PDA

View Full Version : Molla Mustafa Barzani



M.Azat
14-02-09, 03:34
http://www.uighurbiz.cn/forum/viewthread.php?tid=772&extra=page%3D1

M.Azat

Molla Mustafa Barzani





Molla Mustafa Barzani 1903.yili3.ayning 14.kuni Osmanli teritoriyesi ichidiki Iraqning Kürt rayonida tughuldi.5-6 yashlirida aililisi bilen Osmanli Impiriyisi teripidin Diyarbekirge surgun qilindi. U,11 yashqa kirgende,yeni 1914.yili Barzan qebilisining bashlighi bulghan akisi Abdusalam impiryege qarshi isyan chiqarghanlighi uchun,Osmanli ipiryesi teripidin Musul shehride olunge hokum qilindi. 2-dunya urushida Iraq Osmanlinin qulidin, Engiliyening quligha otti. Dini ilim ugunup “Molla”liq inwanigha irishish uchun oquwatqan Mustafa Barzani, 1919.yili 16 yeshida engiliye ishxaliyetchilirige qarshi bashlanghan isyangha qoshuldi.1931.yili chong inisi sheyix Exmet Barzani teshkilligen keng kulemlik Kürt isyanida muhim rol oynidi.1932.yili Barzani qebilisining reisi boldi. 2-dunya urushidiki qalaymiqanchiliqtin paydilanghan Mustafa Barzani 1943.yili Iraqning shimalidiki Kurt rayonida Baghdat merkizi hokumitige qarshi isyan bayrighini achti. bu isyan 1945.yili keng kulemdiki xelq qozghilingigha aylandi.bu qozghilang Ingiliz hokumiti teripidin ayrupialn, tanka, zambirekler bilen shiddetlik shekilde basturuldi .Mustafa Barzani, qarliq taghlarni halqip otup, 3000 esker, 9000 ahalini egeshturup Iranning sewit ishxali astidiki Kurt rayonigha 1945.yili 10.ayning.11.kuni yetip keldi we Urumiye rayonida Kurdistan herkitining yol bashchisi Qazi Muhemmedning emri astida Kurtlerning azatliq herkitige hazir ikenligini bildurdi. 1941.yili 8.ayning 25.kuni Iranning jenubi qismini Engiliye we Amerika, shimali qismini sewit ittipaqi ishxal qiliwalghan idi. sewit ittipaqi tesiri asitiki Turkiyege yeqin Kürt shehiri bolghan Mahabadta 1946 yili,1.ayning 13.kuni “Mahabad Kurt Aptonom jumhuriyitei”quruldi. Géniral unwanigha ige bolghan Mustafa Barzani bu doletning Mudapiye ministir we bash qumandani boldi.



1946.yilining axirida Ingiliz armiyisi ffice:smarttags" />Iran ziminidin chikinip chiqti, Amerika ,sewit ittipaqi Irandin chikinmeydighan bolsa, Moskowa we Irandik sewit eskiri bazisigha atom bombisi atidighanlighi toghrisida oltimatom berdi. 1947,yili sewit armiyisi Irandin cékinishi bilen, Iran armiyisi “Mahabad jumhuryiti”ge besip kirdi. jumhur reisi Qazi Muhammed Iran hokumiti teripidin dargha esip olturuldi. Mustafa Barzanigha olum jazasi ilan qildi.Mustafa Barzani, bir qisim esker we Kürt ahalisini egeshturup, Iran armiyisining qorshawini yerip utup sewit ittipaqigha qechip keldi. u sewit ittipaqi chigirisi ichige kirgende 500 etirapida eskiri qalghan idi. Mustafa Barzani Istalinning teklipi bilen Moskowagha keldi. Moskowada til inistutida we herbi akidimiyede oqudi. giniralliq unwanini aldi. 1958.yili Iraqta siyasi ozgurush boldi. padishliq tuzum aghdurulup tashlinip, Abdikerim Qasim dolet beshigha keldi. sewit ittipaqi bilen yeqin dosluq munasiwiti qurghan Iraq hokumiti, burun isyan chiqarghan kürtlerge “umumi kechurum”permani ilan qildi. Molla Mustafa barzanining “molla”lighi Moskowada qaldi. “kominizim jengchisi” Mustafa Barzani, Roslarning kilishturishi bilen Iraq hokumiti bilen kilishim hasil qilip Iraqqa qaytip keldi. Burunla Mustafa Barzani teripidin qurulghan “Kurdistan dimokiratik partiyisi” Iraqta qanuni bir partiye supitide paaliyetke otti we yengi Iraq hokumitini qollap-quwetlidi.biraq Iraq hokumiti, Kürt rayonigha ixtisadi we medini heq-hoquqlirini birish toghrisidiki wedilirige emel qilmighanlighi uchun, 1961.yili Kürtler yene quralliq isyan herkitini bashlidi. Mustafa Barzani bashchilighidiki Kürt partizanliri shimali Iraqning hemmisini digudek hakimiyiti astigha kirguzdi. kop yil dawam qilghan bu ichki urushta bir qanche qetim Kurtler bilen Iraq merkizi erep hokumiti arisida kilishimler imzalanghan bolsimu, urush toxtimidi. bu mezgilde Israil bilen Mustafa Barzani arisida mexpi alaqa qoyuqlashti.



