PDA

View Full Version : Uyghurlarning pamilesiz qelishi we Uyghur ziyalilirining mes'uliyiti



M.Azat
13-02-09, 03:56
Uyghurlarning pamilisiz qelishi we Uyghur ziyalilirining mes’uliyiti

M.Azat


Dunyada pamilisiz yashawatqan,Apiriqa qiteside az sanda Qebile milletleri bar.medini milletler arisida bügünki künge qeder pamile ishletmey yashawatqan yalghuzla Uyghurlar qaldi.

Her qandaq bir Uyghurdin pamilingiz nime dep sorsingiz, dadisining ismini “pamile”deydu.her bir perzent dadisining ismini pamile süpitide qollanghanchqa pamile,u adem bilen bille görge kirip kitidu.uning balisining pamilisining ömrimu uni qollanghuchining ömridin uzun bolmaydu.shunga Uyghurlarda 10 evlat buruinqi ejdatlirining aile shejerisini bilidighanlar bek az.bir aile ezaliri ölüdü,tughulidu,yene ölüdu,100 yillar,1000 yillar ötsimu pamile ölmeydu.dunyadiki medini milletlerning hemmiside bu medini en-ene mewjut.

Yengi dewir Uyghur jemiyitide,tunji pamile ishletken kishi Uyghur xelqining Rehbiri Exmetjen Qasimi.Ayali,Mahinur qasimi,oghli, Adil qasimi... Exmetjan qasimining beshigha kelgen pajiyelerdin hemmimizning xewiri bar.Exmetjan Qasimidin ölge elip pamile qollanqanlardin birsi ,Seypidin Ezizi,ayali Ayim Ezizi,Qizi Arzugül Ezizi…Seypidin Ezizi,üzige we ailisge rawa körgen pamileni nimishke xelqige rawa körmidi.(buning seweplirini tarixchilar gha hawale qilimen)buningdin melumatim yoq.

Uyghurlar hich qachan pamile qollinip baqmighanmu?qollanghan;-Mahmut Qeshqiri.Mahmut ning dadisining ismi qeshqiri emesligi memimizge melum.”qeshqiri”pamilidur. “qeshqiri”sözini “texellus”digüchiler bar.bu xata.Maxmut qeshqiri eger “Qeshqiri”digen pamilisi yerige,dadisining ismini yezip qoyghan bolsa idi.”Diwani-logheti Türk” we apturining Uyghur bolghanlighini qandaq ispatlayttuq?chünki kitapning ismi “diwan logheti Uyghur”emes.Mahmut qeshqirining shexsi hayatai tughrisidiki melumatlarmu intayin az we yetersiz.,Uyghurlar,qaysi dewirdin bashlap pamile qollinishni tashliwetti,nimishke bügüngiche pamile qollinishni oylap baqmidi?bu tarixchilar we jemiyetshunaslargha ait tetqiqat timisi.

21.esirdimu pamile qollanmastin.”biz medini millet”dep sözlep yürgen Uyghur ziyalilar sinipi tarix aldida kolliktip halda sotqa tartilishtin,uyat we numus ichide qelishimizdin qorqishimiz lazim.


Chet’ellik bir dostum bir nech’che yil aldida mendin;

-Uyghurlarda pamile yoqmu? dep sordi.

-dadisining ismi pamile.didim.u küldi we;

-dadisining ismini sormidim.pamile?

-yoq.

-pamile qollinishni Uyghurlar xalimamdu,yaki Zhonggo hökümiti yol qoymamdu?

Men jawap birelmidim.yüzüm qizardi.rastini eytsam,bügünki küngiche Uyghurlargha ait birer organ “pamile”heqqide dölekte doklat yezip telepte bolghanlighini anglimidim.demek,Uyghurlarning özi pamile qllinishni istimidi.biraq, milletler mediniyet tarixida Uyghurlarning,yawayi milletlerdinmi keyinge tizimlinishini oylisam közümge yash kilidu,yürügümge xenjer urulghandek his qilimen.


Bizning ziminimizni özlirining chigrasi ichige elishta,bizni özining puxrasi qilishta köp küch serip qilmay,büyük muwapiqiyatlerge irishken Hanzu millitining pamile qollinishi uzun tarixqa ige. Pamile u milletning mddiwi,meniwi hayatining ayrilmas bir qismi we eng pexirlinidighan tarixi mediniyitining birsi.

Bugün 1.5 milyartqa yeqin nupsqa ige Zhonggoda 100 din artuq pamile qollinilidu.Zhonggo nupus istastika idarsining sanliq melumatigha qarighanda,Zhonggoda ,resmi tizimliktiki Wang pamileliklerning sani 93milyun,Li pamileliklerning sani 92milyun,Zhang pamileliklerning sani 88 milyun… (Wang-padishah digen menani bilduridu.özlirini padishah ailisidin kelgen dep hisaplighanlar pamilisini Wang qoyghan)

Zhonggo tarixi menbeliride,Hanzularning pamile kollinishining 5-6 ming yilgha qeder uzun tarixqa ige ikenligi yazidu.Ching sulalisi dewride yashighan mesh’hur alim Gu Yan Wu ,Zhonggodiki eng qedimi pamililerning 22 ikenligini, tarixning ötishi bilen bezi pamile ezalirining tamamen yuqap kitip pamilening yoqulishigha,bezi yengi pamile ezalirining peyda bolup pamilining köpiyishge sewep bolghanlighini ilgiri sürüdu. Chin shi Huang Zhoggoni birlikke keltürgendin bashlap 2000 yilliq piudalizim dewride köp qetim xandanliqlar almashti.pamililermu almashti , küpeydi we bügünki halgha keldi.

