PDA

View Full Version : Qeshqerdiki yershari



uaa_admin
30-12-08, 10:32
Qeshqerdiki yershari

(Dastan )
Adil tuniyaz

Salam uyghur dégende quyash ,
Salam uyghur dégende tarix ,
Qeshqer shehiri oxshar qesir ge .

Yultuzlar perwaz qilar tang seherde ,
Pesiller perwaz qilar derexlerde ,
Bu sheher perwaz qilar chöcheklerde .
Bu yerdiki ademler
Perwaz qilar yürekliride .

At qoshulghan
Qizil sayiwenlik mepe
Tang seherde ötti yénimdin ,
Jiringlitip qongghiriqini .
Séwitini qoyup béshigha
Girde sétip yürgen bir bala
Tang seherde ötti yénimdin .
Qushlar ,
Harwa ,
Sumbul chachliq ayal ,
Yene bir ayal ,
Köz ,
Etles könglek ,
Saqal
Tang seherde ötti yénimdin .
Men
Kishiler chay ichiwatqan ,
Mungdishiwatqan ,
Yötelgen ,
Cheynek choghisini
Piyalige tekküzüp
Chay quyghan ,
Chay shamisini püwlewatqan ,
Kishiler
Bir - birige béqip
Gepleshken ,
Senleshken
Qaynaq bir chayxana aldidin ötkech ,
Kimlikini bilindürmestin
Köyüwatqan mexpiy ashiqtek
Oghriliqche köyüp yürimen .
Kochidiki hemme nersige
Qarap - qarap yenila toymay
Nurdek ünsiz söyüp yürimen .
Söyimen
Ay nurida turghan aq téreklerni ,
Jimjit turghan kölenggisini ,
Érip ketken kölenggisini .
Söyimen sintebirde yaghqan yamghurni ,
May yolda jim yatqan yamghurni ,
Ünsiz yighlawatqan yamghurni .
Eyneklerning sunuqlirigha
Nur marjini chachqan yamghurni .
Söyimen meschittin qaytar waqitta
Xudaning qolliridin aqqan yamghurni .
Söyimen
Undiki qarni , shamalni .
Chimliqlarda , ériq boyida
Sazang térip yürgen baharni .
12-Ayni , 12 ayni ,
Chong kochini , xalta kochini ,
Tilemchini , palchi ayalni ,
Teshteklik , teshteksiz dérizilerni ,
Séni hem uni .
Söyimen
Miladidin burunqi
We kéyinki tarixni ,
Söyimen tarixning kelgüsinimu .

Béket ichide
Baya manga enjür satqan chal
(Untup qalghan bolsa kérek )
Enjür satti yene bir nöwet .
Barliqini bilmes u mende
Enjürdinmu shérin muhebbet .
Tonushmenn bu muhebbet bilen
Tonushlargha , na tonushlargha ,
Kochidiki aptobuslargha .
Uzun yolluq téléfon simidek
Tutusharmen muhebbet bilen
Qeshqerdinmu yiraq jaylargha .
Latwiyige , firansiyige ,
Shimaliy qutuptiki éskimuslargha ,
Aq tenlikler arisidiki
Yultuzluq kéchidek öchmes négirgha .
Atlantik okyan boyliridiki
Gharghaltigha , béliqchi qizgha .
Yiraq chili orminidiki
Yénik , jimjit ay nurlirigha .
Su üstide kechki shepeq
Qizilgül bolup échilip qalghan
Gugumdiki nil deryasigha .
Men bu kichik zéminda turup
Tarim deryasining dolquni bolup
Kételeymen déngizlargha qoshulup .

Men altay orminidiki bir yultuz bolup
Béreleymen pelestinlik ayalgha
Mehbubining qebrisini yorutup .
Men
Bext tileymen eysa tilida
Krést kötürüp irusalimgha
Kétiwatqan yash yehudiygha .
Men teklimakanning tomuz tomuz peslide
Salam bérimen qumning renggide ,
Yawropaning yéshil renggige .
Hawa bolup külümsireymen
Keng zéminning hemme yérige .
Men nur chéchép turghan bir chékit ,
Yer sharining xeritiside .
Qeshqer
Manga oxshash kichik bir sheher .

2. Héyitgah baziri

Jimjit yürektek
Jimjitqina meschit munari .
Köz
Sözliyeleydighan köz .
Xuda
Bendisiz xuda .
Dunya
Aghzi dunya .
Naxsha
Éytilmighan naxsha .

