PDA

View Full Version : gha jawap1



Koltekin
16-05-05, 16:35
Salam hörmetlik US+China=Rus+China ependi:

Maqalingizni tunji qètim oqighanda, sizni xitayning zakaslirigha binaen eser yazghuchi xèli èditliq düshmen bolsa kèrek, digen gumanda bolghan idim. Yiltiz ependining „ Angliq bir insanning hich soz-herkiti meqsetsiz bolmaydu;bolupmu bir ziyalining bir ammiviy sorundiki soz-herkiti teximu shundaq; yazmingizdiki melumatlardin qarighanda angsiz bir insan emsligingiz nahayiti eniq,maqalining omumi havasidin sizning bu timida bir ugenguchi supitide emes, ugetkuchi supitide gep qilivatqiningiz hem eniq… „ dègen pikrige ètiwar bilen qarap, maqalingizni ikkinchi qètim oqup chiqtim. Mèningche bolsa, milletni ümidsizlikke giriptar qilidighan pikirlerni köp tegesh paydisiz idi. Buningsizmu, millitimiz tarixtiki herqandaq dewirge sèlishturghanda ümidsizlikning eng yuqiri pelliside yashawatidu. Emma bir birimizning pikir erkinlikini cheklesh heqqimiz bolmighini üchün hem siz tilgha alghan musteqilliq mesilisi heqiqetenmu hissiyatliq shuar yaki dat – peryatlar bilen bashqilarning hèsdashliqini qolgha keltürüsh arqiliqla hel bolidighan addi mesile bolmighini üchün we Uyghurning teqdiri tarixtikige oxshash yene küchlük döletlerning iqtisadi menpietlirining qurbanigha aylinip kètishi mümkinlikini ret qilidighangha yiterlik asasimiz bolmighini üchün, shundaqla siz tilgha alghan bir nechche nuqtigha yenggillik bilen jawap bèrish imkanimiz bolmighini üchün pikirliringizni ret qilishta, salahiyitingizdin gumanlinish bilenla kupayilinishni layiq körmidim. Bu qeder gumanxorluqum üchün eyipke buyrimang. Chünki düshmenning bilmekchi bolghanlirimu del sizning bilmekchi bolghanliringiz bilen oxshash. Düshmenning zerbe bèrish, ümidsizlendürüsh usulimu del sizningkige yandash. Oxshimaydighan yèri: sizning pikir usulingiz nispeten ilmi we „delillik“. Sizning yene kèlip, chet`ellerdiki siyasi dewa (musteqilliqning heqiqi kapaliti bolghan amillarni közde tutqinim yoq) tarixida bir yüksilish boliwatqan, weziyitimiz ilgiriki herqandaq zamangha sèlishturghanda ijabiy terepke yüzliniwatqan bir chaghda, „ Teshlilatlar: weten musteqil bolmaydu“ dep shuar towlishingizdin ejeplendim.
Tèxi bir yèrim yil ilgiri, xitay sizning neziringizde hichnimige erzimeydighan weten sirtidiki teshkilatlar we shexislerni, jümlidin DUQ ning qurghuchilirini Térroristliq böhtani bilen eyipligen idi. Bu böhtanning obiyèktiliri uning derdini tartiwatidu. Weten musteqilliqi üchün barliqini atighan Memtimin hezret, Dolqun eysa qatarliq insanlarning hayatigha qoyulghan cheklimilerni chüshenmigenlikingiz üchün, bezi orunsiz pikirliringiz tüpeyli sizni eyiplesh niyitim bolmisimu, nezirimde „xata pikirler“ dep qarighan, milletke selbi tesir bèridighan nuqtilar heqqide köz qarashlirimni diqqitingizge sunghum keldi. Halbuki, sözingizde ular bilen yaki munasiwetlik kishiliri bilen „körüshken, bilishken“ likingizni we sözlirini diqqet bilen közitiwatqanliqingizni èytipsiz!
Ependim, Gèpingizning oramidin xèlila siyasi sawatqa ige ikenlikingiz bilinip turuptu. Emma men bu sahede sizchilik sawatliq bolush pursitige èrishelmigen. Shundaqtimu oylighanlirimni dep baqay. Bu yerdiki tepsili Pikirlirim birer teshkilat yaki shexiske wekaletlik qilmaydu. Özümning kalte pemi hem yüzeki oy – pikrige wekillik qilidu. Bashqilarning Bihude eyiplenmesliki üchün, buni aldin eskertip qoyay.
Pikirliringizdiki idiyemdim ötmigen nuqtilar heqqide abzaslar boyiche mundaq tenqit yazimen:

