PDA

View Full Version : Uyghurlar Xitaylar terepidin siqilmaqta



Unregistered
16-06-05, 15:43
Uyghurlar Xitaylar terepidin siqilmaqta

Alim A Seytoff

Shuningda hech shek-shöbhe yoqki, 2001-yili 11-Séntebirdiki térorchilarning Amérikigha bolghan hojumi, Amérikining 1991-yili ayaghlashqan Soghuq Urushtin kéyinki yéngi düshmenlirige bolghan köz qarishini özgertiwetti. Amerika chong quruqliqida hech-qachan bolup baqmighan bu hojum, Bush hökümitining “térorchilargha qarshi dunyawi urush” jakalap, dunyadiki térorchilarni, térrorchilarni terbiyelesh bazilirini we térorchilargha yardemde bolghan döletlerni tüp-yiltizidin yoqitish üchün heriket qilishigha yol échip berdi. Nurghun döletler Bushning bu xil yéngi, gungga düshmenge urush échish chaqiriqigha awaz qoshup, dunyawi xarektérliq bu urushni semimi qollidi. Lékin, yene bezi döletler bolsa bu urushni özining sewebliri boyiche qollap, her-xil yalghan-yawidaq sewebler bilen öz öktichilirini xelqara térorluq guruppilirigha baghlap, bu arqiliq ularni yoqitishni meqset qildi.

Xitay, Washington we New York sheherlirige qarita élip berilghan, 3000din artuq Amérikilqning ölümige sewep bolghan bu térorluq hojumidin kéyinla bu xil pursetperest telepni ortigha qoyghan engzor tesiri küchke ige mustebit döletlerning biri bolup héspalinidu. Buning sewebi shuki, Xitay 11-Séntebirdin burun Sherqiy Türkistanliq Uyghurlarning qanunluq qarshiliqini basturushqa amalsiz qalghan édi.

Kaliforniye zéminining ikki hessisichilik kélidighan bu zémin, Xitay xelq jumhuriyiti terepidin 1949-yili, yeni uning tibetni özige qoshuwélishidin bir yil burun bésiwélindi. Uyghur xelqi, Mawzedongning qizil arimiyisi bu bay zéminni bésiwalghandin buyan izchil türde musteqilliqni bolmighan teqdirdimu öz-hoququni özi idare qilishni telep qilip keldi. Uyghurlarning musulman bolghanliqi, Beyjinggha Uyghurlarning Xitaygha qarshi azadliq körishini xelqara térorliqqa qarshi urush bahaniside yoq qilishqa orunishigha qusursiz sewep hazirlap berdi.

Mushundaq rezil gherezni könglige pükken Xitay hökümiti derhalla özining Bush hökümitining xelqara terorizimgha qarshi urushini qollaydighanliqini ipadilep, Xitay hakimiyitige qarshi bolghan Uyghurlarni “térorchilar” dep jakarlidi. 11-Séntebirdin del ikki ay kéyin, BDT ning 56-qetimliq omumi yighinida sözge chiqqan Xitay tashqi ishlar ministiri Tang Jiyashuan térorizimni eyiplidi we “térorizim AQSH ghila emes Xitaynighimu xewp ekilidu” dep körsetti. [1] Bu gépini ispatlash üchun u “ ‘Sherqiy Türkistan’ térorchi küchliri uzundin béri xelqara térorist guruppilirining meshq we iqtisadi jehettiki yardimige ériship keldi … ‘Sherqiy Türkistan’ shek-shübhisiz térorizm, we xelqara térorizmning bir qismi, shundaqla uningha qarshi boshashmay köresh qilish kérek” dep körsetti.