Héyitgah baziri alamet bazar ,
Uyghur uyghurgha qistilip barar .
Ashiqlar gül alghili kéler ,
Közsizler köz alghili kéler ,
Sükütler söz alghili kéler .
Erler janni sétip nan alidu ,
Osma sétip alidu ayal .
Yigitler yölinip réshatkilargha
Yat bir sheherde turghan'gha oxshash ,
Köziter hemmini biperwa , qiypash .
Bir bowaq kochigha chiqar yalingach ,
Chonglar öre - töpe bolup tushmutush
Shu haman köydürmek bolar üstibash .
Gungga sha'irning tesewwurida
Ademler yürikidin körüner quyash .
Héyitgah munari ,
Ünsiz düpüldewatqan
Yürekke oxshash .

3. Saqiname

Bir top oruq perishtilerdek
Meghrur biz hem ,
Bichare biz hem .
Toxtimay jiringlar köngül téléfoni ,
Ih , uni alghili chiqmaydu adem …
Qat - qat ghéribliq
Minglighan süpsüzük ademler ara …

Uzatqin saqi
Toldurup qedehke del - derexlerni ,
Yamghurni , patqaqni , ayni .
Qeshqerning ay tughqan kochilirini ,
Ademler mighildap turghan béketni .
Toshquzup esebiy qizghinliqinggha
Boranni qedehke salghandek sélip
Diwidek sunup ber qedehni manga .
Uzatqin esebiy qizghinliqingni …
Bir nöwet epu qil logika shunas ,
Bizning saqimiz
Uzatsun bir qedeh bimene xiyal ,
Ghaljirliq kem boldi bizde éhtimal .
Uchritip qalsaqla öz- özimizni ,
Yummaqchi bolimiz közlirimizni .
Ajayip söletlik rohiy késeller
Üstelde , kochida , ésil kitapta
We yaki uqumushluq ademler ara
Xizirdek yoluqup turidu da'im …
Qayttimmen tengshilip qawaqxanidin ,
Öchmekte yultuzlar ,
Yandurghan shamlarmu sen manga atap ,
Öchüshke bashlidi asta pilildap …
Quyash
Sharab ilahining quyrughidek
Uchup yürer qawaqxanida …
Qawaqxana
Kala közlük juwandek
Erkeklerni qilar mehliya .
Sharablarning xush buy bergige ,
Qedehlerning ottek léwige ,
Yighlawatqan shamning közige
Kömülidu erlerning téni .
- Ne seweptin ichting qelender ,
- Bek wapasiz chünki ademler .
- Icheylimu bügün ,
- Némishqa ?
- Ish heqqimni aldim qolumgha .
- Sizchu ependi ?
- Kim ichidu ichmey tarixchi .
- Senchu hoy bala ,
- Chonglardin sora .

Jan keyplik , janan keyplik ,
Tünning qara chachliri
Yotisida yelpüner yilliq .
Kochidiki qarangghuluqta
Yultuz qizlar turidu külüp .
Sen bilmeysen ,
Éting néme , öyüng qayanda ,
Sen barmu- yoq mushu jahanda .
Uxlighining yadingda peqet
Bir kéchidek , birer sa'ettek ,
Bir esirdek , ikki esirdek .
Sen közüngni achqan waqitta
Kochidiki munar üstide
Qiysiq quyash turar sanggilap …
Gire sélip aq köngül yargha ,
Yighliwalghung kélidu rasa .
Bay bolmaqchi bolghan sodiger
Etles satmay sétish kérek mey .
Toy lezziti meyde emesmu ,
Ussisangmu ichish kérek mey .
Yol süpürgüchi
Mensipini qutlar mey bilen
Bir kochigha bash bolghan küni .
Katta emeldar emilidin ayrilghan küni
Meyxanida yittürüp qoyar
Uzun yilliq salapitini .
Testiqlaydu mestlikte sotchi
Öz- özining jaza xétini .
Mest doxtur
Nirwa késel kirse ushtumtut
Chékisige sürkep qoyar yod .
Yéshilmey oghri mestliktin
Aptobusta deldenglep turup
Yanchuqlargha uzitidu put .
Meyxanigha kirse qelender
Körünidu meyxana ichi
Ordisidek eng séxi shahning .
Mest bolghanda aqil tarixchi
Yilnamiler mest bolar bir- bir
Tapalmaydu öz tarixini …

Sen kétisen mey ichmes sha'ir
Chong sheherdin xilwet daligha .
Bulaq yéning shildirlap turar ,
Keyp bolghung kelmes zadila .
Sen yighlaysen , oxshar tebi'et
Baghri yumshaq aq dil anigha .
Sharab ilahi
Qeshqerdiki qawaqxanida …

4. Qushlar

Wetensiz qushlar
Pesillerge weten dep yighlar .
Sersan shamal kötürüp yürer
Ghazingini öz wetinining .