„Men kop izdendim, emme birer Uyghur weten musteqil bolushi togrisida qayil qilarliq ispatini kormidim. Hem nurgun teshkilatlar peqet siyasi pa'aliyet qilip dunya jamaitige weten ahwalini bildurushni mehset qiliwatidu, yeni Uyghurlar masilisini halik'alarashturiwatidu.“

Pikringizge binaen; Siz köp izdinipsiz. Wetenning musteqilliqi heqqide qayil qilarliq delillerni tapimen dep. Emma bu ispatni birer uyghurning aghzidin siz qanaetlengidek derijide anglimapsiz. Wetenning musteqilliqi heqqide bash qaturush we aldi bilen öz özini qayil qilish üstide izdinish heqiqetenmu muhim ish. Milliy musteqilliqimiz üchün küresh qilish iradisige ige herqandaq Uyghur Bu tèmigha köngül bèridu. Chünki weten aldi bilen özimizning qelbide azat bolishi kèrek. wetinimiz rohimizda azat bolmay turup, musteqilliq üchün bijanidil xizmet qilalmaymiz. Musteqilliq imkani hich bolmighan bir weten üchün weyran bolush we ölüp bèrish erzimeydu. Lèkin, bu heqte könglingiz qanaet tapqidek bir delil – ispatqa èrishelmigenlikingiz siz körgen, bilgen shexislerning yaki siz diqqet bilen közitiwatqan teshkilatlarningla sewenliki emes. Bu Özingizning izdinish dairingizning chekliklikining mehsuli. Siz bashqilargha murajiet qilishtin bashqa, özingiz waqit ajritip, siz bilgen dunyani we muhimi öz tarixingizni estayidil neziringizdin ötküzishingiz, dunyaning tebii we siyasi qanuniyetliri heqqide yenimu ilgirilep tehlil yürgüzishingiz kèrek, dep oylaymen.
Qayil qilarliq bir ispatni otturigha achiqish sizche shundaq asanmu? Asan bolghinida biz üchün bügünki munazirige orun qalmayti. Shundaq, ittipaqliqimizmu emelge ashqan bolatti.

Siz tekitligendek, kona tarix tekrarlinish aldida turidu. Dunyadiki siyasi qutuplar toqunushi, menpiet küreshliri, yeng ichi sodiliri, yèngi dunya tertiwi ehtiyajidin èlip bèriliwatqan heriketler we özimizning cheklik imkanliri bizning musteqilliqimizni kapaletke ige qilidighan delil – ispatlarni hazirlishimizgha, musteqilliqning birdin bir yolini belgilishimizge tosalghu boliwatqan asasi amil bolsa, düshminimizning qudriti, shermendiliki, dèplomatiye ghelibisi yene bir muhim amil. Hemmini qayil qilidighan bir stratigiyini nöwettiki halimizda tüzüp chiqalishmiz mümkin emes. Musteqilliqqa bolghan ishenich we ishenichsizlik ariliqida nurghun idiyiwi èqimlar mewjud. Tèngirqap yürgenler tèximu köp. Nispeten siyasi sawatqa, stratigiye bilimlirige ige insanlirimiz shundaq bir stratigiyini tüzüp chiqqan teqdirdimu, siz turup:“ emeliyetke uyghun emes, herqandaq qoralliq küreshning istiqpali yoq, bihude qurban bermeyli“, disingiz, men turup : „ mesilimiz noqul xeliq`ara jemiyetning hisdashliqini qolgha keltürüsh bilen hel bolmaydu. Ichki amil asasi sewep bolidu..“ disem, yene biri turup: „ herqandaq kürishimizning aqiwiti meghlubiyet!..” dep shuar towlaydu. Dimekchimenki, hemmining ètirapigha nail qilghudek stratigiyini, hemmini qayil qilghudek musteqilliq delillirini körsitip birelmeymiz we bergen teqdirdimu hemmening ètirapigha èrishelmeymiz. Bu körishimizning qèyinliq derijisining bir körünishi. Lèkin bu wetenning musteqil bolmaydighanliqining delili emes. Siz ishemigen musteqilliqqa Men mutleqa ishinimen.