Bügün biz Hanzularning hakimiyiti astida ular bilen bile yashawatimiz. Ularda bolghan meddiwi,meniwi üstünlüklerning hemmisige irishishni arzu qilimiz.Amma,bezi arzulirimizgha öz tirishchanlighimiz bilen irishelisekmu,bezi arzulirimizgha yalwurupmu,jidel qilipmu,hetta qan tüküpmu irishelishimiz asan emes.Uyghur millitige pamile qollinishni yolgha qoyush tamamen öz tirishchanlighimiz bilen emelge ashuralaydighan bir mesile. “Aptonom rayonluq xelq qurulteyi”da qorsighining toyghan yaki toymighanlighini ,qorsighini besip beqip bilidighan “xelq welliri”la yoq.bilimlik,aq-qarini periq iteleydighan ziyalilarmu bar.wijdanliq Uyghur bashliqlarmu bar.xelq qurulteyida maqulluqtin ötküzsila bolidu.chünki,Uyghurlarning millet süpitide pamile qollinishi,Hanzularning milli menpetige ziyan elip kelmeydu.belki,hökümet ishlirida,bügünkidek isim pamilining oxshap kitishidin kilip chiqidighan nurghun qalaymiqanchiliqning adlini alghili bolidu.


Biz bilen oxshash til,din,etnik qerindash milletlerning hemmisining pamilisi bar.orta asiyada Roslar pamile qanunini 30.yillardila chiqarghan.beziler “op-pop” pamilisini qollunishni dawam qilsimu,beziler milli pamile qollanmaqta.Türkiyede bolsa pamile qanuni 1934.yili.6.ayning.21.küni Türkiye büyük millet mejiliside qobul qilinghan.bu qanundin burun kishiler; agha,haji,ependi,hoja (ustaz),hanim..digende inwan,yaki leqemlerni qollinatti.yengi qanundin keyin Uyghur,Özbek,Tarim,Pamir,Jung’ghar,Gültekin,Ay tekin…isimlirini özlirige pamile qilip alghan ahale nahayiti köp bolup,bügün Türkiyede Uyghur pamilisi bolghan 2 milyondin artuq,Özbek pamilisi bolghanlardin 5 milyundin artuq kishi bar.Qeshqer,Tashkent,Aqsu,Qaraqash,Pamir… pamilisi bolghanlarmu milyundin artuq.

Pamile bir milletning medinilish tarixi basquchini tetqiq qilishta,u milletning mediniyet sewiyesini ölcheshte intayin muhim rol oynaydu.

Pamile mesilisi,Uyghur ziyalilar sinipining chüshünishige,izdinishige,chare tepishigha teqezza mesililerdin biri.

100 wagunni bir parawuz sörep mangalaydu.Uyghurlargha oxshash dölet teshkilati bolmighan milletlerning parawuzi-ziyalilar qushunidur.gerche,Uyghur zilalilirning mutlaq köp qismi,Yürügi mujuwetilgen,heddidin artuq ihtiyatchan,boyni maash sirtmighida baghliwetilgen kishilerdin teshkil tapqan bolsimu,Uyghur xelqi duch kiliwatqan barliq tusalghu we mesililerni yürigide his qiliwatqan,mingiside tepekkur qiliwatqan bir qushun.

Uyghur ziyalilar qushuni-san we süpet jehette sel chaghlighili bolmaydighan derijide zoraymaqta.Epsuslinarlighi;buxargha aylinip kitiwatqan kuchini,inirgiyege aylandurup öz xelqining paydilinishi üchün toluq teqdim qilish yolida, lazim bolghan birlik we jasaretke ige bolalmaslighi.

Biz Uyghurlar,21.esiderde,naxsha-usulda birinji bulushimiz bilen pexirlineleymiz we pexirlinishke qeqqimiz bar.Amma,21.esirde,pamilesizlikte,eydizde,ishsizli qta,ichki ölkilerge emgek kuchi ewetishte,inaqsizliqta,sawatsizliqta,ajirship bala yetim qilishta,yoqsulluqta…erishken birinjiligimiz bilen pexirlinishke amalsizmiz.

Urumchidin-Qaramaygha qeder,hetta alasanko gha qeder tümür yol linyesi boyiche sozulghan munbet ziminlarda 60 yidin beri yengi qurulghan Sheherler ,sanaet,pen-texnika tsisatliri we yaritilghan meddiwi bexit-saadetke Uyghurlarning shirik bolush ,yaki, pexirlinish heqqi yoq.

Bügü, Ghulja, Astanadin 50 yil,Qeshqer,Shanghaydin 100 yil arqida turmaqta.

Bir tereptin Teklimakanning qum-boranliri,bir tereptin medini milletler beygisining chang-tuzangliri astida kömülüp qelip,teqdirimizge ten birishni,5000 yilliq tarixi jeryanida shekillengen Uyghur milli xaraktirining qobul qilishi mumkin emes.

Biz Uyghur ziyaliliri,hazirqi Zhonggoning,xelqaraning shert-sharayitliridin paydilinip turup,öz xelqimizning mewjut mesililirini hel qilish we kelechek yolini toghra körsitish üchün qandaq lahiyelerni ottirigha qoyalaymiz?lahiyelerni xelqimiz ichide qandaq emilileshtüreleymiz?

Waqit-dawamliq chüshünüsh,süküt qilish,wijdani azap chekish waqti emes.qarar birish,herket qilish wqtidur.