Ghéribliqtek
Égiz bina .
Qoshna öydiki adem .
Tam .
Ikkinchi qétimliq örp- adet .
Toy .
Natonush depne murasimi .
Qushlarning yéshi .
Eynek ghéribliq .
Qol yetmes ishik .
Kariwat .
Qachqan uyqu .
Ochuq dérizidiki
Ap'aq sanggilap turghan
Wetenning muzlighan qoli .
Ghem tolghan küldan .
Ayrupilan .
Déngiz .
Qushlarning yéshi .
Hemme yerde yat adem .

Meyli tur parizhning güzili bilen ,
Yenila özingning emestek külkeng .
Esleysen nem qilip qol yaghliqingni .
Wetende derdingmu özüngning derdi ,
Wetende yighangmu öz tiling bilen .
Milyonér bopketkin beribir yerlik -
Qelender aldida bir kepengmu yoq .
Her kim baqalaydu közüngge soghuq .
Meyli sen sharab ich altun qedehte ,
Bir köpük chiqsila üstige leylep
Oqusang yézilghan weten dégen xet .
Bérlin asminida körisen her kech
Jimiki yultuzdin uyghur közini .
Muqeddes büwi meryem chirkawsi
Körüner sen ösken tar kochidiki
Kichik bir meschittek uyghurung salghan .
Hej qilip mekkige barsang mubada ,
Tuyular yurtungda qalghandek xuda .
Mubada dozaxta bolsimu weten ,
Menggü bir muhajir jennetkimu sen .
Weten , éh weten ,
Chirayliqtur hemme nersisi ,
Chirayliq uning qayghusimu hem .
Göherdur , almidur , xush puraq
Güldur ,
Weten dalisida körgen tong tizek .
Eysadur , musadur yurtung adimi ,
Yat yurtta tughqanmu tuyulmas dosttek .
Wetende bir natonush bala
Yügürüp ötken bolsa aldingdin
Yüz yildimu chiqmas yadingdin .
Tillap salghan bolsa ilgiri
Öz élingde öz tilingda öz ;
Tapalmaysen dunyada hazir
Shu tildinmu güzelrek bir söz .
Shé'irini oqusang bezen
Gézitlerdin paz yaki tagorning ;
Tétimaydu sanga u qilche ,
Öz yurtungda éyitqan qoshaqche .
Uzatqanda ezra'il bir kün
Deste tizip ölüm gülidin ,
Sen özüngge toquysen képen
Wetendiki xiyallar bilen .
Yat tupraqqa kömülgende sen
Kömülidu qelbingge weten …
Séghin'ghanda qeshqerni
Chet eldiki her bir muhajir
Shundaq yazar xet yazsa axir .

Cheksiz nur

Qeshqerdiki ayallar
Qeshqerdiki erlerning chüshi .

Tapining nur , qanatliring nur ,
Kölenggeng nur , yupurmiqing nur ,
Awazing nur , xush puriqing nur .
Barche erler cheksiz sozulghan
Qapqarangghu tagh tagh jilghisidur .
Qeshqer goya ormanliq ,
Seher séning izing emesmu ?
Oygha chökseng xiyaling gugum ,
Tün kéchiler chéching emesmu ?
Anglinidu xilwet téningdin
Shildirlishi bulaq süyining .
Téning munbet ékinzar goya
Gül échilghan putliring ara .
Sen bolisen kichik almiliq ,
Sen goyaki süzük muzika .
Sen ershtin chüshken perishte ,
Men uyqugha ketken waqitta .
Sen goyaki bir tal chümüle ,
Menisi yoq xet yézip yürgen .
Sen goyaki namsiz chighir yol ,
Erler da'im éziqip yürgen .
Ayal , er we kechtiki kariwat ,
Yinik , pinhan chélin'ghan beden ,
Uprimas saz , mestxush muzika .
Éh , yalingach numuschan xiyal ,
Éh , özini yoqatqan dunya .
Nere tartqan qilichliq erler
Qan ichige yiqilar bir- bir ,
Qul bolimiz asta bek asta .
U bir ayal mulayim qatil ,
Er ölidu neyreng bilenla .
Ayal , éh ayal ,
Ayal , ayal , yollarda ayal ,
Ebediylik nurlarda ayal .
Bu alemning ghéribliqidin
Qutulushqa tapalmay amal ,
Sanga muhtaj boldum éh , ayal .
Bir jüp güzel altun keshni men
Kömüp qoydum shé'irlirimgha .
We altundin yasap bir kishen
Kömüp qoydum shé'irlirimgha .
Ghéribliqning soghuq nurliri
Chaqnatmaqta méni xanemde .
Ah , jimjitliq ,
Sen bek éghir qiz ,
Muzlighan téning .
Resimdiki ayal cholpanning
Kiyimliri népiz bek nipiz .
Tosattinla midirlap tamda
Yéshiwetti baghirdiqini ,
Andin , asta- asta …
Bir oghul bala ,
Qosh qolida siqimdap
Héchkishidin qilmastin haya
Anisini emmekte taza .
Cheksiz ayal .
Yat medeniyet .
Ishiksiz kocha .
Munchidiki qizning yotisi
Nur chachidu erler shehirige .