******************************************

Men öz pikirlirimni bayan qilishning muqeddimiside, Sewdayi eserlirining bir qanche bapini diqqitingizge sundum. Wetinimizning musteqil bolush - bolmasliqi heqqide eserde: „1) musteqilliqning shertliri, 2) musteqilliqning pursetliri, 3) musteqilliqni yolliri“ toghruluq bir qeder tepsili melumat bergen. Shunga bu heqte yèziwatqanlirimni toxtutup, yèzip bolghan qismen yerlerni öchürüp tashlap, qaytidin yèzishqa kirishtim.
Men pikirliringizge abzaslar boyiche tenqit yazidighanliqimni èyitqan idim. Emdi öz sözümge kèley. Bezi jawaplarni Sewdayi eserliridin tapalaydighanliqingizgha ishengenlikim üchün, peqetla, pikirliringizdiki özüm namuwapiq hès qilghan nuqtilar heqqide köz qarishimni bildürimen.

Sizning pikringiz:
Men DUQ, we bashqa teshilatlarning tor betliridin we nutuqliridin "tirishimiz, kuch chiqirimiz" digannila anglawatimen. "azat bolidu" diganlar peqet agzida dawatidu, qunki birer pilan yaki asasi yoq. Beziler Hitayning Russiyege ohshash parchilinishini kutuwatidu. Men korushken, bilidigan, sozlirini diqqet qilip kuzitiwatqan DUQ, we bashqa teshkilatlarning rehberliri, yaki azalirining weten azatliqi togrisida sozligan sozide "tirishimiz" deydu, kozide sozide hich bir ishanich yoq, intayin hisyatliq sozlaydu, ilmi herket pilani yoq, gezeplinip "wetenni azat qilimiz" deydu, emme qalbi umitsizlikke tolgan. Shundaq qilip Uyghur teshkilat yaki Re'islar wetenning musteqil bolushiga bolgan ishanchini yoqitip qoydi, emme atqa burun miniwalgachqa chushush tes keldi, yaki chet'elde turiwatqanliqi uchun(az tola pulni deydiganlar) we hoquq - shohret tamasida bolgachqa yurikide isheymey sozide jar siliwatidu. 11-Sintebir weqesidin kiyin, hemme Uyghur teshkilatlar zorawanliqni tashlap, dimokratiye telep qiliwatidu. Hazir qarisam hemme sozlaydiganlar "Uyghurlarga dimokratiye telep qilimiz" dawatidu. Elwette Hitay haman bir kun dimokratiyilishidu, emme mustaqilliq bashqa bir nerse.

