PDA

View Full Version : Mehmut qexqeri maziri



Qurban Weli
25-12-08, 14:59
MEHMUT QEXQERI MAZIRI
Qurban Weli




Qurban Welining "Bizning Tarihiy Yeziqlirimiz" Degen Kitabidin Elindi.

Mehmut Qexqeri miladi 11 - esirde otken Pamir Uyghurlirining tilxunasi (1). U hayat yillirida asiya da'iriside uzun muddet sayahet qilix arqiliq Turkiy helqler jaylaxqan rayonlarda kop mezmunluq ilmiy tekxurux elip berip, miladi 1075 - yili Baghdat xehiride "Turkiy Tillar Diwani" (Erebce atilixi "Diwanu Lughatit Turk") namliq nadir eserni yezip, (2) Turkiy helqler (3) ni dunyagha tonuxturghan.
1915 - Yili, Turkiyide "Turkiy Tillar Diwani" ning 8 - esirde kocurulgen nushisi (4) mih metbe'ede tizdurulup nexir qilin'ghandin keyin, Mehmut Qexqeri we uning "Turkiy Tillar Diwani" dunyagha tonuluxqa (5) baxlidi. Xuningdin keyin her hil tilda izahlinip nexir qilinixqa yol ecildi.
1928 - Yili Germaniyide bu eserning Nemisce alfawit tertipi boyice tizilghan we nemisce izahlan'ghan nushisi nexir qilindi. 1941 - Yili Turkiyide uning Turkce izahlan'ghan nushisi nexir qilindi. 1960 - Yilidin baxlap Sowet ittipaqida Ozbekce izahlan'ghan nushisi nexir qilinixqa baxlidi.
Yuqiridiki tetqiqatlarning hecqaysisida Mehmut Qexqerining yurti we hayati ahirlixip depne qilin'ghan jayi toghrisida soz ecilmidi. Beziliri buningdiki bir muhim atalghuni hata transkripsiye qildi (6). 1980 - Yilidin baxlap Xinjang Uyghur aptonom rayonida Uyghurce izahlap nexir qilinixqa baxlighan nushisidila ilgiriki boxluq tolduruldi we sadir bolghan hataliqlar tuzitildi(7).
1982 - Yili Xinjang ijtima'iy penler akadimiyisi til inistitutidin Ibrahim Mutihi, Mirsultan Osamanow, Qexqer wilayetlik medeniy yadikarliqlarni qoghdax ornidin Muhemmed Zunun, Qexqer milliy xipahanidin Abdurexit Sabit, Qexqer Konixeher nahiyilik medeniyet yurtidin Ismayil Ibrahim qatarliq kixiler Qexqer rayonida "Mehmut Qexqerining yurti" toghrisida ilmiy tekxurux helip berip, Qexqer Konixeher nahiyisi Opal yezisining gherb teripidiki "Hezriti Mollam Maziri" dep atilip kelgen mazarni Mehmut Qexqerining maziri degen hulasige keldi (8).
1983 - Yil 1 - ayning 6 - kuni Qexqer wilayetlik Waliy mehkimisi Opaldiki hezriti mollam (Mehmut Qexqeri) mazirini wilayet teripidin nuqtiliq qoghdilidighan medeniy yadikarliq orni qilip bekitti we uni aptonom rayon, memliket boyice nuqtiliq qoghdilidighan medeniy yadikarliq orni qilip bekitix toghrisida Xinjang Uyghur aptonom rayonluq helq hokumitige, Jung'hua ielq jumhuriyiti medeniyet ministirlikige doklat yollidi (9).
1983 - Yil 1 - ayning 19 - kuni we 4 - ayning 5 - kuni Xinjang Uyghur aptonom rayonluq helq hokumiti 2 - katibat ixhanisi re'is Ismayil Emet qatarliq aptonom rayon rehberlirining Mehmut Qexqerining mazirini arhe'ologiye jehettin tekxurux toghrisidiki testiq yolyoruqini aptonom rayonluq medeniyet nazaritining ijra qilixigha tapxurdi.
Buninggha asasen medeniyet nazariti medeniy yadikarliqlar baxqarmisi Qexqer wilayetlik medeniy yadikarliqlarni qoghdax orni bilen birlikte Mehmut Qexqerining mazirini tekxurux arhe'ologiye guruppisi uyuxturdi.
Arhe'ologiye guruppimiz Qexqer rayonida bir ay tekxurux elip barghandin keyin, aptonom rayonluq muzeyda 1957 - yilidin buyan topliniwatqan Mehmut Qexqeri maziri toghrisidiki materiyallar asasida mezkur doklat yezip ciqildi (10).

