RFA anglighuchisi
18-12-08, 08:32
Uyghurlar néme üchün ' shinjang ' dégen kelimidin nepret qilidu?
Obzorchimiz perhat muhemmidi
2008-12-12
Xitayche " shinjang " dégen bu sözni uyghurchigha eynen terjime qilsaq, " yéngi chégra " dégen menini bildüridu. Xitay hakimiyiti bolsa bu atalghuni, " yéngidin qoshuwélinghan zémin " dep izahlap kelmekte.
Gerche xitay hakimiyiti sherqiy türkistanni " shinjang " dep atap kelgen bolsimu, emma bu atalghudin dunya jamaetchilikining asasi jehettin xewiri yoq. Bügün köpligen döletler teripidin neshr qilinghan dunya xeritiliride, xitay teripidin " shinjang " dep atalghan bu rayon, " sherqiy türkistan ", " türkistan ", " uyghuristan ", " uyghuriye " dégendek namlar bilen atap kélinmekte.
Xelqaraliq kishilik hoquq teshkilatliri arisida we gherb metbuatlirida bolsa, " sherqiy türkistan " dep atash omumlashqan bolup, ular, " sherqiy türkistan " dégen bu sözning yénigha tirnaq échip, " xitay hökümiti teripidin, shinjang uyghur aptonom rayoni dep atilidu " dep izahat bérip qoyidu. Chünki, ularning xitaygha oxshash dölet we yer - Jay namlirini éhtiyajigha qarap xalighanche özgertidighan xuyi yoq, belki tarixiy menbe we asasqa tayinidu, shu jughrapiyide yashawatqan we shu tupraqning heqiqiy igisi hésablanghan xelqlerning arzusi we héssiyatigha hörmet qilidu, ular qobul qilmighan isim yaki atalghuni ulargha zorlap tangmaydu!
Bezi sanliq melumatlarda körsütülüshiche, nöwette chetellerde texminen bir milyongha yéqin uyghur yashimaqta, ularning eng qattiq nepret qilidighini, " shinjang " dégen bu kelime bolup, ular sherqiy türkistanning, " shinjang " dep atilishini, " uyghurlargha qilinghan eng zor haqaret " dep qaraydu, ularning neziride bu kelime manju we xitay mustemlikichiliri teripidin uyghurlargha zorlap téngilghan nam bolup, sherqiy türkistan xelqi bu isimni héch bir zaman qobul qilghini yoq we öz wetinining eslidiki shereplik namigha qayta érishish üchün tinimsiz küresh qilip kelmekte. Mesilen, 1933 - Yili qeshqerde we 1944 - Yili ilida qurulghan ikki musteqil jumhuriyetning, " sherqiy türkistan jumhuriyiti " dep élan qilinghanliqimu, uyghur xelqining öz wetinining nam - Sheripige bolghan arzu we intilishlirini ochuqche körsitip turmaqta.
Shunga hazir chetellerde yashawatqan uyghurlar, " shinjang " dégen bu kelimini teleppuz qilishni, " weten - Milletke qilinghan xiyanet we xainliq " dep qaraydu, ular arisida wetenning nami heqqide, " sherqiy türkistan ", " uyghuristan " dégen atalghu keng omumlashqan we " shinjang " kelimisi héch bir zaman teleppuz qilinmighachqa, chetellerde tughulup ösken uyghur yash - Ösmürliriningmu " shinjang " dégen bu atalghudin xewiri yoq. Dalay lamaning wekilliri bilen xitay otturisida tibet mesilisi heqqide söhbet bashlanghandin buyan, chetellerde paaliyet élip bériwatqan uyghur siyasiy paaliyetchiliri arisida, " uyghur wekilliri bilen xitay otturisidimu söhbet élip bérish mumkinmu? "
Dégendek bes - Munaziriler kücheymekte. Emma ularning ortaq qarishiche, ikki terep otturisidiki muzakire üchün eng chong tosalghu, " shinjang " dégen bu kelime bolup, xitay hakimiyiti awwal sherqiy türkistanni, " shinjang " dep atashtin waz kéchishi lazim, bu, uyghur - Xitay muzakirisi yaki söhbitining aldinqi shertidin ibaret.
