PDA

View Full Version : Süküttiki Uyghurlar



Unregistered
04-03-09, 02:10
Süküttiki Uyghurlar




Kunmingda yüzbergen aptobus partlitish weqesining bolghinighimu bir hepte boldi. Gerche bu délo téxi pash bolmighan bolsimu, emma nurghun kishi gumanini Uyghur «Sherqiy Türkistan unsurliri»gha qaratti. Bu eslidimu qattiq bashquruliwatqan Uyghurlargha nisbeten bir «chembirek epsuni» bolup béshigha taqaldi. Emeliy ehwalning qandaq bolushidin qet'iynezer, bundaq guman qilishning réal sewebi bar. Köp yillardin buyan, Junggoning hökümet menbelik uchurlirida Uyghur "Sherqiy Türkistan unsurliri" Junggoning bixeterlikige tehdit séliwatqan térrorchi unsurlar, birinchi nomurluq düshmen bolup qaldi, hetta "démokratiye, erkinlik"ning ülgisi bolmish Amérikimu "Sherqiy Türkistanchi" (toghrisi Sherqiy Türkistan Islam partiyisini --- terjimandin) larni térroristlar tizimlikige kirgüzdi. Emma, "Sherqiy Türkistanchi"lar pütün Uyghur xelqige wekillik qilmaydu, "Sherqiy Türkistanchi"lar peyda qilghan térrorluqmu pütün Uyghur xelqi qilghan térrorluq emes. Melum menidin éytqanda, "Sherqiy Türkistanchi"larning térrorluq heriketliri bilen Junggoning hökümet menbelik xewerlirining tesiride pütün Uyghur milliti tamamen alwastilashturulup bolundi. Omumen herqandaq bir Uyghur kishisi qatnash wasitilirige chiqsa, méhmansaraylargha chüshse, "alahide étibar"din behrimen bolidighan boldi.



Men ilgiri bir Uyghur buradirimge, milletlerning öz teqdirini özi belgilesh prinsipi boyiche, herqandaq millet özini özi idare qilishi lazim, Uyghur millitimu bashqilarning bashqurushida bolmasliqi kérek, dégenidim. Emma u manga, Uyghur millitining mutleq köpchiliki musteqil bolushni xalimaydu, ular hazirqi halettin birqeder razi, musteqilliqni qollaydighanlar az bir qisim Uyghurlar, dédi. Men heyran boldum, chünki men Junggo hökümet terepning Uyghur "bölgünchi küchliri" dep eyibleshlirige könüp qalghanidim. Éhtimal nurghun kishi dairiler peyda qilghan saxta ehwaldin manga oxshash qaymuqup yürgen bolushi mumkin, chünki hemmila ashkara uchurlarda köpchilikke: Uyghurlar musteqilliq dewasi qiliwatidu, hetta térrorluq wasitisi bilen bu meqsitige yetmekchi, dep chüshendürülidu. Emma, az birqisim Uyghur musteqilliq dewasi qiliwatamdu yaki barliq Uyghurmu, dégenni oylaydighanlar intayin azchiliq.



Junggoning milletler mesilisige we Shinjang siyasitige qiziqidighan kishiler eger Junggo hökümet terepning konirap ketken ijabiy xewerliridin zérikip qalghan bolsa, tuyuqsiz peyda bolup qalidighan "Sherqiy Türkistan" qatarliqlarning térrorluqigha dair xewerlerge qiziqip qalidu. Emma kechürüng, bu xil xewerler menggü Junggoning hökümet organliri ashkarilighan uchurlarni asas qilidu, mes'uliyet menggü Uyghurlargha yüklinidu. Bizning Uyghurlarning musteqilliqqa dair geplirini anglimiqimiz, yazmilirini körmikimiz bekmu tes.



Uyghur milliti asanla bes-munazirige seweb bolidighan, emma özi sada chiqarmaydighan millet. Oxshashla Junggoning milliy mesile munbiride turghan Tibetler bilen sélishturghanda, Uyghurlarni gas-gachiliq késilige giriptar bolghandekla déyishke bolidu. Gerche sirtta tenqidlesh sadaliri üzülmisimu, bu millet ashkara inkas qayturmaydu, xuddi ashu tenqidlerdin bixewerdek.



