Uyghur
13-05-05, 10:58
Men kop izdendim, emme birer Uyghur weten musteqil bolushi togrisida qayil qilarliq ispatini kormidim. Hem nurgun teshkilatlar peqet siyasi pa'aliyet qilip dunya jamaitige weten ahwalini bildurushni mehset qiliwatidu, yeni Uyghurlar masilisini halik'alarashturiwatidu.
Men DUQ, we bashqa teshilatlarning tor betliridin we nutuqliridin "tirishimiz, kuch chiqirimiz" digannila anglawatimen. "azat bolidu" diganlar peqet agzida dawatidu, qunki birer pilan yaki asasi yoq. Beziler Hitayning Russiyege ohshash parchilinishini kutuwatidu. Men korushken, bilidigan, sozlirini diqqet qilip kuzitiwatqan DUQ, we bashqa teshkilatlarning rehberliri, yaki azalirining weten azatliqi togrisida sozligan sozide "tirishimiz" deydu, kozide sozide hich bir ishanich yoq, intayin hisyatliq sozlaydu, ilmi herket pilani yoq, gezeplinip "wetenni azat qilimiz" deydu, emme qalbi umitsizlikke tolgan. Shundaq qilip Uyghur teshkilat yaki Re'islar wetenning musteqil bolushiga bolgan ishanchini yoqitip qoydi, emme atqa burun miniwalgachqa chushush tes keldi, yaki chet'elde turiwatqanliqi uchun(az tola pulni deydiganlar) we hoquq - shohret tamasida bolgachqa yurikide isheymey sozide jar siliwatidu. 11-Sintebir weqesidin kiyin, hemme Uyghur teshkilatlar zorawanliqni tashlap, dimokratiye telep qiliwatidu. Hazir qarisam hemme sozlaydiganlar "Uyghurlarga dimokratiye telep qilimiz" dawatidu. Elwette Hitay haman bir kun dimokratiyilishidu, emme mustaqilliq bashqa bir nerse.
Eger weten musteqilliqi togrisidiki maqale yaki tor betni bolsa qaldurup qoysanglar, men korup baqay, ihtimal kormigan betler bolushi mumkin. Men kop izdidim, emme shu yenile mesteqilliq togrisida iniq pikir tapalmidim, ayki musteqil bolimiz deydiganlarning birer ilmi pakitiga irishelmidim.
Hitay burunqi Re'isi Jiang Zemin intayin asan tehitni boshatti, chunki u yaramsiz idi. Hu JinTao tizla tehitka chiqip Teiwenge qarshi urush qilish qanunini tuzup chiqti, we Komministik Partiyening tahitni saqlap qilishi uchun her qandaq ishni qilishqa tayyarliq qiliwatidu.Bu huddi US zongtongi Clinton urush qilishqa jur'etsizlik qilganda orniga Buss chiqip Aghganistan bilen Iraqqa hujum qilgangaa ohshash chushendurushke bolidu.
Beziler 2007 Hitayning WTO ga putun kirishi bilen yimirilidu deydu(hitay US siyasiyonlirining sozliri), bu huddi men kiqik wahtimda 1997 Hong Kong qaytip kilish bilen urush bop, biz musteqil bolimiz digandek gep boldi.Hitay dimokratiye bop, kommunistik partiye tehittin chushsimu, dimokratik Hitay wetenning musteqil bolushini halimaydu, US bilen kilishim imzalap, Xinjiang musteqilliqini qollimasliqqa dewet qilidu(US Xinjiangning musteqilliqqa qiziqmaydu, balki Hitay bilen soda hamkarliqqa, hitayni ajizlashturushqa qiziqidu, Kennedy( burunqi US zontong ning dadisi)ning dadisi digandek Amirika siyasitini 50tek adem balgilaydu. Yingi Dunya Tuzulmisi(New World Order) 1921 yillirida otturga qoyulgan Uyghurlar yingi tuyulan bilen, u nechche on yil burun pilanlangan ish, uning mahsiti dunyada birla hokumet qurush(elwette u Amirikani dimakqi, US zontong peqet uni ishqa ashuridigan sahnidiki adem). Mushu iddiyiler arqisida nurgun dunya teshkilatlar barliqqa keldi, kokreki soda teshkilatlar boldi, ahirqi qitimqisi WTO,mehsiti putun dunya qigrisi ilip tashlash, dunyani bir kenitka (global village) aylandurush. iktisat-soda sitiqni dunyalashturush (globalization of economy and trade) tihingmu kingiyip mediniyet we siyasinimu oz ichige alidu. Amirika tohtimay tereqqi qilduriwatqan, hem aktip qolliniwatqan iddiyieni tizginlash