* * *
Opal - Mehmut Qexqerining yurti idi (11). Bizning bu jayda elip barghan arhe'ologiyilik tekxurux iximiz 15 kun dawam qildi.
Opal, Qexqer wilayiti Konixeher nahiyisining gherb teripide, Qexqer xehiridin 45 kilometr yiraqliqta, u Pamir etikidiki menzirisi guzel, hawaliq yeza.
Bu yezining gherb teripide "Hezriti mollam teghi" dep atilip kelgen bir tagh bar. Bu taghning baghridiki bir suzuk bulaq ustide "Hezriti Mollam Maziri" namliq bir mazar bar. Bu mazarning jughrapiyilik orni xerqiy merdiyanning 57 .03 .07, ximaliy parallelning 93 .81 .05 ige toghra kelidu (12).
"Hezriti mollam maziri" kesek - yaghac qurulmiliq Islam imariti bolup, u rozi merike, tilawethana, etikaphana, hujra, munarliq derwaza, zal qatarliq yette bolektin terkib tapqan. Buning icide zal we tilawethana gumbezlik bolup, qalghanliri tekxi ogzilik. Bu imaretning ici zegunde, ha, tuwruk, haraq qatarliq cetilma yaghaclardin terkib tapqan, torusi wasjup. Sirtqi qurulmisi putunley kesek we lay. Tuwruk, haraqlarda tekxi yuzluk oyma neqixler saqlinip qalghan.
Paramanda saqlinip qalghan hatire - beghixlimilarning mezmunidin qarighanda, bu mazar hijiriyining 1245 - yili we 1315 - yili yerlik helq teripidin iqtisad toplap ikki qetim remont qildurulghan. Her qetim remont qilin'ghanda eslidiki yaghaclardin buzulmighanliri, bolupmu neqix barliri imkanqeder yengguxlenmey saqlap qelin'ghan.
Qexqerdiki mexhur neqqaxlardin Muhemmed'imin Naman, Eziz Abdulla qatarliq ustamlarning qarixice, bu mazarning tuwruk, haraqliridiki neqixler icide suher, honca, beliq qasriqi, kurgul, xedde, yaza, uzum, cecek, penjir qatarliq on necce hil nusha bar. Qexqerde bina qilin'ghan Islam imaretliri, mesilen, 15 esirde bina qilin'ghan Yusup Has Hajip maziri, Heytkar jamesi, 18 - esirde bina qilin'ghan Hoja Ap'aq maziri qatarliqlarda bu neqix nushilirining beziliri oz eyni boyice, beziliri bolsa islah qilin'ghan xekilde ucraydu; beziliri, mesilen, etikaphanining jenubiy temidiki haraqta we xerqiy temidiki 1 -, 2 - hadida saqlinip qalghan bir necce hil neqix nushiliri birqeder qedimki bolup, bular dewrimizge yetip kelelmigen, peqet Qarahanilar dewride we uningdin keyinki bir qisqa mezgil icidila dawam qilghan.
Hezriti mollam teghi qaptilida yerlik helqler "Toqquz Qaznaq" dep atap kelgen. Buningdin 1600 yil burunqi zaman'gha tewe buddizm imaretliri bar(13). Opal dehqanliri uzun yillardin buyan bu harabiliqtin topa elip, uni oghut ornida ixlitip kelgen. Jumlidin, topa elix jeryanida her hil medeniy yadikarliqlar tepilghan, bu qetim dehqanlar bizge ozliri saqlap qoyghan bezi medeniy yadikarliqlarni teqdim qildi. Bularning icide Osmanqarim teqdim qilghan "Ayal buddisiwa" nushiliq sapal tutquc bar. Mehmut Qexqeri mazirini qoghdax guruppisida saqliniwatqan medeniy yadikarliqlar icide yene bir "Er buddistwa" nushiliq sapal parcisi bar. Bu qetim biz bu harabiliqtin yene qeyin qowziqigha yezilghan bir necce yuz parce Sanskritce budda nomliri parcilirini taptuq (Bularning hemmisi 4 - 5 - esirlerning medeniy yadikarliqliri idi).
"Hezriti mollam teghi" ning jenub teripidiki "Sultanbagh" namliq tuzlenglikning ayagh teripidin tax qoral dewrining medeniy yadikarliqliridin ceqip yasalghan tax qoral, qum arilaxturulup yasalghan yirik qizil sapal parciliri tepildi, Mehmut Qexqeri mazirini qoghdax guruppisida saqliniwatqan medeniy yadikarliqlar icide yil dewri birqeder uzun bolghan tax baxaq (Oq uci), mis baxaq, tomur qilic qatarliqlar, Qarahanilar dewridiki her hil mis yarmaqlar, ximaliy Sung dewridiki "Xi ning" hetlik (Miladi 1068 - 1085 - yillar), "Yuen yu" hetlik (Miladi 1086 - 1100 - yillar) yarmaqlar bar.