2009.yili.2.ayning 12.küni.


http://www.uyghur-8-4.com/haberler.asp?id=31

Unregistered
13-02-09, 07:49
Uyghurlarning pamilisiz qelishi we Uyghur ziyalilirining mes’uliyiti

M.Azat


Dunyada pamilisiz yashawatqan,Apiriqa qiteside az sanda Qebile milletleri bar.medini milletler arisida bügünki künge qeder pamile ishletmey yashawatqan yalghuzla Uyghurlar qaldi.

Her qandaq bir Uyghurdin pamilingiz nime dep sorsingiz, dadisining ismini “pamile”deydu.her bir perzent dadisining ismini pamile süpitide qollanghanchqa pamile,u adem bilen bille görge kirip kitidu.uning balisining pamilisining ömrimu uni qollanghuchining ömridin uzun bolmaydu.shunga Uyghurlarda 10 evlat buruinqi ejdatlirining aile shejerisini bilidighanlar bek az.bir aile ezaliri ölüdü,tughulidu,yene ölüdu,100 yillar,1000 yillar ötsimu pamile ölmeydu.dunyadiki medini milletlerning hemmiside bu medini en-ene mewjut.

Yengi dewir Uyghur jemiyitide,tunji pamile ishletken kishi Uyghur xelqining Rehbiri Exmetjen Qasimi.Ayali,Mahinur qasimi,oghli, Adil qasimi... Exmetjan qasimining beshigha kelgen pajiyelerdin hemmimizning xewiri bar.Exmetjan Qasimidin ölge elip pamile qollanqanlardin birsi ,Seypidin Ezizi,ayali Ayim Ezizi,Qizi Arzugül Ezizi…Seypidin Ezizi,üzige we ailisge rawa körgen pamileni nimishke xelqige rawa körmidi.(buning seweplirini tarixchilar gha hawale qilimen)buningdin melumatim yoq.

Uyghurlar hich qachan pamile qollinip baqmighanmu?qollanghan;-Mahmut Qeshqiri.Mahmut ning dadisining ismi qeshqiri emesligi memimizge melum.”qeshqiri”pamilidur. “qeshqiri”sözini “texellus”digüchiler bar.bu xata.Maxmut qeshqiri eger “Qeshqiri”digen pamilisi yerige,dadisining ismini yezip qoyghan bolsa idi.”Diwani-logheti Türk” we apturining Uyghur bolghanlighini qandaq ispatlayttuq?chünki kitapning ismi “diwan logheti Uyghur”emes.Mahmut qeshqirining shexsi hayatai tughrisidiki melumatlarmu intayin az we yetersiz.,Uyghurlar,qaysi dewirdin bashlap pamile qollinishni tashliwetti,nimishke bügüngiche pamile qollinishni oylap baqmidi?bu tarixchilar we jemiyetshunaslargha ait tetqiqat timisi.

21.esirdimu pamile qollanmastin.”biz medini millet”dep sözlep yürgen Uyghur ziyalilar sinipi tarix aldida kolliktip halda sotqa tartilishtin,uyat we numus ichide qelishimizdin qorqishimiz lazim.


Chet’ellik bir dostum bir nech’che yil aldida mendin;

-Uyghurlarda pamile yoqmu? Dep sordi.

-dadisining ismi pamile.didim.u küldi we;

-dadisining ismini sormidim.pamile?

-yoq.

-pamile qollinishni Uyghurlar xalimamdu,yaki Zhonggo hökümiti yol qoymamdu?

Men jawap birelmidim.yüzüm qizardi.rastini eytsam,bügünki küngiche Uyghurlargha ait birer organ “pamile”heqqide dölekte doklat yezip telepte bolghanlighini anglimidim.demek,Uyghurlarning özi pamile qllinishni istimidi.biraq, milletler mediniyet tarixida Uyghurlarning,yawayi milletlerdinmi keyinge tizimlinishini oylisam közümge yash kilidu,yürügümge xenjer urulghandek his qilimen.


Bizning ziminimizni özlirining chigrasi ichige elishta,bizni özining puxrasi qilishta köp küch serip qilmay,büyük muwapiqiyatlerge irishken Hanzu millitining pamile qollinishi uzun tarixqa ige. Pamile u milletning mddiwi,meniwi hayatining ayrilmas bir qismi we eng pexirlinidighan tarixi mediniyitining birsi.

Bugün 1.5 milyartqa yeqin nupsqa ige Zhonggoda 100 din artuq pamile qollinilidu.Zhonggo nupus istastika idarsining sanliq melumatigha qarighanda,Zhonggoda ,resmi tizimliktiki Wang pamileliklerning sani 93milyun,Li pamileliklerning sani 92milyun,Zhang pamileliklerning sani 88 milyun… (Wang-padishah digen menani bilduridu.özlirini padishah ailisidin kelgen dep hisaplighanlar pamilisini Wang qoyghan)

Zhonggo tarixi menbeliride,Hanzularning pamile kollinishining 5-6 ming yilgha qeder uzun tarixqa ige ikenligi yazidu.Ching sulalisi dewride yashighan mesh’hur alim Gu Yan Wu ,Zhonggodiki eng qedimi pamililerning 22 ikenligini, tarixning ötishi bilen bezi pamile ezalirining tamamen yuqap kitip pamilening yoqulishigha,bezi yengi pamile ezalirining peyda bolup pamilining köpiyishge sewep bolghanlighini ilgiri sürüdu. Chin shi Huang Zhoggoni birlikke keltürgendin bashlap 2000 yilliq piudalizim dewride köp qetim xandanliqlar almashti.pamililermu almashti , küpeydi we bügünki halgha keldi.