Xelq'aradin élip éytqanda, Uyghur milliti xelq'araning qollishigha asasen érishelmeydu, «11-séntebir weqesi»din kéyin, «Medeniyetler toqunushi nezeriyisi» hökümran orun'gha ötti, Amérika bashchiliqidiki Xristiyan (Katolik dinini öz ichige alghan yéngi dinlar) gha étiqad qilidighan gherb jem'iyiti barliq musulmanlarni chetke qaqti. Shunga, musulman Uyghurlar Yawropa-Amérika döletlirining qollishigha asasen érishelmeydu. Tibetler Budda dinigha étiqad qilidu, ular gherbtiki birqisim ammining qollishigha érisheleydu. Chet eldiki Tibetlermu gherb jem'iyitige singiship, ularning qollishini qolgha keltüreleydu. Emma Uyghurlarni kim qollaydu? Yawropadiki birqisim döletler oxshash bolmighan pikirdiki Uyghurlargha panahliq bergen bolsimu, bu omumen insanperwerlikni chiqish qilishtin bolghan bolup, bu Yawropaliqlarning Uyghurlarning türlük teleplirini qollighanliqini bildürmeydu. Chet ellerde yürgen Uyghurlarningmu gherb jem'iyitige singishmiqi intayin tes, gherbliklermu Uyghur üchün nahayiti az gep qilidu.



Chet el muxbirlirining kirishi toghra kelgende, Tibetke kirish üchün ijazetneme élishqa toghra kélidu, Shinjanggha bolsa nahayiti asanchiliq. Biraq, biz chet ellik muxbirlarning Tibetke bérishqa shunche qiziqidighanliqi bilen bir waqitta, ularning Shinjanggha nahayiti az baridighanliqini, Shinjang toghrisidiki xewerlerni nahayiti az yazidighanliqini körimiz. Kishiler "Junggogha qarshi bashlamchi metbuat" dep ataydighan BBC we «Amérika Awazi» qatarliqlarmu, bu térrorluqlarning heqiqiy mahiyiti toghrisida izdenmeydu, Uyghurlargha dair mulahize we bahalirida peqetla Junggoning hökümet terep uchurlirini asas qilidu. Ejeba, Shinjang we Uyghur milliti gherbning asasliq metbuatlirida körünse bolmamdiken? "Söz erkinliki"ni muqeddes bilidighan gherb döletliri, némishqa Uyghur yurtlirigha bérip ehwal igilep baqmaydu?



Xelq’ara metbuatning étibarsiz qarishidinmu qorqunchluqi, Uyghurlarning arisida öz pikirlirini ashkara ipade qilidighanlarning kemchillikidur, Junggoning hökümet axbarat we teshwiqat wasitiliri Tibetni qandaq teshwiq qilishidin qet’iynezer, Tibetning ichki qismida awam arisidiki birqisim kishiler (Wéysé xanimgha oxshash) Tibetning heqiqiy ehwalini tashqi dunyagha bildürüp turidu, Tibet köchme hökümitimu türlük yollar arqiliq Tibetning ichidiki ehwallarni sirtqi dunyagha tarqitip turidu. Lasada “14-mart” weqesi yüzbergendin kéyin, nurghun Tibetler Junggo merkiziy hökümitige bolghan gumanini ipadilidi, bashqa kishiler bolsa türlük téxnikiliq wasitiler yardimide bu gumanlargha dair uchurlardin xewer tapti. Uyghurlarchu? Téxnika qanchilik ilghar bolsun, hazirghiche Shinjangning heqiqiy ehwalini tarqatqan Uyghurni körmiduq, sirtta paaliyette boluwatqan Uyghurlarningmu ana tupriqida néme weqeler boluwatqanliqini bilmiki tolimu qiyin. Gerche Rabiye xanim Uyghurlarning sadasini sirtqa anglitishqa barliq küchini chiqiriwatqan bolsimu, emma u Tibetlerdiki Wéysé xanimgha oxshash sirtqi dunyani téximu emeliy uchurlar bilen teminliyelmeydu.



Puxralarning süküti siyasiy bésimdin déyilse, undaqta jem’iyetning wijdani bolmish ziyaliylar béshini ichige tiqiwalmasliqi kérek. Xenzulardiki birqisim wijdaniy burchqa tolghan ziyaliylar özlirining oxshash bolmighan qarashlirini ashkara yaki yérim ashkara otturigha qoymaqta, Tibetlerdimu öz millitining sadasini eks ettüridighan ziyaliylar bar, biraq, Uyghurning ziyaliyliri nege ketti? Biz Shinjang aliy maaripining shunche yillardin béri Uyghur milliti üchün birmu ziyaliyni yétishtürüp bermigenlikige ishinelmeymiz. Buning birdinbir izahati ziyaliylarning wijdanini yoqatqanliqi, siyasiy bésim astida millet menpeetining shexsiy menpeettin töwen orun’gha chüshüp qalghanliqi démey bolmaydu.


