PDA

View Full Version : Astronomiye we Alem Boshluq Texnikisi



Erkin Sidiq
10-06-05, 14:46
Spitzer Alem Teleskopi we Yengi Yultuz


Towendiki tor betidin Spitzer Alem Teleskopi yeqindin buyan tartqan yengidin shekilliniwatqan yultuzlargha ait bir qisim resimlerni koreleysiz. Bu yultuzlarning ichidiki birsining ismi "Eta Carinae" bolup, uning eghirlighi bizning quyashtin 100 hesse chong, bizning yer sharidin 10,000 nur yili yiraqliqta bolup, bir chaghda u asmandiki 2-orunda turidighan eng yoruq yultuz ikeniduq. Bezi astronomiye alimliri bu yultuz bizning dewrimizde bir chong partilash arqiliq yoqap ketishi mumkin, dep perez qilmaqta.

www.spitzer.caltech.edu/spitzer/index.shtml

Erkin Sidiq
10-06-05, 14:49
Men bügün bizning idare JPL de bolghan bir ilmiy dokladqa qatnashtim. Bu doklad Spitzer Alem Boshluq Téléskopi ("Spitzer Space Telescope", www.spitzer.caltech.edu/) ning yéqinqi 2 yildin bayqighan ishliri toghrisida bolup, doklad bergüchi JPL diki Prinsipal Tekshürgüchi ("Principal Investigator") Pétér dégen kishi boldi. Bu téléskop 2003-yili qoyup bérilgen bolup, uni NASA üchün hazir JPL bashqurup béridu. Spitzer igilep yer sharigha mangdurghan uchurlarni Caltech tiki Spitzer Ilim-Pen Merkizi bir terep qilidu.

Men bügün ögen’gen uchurlarning bir qismi mudaq:
1. Big Bang nezeriyisi hazirmu küchke ige. Uni héchkimning aghduruwetkini yoq.
2. Big Bang yüz bergili 13.6 milyart yil boldi (Yer shari peyda bolghili 4.55 milyart yil boldi).
3. Kainat toxtimay kéngiyiwatidu. Uning kéngiyish tezlikimu toxtimay ittiklewatidu.

Men kmyinche köprek waqit chiqiralaydighan bolghanda, yuqiriqigha oxshash mesililer üstide qisqa bir nersilerni yézishni oylawatimen.

2005-5-27

Unregistered
11-06-05, 01:15
Sidiq Ependi, yahsi yizipsiz, rehmet sizge. Bundin kiyin yene pat pat qisqa qisqa bolsimu yizip turung. Bolsa ozingizning tehlilirinimu qoshup qoyung. sizning pikir qilish yolingizni bilgum bar.

Bolsa Uyghurlar, ijtima'i turmush, we siyasi yaki tarihi mesililerga a'it koz qarishingiznimu yizishingizni umit qilimen. Choqum Uyghurlarga munasiwetlik bolushi zorur emes, ammibap, her hil saheler bolsa boliwiridu.

Erkin Sidiq
13-06-05, 14:13
Seperchi 1 bilen Seperchi 2

1977-yili, NASA alem boshlighini techshuridighan, In’glizche «Voyager» («Seperchi» digen menide) dep atilidighan 2 Seperchini qoyup berdi. Bu Seperchilerning esli wezipisi “Jupiter” bilen “Saturn” din ibaret ikki pilanétani tekshurush bolup, ular bu wezipini 1981-yili ghelibilik orunlighandin keyin, ularning weizipisi uzartilip, dawamliq turde Quyash Sistemisining eng chetige qarap uchushni dawamlashturdi.

Bu maqalini dawamlashturushtin burun, men bizning Quyash sistemisi ustide bezi uchurlarni berip otup ketey. Men astronomiyege ait Uyghurche sozlerni bilmigechke, bir qisim nersilerni In’glizche alimen. Bilidighan tordashlar bolsa, bu atalghularning Uyghurchisini mushu tor betige chiqirip qoyushini soraymen. Bulupmu Quyash Sistemisidiki pilanétalarning isimliri qatarliqlar manga bekla lazim boliwatidu. Men silerge aldin ala rexmet eytimen.

Hazir quyash sistemisining towendiki 11 pilanétasi bar. Iskopkining ichidiki ularning quyash bilen bolghan arlighini korsitidu. Uning birligi In’glizche «Astronomical Unit yaki AU» dep atilidighan «Astronomiyelik Birlik» bolup, bizning yer sharimiz bilen quyashning arlighini korsitidu. 1 AU = 149597870.691 Km.

Quyash  Mercury (0.39)  Venus (0.72)  Yer Shari (1)  Mars (1.5)  Ceres (2.8)  Jupiter (5.2)  Saturn (9.5)  Uranus (19.2)  Neptune (30.1)  Pluto (39.4)  Hyakutake (texminen 400)

Bu 2 Seperchi quyash sistemisidiki chong pilanétalarning hemmisini tekshurdi. Seperchi 2 Neptune ning qeshidin 1989-yili 8-ayning 25-kuni otti. Quyashning tartish kuchining sirtighiche barghan Alem Tekshurguchilerdin jemi torti qoyup berilgen bolup, burunqi ikkisi «Pioneer 10» we «Pioneer 11» (Pyonur 10 we Pyonur 11) dep atalghan idi. Lekin, bu qetimqi 2 Seperchi aldinqi ikkisidinmu eship chushup, insanlar yasighan eng yiraqqa barghan nersige aylandi.