Bügün biz Hanzularning hakimiyiti astida ular bilen bile yashawatimiz. Ularda bolghan meddiwi,meniwi üstünlüklerning hemmisige irishishni arzu qilimiz.Amma,bezi arzulirimizgha öz tirishchanlighimiz bilen irishelisekmu,bezi arzulirimizgha yalwurupmu,jidel qilipmu,hetta qan tüküpmu irishelishimiz asan emes.Uyghur millitige pamile qollinishni yolgha qoyush tamamen öz tirishchanlighimiz bilen emelge ashuralaydighan bir mesile. “Aptonom rayonluq xelq qurulteyi”da qorsighining toyghan yaki toymighanlighini ,qorsighini besip beqip bilidighan “xelq welliri”la yoq.bilimlik,aq-qarini periq iteleydighan ziyalilarmu bar.wijdanliq Uyghur bashliqlarmu bar.xelq qurulteyida maqulluqtin ötküzsila bolidu.chünki,Uyghurlarning millet süpitide pamile qollinishi,Hanzularning milli menpetige ziyan elip kelmeydu.belki,hökümet ishlirida,bügünkidek isim pamilining oxshap kitishidin kilip chiqidighan nurghun qalaymiqanchiliqning adlini alghili bolidu.


Biz bilen oxshash til,din,etnik qerindash milletlerning hemmisining pamilisi bar.orta asiyada Roslar pamile qanunini 30.yillardila chiqarghan.beziler “op-pop” pamilisini qollunishni dawam qilsimu,beziler milli pamile qollanmaqta.Türkiyede bolsa pamile qanuni 1934.yili.6.ayning.21.küni Türkiye büyük millet mejiliside qobul qilinghan.bu qanundin burun kishiler; agha,haji,ependi,hoja (ustaz),hanim..digende inwan,yaki leqemlerni qollinatti.yengi qanundin keyin Uyghur,Özbek,Tarim,Pamir,Jung’ghar,Gültekin,Ay tekin…isimlirini özlirige pamile qilip alghan ahale nahayiti köp bolup,bügün Türkiyede Uyghur pamilisi bolghan 2 milyondin artuq,Özbek pamilisi bolghanlardin 5 milyundin artuq kishi bar.Qeshqer,Tashkent,Aqsu,Qaraqash,Pamir… pamilisi bolghanlarmu milyundin artuq.

Pamile bir milletning medinilish tarixi basquchini tetqiq qilishta,u milletning mediniyet sewiyesini ölcheshte intayin muhim rol oynaydu.

Pamile mesilisi,Uyghur ziyalilar sinipining chüshünishige,izdinishige,chare tepishigha teqezza mesililerdin biri.

100 wagunni bir parawuz sörep mangalaydu.Uyghurlargha oxshash dölet teshkilati bolmighan milletlerning parawuzi-ziyalilar qushunidur.gerche,Uyghur zilalilirning mutlaq köp qismi,Yürügi mujuwetilgen,heddidin artuq ihtiyatchan,boyni maash sirtmighida baghliwetilgen kishilerdin teshkil tapqan bolsimu,Uyghur xelqi duch kiliwatqan barliq tusalghu we mesililerni yürigide his qiliwatqan,mingiside tepekkur qiliwatqan bir qushun.

Uyghur ziyalilar qushuni-san we süpet jehette sel chaghlighili bolmaydighan derijide zoraymaqta.Epsuslinarlighi;buxargha aylinip kitiwatqan kuchini,inirgiyege aylandurup öz xelqining paydilinishi üchün toluq teqdim qilish yolida, lazim bolghan birlik we jasaretke ige bolalmaslighi.

Biz Uyghurlar,21.esiderde,naxsha-usulda birinji bulushimiz bilen pexirlineleymiz we pexirlinishke qeqqimiz bar.Amma,21.esirde,pamilesizlikte,eydizde,ishsizli qta,ichki ölkilerge emgek kuchi ewetishte,inaqsizliqta,sawatsizliqta,ajirship bala yetim qilishta,yoqsulluqta…erishken birinjiligimiz bilen pexirlinishke amalsizmiz.

Urumchidin-Qaramaygha qeder,hetta alasanko gha qeder tümür yol linyesi boyiche sozulghan munbet ziminlarda 60 yidin beri yengi qurulghan Sheherler ,sanaet,pen-texnika tsisatliri we yaritilghan meddiwi bexit-saadetke Uyghurlarning shirik bolush ,yaki, pexirlinish heqqi yoq.

Bügü, Ghulja, Astanadin 50 yil,Qeshqer,Shanghaydin 100 yil arqida turmaqta.

Bir tereptin Teklimakanning qum-boranliri,bir tereptin medini milletler beygisining chang-tuzangliri astida kömülüp qelip,teqdirimizge ten birishni,5000 yilliq tarixi jeryanida shekillengen Uyghur milli xaraktirining qobul qilishi mumkin emes.

Biz Uyghur ziyaliliri,hazirqi Zhonggoning,xelqaraning shert-sharayitliridin paydilinip turup,öz xelqimizning mewjut mesililirini hel qilish we kelechek yolini toghra körsitish üchün qandaq lahiyelerni ottirigha qoyalaymiz?lahiyelerni xelqimiz ichide qandaq emilileshtüreleymiz?

Waqit-dawamliq chüshünüsh,süküt qilish,wijdani azap chekish waqti emes.qarar birish,herket qilish wqtidur.


