PDA

View Full Version : Sherqiy turkistandiki Xitay pomeshchikliri heqqide



Perhat Muhemmidi
10-09-08, 09:22
http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/obzor-parhat-09082008205125.html?encoding=latin

Xitayning adaletsiz siyasiti, sherqiy türkistanda xitay poméshchiklirining köpiyishige sewebchi bolmaqta

Obzorchimiz perhat muhemmidi

2008-09-08

Sabiq sowét ittipaqidin kirgen " poméshchik " dégen bu kelime, eslide yer igilirige qaritilghan bir uqum idi, 50 ‏-- Yillardiki atalmish " yer islahati " mezgilide bu uqum sherqiy türkistan rayonida nahayiti tiz omumlashti.

Xitayning atalmish " yer islahati " we öz yéghida özini qorush siyasiti
Eyni chaghdiki " yer islahati " mezgilide, xitay hakimiyitining " poméshchik " dep atalghan uyghur yer igilirining mal - ‏- Mülük we térilghu yerlirini tartiwélip, uni yéri yoq yallanma déhqanlargha bölüp bérish siyasiti, xéli köp uyghur déhqanlirini memnun qilghan idi, chünki yéri yoqlarning sani, yer igilirining sanidin köp idi.

Xitay hakimiyiti, yuqiriqidek uyghurning yérini tartiwélip uyghurgha bölüp bérish siyasitini, " adaletsizlikni yoqitip, hemme kishini ortaq tereqqi qildurush siyasiti " dep teshwiq qilghan, xitayning bu xil öz yéghida özini qorush siyasiti eyni chaghda qurban tulumgha oxshighan köpligen sadda uyghur déhqanlarning " duasi " gha érishken idi.

Yéngi bash kötürüp chiqqan xitay " poméshchik " lar
Aridin yérim esir ötüp, bügün sherqiy türkistanda yene " poméshchiklar sinipi " qaytidin bash kötürüp chiqti, qiziq yéri shuki, bu hazirqi zaman poméshchikliri bu tupraqning igiliri hésablanghan uyghurlar emes, belki ilgiri bir burda nangha zar bolup sherqiy türkistangha éqip kirgen xitay köchmenliri, sherqiy türkistan xelqighe qilmighan eskilikliri qalmighan gomindang we kommunist xitay eskerliri asasida qurulghan bingtüenlik xitaylar idi.

Sizge addi bir misalni körsitip ötey, " shinjang géziti " ning bu yil 9 - Ayning 4 - Künidiki sanida élan qilinghan bir xewerde körsitilishiche, bingtuen yéza igilik 10 ‏- Déwiziyisi 184 - Polktiki xitay déhqan shö xüy bu yil 6000 mo yerge paxta térighan, paxtisini yighiwélish üchün 1000 neper yallanma déhqangha éhtiyaji bolghini üchün, özi ningshya ölkisining xiji nahiyisige bérip 793 neper xitayni yalliwélip poyiz bilen sherqiy türkistangha élip kelgen, emma ürümchi poyiz istansisigha kelgende, 710 neper xitay qéchip kétip, qumgha singgendek yoqap ketken.

Démek, bingtüenlik bir xitay déhqanning igiliwalghan yéri 6000 mo, öz béshimchiliq bilen xitay ölkiliridin yötkep kelgen medikarlirining sani 793 neper.

50 - Yillarda élip bérilghan " yer islahati " jeryanida chalma ‏- Kések qilip öltürülgen minglighan bichare uyghur " poméshchik " lirining héchbirining bunche köp térilghu yéri, bunche köp medikari yoq idi.

Bügün, sherqiy türkistanning uyghurlar zich olturaqlashqan qeshqer, atush, xoten qatarliq jenobiy rayonlirining yézilirida her bir uyghur emgek küchige toghra kélidighan térilghu yer kölimi bir moghimu barmaydu, démek, bingtüenlik yuqiriqi xitayning igiliwalghan térilghu yéri, qeshqer, xoten wilayetliridiki xéli chong bir yézining omumiy térilghu yer kölimi bilen tengliship qalidu.

Xitay hakimiyitimu uyghur déhqanlirining nöwettiki namratliq halitini, " emgek küchi köp, térilghu yer az " dep izahlap kéliwatidu.

Xitay tilgha élip kelgen " ach - Yalingachlar " ning hemmisi uyghur déhqanliri
" Aptonom rayonluq emgek we xelq ishliri nazariti " ning sanliq melumatlirida körsitilishiche, nöwette sherqiy türkistanda yilliq otturiche kirimi 700 yuendin töwen bolghan " namratlar " dep békitilgen 1 milyon 500 minggha yéqin déhqanning hemmisila jenobiy rayonlardiki uyghur déhqanliridin ibaret. Bügün, jenobiy rayonlardiki uyghur déhqanlirining yilliq kishi béshigha toghra kilidighan otturiche kirimi 1500 yuen etrapida.

