PDA

View Full Version : Uyghur teshkilatlar: weten azat bolishi natayin 3



Koltekin
15-05-05, 21:44
__ xelqimizning öz tarixini bilish qizghinliqi yoqalghini yoq _ dep sözini dawam qildi hajim _ “ölke tarixi“ ning eyni yilliridiki qol yazma nusxilirini köchürüp saqlash we tarqitish jeryanida nurghun ademlirimiz qolgha èlindi we öltürüldi. Turghun almasning „ uyghurlar“, „honlarning qisqiche tarixi“, „uyghur kilassik edebiyati“ qatarliq eserliri dunyagha kelgen 80 __ yillarning bashliri, xelqimiz yene bu tarixni enggüshter bilip, söyüp oqidi we bu eserler hökümet teripidin cheklinip yighiwèlinghan, pütün memliket miqyasida küresh qilinghan mezgillerde uni jan tikip qoghdashqa, uning rohini omumi milletke yetküzüshke tèrishti. Bügünki künde bolsa, biz tamamen bashqiche bir weziyette __ bu tarix heqqide eghiz èchishmu jinayet sanilidighan, bu tarixni pütünley untulup, xitay yasap bergen saxta tarixni mejburi üginishke zorliniwatqan bir halette yashawatimiz. Chet`ellerdiki uyghurlarning qolidin bashqa nerse kelmisimu, hemde uyghur tarix tetqiqat merkizi qurup, mukemmel bir tarix turghuzushqa qurbi yetmisimu, yuqarqi tarix eserlirini qaytidin neshir qilip, peqet bolmighanda internet tor betliri arqiliq millitimizge yetküzüsh, chet`el tarixchilirining uyghur tarixi heqqidiki matèriyallirini toplap, terjime qildurup, tarixi menbelirimiz heqqide uchur bèrish, asare – etiqilerning süretlirini uning yaralghan zaman sherhiliri bilen qoshup körsitip bèrish qolidin kiletti. Bu kilichektiki tetqiqatlirimiz üchün sèlinghan tarixi ehmiyetlik asas bolatti. Shunchilik bir ishning höddisidin chiqalmighan chet`ellik ziyalilirimizdin yene nimini ümid qilish mümkin? men mana buning üchün biaram.
Hèbibullahhajim shu gep bilen jimip qaldi. Arini bir mehel süküt basti. Mehbuslar èghir xursinishqiniche ün – tinsiz olturup kètishti. Chet`ellerdiki uyghur ziyalilirining ehwalidin ular bixewer idi. Ularning bu sahede körsetken tèrishchanliqlirining meghlup bolghanliqini, ne özi yashawatqan dewlettin, ne uyghur bayliridin kütken iqtisadi yardem teleplirining emelge ashmighanliqi seweplik bu heqtiki izdinish arzulirining köpükke aylanghanliqini köp kishiler bilmeyti. Chet`ellerdiki bu ziyalilarning hali heqiqeten better idi. Ularning mutleq köp qismi özi yashawatqan dewletlerde, eng töwen ish saheliride pütün kün japaliq ishlep, aldi bilen kündülük turmushlirini kapaletke ige qilishqa mejbur idi. Ishsiz qalghanliri hökümet teripidin bèrilghan qutquzush pulliri bilen jènini aran jan ètiwatatti. Xizmettin èshinghan mezgilliride èlip bèriwatqan izdinishlirining shuning üchünmu berikiti yoq idi. Chet`ellerde weten – millet üchün èlip bèriliwatqan pütkül xizmetler ishtin sirtqi xizmetler idi. Yehudilarning 500 yilliq, ming yilliq pilanlar üchün mexsus xadimlar ajritip, estayidil tetqiqat we izchil heriketler üchün meblegh salghinidek, hich bolmisa 50 yilliq bir ghaye üchün meblegh salidighan zat uyghurlar ichide yoq idi. Ottura asiya ziyaliliridin bashqa, 80 – yillardin kèyin chet`ellerge yerleshken bu ziyalilarning özining mewjudluq asasini turghuziwalmay turup, bashqa ishlargha yiterlik küch birelmeydighanliqini bu zatlar tèxi chüshinishni xalimayti. Chet`ellerdiki tamamen namrat bu ziyalilarning nöwettiki imkanlirining neqeder zeip bir halette ikenlikini shu ziyalilarning özi eng yaxshi biletti. Ulardin hajim kütken ümidlerni kütüshning zamani bu emestek qilatti. Halbuki, bu rèalliqlardin xewersiz xelqimiz, ulardin renjiyti. Ularning wetenperwerlikidin, milletchilikidin gumanlinatti. Chet`elning meishetlik hayatini körüp wenini unutti, millitining bèshigha kèliwatqan külpetlerge perwasiz qaridi, dep eyipleyti. Ulargha kimlerning perwasiz qarawatqanliqini, meishetlik hayatning ulardin qanchilik yiraqliqini, zamanning ularning yelkisige yükligen qèyinchiliqlirini bilmeyti….
