muamilide bulalmaymen" deydighan jümlilerde ipade bildürüsh bilenla inqilabchi bolghili bolmaydu. Inqilapning yoli- musheqqetlik yol, inqilabning yoli shan- shereplik yol, inqilabning yoli- til haqaretlik bezi hallarda töhmetlik yol. Inqilabning yolida türme bolidu, zindan bolidu; inqilabning yolida düshmen bolidu, dost bolidu, inqilabning yolida saqchi bolidu, ishkel bolidu. Inqilabning yolida ölüm bolidu, hayatliq bolidu, ishench bolidu, ishenchsizlik bolidu... Gadayliq- ghéribliq bolidu ; nur memet yasinni adwokat aqlighanmidu, nur memet yasinning özini- özi aqlishigha xitayning sot mehkimisi yol qoyghanmidu? Nur memet yasin sot mehkimiside men jinayet sadir qilmidim , peqet yazmilirimda idiyemdiki özgirishni eksi etturdüm déyeligenmidu?
Nur memet yasin yene, men eser élan qilsam "qanunluq" jornalda eser éilan qildim, méning jinayitim néme, déyeligenmidu? Shundaq diyelidi. Lékin xitay pisent qilmidi chünki, xitay özining wujudidiki jinayetni tümenligen nur memet yasinlarning wujudigha ittirip qoyalayti. Ish shundaq boldi."yawakepter" radioda anglitilghan küni hayajan déngizigha gherq bolghan gholam osman ependi, nur memet yasin'gha ich aghritqan, hésdashliq qilalighan adem bulup chiqti . Türme sirtida yashawatqan herqandaq uyghur eger uning eqli, exlaqi jaiyda bolsila türme ichidiki qérindashlirigha hésdashliq qilishi we ich aghritishi kérek idi. Biraq, gholam ependi oxshashla eksiriyetlik ilhamghimu ige bolghan kishi bulup qaldi.
"kimge apirin?...yazghuchi yigitke apirinmu...jornal xadimlirigha apirinmu...radiogha apirinmu?" deydu,- tesirlinishning chungqurliqidin téxiche hushigha kélelmigen gholam osman ependi.emma radiogha apirin éytishni könglide testiq tapmaydu. Bizning hemmisige , yazghuchi nur memet yasin'ghimu, eserni jornalda élan qilghan jornal tehririgimu, radioda déklamatsiye qilip anglatqan muxbirghimu hemmisige apirin éytishimiz lazim idighu?
Bir hadisining 3xil ipadilinishi ,'eserning yézilishi,jornalda élan qilinishi, nur memet yasinning qolgha élinishi ,radioda déklamatsiye qilinishi oxshashla uyghürning hazirqi zaman turmushigha munasiwetlik emesmidi? "yawa kepter "radioda déklamatsiye qilin'ghandin kéyin, gholam osman ependi üchün éytqanda radioni qarghap- qawash némige kérek bulup qaldi? "yawa kepter" bu eserni "bichare nadan xelqimiz chüshenmeydu" deydu ,- gholam osman ependi,'edebiyattiki istilistik wastilarning yaki ijadiyet métodning biri hésablan'ghan simwolizm sheklide yézilghan bu eserni gholam osman chüshen'gen iken, uyghür xelqi némishqa chüshinelmeydu, chüshenmigen kishi gholam osmanmu yaki uyghur xelqimu? Undaqta,bu eserni kim yéship aniliz qilip bérishi kérek? Ghulam osman ependi mundaq dawamlashturidu:" yeni bu hékayini yeshmek, sherhlimek, bahalimaq lazim idi. Bu qilinarmu? Her halda maashliq ["obzorchi"]largha ige radioghu bu!? , eger mana mushu[" qushqach soyup baqqan qassap"] larning buninggha hali yetküdek bolsa,bu ishni- hékayini opératsiye qilidighan ishni- qilmaq, erkin metbuatning[tarixi yosunda, heqliq yosunda] zimmisige chüshidighan burchtur. Mana shuni könguldikidek qilalisa a pirin aylansun! Shu chaghda apirin iéytsaqmu kichikken bolmaymiz"
kim, gholam osmanning "apirin" éytishigha hajetmen bulup qaptu? Radiomu, nur memet yasinmu yaki "ma ashliq obzor chi"mu? Radio échilip taki hazirghiche eser tehlil qilish , bediiy eserni analiz qilish pirogramma qatarida orunlashturulghini yoq. Peqet "ana yurt térologiyisi"ni uqup bérish orunlashturulghan ikenduq. "radiodiki méngisige dogh ichiwalghan" muxbirlarning " u- hélihem jengde", yoqalghan göher" , qatarliq" klassik" eserlerni radioda uqup bérishke orunlashtur mighanliqi éhtimal gholam osmanning radio toghrisida qaynap kétishige xémirturuch bolghan bolsa kérek.
Hörmetlik gholam osman ependi! Men bügün bu yerde sizning eserliring'izni tehlil qiliwatqanda "qushqach soyup baqqan qassap" bulup qaldimmu yaki bir neper" klassik" yazghuchini tetqiq qiliwatqan tetqiqatchi yaki analizchi bulup qaldimmu üzümni bilelmidim.
Hörmetlik gholam osman ependi!, " buningdin shuni xulasslalaymizki, bular dawagha heqiqi köyünmeydiken! Bular kimgidur birige yallinip ishle wétiptu, shunga bu ishni [bolsiken ] dégen chin niyettin qilmaywétitu...déyishke mejbur bulimiz ", dep yézipsiz. Dawa qiliwatqan lékin dawagha heqiqi köyünmigen kishiler kim? Kimdu birsige yallinip ishlewatqan kishiler kim? Bu kishilerning ismini chirayliqche otturigha qoyishingiz kérek , chünki, gholam osman ependi buyerde siyasi" ders" sözlimeywatidu belki bir "jinayet" ning jpp uchini ashkarilawatidu.

2009‏-yili 2‏-ayning 25‏-küni washin'gitun
www.azatliq.com
azatliq2008@gmail.com