tihnikisi (mind control technology) Amirikaning dunyani boy sundurush nishaniga yol ichip biriwatidu. Nurgun doletler dunyawi kenit(globalization, global village) we dunyalashturushqa qarshi chiqti, ular oz dolettiki soda-sana'et tereqqiyatini qogdaymiz didi, amilyette ular oz dolitining musteqilliq we igilik hoquqini qogdash uchun shundaq qildi. Buni bilip yetken yawrupadiki doletler 1958 yili Yawrupa jamiyiti (Europe Community) ni qurdi, andin hazir Yawrupa Ittipaqiga (Europe Union) aylinip haliqara masilarni Yawrupa, US, Yapun (Europe, US, Japan) dunya soda masilisini we bashqa masililarni balgilaydigan boldi chunki bu 3 doletning halikara sodisi dunya sodisining 85% ni teshkil qilidu. Bashqa doletlerning awazi WTO anglanmaydu, ularning manpa'iti bu 3 terepning mapaiti teripidin balgilinidigan boldi. Shunga Hitay we Hisdistan WTO ning tizginlishini izchil ret qilip kiliwatidu.Ajiz doletler teshkillinip BDTSTK- BDT Soda- Tereqqiyet komititi( UNCTAD-United Nations Committee for Trade and Development) qurgan bolsimu, amma bu BDTSTK(UNCTAD)ning kuchi hazirgiche intayin ajiz bolop keldi.
Dostlar, eyni waqitta Sowitning(Russiye) Sherqi Turkistanni qurban qilishi, Uyghurlarning
musteqil dolettin qulluqqa qushup qilishi hargizmu u dolatlarning ismining Sowit(Russiye), Hitay bop qilishi emes, yaki Sherqi Turkistanga hoshna bop qalganliqi emes, belki shu doletlerning oz menpeiti uchun bizning wetenni qurban qilip oynigan siyasi oyuni. Bu oyun amdi Amirika (US) we Hitay arisida tuz birishi tabi'i. Bizning Uyghur teshkilatqilar, Uyghur siyasiyunlar agah bolushi kirek. Chouqum Uyghurlarning wetenni azat qilish yoli we pirinsipi bolush kirek. Dunya waziyitini kuzitidiganlar shuni bilish kirekki, tariki-siyasi weqeler hargiz tabiet hadisiliridek tosattin yuz bermaydu, sistimilik planlinidu, bana-sewepler sun'i usullda payda qilinidu. Shunga siyasi tehlilchiler ahbarat wastiliri(mass media) bergan uchurlarni kiqik bala imizge shumgendek shummey, siyasi-soda-herbi weqeler arqisiga yushurungan mehsetni tehlil kilayli.
Hazirgiche bizning siyasi analizchilar kitap okup bilim algachqa(mayli chet'eldikiler bolsun,dokturluk alganlar bolsun), qatnashqan siyasi paaliyetliri az yaki towen derijide bolgachqa, Uyghurlar masiliside yahshi siyasi yonilishni korsitip birelmidi. hazirgiche bolgan Uyghur musteqilliq kurishining maglup bolushini bashqa seweplerdin kordi, masilen, 1949-yildiki Sherqi Turkistan Jumhuriyitinging maglup bolushini Ahmatjan Qasim qatarliq rehberlerning qasitka uqrishi we Sowit(Russyie) Hitayning til birikturishiga baglap chushandurdi. Nimandaq dotluk bu!!! Bundaq til birikturush Qarahanilar sulalisidemu bar idi, Oguz han dewridimu batti, Osmaniye sulalisidimu batti. 1930-yilliri we 1945-1949 yilliridiki Uyghur inqilabining ahirqi hisapta maglup bolushi, koresh miwisining tartquzilip qoyushi siyasi aldamchiliq we til birkturush sawabidin emes balki Uyghur rehberlirining siyasi qariguliqi, bilimsizliki, tejirbisizliki, chunki ular burun siyasiga ariliship baqmigachqa, siyasi hila neyranglardin hawersiz. Amma shunqe qattiq tarihi sawaqtin hazir Uyghur rehberliri qat'i sawaq almidi, hazirgiche siyasi ozgirish we hadisilerni, dolatlar munasiwitinimu tabiet hadisilirini chushendurgandek chuhsnduriwatidu, siyasi weqelerni siyasiyonlar oydurup(majburi yuz berguzup) oz mahsitige yitish uchun bana qilidu.
Bir nechche men bilidigan ishlar:
1. Xinjiangdiki teshkilatlarning kop sanda qurilishi hokumatning tesiri, u teshkilatlarni hokumet qurgan, shunga teshkilat azaliri hammisi torga chushti.
