PDA

View Full Version : Dunya Uyghur Qurultiyi - Muyinxen Xitapnamisi



DUQ Xewiri
19-07-05, 20:01
Dunya Uyghur Qurultiyi


Muyinxen Xitapnamisi



Dunya Uyghur Qurultiyi:

Sherqiy Turkistandiki Uyghurlar we barliq esli Xelqlerning öz teqdirini özi belgilesh,

Milliy Musteqilliqini eslige keltürüsh,

Adaletni we Ijtimayi amanliqni berpa qilish

Dunya tènichliqini we Rayon bixeterlikini qoghdash,

omumi xelq parawanliqini ilgiri sürüsh,

Erkinlik hem dèmokratiyige kapaletlik qilish mejburiyetlirini ada qilish,

Xitay hakimiyiti tajawuzi bilen qanunsiz halda ishghal qiliwèlin`ghan wetinimiz Sherqiy Türkistandiki, xelqimiz üstidin yürgüzülüp kelgen èchinishliq pajielerni ayaghlashturup, tènichliq, dèmokratiye we tereqqiyatni ilgiri sürüshtin ibaret insaniy ihtiyajimizni chiqish qilghan,

Öz Tariximiz, Medeniyitimiz, Diniy itiqadimiz asasidiki milliy salahiyitimizni nezerge alghan,

Köp yillarlardin biri tartqan azap – oqubetlirimizni esletken,

Uzun yilliq Milliy musteqilliq küreshlirimiz jeryanida meydangha kelgen qehrimanlirimizni xatèriligen,

Oz – özige xoja bolush, musteqilliq, milletler ara ijtimai adalet, barawerlik we bashqa barliq mejburiyetlerge riaye qilish asasida,


Yillardin buyan èlip barghan küreshlirimiz musapiside körsetken qet`i meydanimizni namayen qilish bilen birge,

töwende körsitilgen xelq`araliq qaide – nizamlar we qà nun-kèlishimlerge boy sunush sherti bilen, milliy musteqilliq küreshlirimiz yolidiki tewrenmes küresh iradimizni yene bir qètim jakalaydu;

We Dunya Uyghur Qurultiyi:

1. Birleshken Döletler Teshkilatining Nizamnamisi,
2. 1948-yili 12-ayning 10-küni èlan qilinghan Dunya Insan Heqliri Hitapnamisi we insan heqliri heqqidiki helq`araliq kilishimliri,
3. Helq`araliq Ihtizadi, Ijtimaiy we Medeniyet Heqliri Kilishimi,
4. 1948-yili 12-ayning-9-küni èlan qilinghan etnik qirghinchiliq we Basturush Jinayitining aldini èlish Kilishimi,
5. 1959-yili 11-ayning-26-küni èlan qilinghan Urush jinayetchilirini we Insaniyetke qarshi jinayetlerni jazalash Qanunining cheklimilirini qayrip qoyush Kilishimi,
6. 1959-yili 11-ayning20-küni èlan qilinghan Balilar Hoquqliri Hitapnamisi,
7. 1965-yili 12-ayning 21-küni èlan qilinghan Helq`araliq barliq shekildiki Èrqiy Kemsitishlerni Tügitish Kilishimi,
8. 1966-yili 12-ayning 16-küni èlan qilinghan Helq`araliq Ijtimai we Siyasi Hoquqlar Kilishimi we uning munasiwetlik belgülimiliri,
9. 1979-yili 12-ayning 17-küni èlan qilinghan Ayallarni kemsitishning barliq shekillirini Tügitish Kilishimi,
10. 1981-yili-12-ayning 25-küni èlan qilinghan Diniy Itiqat we itiqat jehettiki perqtin kèlip chiqqan barliq Shekildiki zitlishish we chetke qèqishni ayaghlashturush Hitapnamisi,
11. 1984-yili 12-ayning 17-küni èlan qilinghan qiynash we bashqa shekillerdiki Insan qèlipidin chiqqan wehshiyane jazalashlar hem Insaniy ghururni horlaydighan qilmishlargha qarshi Turush Kilishimi,
12. Xelq`ara ishchilar uyushmisi ehdinamisi, qatarliqlliq barliq hojjetlerni kelgüsidiki musteqil Sherki Türkistan jumhuriyiti asasi qanunining muhim terkiwi qismi bolidu dep qaraydu.