mèning pikrim:
1. DUQ bolsa wetenning musteqilliqi üchün tèrishidighan, küch chiqiridighan bir teshkilat. Weten azatliqini hödde alghan yaki uninggha kapaletlik qilalaydighan bir teshkilat emes. Yeni milliy musteqilliq kürishimizning weten sirtidiki qoshumche bir bölüki. Shuning üchünmu „wetenni biz azat qilimiz“ dimidi we diyelmeydu. Belki azatliq üchün tèrishimiz, küch chiqirimiz diyeleydu. Hem buning üchün chami yetken derijide heriket qiliwatidu. Eger siz DUQ ni wetenni azat qilghuchi birdin bir küch sanap, ümidliringiz köpükke aylanghan bolsa, buning uwali özingizge teelluq. Sewdayi eserliridiki ERkin aliptekin ependining pikrini bu yerde yene bir qètim èsingizge èling. „azat bolidu“ ni aghzidila dewatidu, hich bir pilan yaki asasi yoq, digen gèpingiz üchünmu, yene shu eserni tewsiye qilimen.
2. siz ularning weten azatliqigha nispeten qelbide ishenchi yoqliqini qandaq bilisiz? ular ishenmigen bolsa, nechche on yilliq hayatini, iqtisadini bu ishlargha serip qilar bolghiymidi? Weten sirtida mujadile qiliwatqan kishiler sizningche sheytan azduriwatqan ademlermidu? Ularning ilmiy heriket pilanining bar – yoqliqini siz nimige asasen jezimleshtürisiz? Bu pilandin pütün jamaet xewerdar bolishi kirekmidi? Emeliyette öz sharaitigha yarisha, öz wezipisige munasip pilanliri bar. Bu pilanlarni bir birlep ijra qiliwatidu. Ijradin ilgiri ilan qilish mejburiyiti yoq. Düshminimiz xitaymu del shu ijra qilinmaqchi bolghan pilanliri üchün jasuslirini ishqa sèliwatidu. Yuqirida tekitliginimdek, siz bilen men közge ilmaywatqan, tenqit qiliwatqan bu teshkilatni xitay chong biliwatidu. Buningdiki sewep nime?
3. ularning qelbi ümidsiz emes. Hayajanliq shuar bilen millitini biaram qilghan yèrimu yoq. Biaram boliwatqanlar bashqa. reis we bu reislerning etrapidiki awarilerning hemmisi öz wetinining haman bir küni musteqil bolishigha ishinidu. Hichkim, hichqandaq sewep bilen musteqilliqqa bolghan ishenchisini yoqitip qoyghini yoq. Yoqitip qoyghini belkim siz bolsingiz kirek.
4. „emme atqa burun miniwalgachqa chushush tes keldi, yaki chet'elde turiwatqanliqi uchun(az tola pulni deydiganlar) we hoquq - shohret tamasida bolgachqa yurikide isheymey sozide jar siliwatidu.“
Bu sözingizni qandaq chüshensem bolar? Buni zeherxende hujum deymu yaki meqsetlik töhmet deymu? Yaki hesetning qutrishi deymu? weyaki düshmenning hawalisi deymu? Bilmidim. Yiltiz ependi èyitqandek, „angliq bir insan“ ikenlikingizdin bu yerde gumanlandim. Öz milliti üchün qolidin kèlishiche ter töküwatqan bir teshkilat we uning xadimlirigha namertlerche hujum qilishqa wijdani chidighan ademni chüshenmek tes. Siz ularning qolidin kelmigen birer töhpiliringiz bilen otturigha chiqip, inqilapni mundaq qilidu, dep ülge körsitip bireliginingizde, gepliringizni orunluq hès qilghan bolar idim.
5. 11-sintebirdin kèyinki xeliq`ara weziyet ehtiyajidin, DUQ ning kishilik hoquq uniwèrsal bayannamiligha uyghun halda paaliyet qilishni nizamnamisige kirgüzgini rast. Emma musteqilliqtin waz kèchishni jakalighini we uyghurgha noqul dèmokratiyila kirek, dep shuar towlighini yalghan. DUQ mewjut bolup turishi we özi mewjud bolup turghan döletning ètirapigha èriship, paaliyetlirini dawam ettürelishi üchün her nime diyishi hem mümkin. Buni bilmeydighan yerde emestursiz. Dèmokratiye musteqilliqning bir yapriqi. Siz èyitqandek, musteqilliq bashqa nerse. DUQ we uning xadimliri bu nuqtini chüshenmigüdek derijige chüshüp qalmidi. Bu yerde biraz hèssiyatqa bèrilip qalghandek qilisiz.



Sizning pikringiz:
Dostlar, eyni waqitta Sowitning(Russiye) Sherqi Turkistanni qurban qilishi, Uyghurlarning
musteqil dolettin qulluqqa qushup qilishi hargizmu u dolatlarning ismining Sowit(Russiye), Hitay bop qilishi emes, yaki Sherqi Turkistanga hoshna bop qalganliqi emes, belki shu doletlerning oz menpeiti uchun bizning wetenni qurban qilip oynigan siyasi oyuni. Bu oyun amdi Amirika (US) we Hitay arisida tuz birishi tabi'i. Bizning Uyghur teshkilatqilar, Uyghur siyasiyunlar agah bolushi kirek. Chouqum Uyghurlarning wetenni azat qilish yoli we pirinsipi bolush kirek. Dunya waziyitini kuzitidiganlar shuni bilish kirekki, tariki-siyasi weqeler hargiz tabiet hadisiliridek tosattin yuz bermaydu, sistimilik planlinidu, bana-sewepler sun'i usullda payda qilinidu. Shunga siyasi tehlilchiler ahbarat wastiliri(mass media) bergan uchurlarni kiqik bala imizge shumgendek shummey, siyasi-soda-herbi weqeler arqisiga yushurungan mehsetni tehlil kilayli.

Mèning pikrim:
Bu tewsiyingiz orunluq. Ismingizning „US+China=Rus+China“ qoyulishidinla, ilgiri rus bilen xitay menpietlirining qurbanigha aylanghandek, wetinimiz teqdirining emdi Xitay bieln Amèrika menpietlirining qurbanigha aylinish ehtimali barliqi heqqide agahlandurush bergenlikingizni her kim hès qildi. Alahide urghu bilen teshkilatlargha bergen bu agahlandurushingizgha menmu qulaq salimen. Hichkim undaq bolmaydu, diyelmeydu.