Tarixiy menbelerde körsitilishiche, uyghurlarning meshhur milliy rehberliridin muhemmet imin bughra we eysa yüsüp aliptékin ependilerning 50 - Yillarning bashlirida teywen hökümiti bilen bolghan alaqe we dialogni tamamen üzüshige sewebchi bolghan asasliq amillarning birimu, teywendiki hökümitining " shinjang " dégen bu kelimige ching ésiliwélishi idi.
Yene mesilen, merhum eysa ependimning hayat waqtida manga sözlep bérishiche, xitay mötidil siyaset yürgüzüwatqan we sirtqa qarita ishikni échiwetken 80 - Yillarning bashlirida, xitayning türkiyide turushluq konsuli eysa ependimning öyige ziyaretke kélip, uni wetenge qaytip kétishke dewet qilghan we hetta eger xalisa " memliketlik siyasiy kéngesh " ning muawin reisi qilidighanliqi heqqide wede bergen.
Eysa ependim xitay konsuligha bergen nazuk jawabida, özining wetenni kéche - Kündüz yad étip kelgenlikini, wetenge qaytishni elwette arzu qilidighanliqini we bir shert bilen qaytidighanliqini bayan qilip kélip, " eger shinjang dégen bu atalghuni emeldin qaldurup, wetenning sherqiy türkistan dégen bu namini eslige keltürsenglar, derhal qaytip kétimen " dep jawab bergen. Bu sözdin renggi öchüp zuwani tutulghan xitay konsuli, shu ketkenche ikkinchilep qayta eysa ependimni izdep kelmigen.
Chetellerdiki uyghurlar ichidila emes, hetta xitay démokratliri arisidimu " shinjang " dégen bu atalghu heqqide köpligen talash - Tartishlar élip bérilmaqta. Mesilen, xitay démokrat yazghuchiliridin wang lishong ependi," séning sherqiy türkistaning, méning shinjangim " dégen mawzudiki esiridimu, " shinjang " dégen bu namning peqetla xitaylargha xas uqum ikenlikini, uyghurlarning bu namni héch bir zaman qobul qilmighanliqini we " shinjang " ning xitaylargha, " sherqiy türkistan " ning bolsa uyghurlargha tewe ikenlikini alahide tekitlep ötken idi.
' Shinjang ' dégen namning kélip chiqishi heqqide
Obzorchimiz perhat muhemmidi
2008-12-15
Cheteldiki uyghur siyasiy paaliyetchilirila emes, adettiki bir uyghurmu, " shinjang " dégen bu nam teleppuz qilinsa, quyqa chéchi tik bolup, seprayi örleydu, chünki ularning neziride sherqiy türkistanni " shinjang " dep teleppuz qilish, weten - Milletke qilinghan eng chong xiyanet we xainliqtin ibaret.
Undaqta uyghur xelqining shunche nepritini qozghawatqan bu " shinjang " dégen nam qachan we qandaq peyda bolghan ?
Xuddi tarixiy menbelerde bayan qilinghinidek, uyghurlar türkiy xelqler ichide eng qedimi we eng medeniyetlik milletlerning biri idi, miladi 6 - Esirdila uyghurlar hazirqi tashqi mongghulning orxun wadisini merkez qilghan qudretlik uyghur xanliqini qurup chiqqan, eyni chaghdiki xitayning tang sulalisimu uyghur xanliqining köp yardimige érishken, tang sulalisining ichki qismidiki isyanlarni basturushta uyghur xanliqi köp yardem bergini üchün, tang sulalisining padishahliri minnetdarliqini bildürüsh üchün 3 melikisini uyghur xanlirigha ewetip bergen idi.
Uyghur xanliqi terkipidiki qirghiz qebilisining isyani tüpeylidin miladi 840 - Yili uyghur xanliqi gumran bolup, uyghurlar gherbtiki, yeni hazirqi sherqi türkistandiki irqdashlirining qéshigha köchüp barghan idi.