Dunya Uyghur Qurultiyi,

Sherqiy Türkistandiki Uyghurlar we barliq esli helqler namidin yene shuni ochuq halda jakalayduki,

Musteqil Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti :


A: Sherqiy Türkistan xelqining tup qimmet qarashliri asasida qurulidighan dèmokratik, köp partiyilik, din we siyaset bir-biridin ayrilghan we qanun bilen bashqurulidighan bir dölet bolidu;

B. Musteqqil Sherqiy Turkistan Jumhuriyitining dewlet tili Uyghur tili bolidu.

C: Her bir puqraning kishilik erkinligi we mejburiyitini mutleq qoghdaydu hemde uninggha hörmet qilidu. bu töwendiki noqtilarni öz ichige alidu:

1. Sherqiy Türkistanning barliq puqraliri ohshash hoquq hem mejburiyettin baraber behrimen bolush
2. Yash perqi, millet ayrimisi, ten renggi, jinsi, kèlip chiqishi, diniy eqidisi yaki ijtimaiy ornigha qarap chetke qèqishlarni keskin ret qilish;
3. Dèmokratik qanun – tüzüm arqiliq, yürüsh-turush erkinlikige, olturaqlishish we eihtiyari kochush hoquqigha kapaletlik qilish;
4. Uchur erkinliki, ipade erkinliki we metbuat erkinlikini qoghdash hemde zorawanliq katègoriyisige kiridighan qilmishlarni cheklesh;
5. Helqimizning en-enilirini qurulghusi musteqqil Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti asasi qanunining mohim terkiwi qilish we Sherqiy Türkistan Dölitining qanun bilen bashqurilidighan bir Dölet bolishigha kapaletlik qilish;
6. Sherqiy Türkistanning öz özige hoja bolush we musteqillighi üchün èlip bèriliwatqan küreshlirige qatnishish we hesse qoshush mejburiyiti;
7. Sherqiy Türkistanning kelgüsi qurulushigha qatnishish we hesse qoshush mejburyiti;
8. Sherqiy Türkistanning Dölet birlikige we Xelq arisidiki ijtimayi hem siyasi inaqliqqa hesse qoshush mejburiyiti;

D: Töwendiki Hoquqlar qoghdilish bilen bille yene towendiki Mejburiyetler teshebbus qilinidu:

1. Her bir shehsning milli kimlikige dair hoquqlar asasi qanun arqiliq qoghdilidu;
2. Muarip hoquqini qoghdash, sawatsizliqni tügitish, pikir perqige hörmet qilish, pen-tèxnika tetqiqatini ilgiri sürüsh, ijtimaiy, medeniy, penniy mesililerni qètiqinip tetqiq qilish we mulahize qilishni mexset qilghan Dölet maarip sistèmisini qanunlashturidu;
3. Her bir puqraning Saqliqni saqlash we sehiye hizmetliridin ortaq we beraber behrimen bolush hoquqi qoghdilidu.
4. Yashan`ghanlarning halidin hewer alidighan muwapiq ijtimai sistèmini berpa qilish we uni tereqqi qildurush arqiliq, pishqedemlerning kütülüsh heqliri teminlinidu.
5. Mèyiplarning, Yètim-yèsirlarning, Tul qalghanlarning qoghdinish heqliri we Insaniy Ghemxorluqqa èrishish heqliri kapaletke ige qilidu.
6. Puqralarning mal-mulk hoquqi kapaletke ige qelinidu;
7. Perqliq Diniy Jamaet arisida ittipaqliq, hemkarliq we inaqliqni algha sürüsh; Hakimiyet bilen dinni ayrish prinsipida ching turush bilen birge, herqaysi dinlar arisidiki özara hörmetni ilgiri süridu;
8. Sherqiy Türkistanda yerleshmekchi bolghan chet'el puhralirigha nispeten Döletlik we Xelq`araliq Qaide - qanunlargha asasen muamile qilidu;
9. Teshkillik jinayetlerning aldini èlish we zerbe bèrish mihaynizimini qurup, eyiplen`güchining qanun aldida jinayi jawapkarliqi ispatlanghiche gunahsiz dep qarilidighan belgilimilerni turghuzup, qanun aldida adaletke èrishish heqlirini qoghdaydu;
10. Ishlesh heqqi we oxshash emgekke oxshash heq bèrish prinsipigha asasen adil heq tüzümini berpa qilidu;
11. Sherqiy Türkistan Xelqi muhit asrashning yer sharining èkiologiyilik tengpungliqini qoghdash we kelgüsi ewlatlarning mewjutliqigha kapaletlik qilishtiki ehmiyitini angliq tonughan asasta kireklik aparatlarni qurup chiqidu;
12. Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti, öz zèminidiki tebii bayliqlarni tijeshni ozining eng asasliq mejburyetliridin biri dep bilidu hemde muhit asrashni we yerni muwapiq ishlitishni meqset qilghan qanunlarni turghuzush arqiliq, bu xil nishanning pütün jem`iyetning munasiwetlik hemme tarmaqlirida emelilishishige kapaletlik qilidu;
13. Mexsus Ottura Asiya rayunigha nispeten, musteqil Sherqiy Türkistan döliti meydangha kèlishi haman, Sherqiy Türkistan Dölet ali komitèti: insan heqlirining èghir depsende qilinishliridin kelip chiqqan jarahetlerni saqaytish, Sherqiy Türkistanni bu rayunda siyasi we ihtizadi jehettin bir gewdige aylandurushqa kapaletlik qilish, dèmokratiyini, tereqqiyatni ilgiri sürüsh, memliket ichidiki muqimliqni we rayunluq tènichliqni qoghdash ihtiyajini közde tutup, töwendikilerni jakalaydu:
14. Tarihta dunya mediniyitige ochmes tohpe qaldurghinidek, musteqil Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti oz en-enilirige warisliq qilghan halda dunya tènichliqni algha süridu hem rayunluq baghlinishni kücheytidu;
15. Musteqil Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti özara paydiliq bolghan hemkarliqni we aktip bitereplikni ilgiri süridighan, Döletler arisidiki ixtilaplarni tènich hel qilish yolini izleydighan bir tashqi ishlar siyasitini qollunidu;
16. Musteqil Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti hemme helqlerning öz özige hoja bolush we musteqil yashash hoquqi bolushtek dunyawi ölchemge qet'i emel qilidu;
17. Musteqil Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti özining jughrapiyiwi siyasi rayunida aktip rolini oynaydu, qural-yaraq beslishishni ret qilip Ottur Asiya rayuni we pütün dunyani quralsizlandurushni hem ihtilaplarni söhbet arqiliq hel qilishni algha süridu;
18. Musteqil Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti özi jaylashqan rayunda we pütün dunya miqyasida insan heqlirini algha süridu, hayatning ulughluqini, turar jayning bir putunligini, het-chek, medeniyet we diniy erkinlikni qoghdaydu hem ijtimaiy, siyasiy muhit jehetlerde helqler arisidiki inaqliqni ilgiri süridu;
19. Musteqil Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti er-ayallarning barawerlik hoquqini qoghdaydu we ilgiri süridu;



Yashisun Sherqiy Türkistan!


Dunya Uyghur Qurultiyi


2005 – yili 17 – iyul
Germany __ München


(Ushbu Xitapname 1991-yili, sabiq Sowetler Ittipaqining parchilinishidin kiyin, Erkin Alptekin teripidin englizche qelemge elinghan we D. Maikil Vonwalt qatarliq ataghliq qanunshunaslar teripidin Xelqara qanunlargha mas halda mukembeleshturulgen nusxisigha asasen Uyghurchigha terjime qilinip retlep chiqilghan bulup, 2005-yili 7-ayning 17-kuni, DUQ Qurultiyining 2-nowetlik ijrahiye heyetliri yighinida maqullandi.)