Sizning pikringiz:
Hazirgiche bizning siyasi analizchilar kitap okup bilim algachqa(mayli chet'eldikiler bolsun,dokturluk alganlar bolsun), qatnashqan siyasi paaliyetliri az yaki towen derijide bolgachqa, Uyghurlar masiliside yahshi siyasi yonilishni korsitip birelmidi. hazirgiche bolgan Uyghur musteqilliq kurishining maglup bolushini bashqa seweplerdin kordi, masilen, 1949-yildiki Sherqi Turkistan Jumhuriyitinging maglup bolushini Ahmatjan Qasim qatarliq rehberlerning qasitka uqrishi we Sowit(Russyie) Hitayning til birikturishiga baglap chushandurdi. Nimandaq dotluk bu!!! Bundaq til birikturush Qarahanilar sulalisidemu bar idi, Oguz han dewridimu batti, Osmaniye sulalisidimu batti. 1930-yilliri we 1945-1949 yilliridiki Uyghur inqilabining ahirqi hisapta maglup bolushi, koresh miwisining tartquzilip qoyushi siyasi aldamchiliq we til birkturush sawabidin emes balki Uyghur rehberlirining siyasi qariguliqi, bilimsizliki, tejirbisizliki, chunki ular burun siyasiga ariliship baqmigachqa, siyasi hila neyranglardin hawersiz. Amma shunqe qattiq tarihi sawaqtin hazir Uyghur rehberliri qat'i sawaq almidi, hazirgiche siyasi ozgirish we hadisilerni, dolatlar munasiwitinimu tabiet hadisilirini chushendurgandek chuhsnduriwatidu, siyasi weqelerni siyasiyonlar oydurup(majburi yuz berguzup) oz mahsitige yitish uchun bana qilidu.