Bu ikki Seperchining ustide birdin Altun Rekord bar bolup, uning diyametiri 30 cm kelidu. Bu rekordqa yer sharidiki hayatliq bilen mediyetning her xillighini ekis etturidighan resimlerdin 115 parche we her xil awazlar qachilanghan bolup, uning meqsidi bashqa pilanétalardiki hayatliqlar uchrap qalsa, ularni mushu arqiliq qarshi elishtur. Qachilanghan awazlarning ichide oxshimighan mediyetning oxshimighan dewirdiki muzikilirimu qachilanghan. Men pat yeqinda bu awazlarning ichide Uyghurche awazning bar yoqlighini eniqlap kormekchi.

Bu toghrisidiki In’glizche uchurlarni towendiki tor betidin koreleysiz :
http://voyager.jpl.nasa.gov/

(Dawami bar)

Erkin Sidiq
13-06-05, 16:15
Seperchi 1 bilen Seperchi 2 (2-Qisim)

Otken heptining Peyshenbe kuni (2005-6-9) Caltech ning profesori doktur Ed Stone bizning idare JPL ge kelip, bu ikki Seperchining hazir qeyerde nime ish qiliwatqilighi toghrisida bir doklat berdi. Men uninggha qatnashtim. Eger siz In'glizchini bilsingiz, bu doklatta qoyup beriligen bir qisim video shekildiki resimlerni towendiki tor betidin koreleysiz:

http://voyager.jpl.nasa.gov/

Mushu tor betining eng aldida towendiki tekist bar:

"NASA's Voyager 1 spacecraft has entered the solar system's final frontier, a vast, turbulent expanse where the Sun's influence ends and the solar wind crashes into the thin gas between stars. Read More
Interstellar Terms
View Interstellar Video"

Siz yoqurqining eng axiridiki "View Interstellar Video" digen yerini cheksingiz bolidu.

(Dawami bar)

Dihan
14-06-05, 01:13
Kaxkar Pidagogika Institoti ilmiy jornilining 1998-yildin 2002-yilghiqa naxir kilinghan sanlirigha towandiki makalilarni yazilghan:

Qong Partlax Naziryisi wa Uning 3 asasi
Alamning Kengiyixi
Biz Yaxawatkan Alam
.............................

Katarlik bir katar makalilarda alam toghrisida nurghun malumatlar birilgan. Kisikkuqilar bolsa xu jornallarni tepip okup korsa bolidu.

Erkin Sidiq
15-06-05, 17:55
Seperchi 1 bilen Seperchi 2 (3-Qisim)

Ustidiki 1-resim (kechurung bu yerge u resimlerni kirguzelmey qaldim. Keyin qayta sinaymen) mushu ikki Seperchiler oz sepiri jeryanida tartqan, Yupiter, Saturn Uran, Neptun larning resimidur. Bu resim resmiy tartilghan resimlerni birleshturush arqiliq berpa qilinghan bolup, u hergizmu sizilghan resim emes. Bu ikki Seperchini JPL bashquridu. Seperchi tartqan resimlerni men Biliwaldiki Sohbette tilgha alghan «Igiz Alem Boshliqi Xewerlishish Tori» arqiliq Yer Sharigha mangdurup beridu. Seperchi bilen alaqilishidighan yer usti ponkitining antennasi diyametiri 70 meter kelidighan antenna bolup, yer shari bilen Seperchining arlighi intayin yiraq bolghachqa, hazir yer sharidin mangdurulidighan uchur quwiti 20 kilowat kelidighan S-band mikro dolquni arqiliq mangdurulidu. Diyameteri 34 meter kelidighan antenna hazir Seperchi bilen alaqilishishqa kuchi yetmeydighan bolup qaldi.

Bizning idare JPL de Seperchining bir modéli bar. Men bügün ashu modél bar yighin zaligha bérip, özem u modél bilen bir parche resim chüshüp keldim (yoqurqi resimni körüng). Hemde heliqi «Altun Rekord» tiki awazlarni anglap baqtim. Eslidiki rekordta 55 milletning tilidiki qarshi elish awazi qachilanghan bolsimu, bu zaldiki ziyaretchiler uchun teyyarlighan rekordqa aran 6-7 milletning awazini kirguziliptu. Men «Salam» digen soz bilen «Essalamu-eleykum» digen sozni bir az tonup, uning birsi Turkche, yene birsi Erebche bolishi mumkin dep oylidim. Ishxanamgha qaytip kelip, Internetni axtursam, ras digendek yoqurqi milletlerning awazi bar iken. Emma, Uyghurlarning awazi yoq iken. U milletlerning tizimligi towendiki tor betide bar iken:
http://voyager.jpl.nasa.gov/spacecraft/languages/languages.html
Her xil shekilning resimliri oyulghan «Altun Rekord» ning resimini towendiki tor betidin koreleysiz:
http://voyager.jpl.nasa.gov/spacecraft/goldenrec.html

Men yoqurida eytqandek, alem boshlighidiki ariliq birligining birsi AU (Astronomiye Birligi) bolup, bir AU yer shari bilen kunning arlighini korsitidu. Qimmiti texminen 1AU = 150 milyon kilometer.