* * *
"Konaxeher Edebiyati" zjurnilirining 1981 - yil 2 - sanida elan qilin'ghan Qasim Rehimning maqalisi "Aziq" yezisining Opalda ikenlikini ispatlidi. "Qexqer Edebiyati" ning 1984 - yil 1 - sanida Imir Husiyinqazi Ahunum saqlap kelgen bir hujjet elan qilindi. Uningda Mehmut Qexqerining maziri heqqide tehimu eniq cuxence we ixencilik melumat bar. Hijiri 1252 - yili (Miladi 1836 - yili) yezilghan bu hujette: "Qimmet bahaliq, altun'gha setiwalghan mulkim "Mesniwi Xirip " Ni Qexqerning Opal rayoni tagh baghrida, suzuk bulaq ustige depne qilin'ghan hezriti Mewlam, dinining quyaxi, Husiyin oghli, qelem igisi Mehmut Qexqerining mazirigha mutleq wehpi we ebediy sadigha qildim" deyilgen.
Xinjang Uyghur aptonom rayonluq muzeyning 50 - yillardin buyanqi medeniy yadikarliqlarni tekxurux hatiriliri icidimu "Hezriti Mollam Maziri" heqqide bir qisim materiyal saqlinip kelgenidi. 1957 - Yilidiki bir hatiride: "Hezriti mollam, tehellusi Qexqeri, hijiriyining 477 - yili wapat bolghan. Bu mazarning tezkirisi Bedolet (Yaqupbeg) zamanisida Yengisargha elip ketilgen"(14) deyilgen.
Xinjang Uyghur aptonom rayonluq muzeyda saqliniwatqan "7853" Nomurluq hujjetning Caghatayce heti bar bir yuzide Opaldiki birmunce mazarlarning nami hatirilen'gen, mesilen, Imam Malik Ezjder, Imam Malik Esqer(16), Hezriti Mewlane Xemsidin Ellame(17), Hezriti Seypidin Buzrukwar(18), Hezriti Padixahim(19), Hezriti Hoja Qonar Atam(20), Hezriti Almakliq Atam(21), Yette Eziz(22), Buwi Rabiye(23), Hezriti Qizil Jayim(24), Yudughbax(25), Sultan Seqi(26), Ebitkim(27) qatarliqlar. Bu mazarlarning hemmisi hazir Opal yezisi teweside bar. Bu qeghezge yezilghan hetler 17, 18 - esirlerge te'elluq. Buningdiki "Hezriti Mewlane Xemxidin Ellame" degen del Mehmut Qexqerining ulughlan'ghan nami idi. Bu, yuqirida bayan qilip otulgen 1863 - yili yezilghan hujjettiki atax bilen ohxax.