Sansizlighan izimiz qaldi ,
Talay kechte ashu kochida .
Berdim güzel köp sükütlerni ,
Birla sözni bermidim emma .
Mangghinimda birge sen bilen ,
Yoq tuyular yaki sen ya men .
Xiyal deymen ishen'güm kelmey
Ikkimizdin birsimiz jezmen .
Xiyallirim sen heqqidiki -
Pare- pare sun'ghan eynektur .
Awazing bar , yoqtur héchnémeng ,
Bar peqetla tala- tala nur .
Közüngde liq bir koza su bar ,
Qénip- qénip ichip bolupla
Chéqiwetküm kélidu derhal .
Bar séningde nazuk bir yürek ,
Tekchidiki janan chinidek .
Deymen héchkim tegküzmisun qol ,
U chinige méningdin bölek .
Sen men üchün bir parche shé'ir ,
Izdeymen uningdin pikir ,
Bar peqetla tatliq héssiyat .


Qeshqerdiki ayallar
Erler qurghan dölette yashar ,
Yoq musteqil padishahliqi .
Chüshüridu texttin ular ,
We shah qilar xalisa séni .
Bergen chaghda ular héssiyat ,
Aylinidu erler sha'irgha .
Érishidu nobélgha hetta .
Eger ular qilmisa insap ,
Aylinidu aqil saranggha .


Kirdi öyge harghin mu'ellim ,
Chaygha oxshash issiq bir ayal
Élip kirdi piyalide chay .
Qaytti öyge kawapchi yigit ,
Aghichisi chiqip xush chiray
Qollirigha söydi éngiship .
Roman yazar yazghuchi extem ,
Arginalini retlep xanimi
Köchüridu yanda pem bilen .
Hesretlense tarixchi boway ,
Momiyimu chéker birge ghem .


Kocha- kocha- yene bir kocha ,
Bir top ayal chüshken paranggha .
- Anglilimu chirayliq qoshnam ,
Güllük , népiz qeghezdek ishtan
Enqerede boptumish moda .
- Qizning qéshi shalangmu néme ?
Bardilimu axshamqi toygha .
- Chéchen dégen ashu exmeq xeq ,
Ten'ge singgen nénini yémey
Urush qiptu deydu yéqinda .
- Er chiqmaptu sen'etchi qizgha .



Ghemkin sha'ir yollaydu salam
Pütkül qeshqer güzellirige .
Héyitgahta nan tilep yürgen
Yüzi tarix miskin momaygha .
Lengpungchigha , ashpez ayalgha ,
Öpke- hésip satquchilargha .
Uyghur shipaxanisining
Ayallar bölümidiki
Her bir bimargha .
Topa basqan yollarda kétiwatqan
Töt pesilning baghchisi bolmish
Gül bedenlik qiz- juwanlargha .
Salam bérer ottura asiya ,
Salam yollar bipayan dunya ,
Qeshqerdiki qiz- ayallargha .

* * *
Mepe we seher .
Aq qashqiliq atning közige
Chöküp ketti quyashliq sheher .
Adem we alem
Yaritidu öz tarixini
Éqip ketken yultuzgha qeder .

Yer sharining bir burjikide
Nurlanmaqta qedimiy qeshqer .

«Shinjang medeniyiti» zhornilining 1995- yilliq 5- , 6- (qoshma) sanidin élindi