2009.yili.2.ayning 12.küni.


http://www.uyghur-8-4.com/haberler.asp?id=31

EPENDIM BIZNING WETEN DAWASI QILISHIMIZDIKI BASH SEBEB ,YURTIMIZ SHERQI TURKISTANNI MUSTEQIL QILISH, MILLITIMIZNI AZAD QILSIHLA EMES, MANA MUSHUNDAQ MILLETTIKI YOQLUQLARNI BAR QILISH, QULLUQTIN KELGEN MEDENIYETSIZLIKNI MEDENI QILISH, YOQ PAMILINI BAR QILISH, TOWEN SAPANI ORLITISH, BOZUQ TILIMIZNI TUZITISH, PES MILLETNI USTUN QILISH, SET MILLETNI CHIRAYLIQ QILISH, ACH MILLETNI TOQ QILISH,JAHIL MILLETNI ALIM QILISH, NASADA ISHLEYDIGHAN NERKIN SIDDIQNI BIRDIN ONMINGGHA CHIQIRISH,WE SHUNINGGHA OHSHASH JIQ ISHLARNI YOQTIN BAR QILISH UCHUNDUR, BIZDE U YOK IKEN BU YOK IKEN DISE HIJIL BOLUP KETKEY, YOQLARNI BAR QILISHIMIZ UCHUN YARDEM QILISHINI TELEP QILSILA, BOLMISA HAZIRGHU YOQ, TAKI QIYAMETKICHE YOQ BOLUP YURUYMIZ, AMMA SHUNIMU EYTIP QOYSILA BIZDE HICH NIME YOQ BOLGHAN BILEN, 80 HITAYNING ICHIGE MASHININI HAYDAP KIRIP 16 SINI DESSIWETIDIGHAN IMANLIQLAR BAR, BU BIZDE BOLGHANLAR TEHI HELI MILLETLERDE YOQ.


I.M : MEKKE

Unregistered
13-02-09, 11:55
M Azat



sizning yuzingiz nimishqa qiziridu ?
siz gunah qildingizmu ?
sizge nimishqa zangliq qilidu? yaki til qisinchilighingiz barmu ?
yaki ozingiz rohingiz azat emesmu ?






Uyghurlarning pamilisiz qelishi we Uyghur ziyalilirining mes’uliyiti

M.Azat


Dunyada pamilisiz yashawatqan,Apiriqa qiteside az sanda Qebile milletleri bar.medini milletler arisida bügünki künge qeder pamile ishletmey yashawatqan yalghuzla Uyghurlar qaldi.

Her qandaq bir Uyghurdin pamilingiz nime dep sorsingiz, dadisining ismini “pamile”deydu.her bir perzent dadisining ismini pamile süpitide qollanghanchqa pamile,u adem bilen bille görge kirip kitidu.uning balisining pamilisining ömrimu uni qollanghuchining ömridin uzun bolmaydu.shunga Uyghurlarda 10 evlat buruinqi ejdatlirining aile shejerisini bilidighanlar bek az.bir aile ezaliri ölüdü,tughulidu,yene ölüdu,100 yillar,1000 yillar ötsimu pamile ölmeydu.dunyadiki medini milletlerning hemmiside bu medini en-ene mewjut.

Yengi dewir Uyghur jemiyitide,tunji pamile ishletken kishi Uyghur xelqining Rehbiri Exmetjen Qasimi.Ayali,Mahinur qasimi,oghli, Adil qasimi... Exmetjan qasimining beshigha kelgen pajiyelerdin hemmimizning xewiri bar.Exmetjan Qasimidin ölge elip pamile qollanqanlardin birsi ,Seypidin Ezizi,ayali Ayim Ezizi,Qizi Arzugül Ezizi…Seypidin Ezizi,üzige we ailisge rawa körgen pamileni nimishke xelqige rawa körmidi.(buning seweplirini tarixchilar gha hawale qilimen)buningdin melumatim yoq.

Uyghurlar hich qachan pamile qollinip baqmighanmu?qollanghan;-Mahmut Qeshqiri.Mahmut ning dadisining ismi qeshqiri emesligi memimizge melum.”qeshqiri”pamilidur. “qeshqiri”sözini “texellus”digüchiler bar.bu xata.Maxmut qeshqiri eger “Qeshqiri”digen pamilisi yerige,dadisining ismini yezip qoyghan bolsa idi.”Diwani-logheti Türk” we apturining Uyghur bolghanlighini qandaq ispatlayttuq?chünki kitapning ismi “diwan logheti Uyghur”emes.Mahmut qeshqirining shexsi hayatai tughrisidiki melumatlarmu intayin az we yetersiz.,Uyghurlar,qaysi dewirdin bashlap pamile qollinishni tashliwetti,nimishke bügüngiche pamile qollinishni oylap baqmidi?bu tarixchilar we jemiyetshunaslargha ait tetqiqat timisi.

21.esirdimu pamile qollanmastin.”biz medini millet”dep sözlep yürgen Uyghur ziyalilar sinipi tarix aldida kolliktip halda sotqa tartilishtin,uyat we numus ichide qelishimizdin qorqishimiz lazim.


Chet’ellik bir dostum bir nech’che yil aldida mendin;

-Uyghurlarda pamile yoqmu? dep sordi.

-dadisining ismi pamile.didim.u küldi we;

-dadisining ismini sormidim.pamile?

-yoq.

-pamile qollinishni Uyghurlar xalimamdu,yaki Zhonggo hökümiti yol qoymamdu?

Men jawap birelmidim.yüzüm qizardi.rastini eytsam,bügünki küngiche Uyghurlargha ait birer organ “pamile”heqqide dölekte doklat yezip telepte bolghanlighini anglimidim.demek,Uyghurlarning özi pamile qllinishni istimidi.biraq, milletler mediniyet tarixida Uyghurlarning,yawayi milletlerdinmi keyinge tizimlinishini oylisam közümge yash kilidu,yürügümge xenjer urulghandek his qilimen.