* * *

Arhe'ologiyilik tekxurux netijiliridin qarighanda, Qexqerning Opal rayoni tax qoral dewridin tartip cing sulalisining ahirqi yillirighice bolghan birnecce ming yilliq tarih jeryanida insanlar yaxap kelgen we etiqad merkizi qilghan Pamir etikidiki menzirilik jaylarning biri idi.
Mehmut Qexqeri we uning nadir esiri "Turkiy Tillar Diwani" dunyagha tonuluxtin burunla Opaldiki yerlik Uyghurlargha Mehmut Qexqerining ismi tonux idi we ulughlinatti. Uning mazirini saqlaydighan xeyihlerning xejerisige asaslan'ghanda, bu mazar 900 yildin buyan ulughlinip saqlap kelinmekte. Mehmut Qexqerining namini atax muwapiq kelmeydighan zamanlarda ular uni "Hezriti Mollam" degen nam bilen saqlap kelgen we kucining yetixice asrap remont qildurghan.
Mehmut Qexqeri Opal helqi, Qexqer helqi, putun Uyghur helqi hatirileydighan ulugh alim bolupla qalmastin, belki putun dunyadiki Turkiy tilida sozlixidighan helqler, xundaqla putun dunya helqi hatirileydighan tarihiy xehis, uning mexhur esiri "Turkiy Tillar Diwani" Turkiy tillargha berilgen izahlar emes, belki ottura asiyaning eyni zamanidiki tarihiy ehwalini tetqiq qilixta kem bolsa bolmaydighan ixencilik deslepki materiyal.

1983 - Yil 6 - ay, Qexqer.