Bu, Xitayning tunji qétim Sherqiy Türkistan mesilisini BDT gha élip chiqip, uning Uyghur azadliq körishini yoqitish üchün yardem sorishi bolup hésaplinidu. 11-Séntebirdin burun, Xitay Sherqiy Türkistan mesilisining mewjutlighini qetÃ*y étirap qilmay kelgen édi. Özining Uyghur azadliq körishining shek-shübhisiz térorizm ikenliki we “Xinjiang” ning ezeldin Xitayning ayrilmas bir qismi ikenliki heqqidiki bayanini ispatlash üchün, 2003-yili 26-May küni, Xitay özining “Xinjiang” Uyghur Aptonom Rayoni heqqidiki tunji Aq Tashliq Kitabini élan qildi. [2] Gerche “Xinjiang” digen bu sözning xet menisi “yéngi zémin” digenlik bolup, bu atalghu 19-esirning axirqi mezgilidin bashlap qollinishqa bashlighan bolsimu, “ ‘Xinjiang’ning tarixi we tereqqiyati” namliq bu kitap xelqara jemiyetni “Xinjiang qedimdin béri Xitayning ayrilmas bir qismi bolghachqa” Xitaydin azadliq telep qilip kéliwatqan Uyghur xelqining telipining qanuniy asasi yoqliqigha ishendürüshke orundi. Bu kitap yene bu zéminning nime üchün Sherqiy Türkistan dep atilidighanliqini we nime üchün bu namning hazirghiche yerlik xelqler teripidin qollinip kélingenlikini tilgha almidi. Nurghun Uyghur teshkilatliri, bu kitapning Uyghurlarni (xelqara jemiyettin) ayrip qoyush we Xitayning xelqara térorizimgha qarshi urush qilishi bahanisi bilen (Uyghurlarni) basturishigha yol échish üchün yézilghan dep ishinidu. Bu kitap yalghan-yawdaq bayanlarni ortigha qoyghandin bashqa Xelqarada Xitayning Sheqiy Türkistan meydanigha qiziqidighan we uni qollaydighan héchbir tesir qozghimidi.

Shunisi éniqki, Beyjing buningliq bilen toxtap qlamidi. 2003-yili Dékabirda Xitay hökümiti “Birinchi Türkümdiki Sherqiy Türkistan Térorchiliri we Térorist Guruppliri” digen nersisini élan qildi. [3] Bu tizimlik 4 Uyghur Teshkilati we 11 shexsni öz ichige alghan bolup, buning ichidiki bir teshkilat – Sherqiy Türkistan Islami Herikiti (ETIM)-heqiqetenmu Beyjingning telipi boyiche Bush hökümiti terepidin 2002-yili 8-ayda chet’el térorchi teshkilati dep élan qilinghan édi. Bezi közetküchiler we siyasi analizchilar buni Bush hökümitining özining iraqqa bolghan hojumini qollishini qolgha keltürüsh üchün qilghan sala-sülisining netijisi dep qaraydu, chünki ETIM ezalirining “Xinjiang” da térorloq qilghanliqi heqqide hech bir ispat yoq. AQSH Dölet Départmenti ETIM ni térorchi teshkilat dep élan qilishida, Xitayning ETIM toghrisidiki doklatinila misalgha élip bashqa qoshumche uchur bermigen édi. Emeliyette, Xitayning ETIM heqqidiki bayanliri pütünley yalghan bolup, u 1990-yillarda yüz Bergen barliq namayish, topilang we aptowuz partlitishlarning hemmisini bir ETIM ghila yükligen édi.

ETIM Qeshqerliq diniy Uyghur Hesen Mexsum terepidin qurulghan bolsimu, bu teshkilat 1990-yillarning kéyinki yérimigha qeder téxi mewjut emes édi. Ottura Asiyadiki Uyghur teshkilatlirining qarishiche, ETIM ning ezalirining mutleq köp qismi özlirining orta asiya döletliridin Xitaygha qaytishidin ensireydighan yash Uyghurlar iken. Chünki, Xitay hökümiti 1997-yili Fewralda Sherqiy Türkistanning Ghulja shehride yüz bergen bir qétimliq ténch namayish topilanggha özgergendin keyin, 200 neper Uyghurni étip tashlighan édi. [4]

Netijide, Qazaqstan, Qirghizstan we Özbekstanlargha oqushqa yaki sodigha chiqqan Uyghurlar Xitayning “Xinjiang” diki Uyghurlargha qilghan muamilisini eypleshke bashlidi we özlirining Xitay terepidin qiyin-qistaqqa élinishi we ölümge hokum qilinishidin ensirep, (“Xinjiang”) gha qaytishtin qorqti. Bularning ichide intayin az birqisim Uyghurlar Yawropagha yétip baralighan bolsimu, mutleq köp qismi héch nerge baralmay mushu orta Asiya döletliride qélip qaldi. Shangxey Hemkarliq Teshkilatining aktip ezaliri bolghan bu üch orta asiya döletliri techliqperwer Uyghur siyasi pa’aliyetchilirinining herkitini cheklidi we Xitayning telipi boyiche Uyghur öktichilerni tutqun qildi. Xitay 1999-yili Qazaqstan terepidin Xitaygha ötküzüp bérilgen Uyghur siyasi pa’aliyetchiliri Qasim Maxpir, Ilyas Zordun we Zulpiqar Memetlerni mexpiy türde étip tashlighandin kéyin, [5] mushu xil teqdirge duch kelgen Uyghurlar öz amanliqi üchün amalsiz Afghanistangha qéchip bérishqa mejbur boldi.