2003-yili 7-ayghiche, 1-Seperchi kun bilen bolghan arlighi jemi 13.3 milyart kilometer (88 AU) kelidighan yiraqliqqa mangdi. 2-Seperchi bolsa 10.6 milyart kilometer arliqqa mangdi.

Quyash sestimisidiki quyash bilen bashqa pilanetalarning hemmisi bir texsige oxshaydighan tekshilik ustide aylinidighan bolup, bu ikki Seperchi Neptunni ziyaret qilip bolghandin keyin, quyash sestimisi tekshiligidin ayrilip, quyash sestimisining chegrisigha qarap yurmekte. Uning ichide, 1-Seperchi quyash sestimisi tekshiligi bilen 38 gradus yasap, shimalgha qarap, her yili 3.6 AU yiraqliqqa qarap mengiwatidu. 2-Seperchi bolsa, quyash sestimis tekshiligi bilen 48 gradus bulung yasap, jenupqa qarap her yili 3.3 AU yiraqliqqa mengiwatidu.

Hazir 1-Seperchi kundin 14.5 milyart kilometer yiraqliqta bolup, bir alahide rayongha yeqinliship qaldi. Bu rayon quyash sestimnisinining eng axirqi chegrisigha toghra kelidighan rayon bolup, u yerde quyashning tesiri yoq bolup ketip, bizning quyashning shamili bashqa-bashqa yultazlar arisida hasil bolidighan bir qewet nepiz hawagha soqulidu. Bu toghridiki bir resim we bashqa In’glizche uchurlarni towendiki tor betidin koreleysiz:

http://voyager.jpl.nasa.gov/index.html

(Tamam)

Erkin Sidiq
16-06-05, 13:01
Yoqurqi qisimgha kirguzelmigen resimlerni towendiki tor betidin koreleysiz:

http://www.uyghurscholars.org/Academy/Voyager.htm

Erkin Sidiq
22-06-05, 12:18
Marsni Tekshürüsh Mashinisi Qutquzuldi

Erkin Sidiq

2005-yili 26-Aprél küni, nami «Purset» (In’glizche “Opportunity”) dep atalghan Marsni tekshürüsh mashinisi Marsning ustide tekshurush elip berish jeryanida bir qumluqqa petip qaldi. Bu weqedin keyin, JPL diki Purset bilen munasiwetlik projektlerni elip beriwatqan alim-mutexesisler JPL de her xil tejribilerni elip berip, Pursetni qutquzush ishini bashlidi. Uningdin keyinki bir qanche hepte ichide JPL dikiler Pursetni 192 meter ariliqqa mangghidek herketlendurup baqqan bolsimu, Purset asasen oz ornidin qozghalmay, peqet 1 meter arliqqila mengip, axiri 4-Iyun kuni u qumluqtin qutulup chiqti.

Purset bilen «Roh» (In’glizche “Spirit”) din ibaret 2 Marsni tekshurush mashinisi 2004-yili Yaniwarda Marsqa yetip barghan bolup, ular shuningdin tartip Marsning bir-birsige qarmu-qarshi bolghan ikki teripide Marsni tekshurush bilen shughullinip keliwatidu. Ularning ichide Purset qatlamliq tashlarni tapqan bolup, bu tashlar qedimqi bir zamanlarda Marsning üstide bir teyiz dengizning bolghanlighini korsitidu.

Purset petip qalghan Marsning üstidiki qumluqni kormekchi bolsingiz, towendiki tor betini korung:

http://marsrovers.jpl.nasa.gov/home/

2005-yili 22-Iyun

Erkin Sidiq
22-06-05, 17:02
Marsni Tekshürüsh Mashinisi Qutquzuldi (Dawami)

Erkin Sidiq

Yoqurqi yazmamda bir ishni untulup qaptimen. Amerikida bir yerge ketip berip, mashina buzulup qalsa, shu mashina buzulup qalghan yerge berip, mashinini tuzlep mangdurup beridighan mexsus shirket bar bolup, ularning yoqurqidek xizmitini «Yol boyidiki yardem» (In’glizche “Roadside assistance”) dep ataydu. Pursetning Marsdiki orni bilen yer sharining arlighi 174 milyun kilometer bolup, yer sharidin mangdurghan bir kontrol signalining Pursetke yetip berishi uchun 9.7 minut waqit ketidu. JPL dikiler Pursetni qutquzush xizmitigimu bir chirayliq isim qoyuwaptu: «Yiraq ariliqliq yol boyidiki yardem» (In’glizche “Long-distance roadside assistance”).

2005-yili 22-Iyun