2. 1996-yili 7-ayda hotende Imamni hokomet tutti, andin adem awatip namayish qozgidi, andin Uyghurlarni tutti. Ahwaldin kiyin malum bolgandek Imam tutulmigan.
3. 2002-yili melum nahiye(hotan diki) yar asti qoral yaraq iskilati tipildi. Yer igilning astiga kolangan, sirtiga topa yotkalgani hichkim kormigan, ademlarning yurgininimu hichkim kormigan, andin u yerde qoral yaraqlar tipildi, likin 'shu bir qisim ademler' ish chiqirishtin burun hokomet bilip qilip, hammini tutti, hotan waziyitini tihimu chingitti, qoral-yaraqlar hokomettin olja ilindi. Hokomet adem balgilap, ozi qoral yaraqni birip, bir pay oqni israp qilmay hamma qoral yaraqni yana qayturiwaldi.
4. 1990-yilliri Turkiye we Girmeniyedin nurgun ademler kilip, Sherqi turkistan uchun i'ane yigdi, 1997(iniq isimde yoq) Girmandin kalgan dap birsi tashkilat oyushturdi, andin pullarni aldi, adem tarbiylidi, andin hammisi qolga chushti, teshilat qurgan ademmu qolga chushti,likin Turmida amas.
5. 1988-yilgiche Xinjiang da hokumet ayrim partiye ayrim idi. 88-yili Hokumetni partiye bashquridigan boldi.Shuningdin bashlap Uyghur bashliqlarning gipi otmes boldi.
6. Xinjiang da Uyghurlar toplap olturaqlashqan yerde hitaylar kilip soda-tijaret qildi(molduzluq, saychilik, yamaqchiliq), ularning hiridari yoq turup qandaq jan baqti ular? alwatte hokumet ichki qisimda yolidi, 3 yilgiche putun iktisadi yizanni tolep birish tuzumni ichki qisimda yolga qoydi.
7. Burun Uyghurlar arisida yurtwazliq yoqti, 1945-yilidi inqilaptimu Hotan, Qashqer, Urumchi, Ghojalik dimay kuresh qilganlar hajap 80-90-yillarga kalgande yurt ayriydigan bop katti, hajap sizningche buni Uyghurlar ozi ijat qildimu??
8. Rabiye Qadir hanimni qoyup birish badilige Amirika Hitayni BDT Kishilik Hoquq yiginida ayiplimaydigan boldi. Otkan yilimu ayiplimigangu amisa? Emilyette otkan yili we bu yil Rabiye Qadir hanim qoyup birilish wahtida, Amirika BDT kishilik hoquq yiginida Hitayni ayiplimaydigan bop bir nechche kilishim hasil qildi.Amirika mudnaq qarar oylidi "Hitay gipimga kirip mundaq kilisimga imza qoysa, men hitayni ayiplimay, amma halikara jamiyatka chushendurush uchun kishilik hoquq togrisida az tola kilishim hasil qilganni sawap qilmisam bolmaydu, buning biri Rabiye Qadir bolsun".Nechche yil ilgirila Rabiye Qadir hanim turmidin chiqqanda Hitay uni Xinjiang da turguzmaydiganliqini aldin paraz qiligan.
Oyap biqing: agar siz xinjiang da Hitaylarni yoqatmaqchi bolsigniz sizga birer bana sawap lazim, Siz oyligandek kang turkum tutqun qilishqa bana sawap hasil bolmisa qandaq qilish kirek? derhal chongraq bana sawap ijat qilish kirek. Siz oylap biqing, 1993-yildin kiyin XinJiang da hajap tola waqe chiqti, ashularning hammisini Uyghurlar ozi qildimu, ya hokumet qildimu???
Hazir wetende Hitay tarqatqan ichki matiryalda chet'aldiki kuchler intayin kopturuldi, hokumet mundaq digan"Amirikida Sherqi Turkistan hokumiti quruldi, chet'aldiki Uyghur teshilatlar intayin tiz kochiyiwatidu, ularning 8000 kishilik muntizim qoshuni, 300 tanka, 30 nechche kureshchi ayrupilani bar..." rasmu?hammisi bikar gap, chet'eldiki Uyghur teshkilatlar emes, Uyghurlar aran jinini biqiwatsa!(Rabiye Kadir bashqa doletlrdin harbi qoral yaraq sitiwaptiken, 10,000 tankani Hitay qigrisiga haydep kaptiken, shunga qolga aptu digan anglimigan bolsanglar kirek tihi). Emme bu gaplar bilan ichki qisimda Uyghurlarni tutqun qildi,chet'al bilen alaqisi bar dap, andin Uyghurlar zadi mushu chet'aldiki Uyghurlar bir ish qilmisa wetendikiler hich ish qilalmaydu digan pikirga kaldi.Emilyette weten sirtidin ansirigandek weten sirtidiki Uyghur teshkilatlarni hosh qilgandek korunsimu, amilyette Hitay hammidin bak weten ichidin ansireydu. Weten ichide hich ish bolmisila weten sirtidikiler hich ish qilalmaydu.