Izahlar:
(1) Henzuce "Okyanus" ning 1139 - betige qarang.
(2) Henzuce "Okyanus" ning 1795 - bet we Xinjang helq nexiriyati nexir qilghan Uyghurce izahliq "Turkiy Tillar Diwani" 17 - betlerdiki cuxenduruxlerge qarang.
(3) Mehmut Qexqeri ozining kirix sozide (Xinjang helq nexiriyati nexir qilghan "Turkiy Tillar Diwani" 38 - bet): "Asasiy we ana qebililerni yazdim... Kixilerde oghuz turkmenlirini bilixke ehtiyaj bolghanliqi ucun, xularningla uruqlirini, mallirigha basidighan tamghilirinimu korsettim" degen. Buningdiki kixiler bilixke ehtiyaj bolghan "Oghuz" larni Fransiyilik alim. M Reynawd: "Toqquz oghuz" dep atalghan Turkiy helqler del Uyghurlardur. Ular Turkiy helqler icide nopusi eng kop, eng jesur doletni idare qilixqa eng mahir helqler idi " Dep ispatlighan (Feng Jyaxeng ependi retligen " Uyghur tarihigha da'ir materiyallar toplimi " 1 - Tom, Beyjing milletler nexiriyati 1958 - yili nexiri. 57 - Bet).
(4) " Turkiy Tillar Diwani " Ning Turkiye Istambul kutuphanisida saqliniwatqan nushisi, yeni dunya boyice hazirgha qeder bizge melum bolghan birdinbir nushisi miladi 1266 - yili Iranliq Muhemmet Ibni Ababekri Ebilfethi teripidin Mehmut Qexqerning qol yazma nushidur.
(5) Buningdin burun Misir qazisi, tarihxunasi Entebi (Miladi 1360 - yili wapat bolghan) Misirda muderrslik qilghan alim Mehmut Qexqerining " Turkiy Tillar Diwani " din bezi uzundilerni neqil kelturup otken. Turkiyilik Mustafa Ibni Abdulla (Celebi) (Miladi 1591 - 1656 - yillarda otken) mu " Turkiy Tillar Diwani " din paydilan'ghan. Bu ehwallar bizge 19 - esirdin keyin melum boldi.
(6) Ozbekce nushisida Mehmut Qexqerining oz yurti toghrisidiki " Opal - Bizning Yurtning Nami " degen sozni " Abul - Biz Elde Bir Qixlaq " dep izahat bergen. Bu hata.
(7) Bu nushida " Opal Bizning Yurtning Nami " dep toghra izahlandi we uning hazirqi jughrapiyilik orni helq arisidiki cuxenciler asasida korsitildi. Uning maziriningmu qeyerde ikenliki toghrisida perez otturigha qoyuldi.
(8) " Qexqer Edebiyati " 1983 - yil 2 - sanigha qarang.
(9) Bu heqte Qexqer Waliy mehkimisining 1983 - yil 6 - ay 26 - nomurluq hujjiti bar.
(10) Mehmut Qexqerining mazirini tekxurux arhe'ologiye guruppisigha aptonom rayonluq medeniyet nazariti medeniy yadikarliq baxqarmisining baxliqi Sabit Ehmet, Qexqer wilayetlik medeniy yadikarliqlarni qoghdax ornining baxliqi Muhemmed Zununlar riyasetcilik qildi. Konkret kespiy hizmetlerge aptonom rayonluq muzeydin Qurban Weli, Hesen Abdurehimlar, Qexqer wilayetlik medeniy yadikarliqlarni qoghdax ornidin Muhemmed Imin Sayit, Abdurehimjan,Ren Jenxinglar qatnaxti. Mezkur doklatni yezip ciqixni Qurban Weli orunlidi.
(11) " Diwanu Lughatit Turk " Faksimil 1 - jild, 49 - betke qarang.
(12) " Hezriti Mollam Maziri " Rayonini olcex - heritige elixni Qexqer wilayetlik yeza igilik mektep oqutqucisi Tewekkul Osman bilen Muhemmed Imin Sayitlar orunlidi. Tekxilik heritisini sizixqa Qexqer wilayetlik layihlex ixhanisidin Haji Metmusa yardemlexti.
(13) Aptonom rayonluq muzey hizmetciliri 1982 - yil 9 - ayda bu harabiliqtin yighiwelin'ghan yaghac ewrixkisini memliketlik medeniy yadikarliqlar idarisining karbon 14 - tejribihanisida tekxurtkende, buningdin 1660 75 yil burun ikenliki eniqlan'ghan.
(14) Eyni waqittiki tekxurux hatirisi hazir aptonom rayonluq muzeyning medeniy yadikarliqlar bolumide saqlanmaqta.
(15) Bu hujjetni oqup ciqixqa Imin Tursun, Ibrahim Muti'i, Mirsultan Osamanow, Muhemmed Zunun, Abdurexit Sabit, Salijan Qarim, Muhemmed Osman qatarliq mexhur Caghatayxunaslar yardemlexti. Uning yene bir teripidiki " kekimenirning Xe'irliri " deyilgen Henzuce hetlerni Gomoro ependi tetqiq qilip " medeniy yadikarliqlar " Zjurnilining 1972 - yil 2 - sanida elan qilghan. Epsuski bu Henzuce hetlerning siyasi u terepke otup ketken we hujjet yuyup qurutulux jeryanida zehimlen'genliki ucun eslidiki Caghatayce hetler ance eniq korunmeydighan bolup qalghan. Bu hujjet Caqiliqtin ciqqan emes, belki Opaldin tepilghan.
(16) Bu ikki kixining mazirining orni Opalning xerqiy jenub teripide, hazir u " Imamlirim " depmu atilidu. Yerlik helqler ularni Mehmut Qexqerining xagirtliri idi. Ular Mehmut Qexqerige egixip Ereb elliridin Qexqerge kelgen, dep qaraydu.
(17) Bu yuqirida bayan qilin'ghan " Hezriti Mollam Maziri " Yeni Mehmut Qexqerining maziri.
(18) Bu mazarning orni Opalning Gumbagh (Aziq) mehellisining jenubidiki dongde. Yerlik helqler uni Mehmut Qexqerining ana terep cong dadisi, dep qaraydu.
(19) Bu mazarning orni Opaldiki Karuk mehellisining jenubida.
(20) Bu mazarning orni Opalning jenubidiki Qrangghuyar mehelliside.
(21) Bu mazarning orni Opalning Yaghu mehellisde.
(22) Bu mazarning orni Opalning Mollam Beghi mehellisde.
(23) Bu mazarning orni Opalning Qumbagh (Aziq) diki Yikci mehelliside, yerlik helqler uni Mehmut Qexqerining anisi dep qaraydu.
(24) Bu mazarning orni Opalning xerqidiki Hankowruk degen jayda.
(25) Bu mazarning orni Opalning jenub teripidiki Yudughbax mehelliside.
(26) Bu mazarning orni Opalning xerq teripidiki " Yuqiri Hoyla " degen jayda.