Uyghurlar Talibanni héch yaxshi körmeydu we Osama Bin Ladin terepidin meblech bilen teminlen’gen Al-Qaide térorchi teshkilatighimu héch qiziqmaydu. Ular Afghansitangha peqet bu dölet birdin-bir kirish vizisi telep qilmaydighan dölet bolghini üchünla barghan édi. Ular shundaqla bu dölette Xitaygha qayturup bérilishtin ensirimey qanche uzun tursa bolatti. Ular Al Qaide térorchilirining Amérikigha hujum qilishini, we netijide Afghanistanning xelqara térorizimgha qarshi urushning aldinqi meydani bolup qélishini héch kütmigen édi. Ular özlirining AQSH ning “düshmini” bolup qélishini we 11-Séntebirdin kéyin Xitayning ularni süpetliginidek “térorchi” bolup qélishini héch-qachan oylapmu baqmighan édi. Ular peqet öz hayatini saqlash üchünla xata waqitta xata yerde bolup qaldi. Bu AQSH hökümitining ular AQSH menpe’etige héch bir xewplik emes bolghachqa, ularni Xitaygha qayturmasliq toghrisida qarar qilghanliqi terepidin ispatlandi. [6] Emma, ularning bextsizlerche Afghanistanda bolup qalghanliqi Xitay terepidin özining “terorizimgha qarshi urush” ni desteklishi üchün toluq paydilinildi. Uyghurlarning (Afghanistandiki) mewjutliqini, bolupmu AQSH küchliri terepidin Afghanistanda qolgha élinghan bir qisim Uyghurlarni bana qilip turup, Beyjing bu Uyghurlarning Al Qaide torigha zich baghlanghan ETIM ning ezaliri ikenlikini ortigha qoydi.

Xitayning Dölet Kéngishi (Gowuyuen) terepidin 2002-yili 21-Yanwarda élan qilinghan bir doklatta, Xitay hökümiti “Jenubi Asiyadiki Sherqiy Türkistan térorchi teshkilati Osama Bin Ladénning yardimige üz”lmey ériship turghan hemde uning térorchi küchlirining mohim bir qismi” dep jakarlidi. [7] “Sherqiy Türkistan Térorch Küchliri Öz Gunahidin Qéchip Qutulalmaydu” namliq bu doklat “ETIM qurulghandin buyan Bin Ladin Orta we Gherbiy Asiyadiki térorchi küchlerning bashliqliri bilen köp qétim “Xinjiang” diki Sherqiy Türkistan térorchi küchlirige yardemliship “Jihad” qilip, “Xinjiang” da bir islam döliti qurup chiqish heqqide pilan tüzdi” dep bayan qildi. Xitayning bayanining eksiche, Osama bin Ladin özining ammiwiy sözi we bayanatining héch bir yéride Sherqiy Türkistan mesilisi we Uyghur musulmanlirining Beyjingning qolida tartiwatqan azapliri heqqide éghiz achmidi.

dawami bar

Unregistered
16-06-05, 19:50
Obdan yezilghan maqale iken. Qolingizgha dert bermisun.


Uyghurlar Xitaylar terepidin siqilmaqta

Alim A Seytoff

Shuningda hech shek-shöbhe yoqki, 2001-yili 11-Séntebirdiki térorchilarning Amérikigha bolghan hojumi, Amérikining 1991-yili ayaghlashqan Soghuq Urushtin kéyinki yéngi düshmenlirige bolghan köz qarishini özgertiwetti. .................................................. .....................