Xinjianda nurgun ishlar yuz berdi,likin mayli qandak ish yuz bersun, hokumet yaki Uyghurlar payda qilgan bolsun, hemmisi Uyghurlar uchun ziyanliq boldi. Uyghurlarning iktisadi nacharlashti, bir biriga ishanmas boldi, iqtisadi chikindi, Uyghurlar tihimu qattiq basturuldi, hitay kopeydi, ...... hamma yuz bergen weqe Hitaylar uchun paydiliq, Uyghurlar uchun ziyanliq boldi.Hemme ishni Hitay hokumiti sistimilik, planliq halda weqe-seweblarni ozi ijat qilip, payda qilip, tugdurup oz mahsitige yitiwatidu.
Undaqta, chet'aldiki waqelerchu? teshkilatlarning ish paaliyerliqichu?
Azraqqine pul wa waqtini maqale yizish, chet'alliklerga Uyghurlarni tonushturush, nege barsa bizni undaq qildi, bizni mundaq qildi diyish. Natijisichu? chet'alliki Uyghurlarmu teshkilat ayriydigan, dolet ayriydigan, bir birni tillaydigan, ittipaqlaxmaydigan boldi. Teshkilatlar Uyghurlar masilini alga surush uchun emes, teshkilatning inawitini kotirish, tashkilat bashliqliri oz inawitini yukiri kotirish uchun tirishti. shuning bilen wetendiki Uyghurlar hiq ish qilmay weten sirtidikilardin umit kutup, weten sirtidiki Uyghurlar halikara jamiyatning ich agritishi we Hitayni tillap birishini umit qilip, Uyghurlarning teqdirini bashqilarning balgilap birishiga tashlap qoyduq.
Agar Uyghurlar mushundaq oz teqdirini balgilashni bashqilarga tashlap qoysa, Hitay parchilansimu, domokratik bolsimu Xinjiang musteqil bolmaydu.
Taswiqat Uyghurlarni mustaqil qilalmaydu, yaki Uyghurlarga boglan bisimni bikar qilalmaydu. Xinjiang musteqil bolsimu hakimiyet UYghurlarda bolmaydu, Hitay hargiz oziga intayin dushman bir millatning ozning hoshnisi bop qilishini umut qilmaydu. Shunga Hitay agar parchilansa, parchilinishtin burun Xinjiangning qinini shorap, hitayni rasa yotkap, Xinjiangni hitaylar dolitiga aylinish uchun asas salidu. andin Hitay dimokratik dolet bolsa, kommunistik partiye tahittin chushidu, Hu JinTao tahittin chushidu, emme hazirqi sahnining kaynide turup Hitayni tizginlawatqanlar bashqa birsini Dimokratik Hitayning zongtongi qilip orunlashturidu.Undaqta, Xinjiangchu? azat bolushtin burun Hitaylar kop, iktisat, soda, pan tihnika, hokumet, we memuri orunlarni igallaydu,Uyghurlar intayin az sanliqqa, we intayin namrat haletka chushurilidu, andin Hitay Dimokratik Jumhuriyiti qurulganda, Xinjiang diki puhralar musteqil bolush yaki bolmasliqqa awaz biridu, hitaylar kop sanliq,shunga musteqillikka qarshi awaz kop bolidu.
Musteqil boldi diyilsimu, hitaylar kop sanliq nopusni igallaydu, iktisat, siyasi, memuri hamma yerni igallaydu, shunga ular yanila hakimiyat tutidu. Hazirqi Uyghurlarning zulumini kommunistik partiye we bir ikki rehberga artidu, ularni sotlap atidu, andin Xinjiang dimokratik dolet bolidu. agar Uyghurlar hakimiyetni almiz dap hitaylarni oltursa,hazir Uyghurlar uchun hitayga bisim qiliwatqan US, Amnesty Uygurlarni ayiplayd. Agar Xinjiang diki hitaylar ajiz kalsa, China diki hitaylar tinichliq saqlash kisimi kirgizidu we BDT din tinichliq saqlash hoquqini telep qilidu, Hitay bizni azgan disak, u digan kommonistik hitay, bu dimokratik hitay, ohshimaydu daydu halikaradiki millatlar, shuning bilan hazirqi Uyghurlarniga ich agritqan kalikara jamiyat kalguside hitaylarga ich agritidu. Ahiri biz Uyghurlar ozimizning goshini ozimiz yaymiz!!!