(Bu maqalining deslepki originali " Qexqer Edebiyati " ning 1983 - yil 6 - sanida elan qilin'ghan, uningda izahlar qisqartilghaniken, bu qetim toluqlap berildi.)

Unregistered
25-12-08, 17:33
Qurban Weli Ependim,

Mehmut Qeshkiri hekkidiki kimmetlik eseringizge kop rehmet. Bu uluk kishining kewrisining Opal bolushida eng asaslik pakit nime. Men otturra mektepte okuwatkan qaglarda, beziler bu uluk zatning kewrisi hata bikitilip kalghan diyishetti. Ularning karishiqe oz wahtidiki hanlik hazirki beshkirem hanirik etrapida bolixi mumkin bolup bu yurttin Ustun artushka 15 kilometer kilidu ustun artushta sirik ata deydighan taghning ustige katurulghan bir gumbez bolup, adettiki ademning kewrisini bir taghning ustige katurush mumkin bolmaydu, belkim shu kewre bolushi mumkin diyiletti. Uning ustige musumandarqilita miyitni kondurushka bolmaydu, 45 kilometerge piyade 9 saet yol yurudu, 15 kilometer yerge piyade uq saet yol yurse bolidu, bu ming kiyasim.

Unregistered
25-12-08, 21:17
Ependim men Qeshqerge hayatimda bir qetim bardim we 17 kun turdum, shu qetimqi sayahetimde mening bilishimche Ustunatush Qeshqerning Gherbi-Shimal terepide we Qeshqer Shehridin 40 kilometir mesapide,chunki men shu seperimde ustun Artushqa berip ziyaret qilip qayttim.endi Qeshqer Haneriq, Qeshqer Shehrining Sheriq terepide we eniq bilmeymen tehminen Qeshqer Sehridin 10 kilometirche uzaqliqta, egerde mening toghra bolsa silining bu ikki yurtni yazghan musapelirining sani toghra emes, tuzitip qoysila ependim.yani ustun artush bilen ,Qeshqer haneriqning arilighi az digende 50 kilometir kelse kerek.elbette bilidighanlar yezip qoysa kop yahshi,


I.M : MEKKE

Unregistered
26-12-08, 08:04
Hajim, men ustuatunush ka birip bakmighan, manga bashkilarning dep birishiqe beshkirem bilen ustunatunushni bir dong tagh ayrip turudighan bolup tehminen ikki kilometer kilidiken. silining hanirik keshker sherining sherkide digenlirimu tehminen toghra bolsa kirek, ashu kiyas boyinqe karighanda u beshkiremning ayak kuyrukigha toghra kilishi mumkin. anglashlargha karighanda hanirikta yigit boyigha yetkende talagha bir qikidighan mejburyiti boldiken, yeni hek dep bir hujun nan tilep kilelise bolidiken. ular ustunatushka piyade yaki welsipit bilen qikip mejburyetni ada kilimish. shuningdin karighanda arilik bek yirak bolmisa kirek.

Unregistered
26-12-08, 15:05
Hajim, men ustuatunush ka birip bakmighan, manga bashkilarning dep birishiqe beshkirem bilen ustunatunushni bir dong tagh ayrip turudighan bolup tehminen ikki kilometer kilidiken. silining hanirik keshker sherining sherkide digenlirimu tehminen toghra bolsa kirek, ashu kiyas boyinqe karighanda u beshkiremning ayak kuyrukigha toghra kilishi mumkin. anglashlargha karighanda hanirikta yigit boyigha yetkende talagha bir qikidighan mejburyiti boldiken, yeni hek dep bir hujun nan tilep kilelise bolidiken. ular ustunatushka piyade yaki welsipit bilen qikip mejburyetni ada kilimish. shuningdin karighanda arilik bek yirak bolmisa kirek.