dawami bar

terjiman
16-06-05, 19:57
Emeliyette, Xitay hökümitining Bib Ladin terepidin qollap-quwwetlen’gen Taliban réjimi bilen uzun muddetlik herbiy munasibiti bolup kelgen. Irlandiyelik muxbir Gordon Tomas yazghan “Ot Uchqunliri” [8] dégen kitabta éytilishiche, 11-Séntebir, yeni térorchilar Amérkigha hojum qozghighan küni, Xitayning bir wekiller ömiki Afghanistangha bérip, Taliban hökümitini bashqurilidighan bomba izdesh texnikisi, zamaniwi alaqilishish we hawadin mudapie körüsh sistémisi bilen teminlesh heqqide toxtam imzalighan. Xewerge köre, bu toxtamgha Bin Ladin özi salaliq qilghan. Buning jawabi süpitide, Taliban Xitayning gherbiy-shimalidiki Uyghurlarning Afghanistandiki herkitini toxtitishqa buyruq chüshermekchi bolghan. “Washington Waqti Géziti” ning 2001-yili 21-Dékabirdiki xewirige köre, 11-Séntebirdin bir hepte kéyin Xitay hökümiti Kabulni Xitayda yasalghan SA-7 tipliq mörige qoyup étilidighan bir yürüsh bashqurilidighan bombilar bilen teminligen. [9] Bu maqalida yene, ittipaqdash küchlerning Tora Boradiki öngkürlerdin Xitayda yasalghan zor miqdardiki oq-dorilarni tapqanlighi xewer qilinghan. Eyni waqitta, Bin Ladin Kabul qoldin ketkendin kéyin öz leutnantliri bilen mushu ongkürlerde panahlanghan dep qaralghan édi.

Bush hökümiti eng desleptin bashlapla Beyjingning xelqara térorozmgha qarshi urushni qollashtiki muddiasini biletti. Shunga, u Xitay hökümitining Uyghur musulmanlirini “térorchilar” dep basturushigha heqqi yoqliqi heqqide qayta-qayta agahlandurush bergen édi. Prezident Bush 2001-yili Öktebirde Shangxeyde Asiya Ténch Okyan Iqtisadi Yighini (APEC) gha qatnishiwatqan mezgilide “hechqandaq bir hökümet bizning térorozmgha qarshi urushimizni süyi-istimal qilip öz zémini tewesidiki az sanliq milletlerni basturmasliqi kérek. Azsanliq milletler öz hoquqining qoghdilidighanliqini bilishi kérek … Biz qanunluq siyasi xahishlargha hörmet qilishimiz, we shuning bilen bir waqitta, siyasi we dini namda térorluqni terghip qilidighan barliq (xahishlar) gha qarshi turushimiz kérek” dep körsetken édi. [10] 2001-Yili Dékabirda Beyjingda ötküzülgen birleshme axbarat élan qilish yighinida, Amérkining térorzmgha qarshi elchisi Fransis Taylor mundaq digen: “AQSH Sherqiy Türkistan teshkilatini térorchi teshkilat dep ayrimaydu we undaq qarimaydu.” [11] Taylor yene “Xitayning gherbiy shimalidiki xelq duch kéliwatqan qanunluq iqtisadiy we ijtimay meseliler térorluqqa qarshi mesele bolushi natayin. Bu meseliler térorluqqa qarshi usullar bilen emes, belki siyasi yol bilen hel qilinishi lazim” dep körsetken édi.

Emma, gerche Bush hökümiti mushundaq agahlandurush bérip turuwatqan we “Xinjiang” pariye sékritari Wang Léchuan 11-Séntebirdin bir hepte burun bir guruppa Xongkongluq meblegh salghuchilargha “ ‘Xinjiang’ térorluq makani emes” dep éytqan [12] bolsimu, Xitay hökümiti 11-Séntebirdin kéyinki térorizmgha qarshi urushtin paydilip ketti we uni özining déktaturluq hakimiyitige heqliq yosunda qarshi turuwatqan Uyghurlarni “térorchilar”dep basturishigha destek qiliwaldi, Nöwette, Xitay hökümiti özining “térorzmgha qarshi urushi”ni – gerche bu AQSH hökümitining doklatliri we xelqara insane heqliri teshkilatliri terepidin pütünley asassiz we yalghan dep békitilgen bolsimu – dawamlashturiwatidu.

Bu yil 28-Féwral küni Amérika Dölet Departménti terepidin élan qilinghan “2004-Yilliq Insan Heqliri Dokladi” gha asaslanghanda, Xitay hökümiti xelqara térorzmgha qarshi urushni süyi-istimal qilip, özining ténch siyasi qarshilighin ipadiligen gumanliq Uyghur bölgünchilerni we musteqil Musulman diniy ölimalarni dehshetlik türde basturmaqta” dep bayan qilindi. [13] Özining 11-Mayda élan qilinghan doklatida, AQSH Xelqara Diniy Erkinlik Komissiyesi “Xitay hökümiti 2001-yili 11-Séntebirdin buyan xelqara térorzmdin ensirishini özinining Musulam diniy ölimalargha we heriketlerge bolghan basturushigha bahane qilip keldi” dep körsetti.