Mèning pikrim:
Bu yerde biraz toxtulushqa toghra kèlidu.
1. bizning meyli siyasi analizchilirimiz bolsun yaki dokturlirimiz bolsun, ularning kitabi bilimliri chungqur bolsimu, emeli bilimliri, yeni siyasi sehnilerdiki dèplamatiye bilimliri derweqe cheklik. Bu bizge nisip bolghan pursetke baghliq. Uyghurlarning weten sirtidiki siyasi sehnilerde paaliyet èlip bèriwatqinigha 50 yil boldi. Undin ilgiri dunya siyasitini diyerlik chüshenmeyti. Emdi chüshendi yaki chüshinip kèliwatidu. Erkin aliptekin ependi bir janliq misal. Yawrupada uyghur mesililiri boyiche tonulghan, ètirap qilinghan siyasiyun. Amèrika hökümètimu uyghur mesililiri heqqide meslihet soraydighan bir diplomat. Emma uyghur mesiliside yaxshi siyasi yölünüsh körsitip bèrish, undaq asan we addi emes. Erkin Aliptèkin körsitip bergen siyasi yönülüshni qanchilik adem chüshendi we ètirap qildi? Eksinche dèmokratiyichi, xitayperes digen hujum hilimu dawam ètiwatidu. Shuni yene èniq eskertip qoyay. Pikirlirim weten sirtidiki siyasi mujadilige qaritiliwatidu. Omumi milletke eng muwapiq yönülüsh bolidighan bir siyasi mewqeni turghuzup chiqish ishi zor ijtihat telep qilidighan mesile. Bu sizningmu, mèningmu hayajanliq nutuqlirim yaki intèrnittiki bes munazirilirimiz bilen hel bolidighan mesile emes.
2. Sherqiy türkistan jumhuriyitining meghlup bolushini Rus – Xitay süyqestining mehsuli, exmetjan qasimlarning bu süyqestning qurbanigha aylanghanliqining netijisi, dep chüshendürüshke nispeten „ nime digen dötlük bu!!!“ digen dötlerche jawapni bèripsiz. Arqidin, eslide gunah Rustimu, Xitaydimu emes, belki bu süyqestni sèziwalalmighan uyghur rehberlirining siyasi qarghulighi, bilimsizliki, tejribisizlikide, dep xulase chiqiripsiz. Uning arqidin, ular burun siyasigha ariliship baqmighachqa, siyasi hile – neyrenglerdin xewersiz, dep aqlapsiz. Ependim, bashqa geplerge jawap bèrishtin zuwanimni tutay. Buni oylap bèqing: siz eger üch wilayet inqilawi heqqide biraz tepsili matèriyal körgen bolsingiz, bizning rehberlirimizning dötlirimu we siz bilen mendin eqilliqlirimu bolghanliqini bilip yitettingiz. Elwettiki, düshmenning hile – neyrenglirini sèziwalmaq tes. „ anamning ölüshini bilgen bolsam, bir taghar kipekke sètiwallattim“ diyishni herkim bilidu. Jeng meydanida yèngish – yènglish bolidu. Urush taktikisidimu xatalishish körülidu. Xèli meshhur siyasiyunlarmu azidu. Exmetjan qasimlar düshmenning hilisini bilgen. Ghelibe miwisining kommunist xitaylarning qoligha chüship kètidighanliqini, Xitay – Rus süyqestini chüshengen we chèkisige qural tenglengendimu milliy menpietimiz üchün qurban bolush yolini tallighan. Bu meghlubiyet dötlük, siyasi qarghuluq, bilimsizlik, tejribisizlikning emes, belki mejburiyetning mehsuli. Yeni rehberlirimiz ikki küchlük düshmenning mejburlishigha duch keldi. Bu yerde Xitay – Rus süyqesti ghelibe qildi. Yene qandaq chüshendürishimizge yol bar? Eger bügün shundaq sharait yene yarilip qalsa, siz bilen men rehber bolsaq, xitay – bilen Amérika bir süyqest hazirlap, öz menpietliri üchün bizning menpietimizni qurban qilmaqchi bolsa, biz bu süyqestni ötkür siyasi kallimiz bilen siziwalghan bolsaq, biz qandaq qilishimiz kirek? Eger mejburlansaq, Belkim Exmetjan qasimlardek mertlik bilen qurban berishke yararmiz. Kürishimizchu? Gep yalghuz rehberde emes. Yene Rehberni himaye qilidighan, qoghdaydighan, uning qènining bikar ketmesliki üchün küreshni adaqqiche dawam ètidighan iz basarlarning jasaritide, Imanida, wijdanida. Bizning rehberlirimiz semige tejribe – sawaqlarni yekünlesh heqqide heq pikirlirimizni sunush hoquqimiz we mejburiyitimiz bar. Emma ularningmu biz oylighan nersilerni oylaydighanliqini, bizdek eqil – parasetlik bolmisimu, her halda bir mujadilini yürgüzüp kètiwatqan insan ikenlikini nezerde tutupraq pikir qilayli. Sowit – xitay til biriktürmigen bolsa, exmetjan qasimlar qestke uchrimighan bolsa, bu urush belkim toluq ghelibe qilar idi. Kim bilidu?
3. bundaq til bèriktürüshning oghuzxan dewridimu, qaraxanilar sulalisidimu, osmaniye sulalisidimu bar ikenlikini tilgha apsiz. Men bekla qiziqiwatimen. Oghuzxan kim bilen qachan, nede, qandaq til bèriktürgen iken? Bashqilarchu? Bu men üchün heqiqeten yèngi tèma. Buningdin jawap èlishni ümit qilimen.

Sizning pikringiz:
Bir nechche men bilidigan ishlar:
1. Xinjiangdiki teshkilatlarning kop sanda qurilishi hokumatning tesiri, u teshkilatlarni hokumet qurgan, shunga teshkilat azaliri hammisi torga chushti.

Mèning pikrim:
Wetendiki teshkilatlarning hemmisini xitay qurghan emes we hemmisi torgha chüshkenmu emes. Men xitaygha qarshi shundaq teshkilat qurghuchilarning birsi. Men torgha chüshtim. Mèning bilen bir qisim sepdashlirimmu torgha chüshti. Uzun yil turmida yattuq. Emma, torgha chüshmey qalghan sepdashlirimizmu bar. men bilidighan bir qanche teshkilatnimu xitay qurmighan. Gerche ularnmu torgha chüshken bolsimu. Yene bügünmu mewjud boliwatqan we paaliyetlirini dawam ètiwatqan teshkilatlar bar. Ularni xitay qurmighan. Torghimu chüshmidi. Bu yerde biraz jöylüp sapsiz. Elwette, xitaylarning pilanliq, meqsedlik qurghuzghan teshkilatimu boldi. Ürümchide 1998 - yili shundaq bir teshkilat qurulghan we torgha chüshken. Bu teshkilatning qurulghanliqidin xewer tapqan bir dostumning tèrishchanliqi bilen bir qisim ezalar özini daldigha alghan. Ular hèlimu torning sirtida yashawatidu. Bundaq hadisilerni mewjud emes, digili bolmaydu. Emma weten istiqlali üchün küresh qilghan teshkilatlar we uning ezaliri shenige haqaret qilishqa heqqingiz bolmisa kirek.