Gherbliklerning: «Közqarishinggha qoshulmaymen, emma söz qilish hoquqingni jan tikip qoghdaymen» deydighan maqali bar. Qanun-tüzümlük jem’iyette, herqandaq adem söz qilish erkinlikige ige, jinayet bilen eyiblen’gen kishiler aqlinish hoquqigha bekrek érishishi kérek. Biraq Junggoning hökümet terep élan qilghan bayanatlarda “Sherqiy Türkistan” térrorluq délolirida, biz jinayet subyéktlirining qanun boyiche teshkil qilin’ghan we aqlash hoquqigha kapaletlik qilinidighan sotqa emes, aqlinish hoquqidin mehrum bolghan siyasiy sot munbirige apiriwétilgenlikini hés qilimiz. Jinayet gumandarini öz millitining kishiliri ashkara aqlash iqtidarigha ige emes.



Yaxshi bashqurulghan bir dölette süküt ichide ötidighan bir top bolmasliqi kérek. Biz Junggoning nurghun jaylirida démokratik siyasiyning özlüksiz tereqqiy qiliwatqanliqini körüwatimiz, biraq, Shinjang Junggo siyasiysining alahide bir tupriqi bolup turmaqta. Uning asasliq rehberliri uda töt qarar wezipe ötigen bolup, buni zamanimiz Junggosidiki epsane démey bolmaydu. Junggoning bashqa jaylirida iqtisadni tereqqiy qildurush yolida izdinishning eksiche, siyasiy we jem’iyet muqimliqi Shinjang rayonining aldinqi orunda turidighan nishani. 20-30 yilning aldidikige oxshash, “muqimliq hemmini bésip chüshidu” dégen söz bu yerning eng muhim siyasiy prinsipi. Söz qilish hoquqining hemmisi hoquq tutqanlarning qolida, hökümranliq qilin’ghuchilar xuddi ashtaxta üstige qoyulghan béliqqa oxshaydu, kimla kélip göshini shilsa waysimaydu.



Uyghurlardin birqisim adem térrorluq heriketliri bilen shughullansimu, uning néme sewebtin peyda bolghanliqi üstide oylinip baqidighan adem yoq. «Itmu ghezipi tutqanda tamdin sekreydu» dégen gep bar, térrorchilarghimu bashqa tallash qalmighan. «11-séntebir» weqesidin kéyin, gherb jem’iyitimu térrorluqning peyda bolush sewebliri üstide, gherb döletlirining Islam dunyasidiki siyasiy tedbirliri we iqtisadiy siyasetliri üstide özlüksiz izdendi. Emma Junggo dairiliri mesilini addiy halda “bölgünchi unsur”larning radikalliqigha artishtek siyasiy uqumlar dairisidila chögilidi, hergizmu mesilini ijtimaiy siyasiy, iqtisadiy siyaset qatarliq jehetlerdin oylashmidi.



Ajizlarning küchi küchlüklerge bes kélelmigende, söz erkinliki bolmighanda térrorluq kélip chiqidu. Tarixta “Sherqiy Türkistan” dégen dölet bolghanmu bolsun, hazirqi Shinjangda térrorchiliq weqeliri yüzbériwatqanmu bolsun, bularning hemmisi mesilining négizi emes. Mesilining muhim nuqtisi, “Sherqiy Türkistan térrorchiliri” déyiliwatqan bu topning yéterlik söz erkinlikige ige bolghan-bolmighanliqi, öz közqarashlirini erkin halda ashkara ipade qilalaydighan-qilalmaydighanliqi, ularning qarashlirini awamning chüshinidighan-chüshenmeydighanliqidin ibaret. Eger ular dawamliq süküt qiliwérishtin özini tartsa, téximu köp awam ularning heqiqiy oy-pikirlirini chüshinidu, térrorluq mesililiri üstide téximu chongqur pikir yürgüzidu. Junggo merkiziy hökümiti eger Shinjangdiki térrorluq mesilisige gumanitar pozitsiyide turup pikir yürgüzse, emeliyetchil pozitsiyide turup “bölgünchi küchler”bilen söhbetleshse, Shinjang mesilisi andin axirqi hésabta hel bolidu, Junggo duch kelgen térrorluq tehditi andin axirlishidu.