Uyghurlarning dölet qurush we bashqurush asasi intayin küchlük bolghini üchün, bu rayongha köchüp kelgen uyghurlar turpanni merkez qilghan idiqut uyghur dölitini, qeshqerni merkez qilghan qaraxaniylar dölitini, xotenni merkez qilghan udun dölitini qurghan idi.
Kéyin qaraxaniylar döliti idiqut döliti bilen udun dölitini boy sundurup, uyghurlarning birlikke kelgen büyük xanliqini qaytidin wujudqa chiqarghan idi. Gerche kéyin bu rayon mongghul, qitan, manju qatarliq milletlerning istilasigha uchrighan bolsimu, emma uyghurlar özlirining igilik hoquqini tamamen yoqitip qoymighan, mesilen, chaghatay uyghur xanliqi, yerkent xanliqi we axirqi qeshqeriye uyghur döliti qatarliqlar buning janliq örnekliri idi.
1881 - Yili sherqiy türkistan rayoni ching sulalisining, yeni manju impératorluqining ikkinchi qétimliq istilasigha uchrighandin kéyin, 1884 - Yili bu rayonning nami " shinjang " dep özgertilip, xitayning bir memuri ölkisi qiliwélindi.
Aptonom rayonluq partkom teshwiqat bölümi teripidin tüzüp chiqilip tarqitilghan, " wetenning birlikini qoghdash heqqide qisqiche oqushluq " dégen kitabta bayan qilinishiche, manju impiratorluqining deslepki yillirida, yéngidin ishghal qilinghan jaylarning hemmisi " shinjang " dep atalghan, 1762 - Yiligha kelgende manju impératorluqi hazirqi yünnen, güyju, sichuen, chingxey, kengsu ölkilirini we sherqiy türkistanni qoshup, " shinjang " dep atighan.
1884 - Yiligha kelgende bashqa " shinjang " larning hemmisige nam qoyulup memuri ölkige aylandurulup bolunghini üchün, " shinjang " dégen bu nam sherqiy türkistangha " miras " qalghan idi.
Yeni, eger bu rayon yuqirida dep ötülgen besh " shinjang " din burun ching sulalisining memuri ölkisige aylanghan bolsa idi, u chaghda uning namimu bashqiche atalghan bolatti.
Gerche manju impératorluqi bu zémingha " shinjang " dégen isimni qoyghan bolsimu, bu isimgha özlirimu könelmigen, taki ching sulalisi aghdurulghan 1911 - Yiligha qeder manjular bu rayonni, " xüyjang ", yeni, " musulmanlar rayoni " dep atap kelgen idi.
Manjularning 200 nechche yil mustemlike qilishigha uchrighan xitaylar, 1911 - Yili doktur sun jungsenning bashlamchiliqida manju impériyisini aghdurup, " xitay jumhuriyiti " ni qurdi.
Jumhuriyetning deslepki yilliridila, ilgiri manju impératorluqi teripidin qoyulghan we xitay milliti üchün haqaret we mustemlike tüsini alghan yer - Jay namlirining hemmisi dégidek özgertilgen we burunqi nami eslige keltürülgen bolsimu, emma " shinjang " dégen bu isim shu piti qéliwerdi.
Emma gomindang hökümiti ichidimu sherqiy türkistanni taki 1949 - Yili xitay kommunistliri ishghal qilghangha qeder " xüyjang ", yeni, " musulmanlar rayoni ", " byenjang ", yeni " chégra rayon " dep atash adetke aylanghan idi.
Xitayda " shinjang " kelimisining resmiy yosunda omumlashqan mezgili del kommunist xitayning sherqi türkistanni ishghal qilishidin kéyin boldi. Démek, xitay kommunistliri ilgiri öz millitini 200 nechche yil mustemlike qilghan manju impiratorluqining mustemlikichilik siyasitige warisliq qilishta gomindang hökümitidinmu éship chüshken idi.