Sizning pikringiz:
2. 1996-yili 7-ayda hotende Imamni hokomet tutti, andin adem awatip namayish qozgidi, andin Uyghurlarni tutti. Ahwaldin kiyin malum bolgandek Imam tutulmigan.

Mèning pikrim:
Sizning bu jeryan heqqidiki melumatingiz yiterlik emes iken. Imamning tutulghini rast. Kèyin namayish bolghinimu rast. Namayishtin kèyin imamning qoyup bèrilginimu rast we namayishqa qatnashqanlarning qolgha èlinghinimu rast. Siz hökümetning yalghan weqe peyda qilidighanliqini ispatlaymen, dep rast weqeni burmilashqa urunmang. Xitay uni qilidu. Bu hemmimizge ayan mesile.
sizning pikringiz:
3. 2002-yili melum nahiye(hotan diki) yar asti qoral yaraq iskilati tipildi. Yer igilning astiga kolangan, sirtiga topa yotkalgani hichkim kormigan, ademlarning yurgininimu hichkim kormigan, andin u yerde qoral yaraqlar tipildi, likin 'shu bir qisim ademler' ish chiqirishtin burun hokomet bilip qilip, hammini tutti, hotan waziyitini tihimu chingitti, qoral-yaraqlar hokomettin olja ilindi. Hokomet adem balgilap, ozi qoral yaraqni birip, bir pay oqni israp qilmay hamma qoral yaraqni yana qayturiwaldi.

Mèning pikrim:
Bundaq weqe ikki yerde ikki qètim yüz berdi. Birsi xoten, yene birsi qaghiliq. Mèning bilishimche, Her ikki weqeni bir teshkilat sadir qildi. Xotendiki yer asti geme xitaylar teripidin qamal qilinghanda, teshkilat ezaliri neq meydanda qolgha chüshmidi. Bir qismi qumluqqa qarap qachti. Yene bir qismi bashqa nahiye, wilayetlerge. Qumluqqa qarap qachqanlarning iz – diriki bolmidi. Emma xoten teweside qorshawgha èlinghanlar bilen esker hem saqchilar arisida qoralliq ètishish yüz berdi. Mujahitlirimizdin ölgen we qolgha chüshkenler boldi. Xitay terepningmu zerbe yigenliki heqqide xewer bar. Qaghiliqtiki yer asti meshiq zali qe qoral ambiri qorshawgha èlinishtin ilgiri, mujahidlar toluq qèchip qutuldi. Bir bölük qoral – yaraqning qolgha chüshkenliki rast. Emma siz waqtini xata yazghan bolishingiz mümkin. Yaki bu kocha paranglirigha asasen oydurulup chiqilghan yèngi weqe.

Sizning pikringiz:
4. 1990-yilliri Turkiye we Girmeniyedin nurgun ademler kilip, Sherqi turkistan uchun i'ane yigdi, 1997(iniq isimde yoq) Girmandin kalgan dap birsi tashkilat oyushturdi, andin pullarni aldi, adem tarbiylidi, andin hammisi qolga chushti, teshilat qurgan ademmu qolga chushti,likin Turmida amas.