Men DUQ, we bashqa teshilatlarning tor betliridin we nutuqliridin "tirishimiz, kuch chiqirimiz" digannila anglawatimen. "azat bolidu" diganlar peqet agzida dawatidu, qunki birer pilan yaki asasi yoq. Beziler Hitayning Russiyege ohshash parchilinishini kutuwatidu. Men korushken, bilidigan, sozlirini diqqet qilip kuzitiwatqan DUQ, we bashqa teshkilatlarning rehberliri, yaki azalirining weten azatliqi togrisida sozligan sozide "tirishimiz" deydu, kozide sozide hich bir ishanich yoq, intayin hisyatliq sozlaydu, ilmi herket pilani yoq, gezeplinip "wetenni azat qilimiz" deydu, emme qalbi umitsizlikke tolgan. Shundaq qilip Uyghur teshkilat yaki Re'islar wetenning musteqil bolushiga bolgan ishanchini yoqitip qoydi, emme atqa burun miniwalgachqa chushush tes keldi, yaki chet'elde turiwatqanliqi uchun(az tola pulni deydiganlar) we hoquq - shohret tamasida bolgachqa yurikide isheymey sozide jar siliwatidu. 11-Sintebir weqesidin kiyin, hemme Uyghur teshkilatlar zorawanliqni tashlap, dimokratiye telep qiliwatidu. Hazir qarisam hemme sozlaydiganlar "Uyghurlarga dimokratiye telep qilimiz" dawatidu. Elwette Hitay haman bir kun dimokratiyilishidu, emme mustaqilliq bashqa bir nerse.
Eger weten musteqilliqi togrisidiki maqale yaki tor betni bolsa qaldurup qoysanglar, men korup baqay, ihtimal kormigan betler bolushi mumkin. Men kop izdidim, emme shu yenile mesteqilliq togrisida iniq pikir tapalmidim, ayki musteqil bolimiz deydiganlarning birer ilmi pakitiga irishelmidim.
Hitay burunqi Re'isi Jiang Zemin intayin asan tehitni boshatti, chunki u yaramsiz idi. Hu JinTao tizla tehitka chiqip Teiwenge qarshi urush qilish qanunini tuzup chiqti, we Komministik Partiyening tahitni saqlap qilishi uchun her qandaq ishni qilishqa tayyarliq qiliwatidu.Bu huddi US zongtongi Clinton urush qilishqa jur'etsizlik qilganda orniga Buss chiqip Aghganistan bilen Iraqqa hujum qilgangaa ohshash chushendurushke bolidu.
Beziler 2007 Hitayning WTO ga putun kirishi bilen yimirilidu deydu(hitay US siyasiyonlirining sozliri), bu huddi men kiqik wahtimda 1997 Hong Kong qaytip kilish bilen urush bop, biz musteqil bolimiz digandek gep boldi.Hitay dimokratiye bop, kommunistik partiye tehittin chushsimu, dimokratik Hitay wetenning musteqil bolushini halimaydu, US bilen kilishim imzalap, Xinjiang musteqilliqini qollimasliqqa dewet qilidu(US Xinjiangning musteqilliqqa qiziqmaydu, balki Hitay bilen soda hamkarliqqa, hitayni ajizlashturushqa qiziqidu, Kennedy( burunqi US zontong ning dadisi)ning dadisi digandek Amirika siyasitini 50tek adem balgilaydu. Yingi Dunya Tuzulmisi(New World Order) 1921 yillirida otturga qoyulgan Uyghurlar yingi tuyulan bilen, u nechche on yil burun pilanlangan ish, uning mahsiti dunyada birla hokumet qurush(elwette u Amirikani dimakqi, US zontong peqet uni ishqa ashuridigan sahnidiki adem). Mushu iddiyiler arqisida nurgun dunya teshkilatlar barliqqa keldi, kokreki soda teshkilatlar boldi, ahirqi qitimqisi WTO,mehsiti putun dunya qigrisi ilip tashlash, dunyani bir kenitka (global village) aylandurush. iktisat-soda sitiqni dunyalashturush (globalization of economy and trade) tihingmu kingiyip mediniyet we siyasinimu oz ichige alidu. Amirika tohtimay tereqqi qilduriwatqan, hem aktip qolliniwatqan iddiyieni tizginlash tihnikisi (mind control technology) Amirikaning dunyani boy sundurush nishaniga yol ichip biriwatidu. Nurgun doletler dunyawi kenit(globalization, global village) we dunyalashturushqa qarshi chiqti, ular oz dolettiki soda-sana'et tereqqiyatini qogdaymiz didi, amilyette ular oz dolitining musteqilliq we igilik hoquqini qogdash uchun shundaq qildi. Buni bilip yetken yawrupadiki doletler 1958 yili Yawrupa jamiyiti (Europe Community) ni qurdi, andin hazir Yawrupa Ittipaqiga (Europe Union) aylinip haliqara masilarni Yawrupa, US, Yapun (Europe, US, Japan) dunya soda masilisini we bashqa masililarni balgilaydigan boldi chunki bu 3 doletning halikara sodisi dunya sodisining 85% ni teshkil qilidu. Bashqa doletlerning awazi WTO anglanmaydu, ularning manpa'iti bu 3 terepning mapaiti teripidin balgilinidigan boldi. Shunga Hitay we Hisdistan WTO ning tizginlishini izchil ret qilip kiliwatidu.Ajiz doletler teshkillinip BDTSTK- BDT Soda- Tereqqiyet komititi( UNCTAD-United Nations Committee for Trade and Development) qurgan bolsimu, amma bu BDTSTK(UNCTAD)ning kuchi hazirgiche intayin ajiz bolop keldi.