Aptonom rayonluq partkom teripidin tüzüp chiqilghan we nahiye derijilik kadirlarghila tarqitilghan, hetta bashqa tillargha terjime qilinishimu cheklengen xitayche, " milletler siyasiti heqqide tallanma " namliq kitabta bayan qilinishiche, 1955 - Yili shinjang uyghur aptonom rayoni qurulushtin burun, sherqi türkistanning namini belgilesh heqqide uyghur wekilliri bilen xitay merkizi hökümiti otturisida jiddiy talash - Tartish meydangha kelgen, seypidin ezizi, iminof bashchiliqidiki uyghur wekilliri, " uyghuristan réspublikisi " dep atash teklipide bolghan, xitay terep bolsa, " shinjang uyghur aptonom rayoni " dep atash qararidin waz kechmigen. Netijide xitay kommunistliri, manju impératorluqi mezgilide urup - Soqup qoyulghan, " shinjang " dégen bu namni axirida chögilitip kélip yene " uyghur aptonom rayoni " dégen isimning aldigha qoshuwélip, özlirining impériyalistik epti - Beshirisini ashkarilap bergen.
Téximu yirginishlik yéri shuki, xitay kommunistlirining pishiwalirining biri we sabiq bash ministiri ju inley 1957 - Yili 8 - Ayning 4 - Küni chingdaw shehiride chaqirilghan " milletler xizmiti yighini " da qilghan sözide, " azsanliq milletler, xenzular rayonigha tajawuz qilghandin kéyin, obyéktip jehettin xenzulargha bolghan tesiride yaxshi tereplirimu bolghan, mesilen, manjular peqetla nechche milyon nopusqa ige, emma ular qurghan ching sulalisi junggogha 200 nechche yil hökümranliq qildi, bu, ularning bingsi bar millet ikenlikini körsitidu, heqiqeten kishini qayil qilidu, bügün dölitimizning xeritisining bunchiwala keng bolushimu, ene shu ching sulalisining mirasidin ibaret, hazir dölitimizning zémini keng, bayliqi mol, nopusi köp, étirap qilishimiz lazimki, buningda ching sulalisining töhpisi bar, ching sulalisining bezi siyasetliriningmu xelqimizge paydisi bar ... " Dep körsetken bolup, bu, xitay kommunistlirining mustemlikichilik mahiyitini munazire telep qilmaydighan halda ochuqche körsitip bergen idi.
Obzorchimiz perhat muhemmidi
2008-12-12
Xitayche " shinjang " dégen bu sözni uyghurchigha eynen terjime qilsaq, " yéngi chégra " dégen menini bildüridu. Xitay hakimiyiti bolsa bu atalghuni, " yéngidin qoshuwélinghan zémin " dep izahlap kelmekte.
Gerche xitay hakimiyiti sherqiy türkistanni " shinjang " dep atap kelgen bolsimu, emma bu atalghudin dunya jamaetchilikining asasi jehettin xewiri yoq. Bügün köpligen döletler teripidin neshr qilinghan dunya xeritiliride, xitay teripidin " shinjang " dep atalghan bu rayon, " sherqiy türkistan ", " türkistan ", " uyghuristan ", " uyghuriye " dégendek namlar bilen atap kélinmekte.
Xelqaraliq kishilik hoquq teshkilatliri arisida we gherb metbuatlirida bolsa, " sherqiy türkistan " dep atash omumlashqan bolup, ular, " sherqiy türkistan " dégen bu sözning yénigha tirnaq échip, " xitay hökümiti teripidin, shinjang uyghur aptonom rayoni dep atilidu " dep izahat bérip qoyidu. Chünki, ularning xitaygha oxshash dölet we yer - Jay namlirini éhtiyajigha qarap xalighanche özgertidighan xuyi yoq, belki tarixiy menbe we asasqa tayinidu, shu jughrapiyide yashawatqan we shu tupraqning heqiqiy igisi hésablanghan xelqlerning arzusi we héssiyatigha hörmet qilidu, ular qobul qilmighan isim yaki atalghuni ulargha zorlap tangmaydu!