Xitayning uyghur déhqanlirigha qaratqan atalmish " ghemxorluq " siyasiti
Xitay hakimiyitining uyghur déhqanlirini bu xil namratliq halitidin qutquzush üchün kiche - Kündüz uxlimay oylap tapqan charisi töwendiki 3 nuqtigha merkezleshken.

Birinchidin, uyghur déhqanlirimu xuddi xitaylardek birla perzent körüshi, hetta héch perzent körmesliki kérek, chünki bala ‏-- Chaqining köp bolushi, namratliqning asasliq seweblirining biri. Eger asan bay bolimen déseng, ayalingni doxturxanigha apirip tughmasliq opiratsiyisi qildurup yaki özengni axta qildurup, " pilanliq tughut sherep guwahnamisi " élishing kérek, neslingni qurutush bedilige érishidighan mukapat pulung 3000 ‏- 5000 Yuen etrapida.

Ikkinchidin, emgek küchi köp, térilghu yer az bolghini üchün, yurt ‏- Makaningni tashlap bashqa yurtlargha, hetta xitayning ölkilirige medikarchiliqqa bérishing kérek. Xitayning bu siyasiti, peqetla qeshqer rayonining özidila yiligha yérim milyongha yéqin uyghur déhqanning bashqa yurtlargha sersan, - Sergerdan bolup chiqip kitishige, 10 minglighan uyghur qizlirining xitayning ölkiliride xorluq chékishige sewebchi bolmaqta.

Üchinchidin, eger istiqbalim parlaq bolsun déseng, jezmen xitayche öginishing, bala ‏- Chaqiliringni xitayche yesli ‏-Mekteplerde oqutushung shert, xitayche bilmiseng öz wetiningde ish yoq, ash - Nan yoq. Xitay wede qilghan bu atalmish " istiqbal ", özengning milliy alahidiliklirini yoqitish bedilige toxtaydighan jazanixorlarche bir " istiqbal " din ibaret !

Xitay hakimiyitining öz köchmenlirige qaratqan étibar bérish siyasetliri
Emma del buning eksiche, kommunist xitay hakimiyiti sherqiy türkistandiki xitay köchmenlirige, bolupmu öz hakimiyitining tüwrüki hésablanghan bingtüenlik xitaylargha qarita eyni waqittiki gomindang hökümiti " poméshchik " dep atalghan baylargha qarita qandaq étiwar bérish we qoghdash siyasitini yürgüzüp kelgen bolsa, del shu siyasetni gomindangdinmu ashurup ijra qilip kelmekte.

Mesilen, " shinjang axbarat tori " ning 2007 ‏- Yili 2 - Ayning 24 - Künidiki xewiride körsitilishiche, xitay hakimiyiti, atalmish " ishlepchiqirish qurulush bingtueni " qarmighidiki 3 milyongha yéqin xitay ishchi - Xizmetchilerdin élinidighan yer béjini pütünley bikar qilishni qarar qilghan.

Yene mesilen, " bingtuen géziti " de körsitilishiche, xitay hökümiti bingtüenlik xitaylardin ghelle ‏- Paraq élish uyaqta tursun, eksiche 2006 - Yilining özidila bingtüenlik xitaylarning olturaq öylirini yéngilash, doxturxana, mektep sélish, su inshaati qurulushini tereqqi qildurush üchün 910 milyon yuen meblegh ajratqan.

Térilghu yer kölimining yérimi dégüdek bingtuenning kontrolluqida
Bezi statistikilargha asaslanghanda, nöwette bingtuen teripidin ishghal qilinghan térilghu yer kölimi, pütün sherqiy türkistandiki omumiy térilghu yer kölümining texminen yérimigha yéqinraqini teshkil qilghan bolup, bingtüenlik her bir xitaygha ottura hésab bilen 30 ‏- 40 Modin térilghu yer toghra kélidu.

Mesilen, " tyanshan tori " ning bu yil 8 ‏- Ayning 25 - Künidiki bir xewiride körsitilishiche, bu yil sherqiy türkistanda 17 milyon mo yerge paxta térilghan bolup, buning ichide bingtüenlik xitaylarning igiligen yéri 7 milyon 920 ming mo, yeni pütün sherqiy türkistanning paxta térilghu yer kölimining yérimigha yéqin. Emeliyette bingtüenlik xitaylarning nopusi, pütün sherqiy türkistanning omumiy nopusining peqetla 11 - 12 Pirsentini teshkil qilidu.

Bügün yérining köplikidin emgek küchi yétishmey yiligha xitayning ölkiliridin milyonlap xitay köchmenliri yötkewatqanlar yenila bingtüenlik xitaylardin ibaret.

Qisqisi, xitayning siyasi we iqtisadi jehettiki adaletsiz siyasiti bügün, eyni chaghdiki uyghur " poméshchik " lirini yéngi bash kötürüp chiqqan xitay " poméshchik " lirining yallanma déhqanlirigha aylandurup qoydi !