Bizning ziminimizni özlirining chigrasi ichige elishta,bizni özining puxrasi qilishta köp küch serip qilmay,büyük muwapiqiyatlerge irishken Hanzu millitining pamile qollinishi uzun tarixqa ige. Pamile u milletning mddiwi,meniwi hayatining ayrilmas bir qismi we eng pexirlinidighan tarixi mediniyitining birsi.

Bugün 1.5 milyartqa yeqin nupsqa ige Zhonggoda 100 din artuq pamile qollinilidu.Zhonggo nupus istastika idarsining sanliq melumatigha qarighanda,Zhonggoda ,resmi tizimliktiki Wang pamileliklerning sani 93milyun,Li pamileliklerning sani 92milyun,Zhang pamileliklerning sani 88 milyun… (Wang-padishah digen menani bilduridu.özlirini padishah ailisidin kelgen dep hisaplighanlar pamilisini Wang qoyghan)

Zhonggo tarixi menbeliride,Hanzularning pamile kollinishining 5-6 ming yilgha qeder uzun tarixqa ige ikenligi yazidu.Ching sulalisi dewride yashighan mesh’hur alim Gu Yan Wu ,Zhonggodiki eng qedimi pamililerning 22 ikenligini, tarixning ötishi bilen bezi pamile ezalirining tamamen yuqap kitip pamilening yoqulishigha,bezi yengi pamile ezalirining peyda bolup pamilining köpiyishge sewep bolghanlighini ilgiri sürüdu. Chin shi Huang Zhoggoni birlikke keltürgendin bashlap 2000 yilliq piudalizim dewride köp qetim xandanliqlar almashti.pamililermu almashti , küpeydi we bügünki halgha keldi.

Bügün biz Hanzularning hakimiyiti astida ular bilen bile yashawatimiz. Ularda bolghan meddiwi,meniwi üstünlüklerning hemmisige irishishni arzu qilimiz.Amma,bezi arzulirimizgha öz tirishchanlighimiz bilen irishelisekmu,bezi arzulirimizgha yalwurupmu,jidel qilipmu,hetta qan tüküpmu irishelishimiz asan emes.Uyghur millitige pamile qollinishni yolgha qoyush tamamen öz tirishchanlighimiz bilen emelge ashuralaydighan bir mesile. “Aptonom rayonluq xelq qurulteyi”da qorsighining toyghan yaki toymighanlighini ,qorsighini besip beqip bilidighan “xelq welliri”la yoq.bilimlik,aq-qarini periq iteleydighan ziyalilarmu bar.wijdanliq Uyghur bashliqlarmu bar.xelq qurulteyida maqulluqtin ötküzsila bolidu.chünki,Uyghurlarning millet süpitide pamile qollinishi,Hanzularning milli menpetige ziyan elip kelmeydu.belki,hökümet ishlirida,bügünkidek isim pamilining oxshap kitishidin kilip chiqidighan nurghun qalaymiqanchiliqning adlini alghili bolidu.


Biz bilen oxshash til,din,etnik qerindash milletlerning hemmisining pamilisi bar.orta asiyada Roslar pamile qanunini 30.yillardila chiqarghan.beziler “op-pop” pamilisini qollunishni dawam qilsimu,beziler milli pamile qollanmaqta.Türkiyede bolsa pamile qanuni 1934.yili.6.ayning.21.küni Türkiye büyük millet mejiliside qobul qilinghan.bu qanundin burun kishiler; agha,haji,ependi,hoja (ustaz),hanim..digende inwan,yaki leqemlerni qollinatti.yengi qanundin keyin Uyghur,Özbek,Tarim,Pamir,Jung’ghar,Gültekin,Ay tekin…isimlirini özlirige pamile qilip alghan ahale nahayiti köp bolup,bügün Türkiyede Uyghur pamilisi bolghan 2 milyondin artuq,Özbek pamilisi bolghanlardin 5 milyundin artuq kishi bar.Qeshqer,Tashkent,Aqsu,Qaraqash,Pamir… pamilisi bolghanlarmu milyundin artuq.

Pamile bir milletning medinilish tarixi basquchini tetqiq qilishta,u milletning mediniyet sewiyesini ölcheshte intayin muhim rol oynaydu.

Pamile mesilisi,Uyghur ziyalilar sinipining chüshünishige,izdinishige,chare tepishigha teqezza mesililerdin biri.

100 wagunni bir parawuz sörep mangalaydu.Uyghurlargha oxshash dölet teshkilati bolmighan milletlerning parawuzi-ziyalilar qushunidur.gerche,Uyghur zilalilirning mutlaq köp qismi,Yürügi mujuwetilgen,heddidin artuq ihtiyatchan,boyni maash sirtmighida baghliwetilgen kishilerdin teshkil tapqan bolsimu,Uyghur xelqi duch kiliwatqan barliq tusalghu we mesililerni yürigide his qiliwatqan,mingiside tepekkur qiliwatqan bir qushun.

Uyghur ziyalilar qushuni-san we süpet jehette sel chaghlighili bolmaydighan derijide zoraymaqta.Epsuslinarlighi;buxargha aylinip kitiwatqan kuchini,inirgiyege aylandurup öz xelqining paydilinishi üchün toluq teqdim qilish yolida, lazim bolghan birlik we jasaretke ige bolalmaslighi.