Bezi sanliq melumatlarda körsütülüshiche, nöwette chetellerde texminen bir milyongha yéqin uyghur yashimaqta, ularning eng qattiq nepret qilidighini, " shinjang " dégen bu kelime bolup, ular sherqiy türkistanning, " shinjang " dep atilishini, " uyghurlargha qilinghan eng zor haqaret " dep qaraydu, ularning neziride bu kelime manju we xitay mustemlikichiliri teripidin uyghurlargha zorlap téngilghan nam bolup, sherqiy türkistan xelqi bu isimni héch bir zaman qobul qilghini yoq we öz wetinining eslidiki shereplik namigha qayta érishish üchün tinimsiz küresh qilip kelmekte. Mesilen, 1933 - Yili qeshqerde we 1944 - Yili ilida qurulghan ikki musteqil jumhuriyetning, " sherqiy türkistan jumhuriyiti " dep élan qilinghanliqimu, uyghur xelqining öz wetinining nam - Sheripige bolghan arzu we intilishlirini ochuqche körsitip turmaqta.
Shunga hazir chetellerde yashawatqan uyghurlar, " shinjang " dégen bu kelimini teleppuz qilishni, " weten - Milletke qilinghan xiyanet we xainliq " dep qaraydu, ular arisida wetenning nami heqqide, " sherqiy türkistan ", " uyghuristan " dégen atalghu keng omumlashqan we " shinjang " kelimisi héch bir zaman teleppuz qilinmighachqa, chetellerde tughulup ösken uyghur yash - Ösmürliriningmu " shinjang " dégen bu atalghudin xewiri yoq. Dalay lamaning wekilliri bilen xitay otturisida tibet mesilisi heqqide söhbet bashlanghandin buyan, chetellerde paaliyet élip bériwatqan uyghur siyasiy paaliyetchiliri arisida, " uyghur wekilliri bilen xitay otturisidimu söhbet élip bérish mumkinmu? "
Dégendek bes - Munaziriler kücheymekte. Emma ularning ortaq qarishiche, ikki terep otturisidiki muzakire üchün eng chong tosalghu, " shinjang " dégen bu kelime bolup, xitay hakimiyiti awwal sherqiy türkistanni, " shinjang " dep atashtin waz kéchishi lazim, bu, uyghur - Xitay muzakirisi yaki söhbitining aldinqi shertidin ibaret.
Tarixiy menbelerde körsitilishiche, uyghurlarning meshhur milliy rehberliridin muhemmet imin bughra we eysa yüsüp aliptékin ependilerning 50 - Yillarning bashlirida teywen hökümiti bilen bolghan alaqe we dialogni tamamen üzüshige sewebchi bolghan asasliq amillarning birimu, teywendiki hökümitining " shinjang " dégen bu kelimige ching ésiliwélishi idi.
Yene mesilen, merhum eysa ependimning hayat waqtida manga sözlep bérishiche, xitay mötidil siyaset yürgüzüwatqan we sirtqa qarita ishikni échiwetken 80 - Yillarning bashlirida, xitayning türkiyide turushluq konsuli eysa ependimning öyige ziyaretke kélip, uni wetenge qaytip kétishke dewet qilghan we hetta eger xalisa " memliketlik siyasiy kéngesh " ning muawin reisi qilidighanliqi heqqide wede bergen.
Eysa ependim xitay konsuligha bergen nazuk jawabida, özining wetenni kéche - Kündüz yad étip kelgenlikini, wetenge qaytishni elwette arzu qilidighanliqini we bir shert bilen qaytidighanliqini bayan qilip kélip, " eger shinjang dégen bu atalghuni emeldin qaldurup, wetenning sherqiy türkistan dégen bu namini eslige keltürsenglar, derhal qaytip kétimen " dep jawab bergen. Bu sözdin renggi öchüp zuwani tutulghan xitay konsuli, shu ketkenche ikkinchilep qayta eysa ependimni izdep kelmigen.
Chetellerdiki uyghurlar ichidila emes, hetta xitay démokratliri arisidimu " shinjang " dégen bu atalghu heqqide köpligen talash - Tartishlar élip bérilmaqta. Mesilen, xitay démokrat yazghuchiliridin wang lishong ependi," séning sherqiy türkistaning, méning shinjangim " dégen mawzudiki esiridimu, " shinjang " dégen bu namning peqetla xitaylargha xas uqum ikenlikini, uyghurlarning bu namni héch bir zaman qobul qilmighanliqini we " shinjang " ning xitaylargha, " sherqiy türkistan " ning bolsa uyghurlargha tewe ikenlikini alahide tekitlep ötken idi.