Ötken Iyulda Xelqara Kechürüm Teshkilati terepidin élan qilinghan “Xitay Xelq Hökümiti: Xitay özining ‘Térorzmgha Qarshi Urush’ini Élip Bériwatqanda Uyghurlar Basturushtin Özini Qachurmaqta” namliq doklatida, 2001-Yili Séntebirdiki Amérikdiki téror hujumidin kéyin: “Xitay hökümiti xelqara jemiyetning öz herekitige bolghan qollishini qolgha keltürüsh üchün, aktipliq bilen özining XUAR diki basturushlirini xelqara “térorzmgha qarshi urush”ning birqismi süpitide qanunlashturushqa orundi. Shuningdin buyan, Xitay hakimiyiti 1980 we 1990-yilliri yüz bergen Uyghur milletchi guruhliri terepidin élip bérilghan bir nechche bomba partlitish we zorawanliq herketlirini keng kölemde teshwiq qildi we buni özining “térorluqqa qarshi”nami astida basturush élip bérishigha destek qildi”dep körsitildi. [14] Bu doklat yene “Xitay hökümitining ‘bölgünchilik’digen atalghusi keng dairidiki pa’aliyetlerni öz ichige alidighan bolup, bularning köp qismi téch yosundiki qarshiliq, yaki erkinlik we diniy hoquqini techliq yoli bilen élip berishtin sirtigha ötmeydu” dep körsetti.

Kishlik Hoquqni Küzitish teshkilati özining eng yéqinqi “Uyghur Élidiki Dini Bésim Tetür Qoyuni” namliq doklatida, “2001-yili 11-Séntebirdin kéyin, Xitay özining Uyghurlarni basturushini dunyawi ‘térorzmgha qarshi urush’ning bir qismi dep békitishke orundi” dep körsitildi. [15] Bu doklat “Xitay, AQSH gha qaritilghan hojumdin kéyinki payqiliq kélimattin we bezi Uyghurlarning Afghanistandiki urushta bayqalghanliqidin paydilinip, Uyghurlarni ‘Xinjiang’diki éghir islamiy terror xewpining menbesi dep izchil türde we xelila muweppiqiyetlik halda süretlep keldi” dep jakalidi. Doklat yene “Xitay yene 11-Séntebirdin kéyinki muhittin pursetpereslik bilen paydinilip, tech usuldiki dini we medeniy uchurlarni yetküziwatqan shexslerni taktikisini özgertken térorchilar dep zeherxendilik bilen jakarlidi” dep körsetti.

Yuqarqi hemme resmiy doklatlar shuni körsitip turuptiki, Xitay hökümiti 2001-yili 11-Séntebirdin kéyin “térorchilar” dep eyplewatqan Uyghurlar terorchi bolmastin belki xelqara térorzmgha qarshi urushning qurbanliridur. Emeliyette, ular Beyjing eytqandek terorchiliq pa’alyiti bilen shughullanghanmu we xelqara térorzmgha baghlanghanmu emes. Ular peqet islam dinigha étiqat qilidighanliqi üchünla Xitay hakimiyiti terepidin pesleshtürüldi we qurban qilindi. Uyghurlarning jinayiti ularning térorchi bolghanliqi emes,belki musulman bolghanliqidur. Shungda shek yoqki, Uyghurlaning étirazidin qetÃ*y nezer, Xitay özining xelqara térorzmgha qarshi urushtin paydilinip, Uyghurlarni basturushini teximu kücheytidu. Emma, xelqara jemiyet Xitaygha oxshash mustebit hakimyetlerning öz “térorzmgha qarshi urushi”ni élip bérish heqqidiki teshebbusigha intayin éhtiyatchanliq bilen muamile qilishi kérek. Chünki, xelqara térorzmgha qarshi köreshni qollighan döletlerning hemmisila térorzmgha qarshi urush qiliwatqini yoq, shundaqla kishlik hoquq, diniy hoquq we démokratiye üchün köresh qiliwatqan musulmanlarning hemmisila térorchi emes. Uyghurlarmu térorchi emes, elbette.