Biz Uyghurlar,21.esiderde,naxsha-usulda birinji bulushimiz bilen pexirlineleymiz we pexirlinishke qeqqimiz bar.Amma,21.esirde,pamilesizlikte,eydizde,ishsizli qta,ichki ölkilerge emgek kuchi ewetishte,inaqsizliqta,sawatsizliqta,ajirship bala yetim qilishta,yoqsulluqta…erishken birinjiligimiz bilen pexirlinishke amalsizmiz.

Urumchidin-Qaramaygha qeder,hetta alasanko gha qeder tümür yol linyesi boyiche sozulghan munbet ziminlarda 60 yidin beri yengi qurulghan Sheherler ,sanaet,pen-texnika tsisatliri we yaritilghan meddiwi bexit-saadetke Uyghurlarning shirik bolush ,yaki, pexirlinish heqqi yoq.

Bügü, Ghulja, Astanadin 50 yil,Qeshqer,Shanghaydin 100 yil arqida turmaqta.

Bir tereptin Teklimakanning qum-boranliri,bir tereptin medini milletler beygisining chang-tuzangliri astida kömülüp qelip,teqdirimizge ten birishni,5000 yilliq tarixi jeryanida shekillengen Uyghur milli xaraktirining qobul qilishi mumkin emes.

Biz Uyghur ziyaliliri,hazirqi Zhonggoning,xelqaraning shert-sharayitliridin paydilinip turup,öz xelqimizning mewjut mesililirini hel qilish we kelechek yolini toghra körsitish üchün qandaq lahiyelerni ottirigha qoyalaymiz?lahiyelerni xelqimiz ichide qandaq emilileshtüreleymiz?

Waqit-dawamliq chüshünüsh,süküt qilish,wijdani azap chekish waqti emes.qarar birish,herket qilish wqtidur.


2009.yili.2.ayning 12.küni.


http://www.uyghur-8-4.com/haberler.asp?id=31

Unregistered
13-02-09, 15:07
Ependim,
Siz hekiketen chong temigha esiliwelip, izdenmey turup bikargha kahshap ketipsiz. Aldi bilen nema toghrisida sozlewatimen dep oylap beking. Famila toghrisida sozlewatkan adem u toghrisida biraz izdinishingiz kerak. Bolmisa chetellikning aldidila emes, Uyghrning aldidimu hijil bolup kalisiz. Hazirning ozide men sizni hijil kilay, anglang:

"Dunyada pamilisiz yashawatqan,Apiriqa qiteside az sanda Qebile milletleri bar.medini milletler arisida bügünki künge qeder pamile ishletmey yashawatqan yalghuzla Uyghurlar qaldi."...Afriqigha emes Asiyagha kerap beking, Kurtlarningmu familisi yok( Turkiyede turkche ishlitidu, emma bashka jaylarki Kurdlar dadisining ismini ishlitidu). Uyghur ziyaliliri siz uhlawatkan chaghlarda bu ishlar hekkide heli kuchighan hem heli variantlarni otturigha koyghan emma hokumet yolgha koymighan. Uyghurlar huddi Uzbek, Kazak we Kirghizdek turkiy milletlerge ohshashla putun millet boyiche resmiy famile ishlitip bakmighan, bu medeniyetli yaki medeniyetsizlikning belgisi emes.Belki shu billetning adet mesilisi. Ottura Asiyadiki bashka turkiy milletlerni Oruslar besiwalmisa ularmu bizdek Familisiz bolushi mumkin idi. Bu addiy baha beridighan ish emes.

"Uyghurlar hich qachan pamile qollinip baqmighanmu?qollanghan;-Mahmut Qeshqiri.Mahmut ning dadisining ismi qeshqiri emesligi memimizge melum.”... Meningche siz aldi bilen Familining nema ikenlikini uginip beking. Famile bilen "tehellus" ohshimaydighan nerse. Mehmut Qashqariningki bolsa tehellus. Hemme Uyghur tilshunas yaki shair bolmighachka hemmisi tehellus koymaydu, elwette. Uyghurlarda adettikki helklerge nisbeten "leqem" del familining rolini oynap kelgen, mesilen "Yusup konchi" "Memet yashachchi" degendek. Emme umu resmiy tehellus emes.

Ozara zit gep kilghiningizdin nomus kiling! Mesilen "Exmetjan qasimining beshigha kelgen pajiyelerdin hemmimizning xewiri bar.Exmetjan Qasimidin ölge elip pamile qollanqanlardin birsi ,Seypidin Ezizi,ayali Ayim Ezizi,Qizi Arzugül Ezizi…Seypidin Ezizi,üzige we ailisge rawa körgen pamileni nimishke xelqige rawa körmidi " "esirdimu pamile qollanmastin.”biz medini millet”dep sözlep yürgen Uyghur ziyalilar sinipi tarix aldida kolliktip halda sotqa tartilishtin,uyat we numus ichide qelishimizdin qorqishimiz lazim." Sotka Uyghur ziyaliliri emes sizdek hekiketni bilmey hokum chikurghuchilar tartilishi kerak! Ehmetjan Qasimi katarliklar del Uyghur uchun ulge bolup ozlirige famile kollanghan emme ular peket ziyaliy emme hekikiy hokuk tutkanlar bolmighachka perman chushup palani ayning palani kunidin tartip mundak famile kollinimiz dep eytishka kadir bolalmighan. Tarihni bilmay turup ular ustidin aldirap hokum chikarmang!!! Siz Uyghur ziyalilirining ta bugunki kundimu tiriship keliwatkanlikini bilamsiz??? Emma hakimyat bolmisa kim yurgizalaydu!