Ependim heqiqetende Qeshqerning Beshkerem yezisi Qeshqer Shehrining Shimal terepidiki Gheriptin-Sheriqqe sozulghan taghning tugigen yeride ong terepide, tagh baghrilap uzun ketken bir yurttur,bu taghning tugigen yeridiki sol terepi Astin Artushning Ongeriq yazisidur, taghning Shimal terepini boylap Gheripke qarap mangsa Astin Artushning Tijen we Azaq yeziliri kelidu.Astin Artush asasen Azaq yezisi bilen tugeydu, Ustun Artushtin eqip kelgen su ewwela Azaqqa kelidighan bolghanlighi uchun su bashi bolghan bu yurt ,bu chol-qaqas Astin Artush digen yurtta eng bay yurt hesaplinidu, shuning uchunmu Astin Artushta mundaq bir maqal ber," Atushta Azaq bay, Tagh arqisida Qazaq bay," " Artushluqning saringi azaqtin chiqidu," digenge ohshash,

Gerche bu jughrapiyeni Artushluqlar yezip qoyghan bolsa yahshi bolatti, amma hejge kelgen bir nechche Artushluqtin oz yurtining jughrapiyesini sorisam bilmeydiken, yani bizni qanaetlendurgichilik eniq dep berelmeydiken, biz u yurtlargha barmighan bolsaqmu u yurtluqlardin yahshiraq bilidikenmiz,

Elbette Amerikadiki Enwer yusup turani ependi, we Dolqun Qemberi ependiler oz yurtliri bolghanliqliri uchun bizdin kop yahshi bilidu.amma bu ependiler behil ,yani bilim behili ,bilgenlirini bashqilar bilen bolushushke behilliq qilidu, yaki bizler bilen teng bolushup bu meydanda oz isimliri bilen bir nersiler yezishni ozlirige yarashturalmaydu, meyli biz biz yazaylik, meyli biz weten we milletning paydisigha ulargha yarashmisaq bu meydangha yarishaylik, halbuki Youtubede Enwer Yusup Turani ependining yurtigha barghinida yetip turup ichken suyi del Ustun Artush tereptin eqip kelgen, Chaqmaq deryasidiki suning Tijendiki boyidur.


IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

Unregistered
26-12-08, 20:20
Hajim, Qakmaq deryasining suyi uq ikimke bolinidu, yeni meyi, ustunatush, beshkirem. Miyidin akkan suning ahiri belkim azakka yitip birishi mumkin, likin azak aghuning tengge taghidin qushken suni asaslik istimal kilidu. Enver yusup barghan mezgilde belkim azakka baralighan su belkim tenggi taghnng suyi, hazir qakmaq deryasining suyi u yerlerge baralmasliki mumkin. Ustunatush bilen beshkiremni ayrighan taghdin bashlap, astin atush bilen beshkiremnimu hili uzun bir tagh ayrip turudu, bu tagh ta han oyige barghuqe qawamlishidu, yene u yerde beshkirem bilen astinartushni ayriydighan tagh tugeydu. Han oyi ashu guzel jugrapiyelik orungha jaylashkan, yeni uyerge qakmaqning deryasining suyi we tenggi taghning suyi baralaydu, bu sular adette yil buyi 95% wakita suzuk akidu, likin mihtari az. likin keshkerning kizil deryasidin ekiip barghan sumu han uyige yetip kilidu, likn kizil deryaning suyi sullukning sighiz taghlirini bisip qushkenligi uqun asasen dawamlik lay kilidu, likin yiza igilik baghwenqilikke yahshi, mihtari kop. Ene shu han oyidin dawamlik towenge teklimanni boylap uzusingiz ahu hanirikka barisiz. Belkim han oyidin obalni tesewwur kilsingiz belkim 45 kilometerdinmu uzak bolsushi mumkin, han oyi opalgha karighanda ustunartushka tehminen uq hesse yikin ikenligi tebii, belkim ming yilning aldida ustunatush yurt bolup shekillenmigen bolushi mumkin, riwayetlerge karighanda ustunatush hanlik shikargha we yazlik aramgha qikidighan hawalik rayun bolghan.