__ Xulase qilip èyitqanda, yuqarqi bir qanche nuqtilardin özimizning qandaq bir millet ikenlikini, xitayning nime ikenlikini yüzeki bolsimu chüshiniwalalaymiz – dep sözini dawam etti hajim xèlidin kèyin – bu pakitlar “uyghurlar yèqin kelgüside assimilatsiye bolup tügeydu” digen bimene sepsetini ret qilidu. Uyghurlarning tomurida èqiwatqan qanda xitay mustemlikisini yèmirip, özining shan – sheripini eslige keltürüshtin ibaret büyük bir ghayige sahip chiqalaydighan pidakarliq èliminitlirining kömülüp yatqanliqini ispatlaydu. Uyghurlarning erkinlik, musteqilliq iradisining menggü ölmeydighanliqini delilleydu. Uyghurlar yalghuz yashap ötken büyük dewletliri bilenla emes, yaratqan shanliq mediniy töhpiliri bilenla emes, özining xitaydin her jehette üstin turidighan alahidilikliri bilenla emes, belki pakiz, èsil bir èriqning nesli ikenliki bilenmu pexirlinishke heqliq. Gètlir öz millitining milliy ghururini oyghutush üchün “Germanlar ariyan neslidin. Ariyanlar dunyadiki eng aliy èriq” dep jar salghan waqtida, ariyanlar törelgen ziminning tengritaghlirining simali we jenubi itekliri ikenlikini bilmeyti. U dewlet bayriqigha chekken belgini ejdatlirimizning bundin 10 ming yillar ilgiri qiya tashlargha sizip qaldurghanliqini, bu belgilerning hèlimu sansizlap mewjudliqini xiyalighimu keltürmeyti. Hindilar budda mediniyitining xasiyetliridin iptixarlanghan waqtida, bu dinni yaratqan sakyamuni (saklarning danishmini) ning uyghur topluqliridin biri bolghan sak qewmidin ikenlikini eslepmu qoymaydu. Bügünki Honlanda (Hongiriye) we Ungariy ( wingiriye) liklerdin bashqa, Bulgharlar, Erlandilar qatarliq nurghun milletlerning uyghurlar neslidin ikenlikini yene nurghun kishiler chüshenmeydu. Elwette, “Ötmüsh adilliq nuri bilen yorutulmighan jayda nurane kelgüsining bolishi mümkin emes”. Biz tariximiz, itnik menbelirimiz, özimizge xas adetlirimiz heqqide etrapliq izdinishke muhtaj. Uning mèwisi bashqa hich nersige kirekke kelmisimu, millitimizning öliwatqan _ öltüriliwatqan ghururini tèrildürüshke lazim. Bu ghurur tèrilmey turup, özimizning adimi siyaqini eslige keltürelishimiz mümkin emes. Dewlitimizning igilik hoquqini eslige keltürelishimiz tèximu mümkin emes. Nurghun kishiler xitayning shepqetsiz zulmi tüpeyli del mushu ghururdin juda bolghach, illetliri köpiyip, bighemliship, qorqunchaqliship öz – özige we öz ziminigha yük bolup yashimaqta. Bu xil ghururdin az – tola nisiwe alghan zamanimizning aldinqi qataridiki kishilirimiz milletning bügünki bu omumi haligha qarap ichinish bilenla cheklenmey, özimu ümidsizlik qaynimigha gherq bolmaqta. Yaq! Illetsiz millet mewjud emes. “buzulmighiche tüzelmeydu”. Bu buzulush qaysi derijide bolushidin qet`i nezer, uning tüzülüsh zamani choqum yètip kèlidu. “Bir xar bolghan bir eziz bolidu”. Biz eziz chaghda bügünki xitaylar xar idi. Biz medeni dewletlerni qurup jahan sorighan chaghlarda, yalghuz xitaylarla emes, bügünki medeni yawrupaliqlarmu kötini yèpishni bilmeyti. Biz ezizlinidighan künlerni özimiz körelmigenlikimiz üchünla yaki shundaq künning pat – arida yètip kèlidighanliqigha közimiz yetmigenliki üchünla “tügeshtuq” digen xulase bilen jan bèqishning koyigha kirip ketsek, ejdatlirimiz aldidimu, ewlatlirimiz aldidimu, janabi heq hozuridimu qarayüz bolup qalimiz. Biz bashqa hich nersige ishenmisekmu, zamanning özgiridighanliqigha we ezeldin özgürüp kelgenlikige ishinishimiz kirek. Tarixtiki achchiq sawaqlardin xulase èlishimiz kirek. Kelgüsini qan we jan bedilige kütiwèlish iradiside yashishimiz kirek....

US+China=Rus+China ependi
15-05-05, 22:45
Hormetlik Koltikin ependi,

Sizning yazgan reddiye we tanqitingizdin itayin hushal boldum, Elwette hemmini oqup bolalmidim, emma man tapsili oquymen, shundaqla sizning qimmetlik wahtingizni chiqirip bu ilmi eserni yazginingizdin intayin hushalmen, men we manga ohshashlar buningdin choqum payda alidu.

Alla bilimingizni ziyade qilsun!.

Hormet bilen Nijat.

Qayilliq
15-05-05, 23:47
Hörmetlik Koltekin ependim/xanim,
yazmingizni bashtin-axir toluq oqup chiqtim hemde sizge heqiqetenmu qayil boldum. Qolingizgha dert tegmisun.Mushundaq eserlerni dawamliq yézip turung! Millitimizning qed kötürüshi üchün qanchilighan Hèbibullahhajim largha ihtiyajimiz bar, shunga bundaq eserler köplep yézilishi kérek dep oylaymen.

oylan dos
16-05-05, 06:14
ependim maqalingizgha layiq mevzu qoyalmighandek qilisiz. undaq uyghurlani teximu xunuklashturidighan mevzuni qoymighan bolsingiz. kechurung