"Chet’ellik bir dostum bir nech’che yil aldida mendin;

-Uyghurlarda pamile yoqmu? dep sordi.

-dadisining ismi pamile.didim.u küldi we;

-dadisining ismini sormidim.pamile?

-yoq."

Chetallik dostingizgha yukiridiki tarihimizni we ottura asiyaning medeniyitini sozlep beralmiginingizdin nomus kilsingiz bolatti. Tarihta Uyghurning famile ishlatmesliki eyip emes, belki ichkiri oykilerde Uyghurning "yanchukchi, oghri yaki kawapchi" dep atilishi eyiplinerlik ish! Chunki kanche kilipmu chushenduralmaysiz. Nimishka Tibetni shundak demaydu, chunki ular undak nomuslik ishni kilmaydu.

Unregistered
13-02-09, 21:18
I.M Apendi siz kalla dise paqalchek depsiz.

Unregistered
13-02-09, 21:30
Ependim,
Siz hekiketen chong temigha esiliwelip, izdenmey turup bikargha kahshap ketipsiz. Aldi bilen nema toghrisida sozlewatimen dep oylap beking. Famila toghrisida sozlewatkan adem u toghrisida biraz izdinishingiz kerak. Bolmisa chetellikning aldidila emes, Uyghrning aldidimu hijil bolup kalisiz. Hazirning ozide men sizni hijil kilay, anglang:

"Dunyada pamilisiz yashawatqan,Apiriqa qiteside az sanda Qebile milletleri bar.medini milletler arisida bügünki künge qeder pamile ishletmey yashawatqan yalghuzla Uyghurlar qaldi."...Afriqigha emes Asiyagha kerap beking, Kurtlarningmu familisi yok( Turkiyede turkche ishlitidu, emma bashka jaylarki Kurdlar dadisining ismini ishlitidu). Uyghur ziyaliliri siz uhlawatkan chaghlarda bu ishlar hekkide heli kuchighan hem heli variantlarni otturigha koyghan emma hokumet yolgha koymighan. Uyghurlar huddi Uzbek, Kazak we Kirghizdek turkiy milletlerge ohshashla putun millet boyiche resmiy famile ishlitip bakmighan, bu medeniyetli yaki medeniyetsizlikning belgisi emes.Belki shu billetning adet mesilisi. Ottura Asiyadiki bashka turkiy milletlerni Oruslar besiwalmisa ularmu bizdek Familisiz bolushi mumkin idi. Bu addiy baha beridighan ish emes.

"Uyghurlar hich qachan pamile qollinip baqmighanmu?qollanghan;-Mahmut Qeshqiri.Mahmut ning dadisining ismi qeshqiri emesligi memimizge melum.”... Meningche siz aldi bilen Familining nema ikenlikini uginip beking. Famile bilen "tehellus" ohshimaydighan nerse. Mehmut Qashqariningki bolsa tehellus. Hemme Uyghur tilshunas yaki shair bolmighachka hemmisi tehellus koymaydu, elwette. Uyghurlarda adettikki helklerge nisbeten "leqem" del familining rolini oynap kelgen, mesilen "Yusup konchi" "Memet yashachchi" degendek. Emme umu resmiy tehellus emes.

Ozara zit gep kilghiningizdin nomus kiling! Mesilen "Exmetjan qasimining beshigha kelgen pajiyelerdin hemmimizning xewiri bar.Exmetjan Qasimidin ölge elip pamile qollanqanlardin birsi ,Seypidin Ezizi,ayali Ayim Ezizi,Qizi Arzugül Ezizi…Seypidin Ezizi,üzige we ailisge rawa körgen pamileni nimishke xelqige rawa körmidi " "esirdimu pamile qollanmastin.”biz medini millet”dep sözlep yürgen Uyghur ziyalilar sinipi tarix aldida kolliktip halda sotqa tartilishtin,uyat we numus ichide qelishimizdin qorqishimiz lazim." Sotka Uyghur ziyaliliri emes sizdek hekiketni bilmey hokum chikurghuchilar tartilishi kerak! Ehmetjan Qasimi katarliklar del Uyghur uchun ulge bolup ozlirige famile kollanghan emme ular peket ziyaliy emme hekikiy hokuk tutkanlar bolmighachka perman chushup palani ayning palani kunidin tartip mundak famile kollinimiz dep eytishka kadir bolalmighan. Tarihni bilmay turup ular ustidin aldirap hokum chikarmang!!! Siz Uyghur ziyalilirining ta bugunki kundimu tiriship keliwatkanlikini bilamsiz??? Emma hakimyat bolmisa kim yurgizalaydu!

"Chet’ellik bir dostum bir nech’che yil aldida mendin;

-Uyghurlarda pamile yoqmu? dep sordi.

-dadisining ismi pamile.didim.u küldi we;

-dadisining ismini sormidim.pamile?

-yoq."

Chetallik dostingizgha yukiridiki tarihimizni we ottura asiyaning medeniyitini sozlep beralmiginingizdin nomus kilsingiz bolatti. Tarihta Uyghurning famile ishlatmesliki eyip emes, belki ichkiri oykilerde Uyghurning "yanchukchi, oghri yaki kawapchi" dep atilishi eyiplinerlik ish! Chunki kanche kilipmu chushenduralmaysiz. Nimishka Tibetni shundak demaydu, chunki ular undak nomuslik ishni kilmaydu.

Sizmu obzurdek birnime yizipsiz likin ilmi delilliringiz yoqken . yazghiningizdin korunup turuptiki sewyeringiz M.Azattin beklam towenken .
(mini kechurung )