Dostlar, eyni waqitta Sowitning(Russiye) Sherqi Turkistanni qurban qilishi, Uyghurlarning
musteqil dolettin qulluqqa qushup qilishi hargizmu u dolatlarning ismining Sowit(Russiye), Hitay bop qilishi emes, yaki Sherqi Turkistanga hoshna bop qalganliqi emes, belki shu doletlerning oz menpeiti uchun bizning wetenni qurban qilip oynigan siyasi oyuni. Bu oyun amdi Amirika (US) we Hitay arisida tuz birishi tabi'i. Bizning Uyghur teshkilatqilar, Uyghur siyasiyunlar agah bolushi kirek. Chouqum Uyghurlarning wetenni azat qilish yoli we pirinsipi bolush kirek. Dunya waziyitini kuzitidiganlar shuni bilish kirekki, tariki-siyasi weqeler hargiz tabiet hadisiliridek tosattin yuz bermaydu, sistimilik planlinidu, bana-sewepler sun'i usullda payda qilinidu. Shunga siyasi tehlilchiler ahbarat wastiliri(mass media) bergan uchurlarni kiqik bala imizge shumgendek shummey, siyasi-soda-herbi weqeler arqisiga yushurungan mehsetni tehlil kilayli.
Hazirgiche bizning siyasi analizchilar kitap okup bilim algachqa(mayli chet'eldikiler bolsun,dokturluk alganlar bolsun), qatnashqan siyasi paaliyetliri az yaki towen derijide bolgachqa, Uyghurlar masiliside yahshi siyasi yonilishni korsitip birelmidi. hazirgiche bolgan Uyghur musteqilliq kurishining maglup bolushini bashqa seweplerdin kordi, masilen, 1949-yildiki Sherqi Turkistan Jumhuriyitinging maglup bolushini Ahmatjan Qasim qatarliq rehberlerning qasitka uqrishi we Sowit(Russyie) Hitayning til birikturishiga baglap chushandurdi. Nimandaq dotluk bu!!! Bundaq til birikturush Qarahanilar sulalisidemu bar idi, Oguz han dewridimu batti, Osmaniye sulalisidimu batti. 1930-yilliri we 1945-1949 yilliridiki Uyghur inqilabining ahirqi hisapta maglup bolushi, koresh miwisining tartquzilip qoyushi siyasi aldamchiliq we til birkturush sawabidin emes balki Uyghur rehberlirining siyasi qariguliqi, bilimsizliki, tejirbisizliki, chunki ular burun siyasiga ariliship baqmigachqa, siyasi hila neyranglardin hawersiz. Amma shunqe qattiq tarihi sawaqtin hazir Uyghur rehberliri qat'i sawaq almidi, hazirgiche siyasi ozgirish we hadisilerni, dolatlar munasiwitinimu tabiet hadisilirini chushendurgandek chuhsnduriwatidu, siyasi weqelerni siyasiyonlar oydurup(majburi yuz berguzup) oz mahsitige yitish uchun bana qilidu.
Bir nechche men bilidigan ishlar:
1. Xinjiangdiki teshkilatlarning kop sanda qurilishi hokumatning tesiri, u teshkilatlarni hokumet qurgan, shunga teshkilat azaliri hammisi torga chushti.
2. 1996-yili 7-ayda hotende Imamni hokomet tutti, andin adem awatip namayish qozgidi, andin Uyghurlarni tutti. Ahwaldin kiyin malum bolgandek Imam tutulmigan.