' Shinjang ' dégen namning kélip chiqishi heqqide
Obzorchimiz perhat muhemmidi
2008-12-15
Cheteldiki uyghur siyasiy paaliyetchilirila emes, adettiki bir uyghurmu, " shinjang " dégen bu nam teleppuz qilinsa, quyqa chéchi tik bolup, seprayi örleydu, chünki ularning neziride sherqiy türkistanni " shinjang " dep teleppuz qilish, weten - Milletke qilinghan eng chong xiyanet we xainliqtin ibaret.
Undaqta uyghur xelqining shunche nepritini qozghawatqan bu " shinjang " dégen nam qachan we qandaq peyda bolghan ?
Xuddi tarixiy menbelerde bayan qilinghinidek, uyghurlar türkiy xelqler ichide eng qedimi we eng medeniyetlik milletlerning biri idi, miladi 6 - Esirdila uyghurlar hazirqi tashqi mongghulning orxun wadisini merkez qilghan qudretlik uyghur xanliqini qurup chiqqan, eyni chaghdiki xitayning tang sulalisimu uyghur xanliqining köp yardimige érishken, tang sulalisining ichki qismidiki isyanlarni basturushta uyghur xanliqi köp yardem bergini üchün, tang sulalisining padishahliri minnetdarliqini bildürüsh üchün 3 melikisini uyghur xanlirigha ewetip bergen idi.
Uyghur xanliqi terkipidiki qirghiz qebilisining isyani tüpeylidin miladi 840 - Yili uyghur xanliqi gumran bolup, uyghurlar gherbtiki, yeni hazirqi sherqi türkistandiki irqdashlirining qéshigha köchüp barghan idi.
Uyghurlarning dölet qurush we bashqurush asasi intayin küchlük bolghini üchün, bu rayongha köchüp kelgen uyghurlar turpanni merkez qilghan idiqut uyghur dölitini, qeshqerni merkez qilghan qaraxaniylar dölitini, xotenni merkez qilghan udun dölitini qurghan idi.
Kéyin qaraxaniylar döliti idiqut döliti bilen udun dölitini boy sundurup, uyghurlarning birlikke kelgen büyük xanliqini qaytidin wujudqa chiqarghan idi. Gerche kéyin bu rayon mongghul, qitan, manju qatarliq milletlerning istilasigha uchrighan bolsimu, emma uyghurlar özlirining igilik hoquqini tamamen yoqitip qoymighan, mesilen, chaghatay uyghur xanliqi, yerkent xanliqi we axirqi qeshqeriye uyghur döliti qatarliqlar buning janliq örnekliri idi.
1881 - Yili sherqiy türkistan rayoni ching sulalisining, yeni manju impératorluqining ikkinchi qétimliq istilasigha uchrighandin kéyin, 1884 - Yili bu rayonning nami " shinjang " dep özgertilip, xitayning bir memuri ölkisi qiliwélindi.
Aptonom rayonluq partkom teshwiqat bölümi teripidin tüzüp chiqilip tarqitilghan, " wetenning birlikini qoghdash heqqide qisqiche oqushluq " dégen kitabta bayan qilinishiche, manju impiratorluqining deslepki yillirida, yéngidin ishghal qilinghan jaylarning hemmisi " shinjang " dep atalghan, 1762 - Yiligha kelgende manju impératorluqi hazirqi yünnen, güyju, sichuen, chingxey, kengsu ölkilirini we sherqiy türkistanni qoshup, " shinjang " dep atighan.
1884 - Yiligha kelgende bashqa " shinjang " larning hemmisige nam qoyulup memuri ölkige aylandurulup bolunghini üchün, " shinjang " dégen bu nam sherqiy türkistangha " miras " qalghan idi.
Yeni, eger bu rayon yuqirida dep ötülgen besh " shinjang " din burun ching sulalisining memuri ölkisige aylanghan bolsa idi, u chaghda uning namimu bashqiche atalghan bolatti.