Lushün ependi: “Süküt ichidin étilip chiqmisang, süküt ichide yoqilisen” dégeniken. Sadasiz Uyghur millitige eng axirida mana mushu ikkila tallash qalghan bolushi mumkin.


http://www.uighurbiz.cn/forum/viewthread.php?tid=313

Unregistered
04-03-09, 11:44
Yahshi yezilghan makale iken

Unregistered
04-03-09, 11:58
sukutteki uyghurlar digini memuri orunlarda uyghur awazi yoq digini.

Unregistered
06-03-09, 14:47
Bu hiliger hitay meyli nime meqsette yazghan bolsa bolsun yahshi yeziptu,yaze hitay, her qanche yahshi yazsangmu sen yenila hitay, meqsiding we arzu-istekliring bu yazghanliringdek bolmaydu,biz Uyghurlarning meqsidimiz we arzu-isteklirimiz sen we senlerni yurtumizdin tamamen yoq qilish,bu heqiqet elbette sanggha we senlerge hosh yaqmaydu,u chaghda sen we senler bu yazghanliringning del eksiche oylaysen, yazisen we ish qilisen, mana bu heqiqet sening bu yazghanliringning oylighanliring emes,buyrutqanlarning maqalesi ikenligini bildiridu.

Amma ziyini yoq yazghin, huddi ozung maqalengde digendek wetendiki yazalmaydighan bolup qalghan Uyghur ziyalilirigha wakaleten sen yazghin.qizziqqanlar oqusun, seni we senlerni ichi-ichidin yaman koridighan


IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

Unregistered
06-03-09, 15:28
Heyran Qalarliq Mojize
(maqale ilip tashlandi qayta qoydum, oqup xtasisini korsutup bersingiz soyunumen)

Lushundin digen xitaydin neqil kelturgen bir xitayning „Süküttiki Uyghurlar“ digen maqalisi manga bekmu ghelite tuyuldi. maqale bu yerdin chiqidu:
`http://www.uyghuramerican.org/forum/showthread.php?t=13167 `

Mediniyet inqilawi Mezgilide xitaylar "Mawzidung idiyisining qizil bayriqini, dunyadiki her bir paytextke qadaymiz", dep mawning tamdiki resimige tazim qilip yurgen zamanlar idi. Del bu waqitlarda uyghur ilghar ziyaliliri keng-kolemde uyghur milletchilikini yayghan idi. Qeshqer wali mehkime timigha chaplan'ghan chongxetlik gizitni Heytkar namizidin yan'ghanlarmu oqup toymayti. Uningda xitaylarning mustemlike tuzumi astidiki qilmishlar qirliq til bilen sokulgen idi.

Bu dewir uyghur milli armiyesining Herqaysi wilayetlerdiki qisimliri tarqitilghan, xitaygha qarshi wetenperwerlik, milletchilik teshwiqati oyghandurup her-qaysi jaylarda uyghurlarning qarshiliq herketliri kuchuyup Ketken idi. 1966-Yiligha qeder qorchaq hoquqqa chapliship kelgenlerning hemmisining hoquqi biraqla ilip tashlandi. Ularning gheziwi tashti, elem qildi, oyghunushqa yuzlendi. Uyghur,qazaq xelqliridiki Milli ghorur, keypiyat qarshisida axir uyghuristan unwirsitidin bir xitay pirofissor otturigha chiqip hemmini heyran qaldurdi. Uyghurlar dep tashlisa turmige Tashlinidighan geplerni u ilan qilishqa bashlighan idi. Shundaq qilip bir xitay "yerlik milletchi" bolop ataldi. U yer buyerdin uning shiriklirimu peyda boldi.Bir qisim ganggirighanlar umitni Bijingdin uyghurlargha erkinlik-dimokratiye ekilip biridighan "yerlik milletchi" xitaylargha baghlashqa bashlighan idi. Uzun otmey "yerlik milletchi" ghayip boldi. honiri ashkare boldi. Uninggha sir bergen uyghurlar qolgha ilindi. Bir qismi sowit ittipaqigha qichip qutuldi.... Kiyin u Xitay osturuldi.