1967 .yili mesh’hur”6kunluk”erep-israil urushida Israil olja alghan qural-yaraqlarning hemmisini digudek Barzanigha hediye qildi.1967.yili 9.ayda Mustafa Barzaning Israil ziyariti munasiwetning teximu quyuqlilishigha törtke boldi. 1970.yili 3.ayning 11.küni, Iraq Muawin dolet reisi Saddam Huseyin bilen Mustafa Barzani arisida tüzülgen eng axirqi tinichliq kilishimi bilen Kürtlerghe aptonomiye birildi. urush toxtidi. Amma, Iraq hokumiti, Kürtlerni tamamen quralsizlandurush tirishchanlighini korsetti, amma, Kürtlerge wede qilinghan aptomomiyeni bermidi. buning bilenla qalmay, Saddam Huseyin Erbil,Sulaymaniye sheherliridin Kürtlerdin setiwalghan qebile reislirining qoli bilen bir qanche qetim Hediyeler ichide muddetlik partlatquch bombalarni qoyup Barzani’gha suyqest guruppilirini yollighan bolsimu, suyqestchiler tutulup qelip pilan her qetim emelge ashmidi. bu kunlerde Iraq bilen quyuq dosluq munasiwiti bolghan sewit ittipaqi, Mustafa Barzanigha beriwatqan yardemlerni tamamen toxtatti. Mustafa Barzani 1973.yili israilni yene bir qetim ziyaret qildi we Iraq bilen arisida keskin ixtilap bolghan Iran shahi Muhemmed Riza pehliwi ning doslighini qolgha kelturdi.Irandin yardem elip tekrar qozghulang koterdi. Iraq armiysi bilen shiddetlik jenglerni qildi. bu kunlerde Israilning qollishi we yardimige irishipla qalmay,Israildiki Kürt yehudilirining (israilde u dewirlerde 45-50 ming köchmen Kürt yehudisi bar idi. Bugün sür’et bilen köpeygen Kürt yehudisinin nupusi 100 ming)lobiliq paaliyiti netijiside Amerikiningmu qollishigha irishti.



1975.yili 3.ayda Iran shahi Riza Pehliwi bilen Iraq dolet muawin reisi Saddam Huseyin Aljiriyede otkuzulgenOPEC(Neftit import qilghuchi doletler)yighinida uchurushup kilishim hasil qildi.Iraqtin bezi menpeetleri alghan Iran padishasi Muhemmed Riza Pehliwi, Iraq bilen yengi kilishim imzalap Kurtlerge biriwatqan yardemni birdin toxtatti we Kürtler heqqidiki muhim axparatlarni Iraqqa berdi. Amerika istiratigiyelik menpeti uchun Iran bilen oxshash puzutsiye qollandi. Israilmu yardimini toxtutushqa mejbur qaldi. arqa sep teminatidin muhrum qalgham Mustafa Barzani qisimliri Iraq armiyisi teripidin eghir meghlubiyetke uchiridi. Mustafa Barzani Irangha qachti, arqidin 1976.yili putun umidini kapitalizimning bushigi washingtongha baghlap Tehrandin, washingtongha qarap uchti. 1979.yili 3.ayning 3.kuni washingtonda wapat qildi, olum aldida oghligha axirqi nishanning musteqil Kurdistan ikenligini wesiyet qildi. Bugün, Iraq ichidiki Kürt aptonom rayoni 1991-yili, Amerika Iraqqa birinji qetim hujum qilghandin bashlap Amerika himayisi astida, öz-özige xoja bolup yashimaqta.



2-qetimliq Amerikining Iraqni ishxal qilish urushidin keyin,4milyun347 ming nupusluq Kürtler Dölet ichidiki Dölet bolup qaldi.shuan Kürtlerining Dölet bayrighi,dölet girbi,dölet armisi,dölet bankisi,tamojnisi… özlirige ait. Döletning beshida Mustafa Barzaning oghli Mesut Barzani bar. Iraq Kürtliri Baghdatqa beqinmastin,Pütün dunya nefit shirketliri bilen hemkarliship nefit bayliqlirini echiwatidu. 2008,yil Xenzu Iraq Kürdistanida nefit charlash we nefit chiqirish uchun 2 milyart dolar meblex saldi. Mustafa Barzani Millitini qutquzush yolida molla boldi, Roschi, Israilchi, Amerikanchi… boldi. Iraqqa qarshi bezi irandin, bezi Türkiyedin yardem aldi. bezi Baghdat merkizi hökümette wezipe aldi, bezide merkizi hökümetke qarshi isyan chiqardi. Bezide quralliq,bezide siyasi küresh yolini tallidi.qaysi idilogiye milli azatliq kürishige paydiliq bolsa u idilogiye terepte turdi. Qisqisi. azatliq yolida mang’ghan yolning reng’gi emes netije muhim.