Gerche manju impératorluqi bu zémingha " shinjang " dégen isimni qoyghan bolsimu, bu isimgha özlirimu könelmigen, taki ching sulalisi aghdurulghan 1911 - Yiligha qeder manjular bu rayonni, " xüyjang ", yeni, " musulmanlar rayoni " dep atap kelgen idi.
Manjularning 200 nechche yil mustemlike qilishigha uchrighan xitaylar, 1911 - Yili doktur sun jungsenning bashlamchiliqida manju impériyisini aghdurup, " xitay jumhuriyiti " ni qurdi.
Jumhuriyetning deslepki yilliridila, ilgiri manju impératorluqi teripidin qoyulghan we xitay milliti üchün haqaret we mustemlike tüsini alghan yer - Jay namlirining hemmisi dégidek özgertilgen we burunqi nami eslige keltürülgen bolsimu, emma " shinjang " dégen bu isim shu piti qéliwerdi.
Emma gomindang hökümiti ichidimu sherqiy türkistanni taki 1949 - Yili xitay kommunistliri ishghal qilghangha qeder " xüyjang ", yeni, " musulmanlar rayoni ", " byenjang ", yeni " chégra rayon " dep atash adetke aylanghan idi.
Xitayda " shinjang " kelimisining resmiy yosunda omumlashqan mezgili del kommunist xitayning sherqi türkistanni ishghal qilishidin kéyin boldi. Démek, xitay kommunistliri ilgiri öz millitini 200 nechche yil mustemlike qilghan manju impiratorluqining mustemlikichilik siyasitige warisliq qilishta gomindang hökümitidinmu éship chüshken idi.
Aptonom rayonluq partkom teripidin tüzüp chiqilghan we nahiye derijilik kadirlarghila tarqitilghan, hetta bashqa tillargha terjime qilinishimu cheklengen xitayche, " milletler siyasiti heqqide tallanma " namliq kitabta bayan qilinishiche, 1955 - Yili shinjang uyghur aptonom rayoni qurulushtin burun, sherqi türkistanning namini belgilesh heqqide uyghur wekilliri bilen xitay merkizi hökümiti otturisida jiddiy talash - Tartish meydangha kelgen, seypidin ezizi, iminof bashchiliqidiki uyghur wekilliri, " uyghuristan réspublikisi " dep atash teklipide bolghan, xitay terep bolsa, " shinjang uyghur aptonom rayoni " dep atash qararidin waz kechmigen. Netijide xitay kommunistliri, manju impératorluqi mezgilide urup - Soqup qoyulghan, " shinjang " dégen bu namni axirida chögilitip kélip yene " uyghur aptonom rayoni " dégen isimning aldigha qoshuwélip, özlirining impériyalistik epti - Beshirisini ashkarilap bergen.
Téximu yirginishlik yéri shuki, xitay kommunistlirining pishiwalirining biri we sabiq bash ministiri ju inley 1957 - Yili 8 - Ayning 4 - Küni chingdaw shehiride chaqirilghan " milletler xizmiti yighini " da qilghan sözide, " azsanliq milletler, xenzular rayonigha tajawuz qilghandin kéyin, obyéktip jehettin xenzulargha bolghan tesiride yaxshi tereplirimu bolghan, mesilen, manjular peqetla nechche milyon nopusqa ige, emma ular qurghan ching sulalisi junggogha 200 nechche yil hökümranliq qildi, bu, ularning bingsi bar millet ikenlikini körsitidu, heqiqeten kishini qayil qilidu, bügün dölitimizning xeritisining bunchiwala keng bolushimu, ene shu ching sulalisining mirasidin ibaret, hazir dölitimizning zémini keng, bayliqi mol, nopusi köp, étirap qilishimiz lazimki, buningda ching sulalisining töhpisi bar, ching sulalisining bezi siyasetliriningmu xelqimizge paydisi bar ... " Dep körsetken bolup, bu, xitay kommunistlirining mustemlikichilik mahiyitini munazire telep qilmaydighan halda ochuqche körsitip bergen idi.