3. 2002-yili melum nahiye(hotan diki) yar asti qoral yaraq iskilati tipildi. Yer igilning astiga kolangan, sirtiga topa yotkalgani hichkim kormigan, ademlarning yurgininimu hichkim kormigan, andin u yerde qoral yaraqlar tipildi, likin 'shu bir qisim ademler' ish chiqirishtin burun hokomet bilip qilip, hammini tutti, hotan waziyitini tihimu chingitti, qoral-yaraqlar hokomettin olja ilindi. Hokomet adem balgilap, ozi qoral yaraqni birip, bir pay oqni israp qilmay hamma qoral yaraqni yana qayturiwaldi.
4. 1990-yilliri Turkiye we Girmeniyedin nurgun ademler kilip, Sherqi turkistan uchun i'ane yigdi, 1997(iniq isimde yoq) Girmandin kalgan dap birsi tashkilat oyushturdi, andin pullarni aldi, adem tarbiylidi, andin hammisi qolga chushti, teshilat qurgan ademmu qolga chushti,likin Turmida amas.
5. 1988-yilgiche Xinjiang da hokumet ayrim partiye ayrim idi. 88-yili Hokumetni partiye bashquridigan boldi.Shuningdin bashlap Uyghur bashliqlarning gipi otmes boldi.
6. Xinjiang da Uyghurlar toplap olturaqlashqan yerde hitaylar kilip soda-tijaret qildi(molduzluq, saychilik, yamaqchiliq), ularning hiridari yoq turup qandaq jan baqti ular? alwatte hokumet ichki qisimda yolidi, 3 yilgiche putun iktisadi yizanni tolep birish tuzumni ichki qisimda yolga qoydi.
7. Burun Uyghurlar arisida yurtwazliq yoqti, 1945-yilidi inqilaptimu Hotan, Qashqer, Urumchi, Ghojalik dimay kuresh qilganlar hajap 80-90-yillarga kalgande yurt ayriydigan bop katti, hajap sizningche buni Uyghurlar ozi ijat qildimu??
8. Rabiye Qadir hanimni qoyup birish badilige Amirika Hitayni BDT Kishilik Hoquq yiginida ayiplimaydigan boldi. Otkan yilimu ayiplimigangu amisa? Emilyette otkan yili we bu yil Rabiye Qadir hanim qoyup birilish wahtida, Amirika BDT kishilik hoquq yiginida Hitayni ayiplimaydigan bop bir nechche kilishim hasil qildi.Amirika mudnaq qarar oylidi "Hitay gipimga kirip mundaq kilisimga imza qoysa, men hitayni ayiplimay, amma halikara jamiyatka chushendurush uchun kishilik hoquq togrisida az tola kilishim hasil qilganni sawap qilmisam bolmaydu, buning biri Rabiye Qadir bolsun".Nechche yil ilgirila Rabiye Qadir hanim turmidin chiqqanda Hitay uni Xinjiang da turguzmaydiganliqini aldin paraz qiligan.
Oyap biqing: agar siz xinjiang da Hitaylarni yoqatmaqchi bolsigniz sizga birer bana sawap lazim, Siz oyligandek kang turkum tutqun qilishqa bana sawap hasil bolmisa qandaq qilish kirek? derhal chongraq bana sawap ijat qilish kirek. Siz oylap biqing, 1993-yildin kiyin XinJiang da hajap tola waqe chiqti, ashularning hammisini Uyghurlar ozi qildimu, ya hokumet qildimu???
Hazir wetende Hitay tarqatqan ichki matiryalda chet'aldiki kuchler intayin kopturuldi, hokumet mundaq digan"Amirikida Sherqi Turkistan hokumiti quruldi, chet'aldiki Uyghur teshilatlar intayin tiz kochiyiwatidu, ularning 8000 kishilik muntizim qoshuni, 300 tanka, 30 nechche kureshchi ayrupilani bar..." rasmu?hammisi bikar gap, chet'eldiki Uyghur teshkilatlar emes, Uyghurlar aran jinini biqiwatsa!(Rabiye Kadir bashqa doletlrdin harbi qoral yaraq sitiwaptiken, 10,000 tankani Hitay qigrisiga haydep kaptiken, shunga qolga aptu digan anglimigan bolsanglar kirek tihi). Emme bu gaplar bilan ichki qisimda Uyghurlarni tutqun qildi,chet'al bilen alaqisi bar dap, andin Uyghurlar zadi mushu chet'aldiki Uyghurlar bir ish qilmisa wetendikiler hich ish qilalmaydu digan pikirga kaldi.Emilyette weten sirtidin ansirigandek weten sirtidiki Uyghur teshkilatlarni hosh qilgandek korunsimu, amilyette Hitay hammidin bak weten ichidin ansireydu. Weten ichide hich ish bolmisila weten sirtidikiler hich ish qilalmaydu.