Xitay tarixida uchrimaydighan bu tolimu ghelite tuyulghan ehwal manga chungqur tesirat qaldurghan idi. Xitaylardin bolsun, xitaydin bolghanlardin bolsun uyghurlargha asmandin chushkendek "Mojize" bugun'giche yoloqmidi. Tokkida „Süküttiki Uyghurlar " -digen maqale chushti. Weten ichide hichkim qilishqa juret qilalmaydighan, "asasliq teshkilat" reisliri Uxlisimu chushige kirmeydighan geplerni bu xitayning aghzidin anglawatimiz. Maqale UAA da ilan qilindi. Bir uyghurning yazmisigha olushup kaltekleydighanlardin chomaqchidin birimu U maqaligha yiqin kilelmidi. Chunki awtor xitay.

"Dimokratiyechi" xitaylardin bishimizgha nimiler chushti uni bilimiz, mesilen: rabiye qadir bilen amirikada "uyghur -xenzu bir tuqqan" digen lozunkini koturup birge namayish qilghan
"Dimokratiyechi"xitaylar Amirikada chiqaghan"junggo dimokratiyesi"digen jornalda "musteqilliq guzel bir chush, emma uning ishqa ishishi menggu mumkin emes" dep yazdi.

Xitaydin bolghanlardin bishimizgha nimiler chushti unimu bilimiz, mesilen: "xitay birliki-jungxa fidratsiyuni", "yuksek awtonomiye", "chin milliti qaltis mediniyetlik we kuchluk.",
"Uyghurlar islam dinigha itiqat qilmisa boptiken..." Digenler chushti.

Yuqurqilarni eslitish arqiliq yetmekchi bolghan meqset: xitay we xitaydin bolghanlardin tokkida chushidighan „mihri-shepqet“ke qeti ishenmeslikni tewsiye qilishtur. Mojiza bar diyilse, uni ret qilmasiliq kirek elbette. Ruslarda, yawropaliqlarda bar mojizeni Xitayda bar dise ishenmes bolop qalghan Uyghurlarning kutidighan Mojizasi bu shuarlarning shertsiz emelge asurilishidinla ibarettur:

„Xitaylar Wetinimizdin Chiqip Ketsun!“ - Urumchide ilip birilghan Dikabir oqughuchilar
herikiti namayishining shuaridin ilindi.

„Yoqalsun Xitayning Mustemlike Tuzumi !“. 1994-yili Girmaniyede Sidiqhaji Musa teripidin Oyushturulghan Xitay Pirizdinti Lipinhgha qarshi tunji musteqilliq Namayishning Shuaridin ilindi

******

„Süküttiki Uyghurlar“din neqiller we qisqa Isharetler:

< Junggo merkiziy hökümiti eger shinjangdiki térrorluq mesilisige gumanitar pozitsiyide turup pikir yürgüzse, emeliyetchil pozitsiyide turup “Bölgünchi küchler”bilen sohbetleshse, shinjang mesilisi andin axirqi hésabta hel bolidu, junggo duch kelgen térrorluq tehditi andin axirlishidu.>

- Dimek DUQ sohbetke chaqiliwatidu.

<Yaxshi bashqurulghan bir dölette süküt ichide ötidighan bir top bolmasliqi kérek. Biz junggoning nurghun jaylirida démokratik siyasiyning özlüksiz tereqqiy Qiliwatqanliqini körüwatimiz, biraq, shinjang junggo siyasiysining alahide bir tupriqi bolup turmaqta.>

-Dimek Uyghurlarni tiximu „Yaxshi bashqurush“ning, xitay ichidin chiqarghuzmasliqining qapqanliri quruluwatidu.

< "Sherqiy türkistanchi"lar pütün uyghur xelqige wekillik qilmaydu, "sherqiy türkistanchi"lar peyda qilghan térrorluqmu pütün uyghur xelqi qilghan tirrorluq emes.>

-Dimek Barin, Ghulja, Semen yoli ... Qatarliqlardiki 60 yilliq qarshiliq herketlirini Tirorluq dep atapla qalmastin ularni Uyghur xelqidin ayrip korsitiwatidu.


DUD Teshkilati Reisi
Sidiqhaji Musa (Diplom Arxitiktur)

www.u yguria.com
info@u guria.com u we y arisidiki boshloqni iliwitip qollunung. Bu torbette orginal adresi korunmes qiliwitilgen)