Paydilanghan Matériyallar:

Notes
[1] Tashqi Ishlar Minstiri Tang Jiaxuan ning 2001-yili 12-Noyabir BDT Bixeterlik Kéngishining minstirlar yighinda sözligen nutqi.

[2] History and Development of Xinjiang. May 26, 2003.

[3] China Seeks Cooperation Worldwide to Fight 'East Turkistan' Terrorists. December 15, 2003.

[4] AI: Gross Violations of Human Rights in the Xinjiang Uighur Autonomous Region. October 1, 1999.

[5] AI: China: Further information on Torture / Health Concern /Unfair Trial /Fear of Execution. June 16, 2000.

[6] Chinese Muslim Terror Suspects Cleared; Fearful of Going Home. October 29, 2004.

[7] East Turkistan Terrorist Forces Cannot Get Away With Impunity. January 21, 2002.

[8] Gordon Thomas, Seeds of Fire, Dandelion Books Publication. November 15, 2001.

[9] "China-Al-Qaeda Nexus", The Washington Times. December 21, 2001.

[10] President says terrorists tried to disrupt world economy, Shanghai, China. October 20, 2001.

[11] Press conference of Ambassador Francis X Taylor, Beijing, China. December 6, 2001.

[12] Wang Lequan says Xinjiang is not a place of terror, Ta Kung Pao (Hong Kong newspaper). September 2, 2002.

[13] US 2004 Annual Human Rights Report. February 28, 2005.

[14] AI: People's Republic of China-Uighurs Fleeing Persecution as China Wages Its 'War on Terror. July 4, 2004.

[15] HRW: Devastating Blows - Religious Repression of Uighurs in Xinjiang. April 12, 2005.

Unregistered
16-06-05, 20:32
Alim A Seytoff ependi,

Sizning bu maqalingiz aldi keyni bolghan ammibap chushunishlik maqale iken. Maqale digen mushundaq bolishi kerek. Maqalide paydilanghan matiryallar eniq yezilghan hem uning maqalining qeyiride elinghanlighimu eskertilgen. Hiyaligha nime kelse shuni yezip maqale dep yurgenler buningdin ugense bolghidek. Bu maqale elan qilinishtin burun men "Tildil" ependining Kahar Baratning quruq kochirilme sepsetesini tenqit qilghan nahayiti kuchluk mushninggha oxshash maqalini oqup hozurlanghan idim.


Emeliyette, Xitay hökümitining Bib Ladin terepidin qollap-quwwetlen’gen Taliban réjimi bilen uzun muddetlik herbiy munasibiti bolup kelgen. .................................................. .......................

Paydilanghan Matériyallar:

Notes
[1] Tashqi Ishlar Minstiri Tang Jiaxuan ning 2001-yili 12-Noyabir BDT Bixeterlik Kéngishining minstirlar yighinda sözligen nutqi.

[2] History and Development of Xinjiang. May 26, 2003.

[3] China Seeks Cooperation Worldwide to Fight 'East Turkistan' Terrorists. December 15, 2003.

[4] AI: Gross Violations of Human Rights in the Xinjiang Uighur Autonomous Region. October 1, 1999.

[5] AI: China: Further information on Torture / Health Concern /Unfair Trial /Fear of Execution. June 16, 2000.

[6] Chinese Muslim Terror Suspects Cleared; Fearful of Going Home. October 29, 2004.

[7] East Turkistan Terrorist Forces Cannot Get Away With Impunity. January 21, 2002.

[8] Gordon Thomas, Seeds of Fire, Dandelion Books Publication. November 15, 2001.

[9] "China-Al-Qaeda Nexus", The Washington Times. December 21, 2001.

[10] President says terrorists tried to disrupt world economy, Shanghai, China. October 20, 2001.

[11] Press conference of Ambassador Francis X Taylor, Beijing, China. December 6, 2001.

[12] Wang Lequan says Xinjiang is not a place of terror, Ta Kung Pao (Hong Kong newspaper). September 2, 2002.

[13] US 2004 Annual Human Rights Report. February 28, 2005.

[14] AI: People's Republic of China-Uighurs Fleeing Persecution as China Wages Its 'War on Terror. July 4, 2004.

[15] HRW: Devastating Blows - Religious Repression of Uighurs in Xinjiang. April 12, 2005.