Xinjianda nurgun ishlar yuz berdi,likin mayli qandak ish yuz bersun, hokumet yaki Uyghurlar payda qilgan bolsun, hemmisi Uyghurlar uchun ziyanliq boldi. Uyghurlarning iktisadi nacharlashti, bir biriga ishanmas boldi, iqtisadi chikindi, Uyghurlar tihimu qattiq basturuldi, hitay kopeydi, ...... hamma yuz bergen weqe Hitaylar uchun paydiliq, Uyghurlar uchun ziyanliq boldi.Hemme ishni Hitay hokumiti sistimilik, planliq halda weqe-seweblarni ozi ijat qilip, payda qilip, tugdurup oz mahsitige yitiwatidu.
Undaqta, chet'aldiki waqelerchu? teshkilatlarning ish paaliyerliqichu?
Azraqqine pul wa waqtini maqale yizish, chet'alliklerga Uyghurlarni tonushturush, nege barsa bizni undaq qildi, bizni mundaq qildi diyish. Natijisichu? chet'alliki Uyghurlarmu teshkilat ayriydigan, dolet ayriydigan, bir birni tillaydigan, ittipaqlaxmaydigan boldi. Teshkilatlar Uyghurlar masilini alga surush uchun emes, teshkilatning inawitini kotirish, tashkilat bashliqliri oz inawitini yukiri kotirish uchun tirishti. shuning bilen wetendiki Uyghurlar hiq ish qilmay weten sirtidikilardin umit kutup, weten sirtidiki Uyghurlar halikara jamiyatning ich agritishi we Hitayni tillap birishini umit qilip, Uyghurlarning teqdirini bashqilarning balgilap birishiga tashlap qoyduq.
Agar Uyghurlar mushundaq oz teqdirini balgilashni bashqilarga tashlap qoysa, Hitay parchilansimu, domokratik bolsimu Xinjiang musteqil bolmaydu.
Taswiqat Uyghurlarni mustaqil qilalmaydu, yaki Uyghurlarga boglan bisimni bikar qilalmaydu. Xinjiang musteqil bolsimu hakimiyet UYghurlarda bolmaydu, Hitay hargiz oziga intayin dushman bir millatning ozning hoshnisi bop qilishini umut qilmaydu. Shunga Hitay agar parchilansa, parchilinishtin burun Xinjiangning qinini shorap, hitayni rasa yotkap, Xinjiangni hitaylar dolitiga aylinish uchun asas salidu. andin Hitay dimokratik dolet bolsa, kommunistik partiye tahittin chushidu, Hu JinTao tahittin chushidu, emme hazirqi sahnining kaynide turup Hitayni tizginlawatqanlar bashqa birsini Dimokratik Hitayning zongtongi qilip orunlashturidu.Undaqta, Xinjiangchu? azat bolushtin burun Hitaylar kop, iktisat, soda, pan tihnika, hokumet, we memuri orunlarni igallaydu,Uyghurlar intayin az sanliqqa, we intayin namrat haletka chushurilidu, andin Hitay Dimokratik Jumhuriyiti qurulganda, Xinjiang diki puhralar musteqil bolush yaki bolmasliqqa awaz biridu, hitaylar kop sanliq,shunga musteqillikka qarshi awaz kop bolidu.
Musteqil boldi diyilsimu, hitaylar kop sanliq nopusni igallaydu, iktisat, siyasi, memuri hamma yerni igallaydu, shunga ular yanila hakimiyat tutidu. Hazirqi Uyghurlarning zulumini kommunistik partiye we bir ikki rehberga artidu, ularni sotlap atidu, andin Xinjiang dimokratik dolet bolidu. agar Uyghurlar hakimiyetni almiz dap hitaylarni oltursa,hazir Uyghurlar uchun hitayga bisim qiliwatqan US, Amnesty Uygurlarni ayiplayd. Agar Xinjiang diki hitaylar ajiz kalsa, China diki hitaylar tinichliq saqlash kisimi kirgizidu we BDT din tinichliq saqlash hoquqini telep qilidu, Hitay bizni azgan disak, u digan kommonistik hitay, bu dimokratik hitay, ohshimaydu daydu halikaradiki millatlar, shuning bilan hazirqi Uyghurlarniga ich agritqan kalikara jamiyat kalguside hitaylarga ich agritidu. Ahiri biz Uyghurlar ozimizning goshini ozimiz yaymiz!!!