Mèning pikrim:
Bu Gèpingiz tamamen oydurma!
1990 – yillirining otturiliridin axirighiche iane yighish heriketliri boldi. Teshkilatlar quruldi. Mesilen : Germaniyidin kelgen Dolqun eysa 1996 – yili Dunya Uyghur Yashliri Qurultiyining asasini qurdi. Teshkilat rasxotliri üchün xalis iane yighdi. Emma adem terbiyilimidi. Hem hichkim tutulmidi. Bu teshkilatning xadimlirining hemmisi hayat we xizmetlirini dawam ètiwatidu. Adem terbiyiligenler bar. Hemde tutulghanlarmu bar. Terbiyiligen adem hèlimu hayat hem erkin. Lèkin u xitayning buyruqini ijra qilghuchi emes, belki xitaygha jan – we qan bilen taqabil turghuchi! Öz wetinining azatliqi üchün axirqi nepsigiche küresh qilghuchi! Uning eskerliridin tutulghanlar bolsa, bu jeng meydanidiki meghlubiyet. Höriyet kürishi yolidiki meghlubiyet. Buning normalsiz yèri yoq. Yene qanchilighan jesur ezimetler tutulmidi we purset kütüp, buyruq kütüp yashawatidu. Buni kallingizni qattiq silkiwètip oylang! Sizning herqandaq mujadilimizge we mujadile rehberlirige qara sürtish, haqaret qilish heqqingiz yoq.

Sizning pikringiz:
5. 1988-yilgiche Xinjiang da hokumet ayrim partiye ayrim idi. 88-yili Hokumetni partiye bashquridigan boldi.Shuningdin bashlap Uyghur bashliqlarning gipi otmes boldi.

Mèning pikrim:
Xinjiangda hich qachan hökümet bilen partiye ayrim bolghan emes. Ezeldin partiye hökümetni bashqurup kèliwatidu. Siz shu yillardiki hökümetning melum imtiyazlirigha qarap bu gepni qiliwatqan bolsingiz, emdi yighushturiwèling. Uyghur bashliqlarning hich qachan gèpi ötüp baqmighan. Bu gepni uyghur bashliqlargha hèsdashliq qilip dewatamsiz yaki bashqa gherizingiz barmu?

Sizning pikringiz:
6. Xinjiang da Uyghurlar toplap olturaqlashqan yerde hitaylar kilip soda-tijaret qildi(molduzluq, saychilik, yamaqchiliq), ularning hiridari yoq turup qandaq jan baqti ular? alwatte hokumet ichki qisimda yolidi, 3 yilgiche putun iktisadi yizanni tolep birish tuzumni ichki qisimda yolga qoydi.

Mèning pikrim:
Bu gepni qilishtiki meqsidingiz nime? Bu yèngi tima emesqu? Men chüshenmidim.


Sizning pikringiz:
7. Burun Uyghurlar arisida yurtwazliq yoqti, 1945-yilidi inqilaptimu Hotan, Qashqer, Urumchi, Ghojalik dimay kuresh qilganlar hajap 80-90-yillarga kalgande yurt ayriydigan bop katti, hajap sizningche buni Uyghurlar ozi ijat qildimu??

Mèning pikrim:
Hazirmu yurtwazliq siz oylighan derijide emes. Elwette, melum derijide bar. Herqandaq dölette yurtwazliq bar. Belki bizningkidin küchlük. Emma yene shundaq bir küresh meydani èchilsa, biz hich temtirimey bir arigha kèleleymiz.

Sizning pikringiz:
8. Rabiye Qadir hanimni qoyup birish badilige Amirika Hitayni BDT Kishilik Hoquq yiginida ayiplimaydigan boldi. Otkan yilimu ayiplimigangu amisa? Emilyette otkan yili we bu yil Rabiye Qadir hanim qoyup birilish wahtida, Amirika BDT kishilik hoquq yiginida Hitayni ayiplimaydigan bop bir nechche kilishim hasil qildi.Amirika mudnaq qarar oylidi "Hitay gipimga kirip mundaq kilisimga imza qoysa, men hitayni ayiplimay, amma halikara jamiyatka chushendurush uchun kishilik hoquq togrisida az tola kilishim hasil qilganni sawap qilmisam bolmaydu, buning biri Rabiye Qadir bolsun".Nechche yil ilgirila Rabiye Qadir hanim turmidin chiqqanda Hitay uni Xinjiang da turguzmaydiganliqini aldin paraz qiligan.

Mèning pikrim:
Bu heqte hichqandaq melumatim yoq. Digenliringizning asasi bar – yoqliqinimu bilmeymen. Emma men bashqichirek oylighan idim. Xitay Amèrikining yüzini qilip yaki uningdin qorqup, yaki BDT da eyiplenmeslik üchün Rabiye qadir xanimni azat qilmighan bolishi mümkin. Amèrika Rabiye qadir xanim üstidin sodilashmighan diyelmeymen. Undaqta bu yeng ichi sodisi nime bolishi mümkin? Awghanistandin tutulghan uyghur esirlermu? Bilmidim.

(Dawami bar)